Θουκυδίδη Ιστορία Βιβλίο 3. Κεφάλαια 71-74 (κείμενο, μετάφραση, ασκήσεις σχολικού)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Print Friendly and PDF
Brian Oldham

Θουκυδίδη Ιστορία Βιβλίο 3. Κεφάλαια 71-74 (κείμενο, μετάφραση, ασκήσεις σχολικού)

Κείμενο – Μετάφραση
[71.1] Δράσαντες δ τοτο κα ξυγκαλέσαντες Κερκυραίους επον τι τατα κα βέλτιστα εη κα κιστ ν δουλωθεεν π θηναίων, τό τε λοιπν μηδετέρους δέχεσθαι λλ μι νη συχάζοντας, τ δ πλέον πολέμιον γεσθαι. ς δ επον, κα πικυρσαι νάγκασαν τν γνώμην. [2] Πέμπουσι δ κα ς τς θήνας εθς πρέσβεις περί τε τν πεπραγμένων διδάξοντας ς ξυνέφερε κα τος κε καταπεφευγότας πείσοντας μηδν νεπιτήδειον πράσσειν, πως μή τις πιστροφ γένηται.

Αφού έκαναν αυτό, συγκάλεσαν τον λαό της Κέρκυρας και είπαν πως αυτό που έγινε ήταν το καλύτερο και ότι τώρα πια ήταν ελάχιστος ο φόβος να υποδουλωθούν από τους Αθηναίους, κι από δω και μπρος να μείνουν ουδέτεροι και να μη δέχονται κανέναν από τους δύο, παρά μόνο αν έρχονται μ’ ένα καράβι, οποιαδήποτε όμως μεγαλύτερη δύναμη να τη θεωρούν εχθρική. Αυτά πρότειναν κι ανάγκασαν τον λαό να τα επικυρώσει. Έστειλαν αμέσως πρέσβεις στην Αθήνα για να εξηγήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα τα όσα είχαν συμβεί και για να πείσουν όσους Κερκυραίους είχαν καταφύγει εκεί, να μην κινηθούν εχθρικά, κι αυτό επειδή φοβόνταν αντεπανάσταση.

[72.1] λθόντων δ ο θηναοι τούς τε πρέσβεις ς νεωτερίζοντας ξυλλαβόντες, κα σους πεισαν, κατέθεντο ς Αγιναν.
[2] ν δ τούτ τν Κερκυραίων ο χοντες τ πράγματα λθούσης τριήρους Κορινθίας κα Λακεδαιμονίων πρέσβεων πιτίθενται τ δήμ, κα μαχόμενοι νίκησαν. [3] φικομένης δ νυκτς μν δμος ς τν κρόπολιν κα τ μετέωρα τς πόλεως καταφεύγει κα ατο ξυλλεγες δρύθη, κα τν λλαϊκν λιμένα εχον· ο δ τήν τε γορν κατέλαβον, οπερ ο πολλο κουν ατν, κα τν λιμένα τν πρς ατ κα πρς τν πειρον.

Αλλά όταν έφτασαν στην Αθήνα οι απεσταλμένοι, οι Αθηναίοι θεωρώντας τους υποκινητές της επανάστασης τους συνέλαβαν, και μαζί με όσους είχαν πειστεί στα λόγια τους τούς πήγαν και τους άφησαν στην Αίγινα.
Στο μεταξύ οι ολιγαρχικοί που είχαν τώρα στα χέρια τους την κατάσταση στην Κέρκυρα, όταν έφτασε κ’ ένα πολεμικό καράβι από την Κόρινθο και πρέσβεις των Λακεδαιμονίων, έκαναν επίθεση εναντίον των δημοκρατικών και τους νίκησαν στη συμπλοκή που έγινε. Όταν όμως νύχτωσε οι δημοκρατικοί κατέφυγαν στην Ακρόπολη και στ’ άλλα υψώματα της πολιτείας, κι αφού μαζεύτηκαν, εγκαταστάθηκαν εκεί, κι είχαν στον έλεγχό τους και το Υλλαϊκό λιμάνι. Οι άλλοι (οι ολιγαρχικοί) έπιασαν την αγορά, όπου έμεναν οι περισσότεροι από αυτούς, και το γειτονικό λιμάνι που βλέπει προς την απέναντι στεριά.

[73.1] T δ στεραί κροβολίσαντό τε λίγα κα ς τος γρος περιέπεμπον μφότεροι, τος δούλους παρακαλοντές τε κα λευθερίαν πισχνούμενοι· κα τ μν δήμ τν οκετν τ πλθος παρεγένετο ξύμμαχον, τος δ τέροις κ τς πείρου πίκουροι κτακόσιοι.

Την επόμενη μέρα έγιναν μερικές μικροσυμπλοκές κ’ έστειλαν κ’ οι δύο παρατάξεις αντιπροσώπους στην ύπαιθρο για να προσεταιρισθούν τους δούλους υποσχόμενοι ελευθερία. Οι περισσότεροι από τους δούλους πήγαν με το μέρος των δημοκρατικών, ενώ οκτακόσιοι μισθοφόροι ήρθαν απ’ την αντικρινή στεριά να ενισχύσουν τους ολιγαρχικούς.

[74.1] Διαλιπούσης δ μέρας μάχη αθις γίγνεται κα νικ δμος χωρίων τε σχύι κα πλήθει προύχων· α τε γυνακες ατος τολμηρς ξυνεπελάβοντο βάλλουσαι π τν οκιν τ κεράμ κα παρ φύσιν πομένουσαι τν θόρυβον. [2] Γενομένης δ τς τροπς περ δείλην ψίαν, δείσαντες ο λίγοι μ ατοβοε δμος το τε νεωρίου κρατήσειεν πελθν κα σφς διαφθείρειεν, μπιπρσι τς οκίας τς ν κύκλ τς γορς κα τς ξυνοικίας, πως μ φοδος, φειδόμενοι οτε οκείας οτε λλοτρίας, στε κα χρήματα πολλ μπόρων κατεκαύθη κα πόλις κινδύνευσε πσα διαφθαρναι, ε νεμος πεγένετο τ φλογ πίφορος ς ατήν.

Κι αφού πέρασε κι αυτή η μέρα έγινε πάλι μάχη και νίκησαν οι δημοκρατικοί, επειδή είχαν θέσεις οχυρές και αριθμητική υπεροχή. Και οι γυναίκες ακόμη τους βοήθησαν με πολλή τόλμη ρίχνοντας κεραμίδια από τις στέγες των σπιτιών κι αντέχοντας στην ταραχή της μάχης καλύτερα απ’ ό,τι συνήθως ταιριάζει στο φυσικό τους. Κι όταν γύρισε η μάχη ενάντιά τους αργά το σούρουπο, φοβήθηκαν οι ολιγαρχικοί μήπως οι δημοκρατικοί επάνω στην ορμή τους κάνουν έφοδο, πιάσουν το λιμάνι και τους σκοτώσουν όλους, γι’ αυτό βάλανε φωτιά στα σπίτια τους γύρω στην αγορά και στις λαϊκές πολυκατοικίες, για να μην τους γίνει επίθεση, χωρίς να λυπηθούν ούτε τα δικά τους ούτε τα ξένα σπίτια. Έτσι κάηκαν πολλά εμπορεύματα και παρά λίγο θα είχε καταστραφεί όλη η πολιτεία αν είχε φυσήξει άνεμος ευνοϊκός για να εξαπλωθεί η πυρκαγιά.

[3] Κα ο μν παυσάμενοι τς μάχης ς κάτεροι συχάσαντες τν νύκτα ν φυλακ σαν· κα Κορινθία νας το δήμου κεκρατηκότος πεξανήγετο, κα τν πικούρων ο πολλο ς τν πειρον λαθόντες διεκομίσθησαν.

Σταμάτησε η μάχη και οι δύο παρατάξεις έμειναν στις θέσεις τους σ’ επιφυλακή όλη τη νύχτα. Μετά τη νίκη των δημοκρατικών, το κορινθιακό καράβι έφυγε κρυφά απ’ το λιμάνι και οι περισσότεροι από τους μισθοφόρους έφυγαν κι αυτοί κρυφά στην απέναντι ακτή.

Ερωτήσεις - ασκήσεις

Κεφ. 71-74

1. Να καταγράψετε τις ενέργειες των ολιγαρχικών μετά τη δολοφονία των αρχηγών των δημοκρατικών και να επιχειρήσετε να τις αιτιολογήσετε, εντάσσοντάς τες σε ένα γενικότερο πολιτικό σχέδιο δράσης. Να αναλύσετε κάθε πτυχή αυτού του σχεδίου. Πώς εντάσσεται σε αυτό το σχέδιο η απόφαση για ουδετερότητα της Κέρκυρας και η αποστολή πρέσβεων στην Αθήνα; (Κεφ. 71)

Οι ενέργειες των ολιγαρχικών
Οι ολιγαρχικοί μετά τη δολοφονία των αρχηγών της δημοκρατικής παράταξης: α) κάλεσαν σε συνέλευση τους πολίτες της Κέρκυρας, β) αιτιολόγησαν τη βίαιη πράξη τους ισχυριζόμενοι πως με αυτό τον τρόπο δεν υπήρχε πια κίνδυνος να υποδουλωθούν στους Αθηναίους, και άρα διέκοψαν μονομερώς την αμυντική συμμαχία με την Αθήνα, γ) ενημέρωσαν για την απόφασή τους να τηρηθεί αυστηρή ουδετερότητα, θέτοντας τέτοιους όρους που καθιστούσαν και στην πράξη ανενεργή την επιμαχία με τους Αθηναίους, δ) ανάγκασαν με το κλίμα τρομοκρατίας που επικρατούσε τους Κερκυραίους να επικυρώσουν τις αποφάσεις τους, και ε) έστειλαν πρέσβεις στην Αθήνα.

Το πολιτικό σχέδιο δράσης
Το πολιτικό σχέδιο των ολιγαρχικών προέβλεπε προφανώς τη μελλοντική σύνδεση της Κέρκυρας με τις ολιγαρχικές δυνάμεις της Πελοποννήσου, αλλά είχε ως άμεσο στόχο την απομάκρυνση του νησιού από την επιρροή της Αθήνας, και φυσικά την εδραίωση της ολιγαρχίας στην Κέρκυρα.

Αιτιολόγηση των ενεργειών & ανάλυση πτυχών του σχεδίου
Η σύγκληση των πολιτών της Κέρκυρας αποσκοπούσε στο να δοθεί μια επίφαση δημοκρατικής νομιμότητας σε όσα οι ολιγαρχικοί είχαν προαποφασίσει, έστω κι αν η επικύρωση αυτών των αποφάσεων θα γινόταν καταναγκαστικά απ’ την εκκλησία του δήμου, όπου οι πολίτες θα έδιναν την έγκρισή τους υπό καθεστώς βίας και εκφοβισμού.
Οι ολιγαρχικοί, μάλιστα, επιχειρούν να δικαιολογήσουν τις ακραίες πράξεις τους στους πολίτες ισχυριζόμενοι πως με αυτό τον τρόπο διαφυλάττουν το νησί από μια επικίνδυνη συνεργασία και συμμαχία με τους Αθηναίους, που θα σήμαινε ουσιαστικά την υποδούλωση των Κερκυραίων. Η προσπάθεια αυτή να δικαιολογήσουν τη δολοφονία των αρχηγών της δημοκρατικής παράταξης αποτελούσε ίσως μια ύστατη προσπάθεια να πείσουν κάποιους απ’ τους Κερκυραίους για τα αισθήματα φιλοπατρίας που τους διέκριναν. Οι ολιγαρχικοί ήθελαν να δημιουργηθεί η εντύπωση πως απώτερο κίνητρό τους δεν ήταν παρά το ενδιαφέρον τους για το καλό της πατρίδας, έστω κι αν οι ίδιοι ενεργούσαν απλώς ως όργανα της πολιτικής των Κορίνθιων, και άρα η αφοσίωσή τους ανήκε στην Κόρινθο και όχι στην Κέρκυρα.
Σημαντική πτυχή, άλλωστε, του σχεδίου τους ήταν η εδραίωση της ολιγαρχίας στην Κέρκυρα, ώστε να καταστεί εφικτή η μελλοντική προσάρτηση της Κέρκυρας στην Πελοποννησιακή συμμαχία. Οι ολιγαρχικοί προφανώς θεωρούσαν πως η Κόρινθος και η Σπάρτη ανταποκρίνονταν σε επίπεδο πολιτικής ιδεολογίας καλύτερα στις προσδοκίες τους, ιδίως αφού μια συνεργασία μαζί τους θα σήμαινε πως η ολιγαρχική παράταξη θα είχε τον έλεγχο του νησιού, ενώ αντιμετώπιζαν εντελώς αρνητικά το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη δημοκρατική Αθήνα, μιας και κάτι τέτοιο θα σήμαινε την επικράτηση της δημοκρατικής παράταξης στο νησί, και άρα τη δική τους περιθωριοποίηση.
Μπορούμε, επομένως, να διαπιστώσουμε μια ταύτιση στη σκέψη των ολιγαρχικών της δικής τους προσωπικής ανόδου στην εξουσία με τα ευρύτερα συμφέροντα του νησιού τους. Βέβαια, η Κέρκυρα είχε ήδη μακροχρόνια ολιγαρχική παράδοση και στενούς δεσμούς με την Κόρινθο, οπότε η επίμονη προσπάθεια επανασύνδεσης μαζί της εξέφραζε και την επιθυμία διατήρησης του παραδοσιακού τρόπου λειτουργίας των πολιτικών πραγμάτων. Ενώ, αξίζει να προσεχθεί πως οι ολιγαρχικοί δεν θέλησαν να τερματίσουν την ουδετερότητα του νησιού, κηρύσσοντας ανοιχτά την προσχώρηση της Κέρκυρας στην συμμαχία των Πελοποννησίων, καθώς θεώρησαν πως κάτι τέτοιο θα δυσχέραινε την ήδη τεταμένη κατάσταση, αφού θα προκαλούσε την αντίδραση της Αθήνας.   

Ουδετερότητα & αποστολή πρέσβεων στην Αθήνα
Η διατήρηση της ουδετερότητας είναι εξαιρετικά κρίσιμη για την πορεία του σχεδίου των ολιγαρχικών, αφού τους διασφαλίζει τον αναγκαίο χρόνο να εδραιώσουν την εξουσία τους και ίσως να επηρεάσουν κάποια μεγαλύτερη μερίδα πολιτών σχετικά με το ορθό της τακτικής τους. Μια οποιαδήποτε παρέκκλιση από την αρχή της ουδετερότητας θα προκαλούσε είτε την άμεση παρέμβαση των Αθηναίων είτε γενικότερα την εμπλοκή της Κέρκυρας σε ριψοκίνδυνες πολεμικές συγκρούσεις, που θα μπορούσαν να ανατρέψουν πλήρως τους σχεδιασμούς των ολιγαρχικών.
Η πρεσβεία που στάλθηκε στην Αθήνα ήταν επιφορτισμένη με διπλό σκοπό: αφενός να πείσει τους Αθηναίους ότι οι εξελίξεις στην Κέρκυρα ήταν συμφέρουσες και γι’ αυτούς, αφετέρου να διεγείρει τη φιλοπατρία των δημοκρατικών Κερκυραίων που είχαν καταφύγει στην Αθήνα, ώστε να μην προσπαθήσουν να ανατρέψουν τη νέα πολιτική κατάσταση που δημιουργήθηκε στο νησί. Αυτό που επιδιώκουν να πετύχουν οι ολιγαρχικοί είναι να αποτραπεί οποιαδήποτε αντίδραση στη νέα πολιτική κατάσταση που το πραξικόπημά τους διαμόρφωσε. Πρέπει να τονιστεί εδώ ότι οι Κερκυραίοι ολιγαρχικοί δεν είναι μόνο δολοφόνοι, αλλά και αναίσχυντοι δολοπλόκοι, κι αυτό διότι προσπαθούν να διεγείρουν τα αισθήματα φιλοπατρίας εκείνων, τους οποίους ήθελαν να φονεύσουν.

2. ξυγκαλέσαντες Κερκυραίους... πικυρσαι νάγκασαν τν γνώμην (71.1): Να εξηγήσετε και να σχολιάσετε την αντιφατικότητα των φράσεων αυτών.

Οι ολιγαρχικοί με το κλίμα ψυχολογικής βίας και τρομοκρατίας που δημιουργούν εξαναγκάζουν τους Κερκυραίους να επικυρώσουν την πρότασή τους για ουδετερότητα. Καταλύεται έτσι η ίδια η ουσία της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, δηλαδή η ελευθερία στη λήψη των αποφάσεων. Η πολιτική αυτή φενάκη των ολίγων εκφράζεται εναργέστατα από τις ίδιες τις αντιφατικές ενέργειές τους: από τη μια συγκαλούν την εκκλησία του δήμου, από την άλλη όμως δεσμεύουν τη βούληση του δημοκρατικού αυτού οργάνου.
Η σύγκληση της εκκλησίας του δήμου προκαλεί την εντύπωση πως οι ολιγαρχικοί έχουν την πρόθεση να ακούσουν και να σεβαστούν τη γνώμη των πολιτών. Στην πραγματικότητα, όμως, το μόνο που τους απασχολεί είναι να δοθεί μιαν επίφαση δημοκρατικότητας σε όσα έχουν αποφασίσει να κάνουν. Έτσι, οι πολίτες καλούνται, όχι όπως θα συνέβαινε σε μια δημοκρατική πολιτεία, για να εκφράσουν τη βούλησή τους, αλλά για να δώσουν εξαναγκαστικά την έγκρισή τους στις αποφάσεις των ολιγαρχικών.

3. Προσπαθήστε να φανταστείτε τα επιχειρήματα με τα οποία κάθε πλευρά αποπειράθηκε να προσεταιριστεί τους δούλους. Γιατί τελικά τα επιχειρήματα των δημοκρατικών αποδείχτηκαν πιο ισχυρά; (Κεφ. 73)

[Η τάξη των δούλων ιδεολογικά και κοινωνικά αισθανόταν εγγύτερα στους δημοκρατικούς παρά στους ολιγαρχικούς.]
Επί της ουσίας κι οι δύο παρατάξεις θα προσπάθησαν να προσεγγίσουν τους δούλους με παρόμοιες υποσχέσεις για βελτίωση των όρων διαβίωσης και εργασίας, καθώς και με το ενδεχόμενο της απελευθέρωσής τους. Ωστόσο, για τους ολιγαρχικούς θα ήταν σαφώς πιο δύσκολο να πείσουν τους δούλους για την ειλικρίνεια των προθέσεών τους, αφού η στάση τους υπήρξε πάντοτε πιο άτεγκτη, και ιδίως μετά τα πρόσφατα γεγονότα ακραίας βίας απ’ τη μεριά τους. Έτσι, το πιθανότερο είναι πως θα προσπάθησαν να τους παρουσιάσουν με τα μελανότερα χρώματα την κατάσταση που θα διαμορφωνόταν στο νησί, αν οι Κερκυραίοι επέλεγαν να συμμαχήσουν με τους Αθηναίους, παρουσιάζοντας ίσως την πιθανότητα πολεμικών συρράξεων στο νησί, και αναφέροντας πιθανούς κινδύνους για την ασφάλειά τους.
Από την άλλη, οι δημοκρατικοί θα μπορούσαν ευκολότερα να προσεγγίσουν τους δούλους, αφού η δική τους στάση ήταν διαχρονικά πιο ήπια, και άρα οι δικές τους υποσχέσεις θα εκλαμβάνονταν ως πιο αξιόπιστες. Οι δημοκρατικοί, μάλιστα, θα μπορούσαν να τονίσουν στους δούλους την σκληρότητα των ολιγαρχικών και τον αυταρχισμό τους, καθιστώντας έτσι σαφές πως δεν θα ήταν ποτέ λογικό να περιμένουν απ’ αυτούς την απελευθέρωσή τους ή έστω μια πραγματική βελτίωση στις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης.  
Μεταξύ, άλλωστε, των δύο παρατάξεων υπήρχαν ουσιαστικές διαφορές που καθιστούσαν την ιδεολογία και τις πρακτικές των δημοκρατικών σαφώς προτιμότερες για τους δούλους. Σε αντίθεση, δηλαδή, με τον αυταρχισμό και τις αριστοκρατικές αντιλήψεις των ολιγαρχικών, οι δημοκρατικοί ήταν περισσότερο διαλλακτικοί και πιο ανθρώπινοι απέναντι στους δούλους, γεγονός που προσέδιδε μεγαλύτερη αξιοπιστία στις υποσχέσεις τους.  

4. Ο Θουκυδίδης αναφερόμενος στη στάση των γυναικών γράφει (74.1): κα παρ φύσιν πομένουσαι τν θόρυβον. Πώς ερμηνεύετε την έκφραση παρ φύσιν;

Ιδιαίτερη προβολή από το Θουκυδίδη του ενεργού ρόλου των γυναικών στις συγκρούσεις, καθώς και της ψυχραιμίας και της τόλμης που αυτές επέδειξαν. Οι γυναίκες θορυβούνται και δεν υπομένουν συνήθως εύκολα τους πολεμικούς κινδύνους. Έχουν δηλαδή αντοχή αμυντική και όχι ορμή επιθετική. Εντούτοις, όταν απειλούνται τα αγαπημένα τους πρόσωπα ή, όπως συμβαίνει εδώ, η πατρίδα τους, δείχνουν τόλμη που υπερβαίνει τη γυναικεία τους φύση.
Με την έκφραση παρ φύσιν (σε αντίθεση προς τη γυναικεία φύση), ο ιστορικός θέλει να τονίσει πως στις κρίσιμες εκείνες στιγμές συμμετείχαν ενεργά ακόμη κι οι γυναίκες, οι οποίες εκ φύσεως απέχουν συνήθως από τις πράξεις πολέμου. Ενώ, όμως, οι γυναίκες απεχθάνονται τις αιματοχυσίες, τις δολοφονίες και τις βιαιότητες που χαρακτηρίζουν τις πολεμικές συγκρούσεις, όταν θεωρήσουν πως κινδυνεύει κάτι ιερό για εκείνες, όπως είναι η πατρίδα κι η οικογένειά τους, τότε ξεπερνούν τους ηθικούς δισταγμούς και τις ευαισθησίες τους, και συμμετέχουν με θάρρος στις συγκρούσεις. 

5. Να επισημάνετε όλους τους παράγοντες που εξασφάλισαν τη νίκη στους δημοκρατικούς.

[Η κατάσταση αντιστρέφεται υπέρ του δήμου, ο οποίος νικά λόγω της αριθμητικής του υπεροχής και της κατάληψης των πλέον καίριων θέσεων.]
Η νίκη των δημοκρατικών οφείλεται στους εξής παράγοντες:
- υπερτερούσαν αριθμητικά των ολιγαρχικών, έχοντας μάλιστα διασφαλίσει την υποστήριξη του μεγαλύτερου μέρους των δούλων και συνάμα έχοντας και τη βοήθεια των γυναικών, οι οποίες λόγω του σημαντικού διακυβεύματος συμμετείχαν ενεργά στη μάχη
- είχαν καταλάβει καίριες θέσεις, όπως ήταν η ακρόπολη και το Υλλαϊκό λιμάνι, καθώς και τα ψηλότερα σημεία της πόλης που αποτελούσαν φυσικά οχυρά  
- αγωνίζονταν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα καθώς κινδύνευαν να χάσουν πλήρως την ελευθερία τους, αν ο έλεγχος περνούσε στους αυταρχικούς ολιγαρχικούς, κι η αποφασιστικότητά τους αυτή φαίνεται με τον πλέον σαφή τρόπο απ’ τη συμμετοχή των γυναικών κατά τη διάρκεια της τελευταίας κρίσιμης σύγκρουσης
- υπέρ των δημοκρατικών λειτούργησε και το γεγονός πως ένα σημαντικό τμήμα της δύναμης των ολιγαρχικών, οι οκτακόσιοι μισθοφόροι, δεν αγωνίζονταν για κάποιο υψηλό ιδανικό για το οποίο θα ήταν πρόθυμοι να θυσιαστούν, στοιχείο που έγινε προφανές όταν διέφυγαν κρυφά απ’ το νησί μόλις έγινε αντιληπτή η επικράτηση των δημοκρατικών.

6. Εξηγήστε τους λόγους που ώθησαν τους ολιγαρχικούς στον εμπρησμό της περιοχής γύρω από την αγορά (74.2). Πώς κρίνετε την ενέργειά τους αυτή;

[Ο εμπρησμός της πόλης είναι μια απονενοημένη ενέργεια των ολιγαρχικών υποκινούμενη από το φόβο τους, μήπως οι αντίπαλοι τους καταλάβουν το λιμάνι του Αλκίνου και κυρίως το ναύσταθμό του.]
Η δυναμική των δημοκρατικών στο πλαίσιο της εμφύλιας σύγκρουσης ήταν τέτοια, ώστε με μια συντονισμένη έφοδο θα μπορούσαν ενδεχομένως να καταλάβουν το λιμάνι του Αλκίνου, που μέχρι τότε ήταν υπό τον έλεγχο των ολιγαρχικών, και να τους στερήσουν έτσι τη δυνατότητα διαφυγής, αλλά και ανεφοδιασμού. Οι ολιγαρχικοί, επομένως, φοβήθηκαν πως κινδύνευαν να εγκλωβιστούν από τους δημοκρατικούς, και άρα να πέσουν θύματα του πολεμικού τους μένους, γι’ αυτό και κατέφυγαν σε μιαν ακραία πράξη αντιπερισπασμού, βάζοντας φωτιά στα σπίτια που βρίσκονταν γύρω στην αγορά.
Η πράξη αυτή των ολιγαρχικών, που ήταν αποτέλεσμα απελπισίας και φόβου, προκάλεσε σημαντικές καταστροφές, κι ενδεχομένως, αν βοηθούσε ο άνεμος, θα μπορούσε να είχε σημάνει τη συνολική καταστροφή της πόλης. Προχώρησαν άρα σε μια εγκληματική ενέργεια, χωρίς να λάβουν υπόψη τους όλες τις πιθανές συνέπειές της, και ίσως αδιαφορώντας για την έκταση αυτών των συνεπειών, καθώς το μόνο που τους απασχολούσε ήταν το πώς θα διασωθούν απ’ τους αντιπάλους τους.  

7.  α) Ποια σκοπιμότητα εξυπηρετούν οι ρηματικοί τύποι πεξανήγετο - λαθόντες (74.3), με τους οποίους ο Θουκυδίδης αναφέρεται στην αποχώρηση του κορινθιακού πλοίου και των επικούρων αντίστοιχα; (Για την απάντησή σας να λάβετε υπόψη σας την ακριβή σημασία των λέξεων).
β) Με βάση την απάντησή σας στο πρώτο σκέλος της ερώτησης προβληματιστείτε πάνω στο γενικότερο ρόλο των «προστατών» στην ιστορική πορεία και δράση ενός λαού.

α. Οι δύο αυτοί ρηματικοί τύποι εμπεριέχουν την έννοια πως η πράξη που δηλώνουν γίνεται στα κρυφά: η πρόθεση π του ρ. πεξανήγετο δηλώνει ακριβώς τον κρυφό τρόπο, και το ρήμα σημαίνει πως ανοίγομαι στα κρυφά, με προφυλάξεις, στο ανοιχτό πέλαγος, ενώ η μετοχή λαθόντες του ρήματος λανθάνω σημαίνει πως διαφεύγω την προσοχή. Εκείνο, λοιπόν, που ενδιαφέρει τον ιστορικό είναι να δηλωθεί εμφατικά πως τόσο οι Κορίνθιοι απεσταλμένοι, όσο και οι μισθοφόροι, μόλις είδαν ότι η σύγκρουση εξελίσσεται υπέρ των δημοκρατικών, έφυγαν κρυφά από την Κέρκυρα, φοβούμενοι, μήπως συλληφθούν κι αυτοί αιχμάλωτοι από τους νικητές δημοκρατικούς.
Είναι προφανής η θρασυδειλία, ιδίως των Κορίνθιων απεσταλμένων, οι οποίοι αφού υποκίνησαν τους εκεί ολιγαρχικούς σε μια πιο δυναμική εκκαθάριση της κατάστασης, προκαλώντας επί της ουσίας τη γενίκευση της εμφύλιας σύρραξης, επέλεξαν να φύγουν στα κρυφά μόλις κατάλαβαν πως οι δημοκρατικοί θα επικρατήσουν. Αντίστοιχη, βέβαια, υπήρξε και η στάση των μισθοφόρων, οι οποίοι ενώ δέχτηκαν να στηρίξουν την προσπάθεια των ολιγαρχικών, επέλεξαν να φύγουν κρυφά όταν διαπίστωσαν τη νίκη των δημοκρατικών. Οι ίδιοι άνθρωποι που θα καρπώνονταν τα οφέλη μιας ενδεχόμενης επικράτησης των ολιγαρχικών, δεν θέλησαν να υπομείνουν μαζί τους τις συνέπειες της ήττας τους, γεγονός που αποκαλύπτει τη σαθρότητα της υποτιθέμενης συμπαράστασης που προσέφεραν.

β. Η στάση των Κορίνθιων φανερώνει μια διαχρονική αλήθεια για τις προθέσεις εκείνων που εμφανίζονται ως προστάτες των λαών που βρίσκονται σε εμπόλεμη ή άλλως δύσκολη θέση. Το μόνο πραγματικό κίνητρο είναι η εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων, έστω κι αν προσπαθούν να προσδώσουν στις πράξεις του κάποια επίφαση φιλανθρωπίας ή ανιδιοτέλειας. Καμία πολιτεία και κανένα κράτος δεν διαμορφώνει την εξωτερική του πολιτική κατά τρόπο τυχαίο ή με γνώμονα την ανιδιοτελή προσφορά. Πρόκειται, άλλωστε, για μια κατάσταση γνώριμη στους Έλληνες ήδη από τα χρόνια της επανάστασης που οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους, όταν τα ευρωπαϊκά κράτη, αφού πρώτα αντιτάχθηκαν με σθένος στην προσπάθεια των επαναστατών, διεκδικούσαν ύστερα το ρόλο του προστάτη των Ελλήνων μόνο και μόνο για να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν οικονομικά το τότε νεοσύστατο κράτος. Χαρακτηριστικά ως προς αυτό είναι τα λόγια του αγωνιστή Μακρυγιάννη: «Τους κατάτρεξαν οι Ευρωπαίγοι τους δυστυχείς Έλληνες. Εις τις πρώτες χρονιές εφόδιαζαν τα κάστρα των Τούρκων τους κατάτρεχαν και τους κατατρέχουν ολοένα δια να μην υπάρξουν. Η Αγγλία τους θέλει να τους κάμη Άγγλους με την δικαιοσύνην την αγγλική, καθώς οι Μαλτέζοι ξυπόλυτους και νηστικούς, οι Γάλλοι Γάλλους, οι Ρούσσοι Ρούσσους κι᾿ ο Μετερνίκ της Αούστριας Αουστριακούς, κι᾿ όποιος τους φάγη από τους τέσσερους. Και τους λευτερώνουν χερότερα κι᾿ από τους Τούρκους.»

8. βάλλουσαι (74.1): Να γράψετε δέκα λέξεις, απλές ή σύνθετες, με το θέμα της λέξης που σας δίνεται και να προσπαθήσετε να ορίσετε με ακρίβεια τουλάχιστον τις πέντε από αυτές.

διάβολος: το πνεύμα του κακού, η προσωποποιημένη δύναμη των πονηρών πνευμάτων που απομακρύνει τον άνθρωπο από τον δρόμο του Θεού και του δημιουργεί πειρασμούς και προβλήματα (από το ρήμα διαβάλλω).

διαβάλλω: διατυπώνω κατηγορίες ανυπόστατες, προσπαθώ να θίξω την υπόληψη κάποιου συκοφαντώντας τον.

σύμβολο: οτιδήποτε χρησιμοποιείται για να παραστήσει ή κατά σύμβαση θεωρείται πως παριστάνει κάτι άλλο∙ κυρίως ένα υλικό αντικείμενο που αντιπροσωπεύει κάτι αφηρημένο.

αντιπαραβάλλω: παραβάλλω προς κάτι, συγκρίνω βρίσκοντας τις ομοιότητες και τις διαφορές.

απόβλητος: αυτός που έχει εκδιωχθεί, παραγκωνιστεί από το κοινωνικό του περιβάλλον, που ζει στο περιθώριο περιφρονημένος και ανυπόληπτος (αποβάλλω).

βέλος: μικρό και λεπτό ακόντιο που εκσφενδονίζεται από το τόξο και φέρει μπροστά μετάλλινη ή οστέινη αιχμή και πίσω φτερά, τα οποία προσδίδουν σταθερότητα στην κατεύθυνση της τροχιάς.

εμβόλιο: παρασκεύασμα που εισάγεται στο σώμα για την πρόληψη ασθένειας μέσω της ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος για την παραγωγή των αντισωμάτων που μπορούν να την καταπολεμήσουν.

περίβολος: η δομική κατασκευή με την οποία περικλείεται ένας μη στεγασμένος χώρος μπροστά ή γύρω από κτήριο.

αναβάλλω: μεταθέτω χρονικά κάτι προγραμματισμένο.

ανυπέρβλητος: αυτός που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί, να ξεπεραστεί (αν στερητικό + υπερβάλλω).  

9. Να καταγράψετε τις ειδικές προτάσεις του Κεφ. 71, να βρείτε τη συντακτική τους θέση και να δικαιολογήσετε την εισαγωγή και την εκφορά τους.

τι τατα κα βέλτιστα εη κα κιστ ν δουλωθεεν π θηναίων: Δύο ειδικές προτάσεις, οι οποίες συνδέονται παρατακτικά και λειτουργούν ως αντικείμενα του ρήματος επον. Εισάγονται με τον ειδικό σύνδεσμο τι που δηλώνει κάτι το πραγματικό, ωστόσο εννοιολογικά οι προτάσεις αποκτούν την ιδιαίτερη σημασία τους χάρη στην εκφορά τους. Έτσι, η πρώτη ειδική πρόταση εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου (εη), καθώς εξαρτάται από ιστορικό χρόνο και δηλώνει έτσι κάτι το υποκειμενικό και αβέβαιο, ενώ η δεύτερη εκφέρεται με δυνητική ευκτική (ν δουλωθεεν) και δηλώνει κάτι που είναι δυνατό στο παρόν και στο μέλλον.

ς ξυνέφερε: Ειδική πρόταση που λειτουργεί ως αντικείμενο στη μετοχή διδάξοντας. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ς, ο οποίος επιλέγεται όταν πρόκειται για τη μεταφορά κάποιας υποκειμενικής γνώμης, και εκφέρεται με οριστική για να δηλωθεί με έμφαση πως κατά τη γνώμη του υποκειμένου αυτό που δηλώνεται είναι κάτι το βέβαιο.

10. Να εντοπίσετε τις μετοχές του Κεφ. 72 που βρίσκονται σε πτώση γενική, να χαρακτηρίσετε τη συντακτική τους θέση και να αιτιολογήσετε την πτώση τους.

λθόντων (πρέσβεων): Γενική απόλυτη χρονική μετοχή που εκφράζει το προτερόχρονο σε σχέση με την ενέργεια του ρήματος κατέθεντο. Η μετοχή αυτή θα έπρεπε λογικά να τεθεί σε αιτιατική, μιας και το υποκείμενό της (πρέσβεις) είναι παράλληλα και αντικείμενο της μετοχής ξυλλαβόντες.

λθούσης τριήρους: Γενική απόλυτη χρονική μετοχή που εκφράζει το προτερόχρονο σε σχέση με την ενέργεια του ρήματος πιτίθενται. Τίθεται σε γενική ακολουθώντας την πτώση του υποκειμένου της, το οποίο δεν έχει κάποια άλλη συντακτική σύνδεση με τους βασικούς όρους της πρότασης.

φικομένης νυκτς: Γενική απόλυτη χρονική μετοχή που εκφράζει το προτερόχρονο σε σχέση με την ενέργεια του ρήματος καταφεύγει. Τίθεται σε γενική ακολουθώντας την πτώση του υποκειμένου της, το οποίο δεν αποτελεί βασικό όρο της πρότασης ούτε συνδέεται με κάποιον από αυτούς.

11. Στο Κεφ. 72 να επισημάνετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς του χρόνου και του τόπου που εκφέρονται με προθετικά σύνολα ή με απλά επιρρήματα.

ς Αγιναν: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει στάση σε τόπο

ν τούτ: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει χρόνο

ς τν κρόπολιν κα τ μετέωρα: εμπρόθετοι προσδιορισμοί που δηλώνουν κίνηση σε τόπο

ατο: απρόθετη γενική ως επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει στάση σε τόπο

οπερ: απρόθετη γενική ως επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει στάση σε τόπο

τν πρς ατ κα πρς τν πειρον: εμπρόθετοι προσδιορισμοί που δυνάμει του άρθρου λειτουργούν ως επιθετικοί προσδιορισμοί στη λέξη τν λιμένα που προηγείται. Αν δεν ληφθεί υπόψη το άρθρο, ο πρώτος εμπρόθετος προσδιορισμός δηλώνει το πλησίον, ενώ ο δεύτερος μεταφορικά την κατεύθυνση προς τόπο.

12. δράσαντες, γεσθαι, καταπεφευγότας (Κεφ. 71). Να γράψετε το γ' ενικό πρόσωπο των τύπων α) σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα και β) σε όλους τους χρόνους της οριστικής, στη φωνή που βρίσκονται.

Ενεστώτας
Ορ.      δρ                              γεται                      καταφεύγει
Υποτ.  δρ                              γται                      καταφεύγ
Ευκτ.  δρ / δρη               γοτο                         καταφεύγοι
Προστ. δράτω                      γεσθω                      καταφευγέτω

Εν.       δρ                             γεται                      καταφεύγει
Πρτ.    δρα                           γετο                         κατέφευγε
Μελ.   δράσει                       γήσεται                    καταφεύξεται / καταφευξεται
Αορ.    δρασε                       γήσατο / γήθη      κατέφυγε
Πρκ.   δέδρακε                     γηται                         καταπέφευγε
Υπ.      δεδράκει                  γητο                          κατεπεφεύγει

13. δουλωθεεν (71.1): Να γράψετε το ίδιο πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις του ίδιου χρόνου και φωνής.

Οριστική: δουλώθησαν
Υποτακτική: δουλωθσι(ν)
Ευκτική: δουλωθεεν / δουλωθείησαν
Προστακτική: δουλωθέντων / δουλωθήτωσαν

14. τριήρους Κορινθίας, Λακεδαιμονίων πρέσβεων (72.2): Να κλίνετε τις συνεκφορές και στους δύο αριθμούς.

Ενικός                                                          Πληθυντικός
τριήρης Κορινθία                          α τριήρεις Κορίνθιαι
τς τριήρους Κορινθίας                  τν τριήρων Κορινθίων     
τ τριήρει Κορινθί                         τας τριήρεσι Κορινθίαις
τήν τριήρη Κορινθίαν                      τάς τριήρεις Κορινθίας
() τριρες Κορινθία                       () τριήρεις Κορίνθιαι

Ενικός                                                          Πληθυντικός
Λακεδαιμόνιος πρεσβευτής                   ο Λακεδαιμόνιοι πρέσβεις
το Λακεδαιμονίου πρεσβευτο              τν Λακεδαιμονίων πρέσβεων
τ Λακεδαιμονί πρεσβευτ                    τος Λακεδαιμονίοις πρέσβεσι     
τόν Λακεδαιμόνιον πρεσβευτήν               τούς Λακεδαιμονίους πρέσβεις
() Λακεδαιμόνιε πρεσβευτά                   () Λακεδαιμόνιοι πρέσβεις

15. Να μεταφέρετε τα τριτόκλιτα ουσιαστικά του Κεφ. 74 στις πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών.
(σχύι, πλήθει, γυνακες, φύσιν, χρήματα, πόλις, φλογ, νύκτα, νας)

Ενικός
Γεν.: σχύος               πλήθους         γυναικός        φύσεως          χρήματος      
Δοτ.: σχύϊ                 πλήθει           γυναικί           φύσει              χρήματι
Αιτ.: σχύν                πλθος           γυνακα          φύσιν              χρμα

Πληθυντικός
Γεν.: σχύων              πληθν          γυναικν       φύσεων          χρημάτων
Δοτ.: σχύσι(ν)          πλήθεσι(ν)     γυναιξί           φύσεσι(ν)      χρήμασι
Αιτ.: σχς                  πλήθη             γυνακας        φύσεις            χρήματα

Ενικός
Γεν.:    πόλεως           φλογός           νυκτός            νεώς
Δοτ.:   πόλει              φλογί              νυκτί               νηί
Αιτ.:    πόλιν              φλόγα             νύκτα             ναν

Πληθυντικός
Γεν.: πόλεων             φλογν          νυκτν           νεν
Δοτ.: πόλεσι(ν)         φλοξί              νυξί                 ναυσί
Αιτ.: πόλεις               φλόγας           νύκτας            νας

16. Να καταγραφούν οι ρηματικοί τύποι των Κεφ. 71-74 που δηλώνουν τις κύριες ενέργειες (πολεμικές και πολιτικές) των ολιγαρχικών και των συμμάχων τους και να αντικατασταθούν χρονικά.

Δράσαντες: δρντες – δράσοντες – δράσαντες – δεδρακότες

ξυγκαλέσαντες: ξυγκαλοντες - ξυγκαλοντες – ξυγκαλέσαντες – ξυγκεκληκότες 

επον: λέγουσι(ν) - λεγον – λέξουσι(ν) / ροσι(ν) -  επον - ερήκασι(ν) - ερήκεσαν

νάγκασαν: ναγκάζουσι(ν) - νάγκαζον - ναγκάσουσι(ν) - νάγκασαν - ναγκάκασι(ν) - ναγκάκεσαν

Πέμπουσι: πέμπουσι - πεμπον – πέμψουσι - πεμψαν – πεπόμφασι - πεπόμφεσαν

διδάξοντας: διδάσκοντας – διδάξοντας – δεδιδαχότας

πείσοντας: πείθοντας – πείσοντας – πείσαντας – πεπεικότας

λθόντων: όντων - όντων - λθόντων - ληλυθότων

πιτίθενται: πιτίθενται - πετίθεντο - πιθήσονται / πιτεθήσονται - πέθεντο / πετέθησαν - πιτέθεινται - πετέθειντο / πέκειντο

μαχόμενοι: μαχόμενοι – μαχούμενοι – μαχεσάμενοι – μεμαχημένοι
  
νίκησαν: νικσι - νίκων – νικήσουσι - νίκησαν – νενικήκασι - νενικήκεσαν

κατέλαβον: καταλαμβάνουσι – κατελάμβανον – καταλήψονται – κατέλαβον – κατειλήφασι – κατειλήφεσαν

κροβολίσαντο: κροβολίζονται - κροβολίζοντο - ---- - κροβολίσαντο

περιέπεμπον: περιπέμπουσι – περιέπεμπον – περιπέμψουσι – περιέπεμψαν – περιπεπόμφασι – περιεπεπόμφεσαν

παρακαλοντες: παρακαλοντες - παρακαλοντες – παρακαλέσαντες – παρακεκληκότες

πισχνούμενοι: πισχνούμενοι - ποσχησόμενοι - ποσχόμενοι - πεσχημένοι

μπιπρσι: μπιπρσι - νεπίπρασαν - μπρήσουσι - νέπρησαν

παυσάμενοι: παυόμενοι – παυσόμενοι / παυσθησόμενοι – παυσάμενοι / παυσθέντες – πεπαυμένοι

17. Ποια εκφραστικά-αφηγηματικά μέσα χρησιμοποιεί ο ιστορικός στα Κεφ. 71-74 για να καταγράψει: α) τον ιδιαίτερο ρόλο των γυναικών στη νίκη των δημοκρατικών, β) το κλίμα διάλυσης και πανικού στο στρατόπεδο των ολιγαρχικών και των συμμάχων τους;

α. α τε γυνακες ατος τολμηρς ξυνεπελάβοντο βάλλουσαι π τν οκιν τ κεράμ κα παρ φύσιν πομένουσαι τν θόρυβον.

Στην περίοδο που αναφέρεται στη συμμετοχή των γυναικών ο ιστορικός χρησιμοποιεί:
- τον επιρρηματικό προσδιορισμό τολμηρς, για να δηλώσει το θάρρος των γυναικών, καθώς και τον εμπρόθετο προσδιορισμό παρά φύσιν, για να τονίσει πως το θάρρος τους ερχόταν σε αντίθεση με την ευαίσθητη και φιλειρηνική φύση τους
- την εικόνα των γυναικών που ρίχνουν κεραμίδια ενάντια στους αντιπάλους από τις στέγες των σπιτιών
- το σύνθετο με δύο προθέσεις ρήμα συνεπιλαμβάνομαι (μαζί με κάποιον συμμετέχω σε κάτι) για να δηλωθεί εμφατικά το εκούσιο και πρόθυμο της βοήθειας που προσέφεραν οι γυναίκες
- τις δύο μετοχές (βάλλουσαι - πομένουσαι) σε χρόνο ενεστώτα, ώστε να δοθεί ζωντάνια και παραστατικότητα στην περιγραφή των γεγονότων.

β. Γενομένης δ τς τροπς περ δείλην ψίαν, δείσαντες ο λίγοι μ ατοβοε δμος το τε νεωρίου κρατήσειεν πελθν κα σφς διαφθείρειεν, μπιπρσι τς οκίας τς ν κύκλ τς γορς κα τς ξυνοικίας, πως μ φοδος, φειδόμενοι οτε οκείας οτε λλοτρίας, στε κα χρήματα πολλ μπόρων κατεκαύθη κα πόλις κινδύνευσε πσα διαφθαρναι, ε νεμος πεγένετο τ φλογ πίφορος ς ατήν. Κα ο μν παυσάμενοι τς μάχης ς κάτεροι συχάσαντες τν νύκτα ν φυλακ σαν∙ κα Κορινθία νας το δήμου κεκρατηκότος πεξανήγετο, κα τν πικούρων ο πολλο ς τν πειρον λαθόντες διεκομίσθησαν.

Το κλίμα διάλυσης και πανικού στο στρατόπεδο των ολιγαρχικών και των συμμάχων τους αποδίδεται απ’ τον ιστορικό με τα ακόλουθα μέσα:
- με τη μετοχή δείσαντες, που εκφράζει φόβο, και την αναφορά σε όσα δεινά φοβήθηκαν οι ολιγαρχικοί πως θα πάθουν
- με τη χρήση πολλαπλών δευτερευουσών προτάσεων σε μια εκτενέστατη περίοδο, ώστε να αποδοθεί πιο παραστατικά το κλίμα πανικού των ολιγαρχικών
- με την εικόνα της πυρπόλησης της πόλης
- με τη χρήση ενεστώτα (μπιπρσι) για να δοθεί ζωντάνια στον αφηγηματικό λόγο
- με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ν φυλακ σαν που δηλώνει το βαθμό επιφυλακής και επαγρύπνησης των δύο παρατάξεων

- με τους ρηματικούς τύπους πεξανήγετο και λαθόντες, που εκφράζουν τον κρυφό και ύπουλο τρόπο με τον οποίο υποκινητές και υποστηρικτές των ολιγαρχικών έφυγαν από το νησί έντρομοι για τις πιθανές συνέπειες.  

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X