Θουκυδίδη Ιστορία Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 76-78 (μετάφραση, ασκήσεις σχολικού)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Print Friendly and PDF
Louis Philippe Crepin

Θουκυδίδη Ιστορία Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 76-78 (μετάφραση, ασκήσεις σχολικού)

[76] Τς δ στάσεως ν τούτ οσης τετάρτ πέμπτ μέρ μετ τν τν νδρν ς τν νσον διακομιδν α κ τς Κυλλήνης Πελοποννησίων νες, μετ τν κ τς ωνίας πλον φορμοι οσαι, παραγίγνονται τρες κα πεντήκοντα· ρχε δ ατν λκίδας, σπερ κα πρότερον, κα Βρασίδας ατ ξύμβουλος πέπλει. ρμισάμενοι δ ς Σύβοτα λιμένα τς πείρου μα ἕῳ πέπλεον τ Κερκύρ.
Μετάφραση: Ενώ λοιπόν οι εσωτερικές ταραχές της Κέρκυρας βρίσκονταν σ’ αυτό το σημείο, την τέταρτη ή πέμπτη μέρα μετά τη μεταφορά των ολιγαρχικών στο νησί, φτάνουν τα καράβια των Πελοποννησίων από την Κυλλήνη όπου έμεναν αγκυροβολημένα μετά το ταξίδι τους από την Ιωνία. Κι ήταν όλα πενήντα τρία. Τα διοικούσε ο Αλκίδας, όπως και πρωτύτερα, κι ο Βρασίδας ταξίδευε μαζί του σα σύμβουλος. Αφού έριξαν άγκυρα στα Σύβοτα, το λιμάνι στην αντικρινή στεριά, ξεκίνησαν για την Κέρκυρα την άλλη μέρα μόλις ξημέρωσε.

77.1] O δ πολλ θορύβ κα πεφοβημένοι τά τ ν τ πόλει κα τν πίπλουν παρεσκευάζοντό τε μα ξήκοντα νας κα τς αε πληρουμένας ξέπεμπον πρς τος ναντίους, παραινούντων θηναίων σφς τε ἐᾶσαι πρτον κπλεσαι κα στερον πάσαις μα κείνους πιγενέσθαι.
Μετάφραση: Οι Κερκυραίοι σε μεγάλη ταραχή και φόβο τόσο για όσα είχανε γίνει στην πολιτεία όσο κι από την άφιξη των καραβιών, άρχισαν να ετοιμάζουνε βιαστικά εξήντα καράβια και μόλις ετοιμαζόταν το καθένα με ολόκληρο το πλήρωμά του, το ‘στέλναν έξω ενάντια στον εχθρό, ενώ οι Αθηναίοι τους συμβούλευαν να τους αφήσουν να πλεύσουν ενάντιά τους πρώτα αυτοί, κι ύστερα να προχωρήσουν οι Κερκυραίοι μ’ όλα τους τα καράβια μαζί.

[2] ς δ ατος πρς τος πολεμίοις σαν σποράδες α νες, δύο μν εθς ητομόλησαν, ν τέραις δ λλήλοις ο μπλέοντες μάχοντο, ν δ οδες κόσμος τν ποιουμένων. [3] δόντες δ ο Πελοποννήσιοι τν ταραχν εκοσι μν ναυσ πρς τος Κερκυραίους τάξαντο, τας δ λοιπας πρς τς δώδεκα νας τν θηναίων, ν σαν α δύο Σαλαμινία κα Πάραλος.
Μετάφραση: Καθώς όμως βρέθηκαν τα Κερκυραϊκά μπροστά στον εχθρό σκόρπια, δύο απ’ αυτά αμέσως αυτομόλησαν προς τον εχθρό, ενώ μέσα σε μερικά άλλα πολεμούσαν αναμεταξύ τους όσοι αποτελούσαν το πλήρωμα∙ και δεν υπήρχε καμία τάξη σ’ αυτά που γίνονταν. Όταν είδαν οι Πελοποννήσιοι την αναστάτωση, χώρισαν είκοσι δικά τους καράβια να πάρουν θέση αντίκρυ στα Κερκυραϊκά, και με τ’ άλλα στράφηκαν ενάντια στα δώδεκα Αττικά, που τα δυο τους ήταν η Σαλαμινία κι η Πάραλος.

78.1] Κα ο μν Κερκυραοι κακς τε κα κατ λίγας προσπίπτοντες ταλαιπώρουν τ καθ ατούς· ο δ θηναοι φοβούμενοι τ πλθος κα τν περικύκλωσιν θρόαις μν ο προσέπιπτον οδ κατ μέσον τας φ αυτος τεταγμέναις, προσβαλόντες δ κατ κέρας καταδύουσι μίαν ναν. Κα μετ τατα κύκλον ταξαμένων ατν περιέπλεον κα πειρντο θορυβεν.
Μετάφραση: Επειδή οι Κερκυραίοι ρίχνονταν επάνω στα εχθρικά χωρίς τέχνη και λίγοι-λίγοι δεινοπαθούσαν από την πλευρά τους. Οι Αθηναίοι πάλι, επειδή φοβούνταν μην κυκλωθούν από τα εχθρικά καράβια που ήταν πολλά, δεν έκαναν επίθεση σ’ όλα τα καράβια μαζί, ούτε στη μέση εκείνων που ήταν ταγμένα απέναντί τους, αλλά τα χτυπούσαν από τα πλάγια και βύθισαν ένα καράβι. Και ύστερα απ’ αυτό, καθώς οι εχθροί ήταν παραταγμένοι σε κύκλο, έπλεαν οι Αθηναίοι γύρω τους, προσπαθώντας να τους προκαλέσουν σύγχυση.

[2] Γνόντες δ ο πρς τος Κερκυραίοις κα δείσαντες μ περ ν Ναυπάκτ γένοιτο, πιβοηθοσι, κα γενόμεναι θρόαι α νες μα τν πίπλουν τος θηναίοις ποιοντο. [3] Ο δ πεχώρουν δη πρύμναν κρουόμενοι κα μα τς τν Κερκυραίων βούλοντο προκαταφυγεν τι μάλιστα, αυτν σχολ τε ποχωρούντων κα πρς σφς τεταγμένων τν ναντίων.
[4] μν ον ναυμαχία τοιαύτη γενομένη τελεύτα ς λίου δύσιν.
Μετάφραση: Όταν το πήραν αυτό είδηση, όσα είχαν ταχτεί να πολεμήσουν τους Κερκυραίους, κι επειδή φοβήθηκαν μην ξαναγίνει ό,τι είχε συμβεί στη Ναύπακτο, έτρεξαν να βοηθήσουν τ’ άλλα, κι όταν μαζεύτηκαν όλοι μαζί άρχισαν επίθεση εναντίον των Αθηναίων. Τότε οι Αθηναίοι άρχισαν να κάνουν πίσω με την πρύμνη, γιατί ήθελαν συνάμα να προφτάσουν οι Κερκυραίοι, όσο ήταν μπορετό, να καταφύγουν στο λιμάνι πριν από αυτούς, αφού αυτοί οι ίδιοι υποχωρούσαν αργά, κι ολόκληρος ο εχθρικός στόλος είχε παραταχθεί να τους πολεμήσει.
Έτσι εξελίχθηκε η ναυμαχία αυτή που τελείωσε με τη δύση του ήλιου.

Ερωτήσεις – Ασκήσεις

Κεφ. 76-78
1. Να εντοπίσετε στα κεφ. 77-78 τα αλλεπάλληλα λάθη τακτικής που σημείωσαν οι Κερκυραίοι στη ναυτική τους αναμέτρηση με τους Λακεδαιμόνιους. Πού, κατά τη γνώμη σας, οφείλονται;

Οι Κερκυραίοι όντας ήδη σε μεγάλη ταραχή λόγω της βίαιης εμφύλιας διαμάχης ανάμεσα στους δημοκρατικούς και τους ολιγαρχικούς, και νιώθοντας φόβο από την αιφνίδια έλευση των Πελοποννησιακών πλοίων, έχασαν την ψυχραιμία τους κι άρχισαν να δρουν σπασμωδικά μπροστά στον άμεσο κίνδυνο που τους απειλούσε. Τα αλλεπάλληλα λάθη τακτικής που σημείωσαν οφείλονται, επομένως, στο γεγονός ότι πανικοβλήθηκαν και δεν είχαν την αναγκαία νηφαλιότητα για να εξετάσουν ορθά τον κατάλληλο τρόπο δράσης.
Τα λάθη των Κερκυραίων ήταν τα ακόλουθα:
- Ξεκινούν να επανδρώνουν με βιασύνη τα πλοία τους κι αντί να περιμένουν μέχρι να επανδρωθεί το σύνολο της δύναμής τους, στέλνουν κάθε πλοίο που ετοιμαζόταν ενάντιο στον εχθρικό στόλο. Αποτέλεσμα αυτής της τακτικής, να πολεμούν δηλαδή με λίγα κάθε φορά πλοία, ήταν να περιέλθουν πολύ γρήγορα σε δυσχερή θέση.
- Δεν έλαβαν υπόψη τους την πρόταση των Αθηναίων ν’ αφήσουν εκείνους να προηγηθούν στην επίθεση και ν’ ακολουθήσουν μετά αυτοί, αφού πρώτα θα έχουν ετοιμάσει όλο τους το στόλο. Αποτέλεσμα αυτής της ασύνετης στάσης ήταν να διενεργούν τη ναυμαχία χωρίς καμία τάξη και να αδυνατούν έτσι να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις εχθρικές δυνάμεις.
- Παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι οι πολίτες του νησιού βρίσκονταν σε σύγκρουση μεταξύ τους, επάνδρωσαν τα πλοία τόσο με ολιγαρχικούς όσο και με δημοκρατικούς, με αποτέλεσμα το πλήρωμα των πλοίων τους να αναλώνεται στις μεταξύ τους διαμάχες, ενώ δεν έλλειψαν και οι περιπτώσεις αυτομόλησης στην εχθρική παράταξη.

[Προξενεί δίχως άλλο εντύπωση το γεγονός ότι οι Κερκυραίοι, μολονότι διέθεταν ισχυρό στόλο και σημαντική ναυτική εμπειρία, σημειώνουν τόσα λάθη τακτικής στη ναυμαχία εναντίον των Πελοποννησίων. Οι λανθασμένοι τους χειρισμοί και η πλήρης αποδιάρθρωσή τους αποδίδονται κυρίως στη σύγχυση και στον πανικό που τους προξένησε η αιφνιδιαστική εμφάνιση του πολυάριθμου σπαρτιατικού στόλου. Σημαντικό ρόλο έπαιξε εξάλλου το γεγονός ότι τα πλοία τους είχαν επανδρωθεί ανάμεικτα από δημοκρατικούς και ολιγαρχικούς.]

2. Να συζητήσετε τον αντίκτυπο που είχε η εμφάνιση του σπαρτιατικού στόλου στην ψυχολογία των δημοκρατικών Κερκυραίων.

Οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι που είχαν μόλις κατορθώσει να λάβουν τον έλεγχο του νησιού και να θέσουν υπό έλεγχο τους ολιγαρχικούς, βλέποντας το σπαρτιατικό στόλο πανικοβάλλονται, καθώς θεωρούν πως η ισορροπία δυνάμεων θ’ αλλάξει εις βάρος τους και πως θα βρεθούν υπό το έλεος των ολιγαρχικών. Το γεγονός ότι οι ίδιοι ήταν έτοιμοι ακόμη και να προβούν σε εκτελέσεις ολιγαρχικών τους κάνει να πιστεύουν πως ίσως υποστούν ακριβώς αυτό από τους αντιπάλους τους, γι’ αυτό και χάνουν τελείως την ψυχραιμία τους. Έτσι, παρά το γεγονός ότι είχαν ισχυρή ναυτική δύναμη και μεγάλη εμπειρία, υποπίπτουν σε πολλαπλά σφάλματα, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την ασφάλεια του νησιού.   

3. Να εξηγήσετε την τακτική με την οποία οι Αθηναίοι κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν την αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων τους και να πλήξουν τον εχθρικό στόλο (3.78).

Οι Αθηναίοι, αν και ήρθαν αντιμέτωποι μ’ έναν στόλο που υπερείχε εμφανώς αριθμητικά, αντιμετώπισαν την κατάσταση με ιδιαίτερη ψυχραιμία κι ευστροφία. Έτσι, προκειμένου ν’ αποφύγουν το ενδεχόμενο να τους περικυκλώσει ο αντίπαλος στόλος δεν έκαναν επίθεση στο σύνολο των πλοίων, ούτε χτυπούσαν αυτά που βρίσκονταν στο κέντρο της παράταξης. Επιλέγουν, λοιπόν, να παραταχθούν κατά κέρας, σχηματίζοντας μία απλή γραμμή με το ένα πλοίο πίσω από το άλλο, κι όχι το ένα δίπλα στο άλλο, που θα δημιουργούσε ένα ευρύ αλλά ευάλωτο μέτωπο σε επιθέσεις ή σε προσπάθεια περικύκλωσης από τους αντιπάλους.
Με αυτό τον σχηματισμό, αν κι έχουν λιγότερα πλοία, εξαπολύουν επίθεση στα πλαϊνά μέρη του αντίπαλου στόλου και κατορθώνουν να βυθίσουν ένα πλοίο, γεγονός που αναγκάζει τους Πελοποννησίους να σχηματίσουν πλέον μια κυκλική παράταξη. Οι Αθηναίοι άρχισαν τότε να πλέουν γύρω τους, σε μια προσπάθεια να τους προκαλέσουν σύγχυση και να αδράξουν κάθε πιθανή ευκαιρία για ένα ακόμη χτύπημα.
Ο στόλος των Πελοποννησίων ενισχύθηκε, ωστόσο, μ’ εκείνα τα πλοία που είχαν καθοριστεί για να χτυπήσουν τους Κερκυραίους, κι έτσι σύσσωμες οι δυνάμεις των Πελοποννησίων ξεκινούν επίθεση ενάντια στα πλοία των Αθηναίων, χωρίς να κατορθώσουν να τους τρομάξουν ή να τους αποδιοργανώσουν. Οι Αθηναίοι διατηρώντας την ψυχραιμία τους, άρχισαν να οπισθοδρομούν κωπηλατώντας προς τα πίσω, έχοντας σταθερά το μπροστινό μέρος των πλοίων τους προς το μέρος των αντιπάλων τους. Μ’ αυτό τον τρόπο κατόρθωσαν όχι μόνο ν’ αποφύγουν την εμπλοκή με τον πελοποννησιακό στόλο, αλλά και να δώσουν χρόνο στους Κερκυραίους να επιστρέψουν πρώτοι στο λιμάνι.  

4. Να χαρακτηρίσετε τον επικεφαλής του αθηναϊκού στόλου Νικόστρατο με βάση: α) τους πολεμικούς χειρισμούς του συνολικά κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας και β) τη συμπεριφορά του προς τον αποδιοργανωμένο κερκυραϊκό στόλο.

α) Ο Νικόστρατος διακρίνεται για τη νηφαλιότητα, την ευστροφία και την ευθυκρισία του. Παρά το γεγονός ότι έρχεται αντιμέτωπος μ’ έναν αριθμητικά υπέρτερο στόλο και παρά τα αλλεπάλληλα λάθη των Κερκυραίων, τους οποίους επιθυμεί να προφυλάξει, δεν χάνει την ψυχραιμία του. Με ιδιαίτερη επινοητικότητα και αδιαμφισβήτητο θάρρος εκτιμά ορθά το πώς θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους του, επιλέγοντας την επίθεση ως προτιμότερη της άμυνας και αναδεικνύοντας έτσι τις αδιαμφισβήτητες στρατηγικές του ικανότητες. Τη στιγμή που οι Κερκυραίοι αποδιοργανώνονται πλήρως, εκείνος διατηρεί πλήρως τον έλεγχο και προχωρά γοργά στις σωστές αποφάσεις.
β) Ο Νικόστρατος διακρίνεται συνάμα και για τον ανθρωπισμό του, καθώς, αν και δεν έχει τις αναγκαίες δυνάμεις, και θα μπορούσε άρα να έχει βρει μια σχετική πρόφαση για να εγκαταλείψει τους Κερκυραίους στη μοίρα τους, εκείνος χωρίς δισταγμούς και με απαράμιλλη γενναιότητα σπεύδει να προσφέρει τη βοήθειά του. Κατορθώνει, έτσι, εκεί που οποιοσδήποτε άλλος θα μπορούσε εύκολα να αποτύχει, όχι μόνο να καταφέρει καίρια χτυπήματα στον αντίπαλο στόλο, αλλά και να διασώσει τους Κερκυραίους, που εμφανώς δεν βρίσκονταν σε θέση να διαχειριστούν την κατάσταση και να προφυλάξουν τον εαυτό τους.

5. ς δ ατος πρς τος πολεμίοις... ν δ οδες κόσμος τν ποιουμένων· να συγκρίνετε την τακτική των Σπαρτιατών (2.11.9) και των Αθηναίων (2.89.9), όπως περιγράφονται από το Θουκυδίδη στα κείμενα του παραθέματος. Σε ποια συμπεράσματα οδηγείστε από τη σύγκριση αυτή;

«Ακολουθείτε τους αρχηγούς σας όπου σας οδηγούν τηρώντας αυστηρή πειθαρχία και υπακούοντας αμέσως στις διαταγές. Τίποτε δεν είναι ωραιότερο και ασφαλέστερο από έναν στρατό καλά πειθαρχημένο» (2.11.9).

«Σεις πάλι θα πρέπει να μένετε κοντά στα καράβια σας, σε πλήρη τάξη, και να είσαστε έτοιμοι να εκτελέσετε κάθε παράγγελμα, επειδή ο εχθρικός στόλος είναι πολύ κοντά. Όταν αρχίσει η ναυμαχία, θα πρέπει προπάντων να πειθαρχείτε και να τηρείτε απόλυτη σιωπή. Τούτο έχει μεγάλη σημασία στις συγκρούσεις και ιδίως στις ναυμαχίες» (2.89.9).
(Μετάφραση Α. Βλάχος)

Συγκρίνοντας τα στοιχεία τακτικής που καταγράφονται στα δύο αποσπάσματα καθίσταται αμέσως σαφές πως το κυρίαρχο στοιχείο για τη διασφάλιση της επιτυχίας σε μια πολεμική αναμέτρηση είναι η αυστηρή πειθαρχία. Όταν τα μέλη του στρατεύματος ή του στόλου πειθαρχούν πλήρως στις εντολές που λαμβάνουν, τότε είναι ευκολότερο να διατηρηθεί η συνοχή και η τάξη στις κινήσεις τους, και άρα να πραγματοποιηθεί μια συγκροτημένη επιθετική ενέργεια. Μέσω της πειθαρχίας επιτυγχάνεται η οργανωμένη δράση και αποφεύγονται η σύγχυση και η αταξία, που θέτουν σε κίνδυνο το ηθικό και την αποτελεσματικότητα ενός στρατού.
Συνειδητοποιούμε, άρα, πως στον στόλο τον Κερκυραίων δεν υπήρχε αυτό το βασικό στοιχείο, αφού τα μέλη των πληρωμάτων πολεμούσαν μεταξύ τους, δεν υπήρχε συμφωνία ως προς το ποια θα πρέπει να είναι η ακολουθούμενη δράση (κάποιοι αυτομόλησαν άλλωστε), επικρατούσε χάος και το ηθικό των ανδρών ήταν πλήρως κλονισμένο.

6. Στα κεφάλαια 76-78 να εντοπίσετε τα ουσιαστικά: α) συνηρημένα β΄ κλίσης, β) όλα της γ΄ κλίσης, γ) τα ανώμαλα, δ) τα αττικόκλιτα και να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις τους και στους δύο αριθμούς.

Συνηρημένα β΄ κλίσης

Ενικός αριθμός
το πλο       το πίπλου 
τ πλ          τ πίπλ
τv πλον     τόν πίπλουν

Πληθυντικός αριθμός
τν πλν        τν πίπλων
τος πλος       τος πίπλοις
τούς πλος     τούς πίπλους

Ουσιαστικά γ΄ κλίσης

Ενικός αριθμός
τς στάσεως   το νδρός     το λιμένος     τς πόλεως    το πλήθους 
τ στάσει        τ νδρί          τ λιμένι         τ πόλει          τ πλήθει
τήν στάσιν      τόν νδρα       τόν λιμένα       τήν πόλιν       τό πλθος

Πληθυντικός αριθμός
τν στάσεων     τν νδρν     τν λιμένων     τν πόλεων     τν πληθν    
τας στάσεσι      τος νδράσι    τος λιμέσι        τας πόλεσι      τος πλήθεσι
τάς στάσεις        τούς νδρας     τούς λιμένας     τάς πόλεις       τά πλήθη

Ενικός αριθμός
τς περικυκλώσεως     το κέρατος / κέρως     τς δύσεως
τ περικυκλώσει          τ κέρατι / κέρ            τ δύσει
τήν περικύκλωσιν        τό κέρας                         τήν δύσιν

Πληθυντικός αριθμός
τν περικυκλώσεων     τν κεράτων / κερν          τν δύσεων
τας περικυκλώσεσι      τος κέρασι                            τας δύσεσι
τάς περικυκλώσεις        τά κέρα / κέρατα                 τάς δύσεις

Ανώμαλα ουσιαστικά

Ενικός αριθμός
τς νεώς
τ νηί
τήν ναν

Πληθυντικός αριθμός
τν νεν
τας ναυσί
τάς νας

Αττικόκλιτα ουσιαστικά

Ενικός αριθμός
τς ω
τ ἕῳ
τήν ω

Πληθυντικός αριθμός
τν ων
τας ἕῳς
τάς ως

7. οδες κόσμος (77.2): Να γραφεί η συνεκφορά στις πλάγιες πτώσεις και των δύο αριθμών.

Ενικός αριθμός
οδενός κόσμου
οδενί κόσμ
οδένα κόσμον

Πληθυντικός αριθμός
οδένων κόσμων
οδέσι κόσμοις
οδένας κόσμους

8. Στο Κεφ. 78 να επισημάνετε τους ρηματικούς τύπους που ανήκουν σε συνηρημένα ρήματα και να γράψετε α) το γ΄ ενικό ευκτικής του ενεστώτα, β) τα απαρέμφατα και τις μετοχές (και στα τρία γένη) ενεστώτα της ίδιας φωνής.

Γ΄ ενικό ευκτικής Ενεστώτα
ταλαιπώρουν: ταλαιπωρο / ταλαιπωροη
φοβούμενοι: φοβοτο
περιέπλεον: περιπλοι
πειρντο: πειρτο
θορυβεν: θορυβο / θορυβοη
πιβοηθοσι: πιβοηθο / πιβοηθοη
ποιοντο: ποιοτο
πεχώρουν: ποχωρο / ποχωροη
τελεύτα: τελευτ / τελευτη

Απαρέμφατο – Μετοχή
ταλαιπωρεν - ταλαιπωρν / ταλαιπωροσα / ταλαιπωρον
φοβεσθαι - φοβομενος / φοβουμνη / φοβομενον
περιπλεν - περιπλων / περιπλουσα / περιπλον
πειρσθαι - πειρμενος / πειρωμνη / πειρμενον
θορυβεν - θορυβν / θορυβοσα / θορυβον
πιβοηθεν - πιβοηθν / πιβοηθοσα / πιβοηθον
ποιεσθαι - ποιομενος / ποιουμνη / ποιομενον
ποχωρεν - ποχωρν / ποχωροσα / ποχωρον
τελευτν - τελευτν / τελευτσα / τελευτν

9. Να εντοπίσετε όλους τους τύπους αόρ. β΄ των Κεφ. 77-78 και: α) να τους μεταφέρετε στο γ΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο όλων των εγκλίσεων στη φωνή που βρίσκονται, β) να τους αντικαταστήσετε χρονικά.

Αόριστος β΄ Εγκλιτική αντικατάσταση
               Οριστική      Υποτακτική       Ευκτική           Προστακτική
πιγενέσθαι:
γ΄ εν. πεγνετο         πιγνηται         πιγνοιτο        πιγενσθω
γ ΄πλ. πεγνοντο      πιγνωνται       πιγνοιντο     πιγενσθων/
                                                                                             πιγενσθωσαν

δόντες:
γ΄ εν. εδε          δ        δοι          δτω
γ΄ πλ. εδον      δωσι     δοιεν      δτωσαν/δντων

προσβαλόντες:
γ΄ εν. προσβαλε      προσβλ        προσβλοι      προσβαλτω
γ΄πλ. προσβαλον   προσβλωσι    προσβλοιεν   προσβαλντων/
                                                                                         προσβαλτωσαν

Γνόντες:
γ΄ εν. γνω            γν       γνοη       γντω
γ΄ πλ. γνωσαν    γνσι    γνοεν      γνντων/γντωσαν

γένοιτο:
γ΄ εν. γνετο        γνηται      γνοιτο     γενσθω
γ΄ πλ. γνοντο     γνωνται   γνοιντο    γενσθων/γενσθωσαν

(Το ίδιο και για τους τύπους: γενόμεναι – γενομένη)

προκαταφυγεν:
γ΄ εν. προκατφυγε     προκαταφγ       προκαταφγοι    προκαταφυγτω
γ΄ πλ. προκατφυγον  προκαταφγωσι  προκαταφγοιεν  προκαταφυγντων/
                                                                                                         προκαταφυγτωσαν

Χρονική αντικατάσταση
πιγενσθαι:
Εν. πιγγνεσθαι
Μελ. πιγενσεσθαι
Παθ. Μελ. πιγενηθσεσθαι
Αόρ. β΄. πιγενσθαι
Παθ. Αόρ. πιγενηθναι
Πρκ. πιγεγενσθαι
Πρκ. β΄. πιγεγονναι

δόντες:
Εν. ρντες
Μελ. ψμενοι
Αόρ. β΄. δντες
Πρκ. ορακτες/ωρακτες

προσβαλόντες:
Εν. προσβλλοντες
Μελ. προσβαλοντες
Αόρ. β΄. προσβαλντες
Πρκ. προσβεβληκτες

Γνόντες:
Εν. γιγνσκοντες
Μελ. γνωσμενοι
Αόρ. β΄. γνντες
Πρκ. γνωκτες

γένοιτο:
Εν. γγνοιτο
Μελ. γενσοιτο
Παθ. Μελ. γενηθσοιτο
Αόρ. β΄. γνοιτο
Παθ. Αόρ. γενηθεη
Πρκ. γεγονός εη / γεγενημένον εη

προκαταφυγεν:
Εν. προκαταφεγειν
Μελ. προκαταφευξεσθαι / προκαταφεξεσθαι
Αόρ. β΄. προκαταφυγεν
Πρκ. προκαταπεφευγναι

γενόμεναι:
Εν. γιγνμεναι
Μελ. γενησμεναι
Παθ. Μελ. γενηθησμεναι
Αόρ. β΄. γενμεναι
Παθ. Αόρ. γενηθεσαι
Πρκ. γεγενημναι / γεγονυαι

γενομένη:
Εν. γιγνομνη
Μελ. γενησομνη
Παθ. Μελ. γενηθησομνη
Αόρ. β΄. γενομνη
Παθ. Αόρ. γενηθεσα
Πρκ. γεγενημνη / γεγονυα

10. περιέπλεον (78.2): Να μεταφέρετε το ρήμα στο β΄ ενικό όλων των εγκλίσεων του ενεστώτα και στο γ΄ ενικό του παρατατικού. Ποια διαφορά έχει ο σχηματισμός των παραπάνω χρόνων του ρήματος από τα υπόλοιπα συνηρημένα σε -έω; Να γράψετε άλλα τρία ρήματα σε -έω που κλίνονται παρόμοια.

Ενεστώτας
περιπλες    περιπλέῃς    περιπλοις   περπλει

Παρατατικός
περιπλει

Τα ρήματα σε -έω με θέμα μονοσύλλαβο συναιρούνται μόνο, όπου μετά το χαρακτήρα ε ακολουθεί άλλο ε ή ει. Έτσι και τα ρ. θέω (= τρέχω), νέω (= πλέω), πνέω, έω, χέω (= χύνω) κ.ά.

11. Να βρείτε τους εμπρόθετους προσδιορισμούς του Κεφ. 76, να αναγνωρίσετε το είδος της επιρρηματικής σχέσης που εκφράζουν και να μελετήσετε πόσο συνεισφέρουν στην καθαρότητα και στην ακρίβεια του θουκυδίδειου κειμένου.

ν τούτ: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει κατάσταση στο οσης
μετ τν διακομιδν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου στο μέρ
ς τν νσον: Εμπρόθετος της κίνησης σε τόπο στο διακομιδν
κ τς Κυλλήνης: Εμπρόθετος της κίνησης από τόπο (προέλευσης) στο παραγίγνονται
μετ τν πλον: Εμπρόθετος του χρόνου στο οσαι
κ τς ωνίας: Εμπρόθετης της κίνησης από τόπο στο πλον
ς Σύβοτα: Εμπρόθετος άφιξης ή στάσης σε τόπο στο ρμισάμενοι

Η περιγραφή γίνεται από το Θουκυδίδη με εξαιρετική ακρίβεια και εκφραστική καθαρότητα, ένταση και ευκρίνεια. Σε αυτό συμβάλλουν και οι πολλαπλοί εμπρόθετοι προσδιορισμοί που διευκρινίζουν κάθε κίνηση τόσο σε σχέση με τον τόπο όσο και σε σχέση με το χρόνο που αυτή συμβαίνει. Έτσι, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να σχηματίσει μια σαφή και ξεκάθαρη εικόνα των γεγονότων.

12. ο δ πολλ... ξήκοντα νας (77.1): Να βρείτε τους προσδιορισμούς της αιτίας στο κείμενο του οποίου σας δίνεται η αρχή και το τέλος. Τι παρατηρείτε;

θορύβ κα πεφοβημένοι... παρεσκευάζοντό

θορύβ: δοτική της αιτίας
πεφοβημένοι: Αιτιολογική μετοχή

Οι δύο προσδιορισμοί της αιτίας αν και συνδέονται με το συμπλεκτικό και, και αναφέρονται στο ίδιο ρήμα (παρεσκευάζοντό), έχουν διαφορετικό τρόπο εκφοράς (παράλλαξη), ώστε να διασφαλίζεται εκφραστική ποικιλία στην αφήγηση. 

13. Να εξηγήσετε τη σημασία των παρακάτω λέξεων και στη συνέχεια με τις λέξεις αυτές να σχηματίσετε σύντομες φράσεις στη ΝΕ: πλους, απόπλους, διάπλους, παράπλους, περίπλους.

πλους: η πλεύση, η πορεία του πλοίου
= Κατά τον πλου παρουσιάστηκαν μηχανικά προβλήματα.

απόπλους: η αναχώρηση πλοίου
= Απαγορεύτηκε ο απόπλους λόγω θαλασσοταραχής.

διάπλους: το πέρασμα θάλασσας, ποταμού ή λίμνης με σκάφος (πλοίο)
= Ο διάπλους του ποταμού αυτού προσελκύει πολλούς τουρίστες λόγω της ομορφιάς του τοπίου.

παράπλους: η πλεύση σε κοντινή περιοχή, κατά μήκος ή παράλληλα (κυρίως προς ακτή)
= Σήμερα θα κάνουν τον παράπλου των ακτών του νησιού.

περίπλους: η πλεύση, το ταξίδι με πλοίο παράλληλα προς τις ακτές, γύρω από νησί ή ήπειρο
= Ο περίπλους της Πελοποννήσου είναι μια μοναδική εμπειρία.

14. Τρεις φορές στα υπό συζήτηση κεφάλαια (76-78) ο ιστορικός χρησιμοποιεί μετοχές βασικών ρημάτων φόβου: πεφοβημένοι (77.1), φοβούμενοι (78.1), δείσαντες (78.2): α) Πού αποσκοπεί. κατά τη γνώμη σας. αυτή η επανάληψη; β) Γιατί ο Θουκυδίδης επιλέγει να εκφράσει το συναίσθημα του φόβου και τις τρεις φορές με μετοχή; γ) Ποια η διαφορά στη σημασία των τύπων πεφοβημένοι-φοβούμενοι; (Διαφορετικοί χρόνοι του ίδιου ρήματος).

α) Η επανάληψη μετοχών διαφορετικών χρόνων (πεφοβημένοι, φοβούμενοι, δείσαντες), με τις οποίες δηλώνεται το αίσθημα του φόβου, κι από τις οποίες η πρώτη αναφέρεται στους δημοκρατικούς Κερκυραίους, η δεύτερη στους Αθηναίους κι η τρίτη στους Πελοποννήσιους, αξιοποιούνται για να δοθεί έμφαση ακριβώς στην απεικόνιση του φόβου, επιλογή του συγγραφέα που δικαιολογείται διότι: 1) ο φόβος είναι κυρίαρχο συναίσθημα σε κάθε πολεμική αναμέτρηση και επηρεάζει σημαντικά τις ενέργειες των αντιμαχομένων, 2) εξηγεί ικανοποιητικά (όχι αποκλειστικά) τη διαφορετικά ανεξήγητη εικόνα διάλυσης, που παρουσιάζει το κερκυραϊκό ναυτικό. Αξίζει να παρατηρηθεί όμως ότι ο φόβος αποκαλύπτει τη βασική διαφορά δυναμικού μεταξύ Αθηναίων-Κερκυραίων: καταλαμβάνει βέβαια και τους δύο συμμάχους, την ίδια στιγμή όμως που οδηγεί σε πλήρη αποδιοργάνωση τους Κερκυραίους, γίνεται για τους Αθηναίους πηγή επινοητικότητας για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των εχθρών τους, συνώνυμο της εγρήγορσης και της σύνεσης.

β) Ο Θουκυδίδης επιλέγει να χρησιμοποιήσει και τις τρεις φορές μετοχή προκειμένου να αποδώσει το νόημα με την αναγκαία πυκνότητα στο λόγο, καθώς αν χρησιμοποιούσε στη θέση των μετοχών πρόταση (αιτιολογική) θα ζημιωνόταν το κείμενο σε ό,τι αφορά τη λιτότητα της έκφρασης και την απουσία περιττολογίας.
Συνάμα, μιας και κάθε μετοχή αναφέρεται σε διαφορετικό συμμετέχοντα στον πόλεμο, μοιάζει σαν να θέλει ο συγγραφέας να τονίσει την ομοιότητα του συναισθήματος για όλους όσοι εμπλέκονταν σ’ αυτή την πολεμική αναμέτρηση.

γ) Η μετοχή φοβούμενοι, είναι μετοχή Ενεστώτα, ενώ η μετοχή πεφοβημένοι είναι μετοχή Παρακειμένου.
«ο δ θηναοι φοβούμενοι τ πλθος κα τν περικύκλωσιν...» Η μετοχή Ενεστώτα μέσω της εξάρτησής της από ρήμα Παρατατικού (προσέπιπτον) λαμβάνει αντίστοιχη σημασία σε ό,τι αφορά το χρόνο και δηλώνει έτσι πως κατά τη διάρκεια αυτής της εμπλοκής είχαν συνεχώς αυτό τον φόβο.

«O δ πολλ θορύβ κα πεφοβημένοι...» Η μετοχή Παρακειμένου μέσω της εξάρτησής της από ρήμα Παρατατικού (παρεσκευάζοντό), αν και αναφέρεται σε κάτι που ξεκίνησε παλαιότερα (είχαν ήδη φοβηθεί), αποκτά μια αντίστοιχη με το ρήμα σημασία ως προς το χρόνο και δηλώνει κάτι που είχε συνεχιζόμενη διάρκεια, όπως και η προηγούμενη μετοχή.

Ερμηνευτικά σχόλια

Κεφ.76

τετάρτ... διακομιδήν: Εύλογα εικάζουμε ότι θα χρειάστηκαν ασφαλώς μερικές ημέρες μέχρις ότου οι πληροφορίες σχετικά με τις εξελίξεις στην Κέρκυρα φθάσουν στους Πελοποννήσιους.
α κ τς Κυλλήνης Πελοποννησίων νες: Ο Θουκυδίδης αναφέρεται εδώ στα 40 πλοία των Πελοποννησίων που με αρχηγό το ναύαρχο Αλκίδα είχαν σπεύσει σε βοήθεια των Λεσβίων στην αποστασία της Μυτιλήνης. Τα πλοία αυτά καταδιώχτηκαν από τους Αθηναίους, έφτασαν στην Κρήτη και από εκεί κατέληξαν στην Κυλλήνη, ορμητήριο του σπαρτιατικού στόλου για τις επιχειρήσεις στον κορινθιακό κόλπο και στο Ιόνιο. Εκεί ενώθηκαν με 13 συμμαχικά πλοία με αρχηγό το Βρασίδα, ο οποίος ήταν επιφορτισμένος με το ρόλο του συμβούλου του Αλκίδα. Ενισχυμένος ο πελοποννησιακός στόλος αποφάσισε να πλεύσει στη σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο πόλη της Κέρκυρας, προκειμένου να διασφαλίσει τα ζωτικά συμφέροντα της Σπάρτης στην περιοχή. Η απόφαση αυτή ασφαλώς λήφθηκε ύστερα από τα νέα που μετέφερε στη συμμαχία η κορινθιακή τριήρης, αυτόπτης μάρτυρας της επικράτησης των δημοκρατικών στο νησί.
φορμοι οσαι: Τα πλοία βρίσκονταν βέβαια αγκυροβολημένα στην Κυλλήνη, ήταν όμως σε ετοιμότητα για ανάληψη πολεμικής δράσης.
σπερ κα πρότερον (ενν. ρχε): Δηλ. ο Αλκίδας ήταν αρχηγός και της ναυτικής αποστολής στη Μυτιλήνη.
ρμισάμενοι δ ς Σύβοτα λιμένα τς πείρου: Τα Σύβοτα αναφέρονται εδώ ως λιμάνι της Ηπείρου, ενώ σε άλλο σημείο (1.47.1) ο Θουκυδίδης κάνει λόγο για νησιά που ονομάζονται Σύβοτα. Ο Στράβων αναφέρει ότι τα Σύβοτα είναι νησίδες που βρίσκονται κοντά στην Ήπειρο, στο ανατολικό άκρο της Κέρκυρας. Πρόκειται στην ουσία για δύο νησάκια, από τα οποία το δυτικό ονομάζεται Μαύρο όρος και το ανατολικό Αγ. Νικόλαος. Φαίνεται πάντως ότι ο πελοποννησιακός στόλος αναγκάστηκε να σταθμεύσει στα Σύβοτα λόγω της νύχτας.
μα ω πέπλεον τ Κερκύρ: Πιθανότατα οι Πελοποννήσιοι αγκυροβόλησαν στα Σύβοτα (προς το δειλινό ή όταν είχε ήδη σκοτεινιάσει), γεγονός που εξηγεί τον καταφανή αιφνιδιασμό των Κερκυραίων και του ίδιου του Νικόστρατου.

Κεφ.77

ξήκοντα νας... ξέπεμπον: Τα 60 πλοία επαρκούσαν για να αντιμετωπίσουν τα 53 των αντιπάλων, η σποραδική όμως αποστολή τους αποτελεί ολέθριο σφάλμα τακτικής που αποδίδεται σε βιασύνη, ταραχή και έλλειψη νηφαλιότητας.
σποράδες: Προξενεί δίχως άλλο εντύπωση το γεγονός ότι οι Κερκυραίοι, μολονότι διέθεταν ισχυρό στόλο και σημαντική ναυτική εμπειρία, σημειώνουν τόσα λάθη τακτικής στη ναυμαχία εναντίον των Πελοποννησίων. Οι λανθασμένοι τους χειρισμοί και η πλήρης αποδιάρθρωσή τους αποδίδονται κυρίως στη σύγχυση και στον πανικό που τους προξένησε η αιφνιδιαστική εμφάνιση του πολυάριθμου σπαρτιατικού στόλου. Σημαντικό ρόλο έπαιξε εξάλλου το γεγονός ότι τα πλοία τους είχαν επανδρωθεί ανάμεικτα από δημοκρατικούς και ολιγαρχικούς.
ητομόλησαν: Εικάζουμε ότι στα δύο αυτά πλοία θα υπήρχαν σε μεγάλη πλειοψηφία ολιγαρχικοί
ν τέραις... μάχοντο: Αυτό σημαίνει πως τα πλοία αυτά ήταν επανδρωμένα με πληρώματα και από τις δύο αντίπαλες παρατάξεις
Σαλαμινία κα Πάραλος: Η Σαλαμινία και η Πάραλος ήταν δύο γρήγορα αθηναϊκά πλοία, χρησιμοποιούμενα αρχικά για την αποστολή θεωριών και για άλλες θρησκευτικές ανάγκες της πόλης, αργότερα δε και ως ανιχνευτικά, λόγω της μεγάλης ταχύτητας που μπορούσαν να αναπτύξουν. Στο 3. 33. 1 πληροφορούμαστε ότι τα δύο αυτά πλοία βρίσκονται στο ανατολικό Αιγαίο (συγκεκριμένα στην Κλάρο, κοντά στα παράλια της Εφέσου). Έτσι τα πλοία αυτά δεν αποτελούσαν μέρος του στόλου που βρισκόταν στη Ναύπακτο. Ο Νικόστρατος πήρε, όπως φαίνεται, τη Σαλαμινία και την Πάραλο μαζί του στην Κέρκυρα, αφήνοντας δύο άλλα πλοία, για να φρουρούν το λιμάνι της Ναυπάκτου. Ενδεχόμενο είναι ακόμα ότι τα πλοία αυτά έφεραν στο Νικόστρατο εντολή από την Αθήνα, για να σπεύσει στην Κέρκυρα, αμέσως μόλις έγινε γνωστό το κίνημα των ολιγαρχικών στο νησί.

Κεφ. 78
κακς τε κα κατ’ λίγας προσπίπτοντες: Αυτό λέγεται σε αναφορά προς το προηγούμενο οδες κόσμος (77.2). Ο Θουκυδίδης θεωρεί την τακτική αυτή ως την κύρια αιτία ήττας των Κερκυραίων.
θρόαις... μέσον: Το θρόαις συνάπτεται με το τεταγμέναις. Οι Αθηναίοι δρουν με σύνεση και προσαρμόζουν κατάλληλα την τακτική τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων τους. Η συνειδητοποίηση ότι η επίθεση σ’ όλη τη συγκεντρωμένη δύναμη των εχθρών ήταν ασύμφορη τους οδηγεί στην επίθεση κατά κέρας.
προσβαλόντες δέ κατ κέρας: Οι Αθηναίοι ακολουθούν την τακτική αυτή, διότι απέκλειε τον κίνδυνο περικύκλωσής τους από τις εχθρικές δυνάμεις, ενώ συγχρόνως τους παρείχε μεγάλη ευχέρεια διαφυγής. Αξιοσημείωτη είναι η τόλμη αλλά και η μεγάλη ναυτική εμπειρία των Αθηναίων, οι οποίοι δεν ακολουθούν αμυντική τακτική αλλά επιτίθενται, παρά την αριθμητική ανωτερότητα των Πελοποννησίων.
κύκλον ταξαμένων ατν: Περιγράφεται η αντίδραση των Πελοποννησίων, οι οποίοι προσπαθούν να αποφύγουν την κατά κέρας επίθεση των Αθηναίων.
γνόντες δ ο πρς τος Κερκυραίοις: Οι Πελοποννήσιοι που αντιμετώπιζαν τους Κερκυραίους δεν πρέπει να ήταν πολύ μακριά από εκείνους που αντιμετώπιζαν τους Αθηναίους και έτσι μπόρεσαν να δουν ότι υπήρχε ο κίνδυνος να επαναληφθεί σε βάρος τους το πάθημα της Ναυπάκτου. Πρόκειται για αξιοπρόσεκτη αναφορά, καθώς εντάσσεται στις λίγες περιπτώσεις που ο Θουκυδίδης παρουσιάζει τους ανθρώπους να διδάσκονται από τα λάθη (δικά τους ή άλλων) του παρελθόντος .
μ περ ν Ναυπάκτ γένοιτο: Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Θουκυδίδης (2.83-84) το καλοκαίρι του 429 π.Χ. στη ναυμαχία της Ναυπάκτου ο στρατηγός των Αθηναίων Φορμίων με 20 πλοία νίκησε τον αποτελούμενο από 47 πλοία στόλο των Πελοποννησίων, διότι με κατάλληλους ελιγμούς κατόρθωσε να προξενήσει σύγχυση στους αντιπάλους.
κα γενόμεναι θρόαι α νες: Συνενώθηκαν δηλαδή τα δύο τμήματα του πελοποννησιακού στόλου (20 πλοία που είχαν παραταχθεί εναντίον των Κερκυραίων + 33 πλοία που είχαν αντιταχθεί στα 12 αθηναϊκά = συνολικά 53 πελοποννησιακά πλοία).
τς τν Κερκυραίων... προκαταφυγεν: Οι Αθηναίοι υποχωρούν χωρίς βιασύνη, για να δώσουν τη δυνατότητα στους Κερκυραίους να καταφύγουν στο λιμάνι τους.
σχολ τε ποχωρούντων: Η τακτική της αργής υποχώρησης που ακολουθούν οι Αθηναίοι είχε ως στόχο να παρασύρει τους Πελοποννήσιους στην καταδίωξη των αθηναϊκών πλοίων, που, καθώς έπλεαν με βραδύτητα, δημιουργούσαν στους αντιπάλους τους την ψεύτικη ελπίδα ότι θα μπορούσαν να τα προφτάσουν. Με αυτήν την κίνηση αντιπερισπασμού οι Πελοποννήσιοι δε θα στρέφονταν κατά των Κερκυραίων, δίνοντας τους έτσι το χρόνο να επιστρέψουν ασφαλείς στο λιμάνι τους.

τοιαύτ γενομέν: Η περιγραφή της ναυμαχίας που προηγήθηκε, κατά την οποία ο Νικόστρατος ανακρούει πρύμνα, διατηρώντας άθικτη την παράταξή του και βοηθώντας συγχρόνως τους Κερκυραίους να υποχωρήσουν, αποκαλύπτει τις στρατηγικές του ικανότητες. Πράγματι ο Αθηναίος ναύαρχος διακρίνεται για την τόλμη του, τις ψύχραιμες επιλογές του, τη μεγάλη ναυτική του εμπειρία, την οξύτατη κρίση και την πολιτική του ευστροφία τη συνδυασμένη με ανθρωπισμό. Πιο αναλυτικά ο Νικόστρατος κατόρθωσε να αναχαιτίσει με 12 μόλις πλοία 53 εχθρικά, να προστατεύσει την αποχώρηση των αποδιοργανωμένων Κερκυραίων, να διατηρήσει το στόλο του αλώβητο και να διασφαλίσει τα αθηναϊκά συμφέροντα στο νησί, εμποδίζοντας ουσιαστικά τους Σπαρτιάτες να πραγματοποιήσουν την προσχεδιασμένη τους απόβαση στην Κέρκυρα. Η πολιτική ευφυία και ο ανθρωπισμός που επιδεικνύει στην περίσταση αυτή ο Νικόστρατος δε συναντιέται σε κανέναν άλλο Αθηναίο, με μόνη ίσως εξαίρεση τον Περικλή, ο οποίος φαίνεται ότι διέθετε το είδος της μεγαλοφροσύνης που η συμπεριφορά του Νικόστρατου αφήνει να διαφανεί. Έχει μάλιστα υποστηριχθεί η άποψη πως αν στην Αθήνα είχαν υπάρξει λίγοι ακόμα σαν και τον Νικόστρατο —αν για παράδειγμα ο Αλκιβιάδης πραγματικά κατείχε τις αριστοκρατικές αρετές που ισχυριζόταν ότι διέθετε— τότε θα ήταν πλησιέστερη στην αλήθεια η άποψη πως μόνη αυτή (ενν. η Αθήνα) δεν προκαλούσε αγανάκτηση ούτε στον εχθρό, όταν αυτός κακοπάθαινε απ’ αυτήν, ούτε στον υπήκοο μεμψιμοιρία, διότι τάχα εξουσιαζόταν από ανάξιους (2.41.3).

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X