Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Άμλετ»

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Lee Loren

Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Άμλετ»

[Ο δολοφονημένος από τον ίδιο του τον αδερφό πατέρας του Άμλετ, εμφανίζεται στο νεαρό πρίγκηπα με τη μορφή φαντάσματος, τού αποκαλύπτει την ταυτότητα του δολοφόνου του και του ζητά να πάρει εκδίκηση. Ο Άμλετ, ωστόσο, μη έχοντας την αναγκαία αποφασιστικότητα για μια τέτοια πράξη, θα καθυστερήσει πάρα πολύ να εκπληρώσει το χρέος του, με ολέθριες για τον ίδιο και για τους γύρω του συνέπειες.]

Πράξη 3η Σκηνή 1η

ΑΜΛΕΤ: Να ζει κανείς ή να μη ζει, αυτό είναι το ζήτημα∙
τι δείχνει πιο γενναία ψυχή, να υποφέρεις
πετριές και σαϊτιές μιας άθλιας τύχης,
ή να παίρνεις τ’ άρματα ενάντια σ’ ένα πέλαγο από βάσανα
κι αντιβγαίνοντάς να τους δίνεις τέλος; Ύπνος… θάνατος…
τίποτ’ άλλο∙ και μ’ έναν ύπνο βάζομε τέλος στης καρδιάς τον πόνο
και στα χίλια σωματικά μας βάσανα,
κληρονομία της σάρκας, είναι μια συντέλεια
που να την εύχεσαι θερμά!… Θάνατος… ύπνος…
ύπνος! να ονειρεύεσαι ίσως –ναι αυτού είναι ο κόμπος∙
γιατί σ’ αυτό τον ύπνο του θανάτου, μας βάζει σε έγνοια
τι όνειρα θα μας έρθουν όταν θάχουμε πετάξει αυτό
το θνητό κουβάρι∙ αυτή η έγνοια κάνει τόσο μακρόζωη τη δυστυχία∙
γιατί ποιος θ’ ανεχότανε, του χρόνου το ντρόπιασμα και τα χτυπήματα,
του τυράννου την αδικία, την ακαταδεξιά του φαντασμένου,
τον πόνο μιας αγάπης περιφρονημένης, τις αναβολές του νόμου,
της εξουσίας το θράσος και τις κλωτσιές
που η καρτερική αξία τρώει από τον ανάξιο,
αν μπορούσε μόνος του στον εαυτό του την ανάπαψη να δώσει
μ’ ένα μαχαίρι; Ποιος θάθελε τούτα τα βάρη να σηκώνει,
να ιδρώνει και να βογγάει κάτω από μια καταθλιπτική ζωή,
αν ο τρόμος μην υπάρχει κάτι μετά το θάνατο,
στην άγνωστη χώρα, που από την περιοχή της
κανένας ταξιδιώτης δεν γυρίζει, δε σάστιζε τη θέληση
και δεν μας έκανε να προτιμάμε αυτά εδώ τα βάσανα,
παρά να πάμε σε άλλα που μας είναι άγνωστα;
Έτσι η συνείδηση μας κάνει όλους δειλούς,
κι έτσι το ροδαλό χρώμα της τόλμης
κιτρινιάζει με τ’ ωχρό αντιφέγγισμα της σκέψης,
κι επιχειρήσεις μεγαλόπνοες και σπουδαίες
σταματούνε την εξέλιξή τους για το λόγο αυτό
και χάνουν τη φήμη της δράσης… Σιωπή τώρα!
Η όμορφη Οφήλια: - Άγγελε στις προσευχές σου
μνημόνεψε και όλες μου τις αμαρτίες.
ΟΦΗΛΙΑ: Καλέ μου αφέντη, πώς είναι η χάρη σου όλες αυτές τις μέρες;
ΑΜΛΕΤ: Ταπεινά σ’ ευχαριστώ. Καλά, καλά, καλά.
ΟΦΗΛΙΑ: Αφέντη μου, έχω μερικά ενθύμια που μου χάρισες,
και από καιρό ποθούσα να στα επιστρέψω·
παρακαλώ σε δέξου τα.
ΑΜΛΕΤ: Όχι, όχι, ποτέ δε σου έχω δώσει τίποτα.
ΟΦΗΛΙΑ: Τιμημένε αφέντη μου, ξέρω καλά πως μούδωσες·
και μαζί μ’ αυτά, λόγια τόσο γλυκόπνοα ταιριασμένα,
που έκαναν τα δώρα πλουσιότερα· μια κι έχασαν τ’ άρωμά τους
πάρε τα πίσω, γιατί σ’ ευγενική ψυχή το πλούσιο χάρισμα πεθαίνει
όταν κακός να γίνει ο χαριστής τυχαίνει. Ορίστε αφέντη μου.
ΑΜΛΕΤ: Χα, χα! Είσαι τίμια;
ΟΦΗΛΙΑ: Αφέντη μου;
ΑΜΛΕΤ: Είσαι όμορφη;
ΟΦΗΛΙΑ: Τι θες να πεις αφέντη μου;
ΑΜΛΕΤ: Πως αν είσαι τίμια κι όμορφη, η τιμή σου δεν πρέπει νάχει δοσοληψία με την ομορφιά σου.
ΟΦΗΛΙΑ: Μπορεί η ομορφιά, αφέντη μου, νάχει καλύτερη συντροφιά από την τιμή;
ΑΜΛΕΤ: Ασφαλώς· γιατί μάλλον η δύναμη της ομορφιάς μπορεί να μεταμορφώσει την τιμιότητα, απ’ αυτό που είναι, σε μαστρωπό, παρά η δύναμη της τιμιότητας ν’ αλλάξει την ομορφιά και να την κάνει όμοιά της. Αυτό είναι κάποτε
παραδοξολογία, μα η εποχή μας το αποδείχνει σωστό. Κάποτε σ’ αγαπούσα...
ΟΦΗΛΙΑ: Αλήθεια, αφέντη μου, μ’ έκανες να το πιστέψω.
ΑΜΛΕΤ: Δεν έπρεπε να μ’ είχες πιστέψει· γιατί η αρετή δεν μπορεί να μπολιάσει
τον παλιό εαυτό μας τόσο, που να μην τον καταλαβαίνουμε στη γεύση. Δε σ’ αγάπησα.
ΟΦΗΛΙΑ: Πλανεύτηκα.
ΑΜΛΕΤ: Πήγαινε σε μοναστήρι. Γιατί θες να γίνεις γεννήτρια αμαρτωλών;
Κι’ εγώ είμαι υποφερτά τίμιος, μα ωστόσο θα μπορούσα να κατηγορήσω τον
εαυτό μου για τέτοια πράγματα, που κάλλιο να μην με είχε η μάνα μου γεννήσει.
Είμαι πολύ φαντασμένος, εκδικητικός, φιλόδοξος, με τόσες κακίες γεμάτος, που
δεν έχω σκέψεις να τις χωρέσουν, φαντασία να τους δώσει μορφή, ή καιρό να τις
βάλω σε πράξη. Για ποιο λόγο τέτοιοι άνθρωποι σαν εμένα σέρνονται ανάμεσα
ουρανό και γη; Είμαστε όλοι παλιάνθρωποι κανένα μας μη πιστεύεις.
Τράβα για μοναστήρι...

[Μετάφραση: Κοσμάς Πολίτης]


ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1η Δραστηριότητα

i) Να εντοπίσετε δύο αποσιωπήσεις στα λόγια του Άμλετ και να παρουσιάσετε με συντομία το νόημά τους ή την πιθανή θεατρική λειτουργία τους.
[Μονάδες 5]

- Ύπνος… θάνατος…
Με τις αποσιωπήσεις μεταξύ των δύο λέξεων γίνεται φανερό πως ο ήρωας κάνει παύσεις, για να δηλωθεί πως σκέφτεται· για να καταστεί εμφανέστερο το δίλημμα που αντιμετωπίζει, καθώς συλλογίζεται πως ίσως η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές καταστάσεις δεν είναι τόσο μεγάλη, όσο θα πίστευε κανείς.
Οι αποσιωπήσεις εδώ έχουν και θεατρική λειτουργία, αλλά και εξυπηρετούν σε νοηματικό επίπεδο το κείμενο.

- και χάνουν τη φήμη της δράσης… Σιωπή τώρα!
Η αποσιώπηση σε αυτό το σημείο έχει πρωτίστως θεατρική λειτουργία, εφόσον σηματοδοτεί αφενός την ολοκλήρωση του μονολόγου του ήρωα κι αφετέρου μας προετοιμάζει για την εμφάνιση στη σκηνή ενός ακόμη προσώπου· της Οφηλίας.

ii) Ο Άμλετ στο μονόλογό του αναφέρεται σε ορισμένες δυσκολίες που καθιστούν τη ζωή ανεπιθύμητη. Να καταγράψετε τρεις από αυτές, σχολιάζοντας με συντομία το περιεχόμενό τους. (50 – 60 λέξεις)
[Μονάδες 10]   

Ο Άμλετ, μεταξύ άλλων, αναφέρει τις ακόλουθες δυσκολίες:
α) Τα γηρατειά, που έρχονται και εξαθλιώνουν με τη φθορά και τις αρρώστιες το κάποτε νεανικό και γεμάτο ομορφιά ανθρώπινο σώμα. β) Τις αδιάκοπες αδικίες της τυραννικής εξουσίας που δεν υπολογίζει ούτε στο ελάχιστο το δίκαιο των απλών ανθρώπων. γ)  Την ακατάδεκτη συμπεριφορά και το αλαζονικό ύφος των φαντασμένων ανθρώπων που νομίζουν πως είναι καλύτεροι και ανώτεροι από τους άλλους.

Ακολουθούν, πάντως, κι άλλες δυσκολίες, όπως:
Ο πόνος και η απογοήτευση που συνθλίβει την καρδιά του ανθρώπου, όταν περιφρονούν και απορρίπτουν τον έρωτα και την αγάπη που έχει να προσφέρει.
Οι διαρκείς αναβολές του νόμου που κάνουν τον απλό πολίτη να νιώθει πως δεν μπορεί ποτέ να βρει το δίκιο του σ’ αυτό τον κόσμο που μοιάζει να έχει φτιαχτεί μόνο για τους ισχυρούς.
Το θράσος που διαπνέει κάθε πράξη και κάθε λόγο της εξουσίας, καθώς και τα συνεχή χτυπήματα που δέχεται ο άξιος και μετρημένος άνθρωπος από τους ξιπασμένους ανάξιους, που δε διστάζουν μπροστά σε τίποτα προκειμένου να πετύχουν αυτό που θέλουν.

Εναλλακτικά

i) Σε κάθε μια από τις προτάσεις /πληροφορίες που ακολουθούν να δώσετε τον χαρακτηρισμό «Σωστό» ή «Λάθος», ανάλογα με το αν αποδίδουν το νόημα του κειμένου σωστά ή όχι. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένη αναφορά στο κείμενο. [Μονάδες 5]

- Ο Άμλετ έχει αποφασίσει να αφαιρέσει τη ζωή του.
Λάθος: «Να ζει κανείς ή να μη ζει, αυτό είναι το ζήτημα∙» (η διατύπωση των ερωτημάτων έχει γενικό χαρακτήρα, προσδίδοντας στα λόγια του Άμλετ το χαρακτήρα μιας περισσότερο φιλοσοφικής εξέτασης του θέματος της αυτοχειρίας, παρά μιας εναγώνιας προσωπικής αναζήτησης)

- Ο Άμλετ θεωρεί πως η άγνοια των ανθρώπων για το τι ακολουθεί τον θάνατο είναι η αιτία που τους αποτρέπει από το να επιλέξουν την αυτοχειρία.
Σωστό: «Ποιος θάθελε τούτα τα βάρη να σηκώνει,
να ιδρώνει και να βογγάει κάτω από μια καταθλιπτική ζωή,
αν ο τρόμος μην υπάρχει κάτι μετά το θάνατο,
στην άγνωστη χώρα, που από την περιοχή της
κανένας ταξιδιώτης δεν γυρίζει, δε σάστιζε τη θέληση
και δεν μας έκανε να προτιμάμε αυτά εδώ τα βάσανα»

- Η Οφηλία επισημαίνει στον Άμλετ πως η αρνητική μεταστροφή του χαρακτήρα του καθιστά ανεπιθύμητα τα δώρα που της είχε κάποτε χαρίσει.
Σωστό: «γιατί σ’ ευγενική ψυχή το πλούσιο χάρισμα πεθαίνει όταν κακός να γίνει ο χαριστής τυχαίνει»

- Ο Άμλετ πιστεύει πως η τιμιότητα μπορεί να ασκήσει καταλυτική επίδραση πάνω στην ομορφιά.
Λάθος: «γιατί μάλλον η δύναμη της ομορφιάς μπορεί να μεταμορφώσει την τιμιότητα, απ’ αυτό που είναι, σε μαστρωπό, παρά η δύναμη της τιμιότητας ν’ αλλάξει την ομορφιά και να την κάνει όμοιά της»

- Ο Άμλετ προτείνει στην Οφήλια να αποσυρθεί σε μοναστήρι, ώστε ν’ αποφύγει το ενδεχόμενο να φέρει στον κόσμο αμαρτωλούς ανθρώπους.
Σωστό: «Πήγαινε σε μοναστήρι. Γιατί θες να γίνεις γεννήτρια αμαρτωλών;»

ii) Ο Άμλετ ισχυρίζεται πως η σκέψη κάνει τους ανθρώπους δειλούς, αποτρέποντάς τους από την επιτέλεση ή την ολοκλήρωση σημαντικών πράξεων (το ροδαλό χρώμα της τόλμης / κιτρινιάζει με τ’ ωχρό αντιφέγγισμα της σκέψης, / κι επιχειρήσεις μεγαλόπνοες και σπουδαίες / σταματούνε την εξέλιξή τους). Συμφωνείτε με την τοποθέτησή αυτή; Παρουσιάστε με συντομία την άποψή σας. (50 – 60 λέξεις)  
[Μονάδες 10]

Η σκέψη είναι που μας κάνει όλους δειλούς, διαπιστώνει ο Άμλετ, καθώς είναι αυτή που μας φανερώνει τις ποικίλες δυσκολίες κάθε πιθανού εγχειρήματος, αποτρέποντάς μας τελικά από τη δράση. Πρόκειται για μια διαπίστωση εν μέρει σωστή, καθώς δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την αναγκαία αποφασιστικότητα που θα τους επέτρεπε να περνούν χωρίς δισταγμούς στη δράση. Η εκ των προτέρων εξέταση των πιθανών επιπτώσεων μιας πράξης είναι βέβαια απαραίτητη, ώστε το άτομο να προφυλάσσεται από το ενδεχόμενο να διαπράξει κάποιο σφάλμα με πολλαπλά αρνητικές επιπτώσεις. Δεν θα πρέπει, εντούτοις, η εξέταση αυτή να οδηγείται σε τέτοιο σημείο, ώστε να καθηλώνει το άτομο στην απραξία ή στην άνευ λόγου αναβολή συγκεκριμένων δράσεων που είναι αναγκαίο να γίνουν.

2η Δραστηριότητα

i) Στα θεατρικά κείμενα πολύ συχνά τα λόγια ενός προσώπου φανερώνουν επί της ουσίας και μια χειρονομία ή κίνηση του σώματος. Ενυπάρχει, δηλαδή, σε αυτά μια θεατρική οδηγία του ίδιου του συγγραφέα. Να εντοπίσετε ένα τέτοιο παράδειγμα στο απόσπασμα που σας δόθηκε.
[Μονάδες 3]

«μια κι έχασαν τ’ άρωμά τους
πάρε τα πίσω, γιατί σ’ ευγενική ψυχή το πλούσιο χάρισμα πεθαίνει
όταν κακός να γίνει ο χαριστής τυχαίνει. Ορίστε αφέντη μου
Με την τελευταία φράση της «Ορίστε αφέντη μου» γίνεται σαφές πως η ηρωίδα τείνει τα χέρια της προς τον Άμλετ, για να του δώσει πίσω τα δώρα που κρατά.

ii) Ο μονόλογος του Άμλετ κλείνει με μια αποστροφή. Ποια θεωρείτε πως είναι η σκοπιμότητά της;
[Μονάδες 3]

«- Άγγελε στις προσευχές σου
μνημόνεψε και όλες μου τις αμαρτίες.»

Η αποστροφή αυτή του Άμλετ απευθύνεται επί της ουσίας στην Οφηλία, έστω κι αν εκείνη δεν τον ακούει. Ο ήρωας έχοντας αναλάβει την υποχρέωση να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα του, γνωρίζει πως δεν μπορεί να διατηρήσει τη σχέση του με τη νεαρή κοπέλα. Έχει αποφασίσει, επομένως, να την απομακρύνει από κοντά του φερόμενος απέναντί της με ψυχρότητα. Κατανοεί, ωστόσο, πως η συμπεριφορά του αυτή προκαλεί μεγάλο ψυχικό πόνο στην Οφηλία, γι’ αυτό και ο ήρωας αισθάνεται την ανάγκη να ζητήσει συγχώρεση για τη στάση του. Καθώς, βέβαια, δεν μπορεί να ομολογήσει στην κοπέλα τον πραγματικό λόγο για τη δραματική αλλαγή στη συμπεριφορά του, απευθύνει αυτή την παράκληση για συγχώρεση έμμεσα κι όχι στην ίδια την Οφηλία.

iii) Να εντοπίσετε τη μεταφορική χρήση του λόγου στις ακόλουθες περιόδους και να αποδώσετε με δικά σας λόγια το νόημα που εκφράζεται μέσω των μεταφορικών αυτών φράσεων. [Μονάδες 9]

-  τι όνειρα θα μας έρθουν όταν θάχουμε πετάξει αυτό / το θνητό κουβάρι
Η ανθρώπινη ζωή παρουσιάζεται ως ένα «θνητό κουβάρι» προκειμένου να αισθητοποιηθεί η πολυπλοκότητά της. Η ζωή μοιάζει μ’ ένα κουβάρι από λύπες, χαρές, προσδοκίες και απογοητεύσεις· ένα αξεδιάλυτο συνονθύλευμα από θετικά και αρνητικά στοιχεία. 

- γιατί μάλλον η δύναμη της ομορφιάς μπορεί να μεταμορφώσει / την τιμιότητα, απ’ αυτό που είναι, σε μαστρωπό
Ο Άμλετ υποστηρίζει πως η δύναμη της ομορφιάς μπορεί να μεταμορφώσει την τιμιότητα σε «μαστρωπό», αναφερόμενος στο γεγονός πως μια όμορφη γυναίκα είναι πιθανό, αντιλαμβανόμενη την ένταση της επίδρασης που ασκεί στους άνδρες γύρω της, να παρασυρθεί σε μη ηθικές επιλογές. Ίσως επιχειρήσει, δηλαδή, να εκμεταλλευτεί αυτή της τη δυνατότητα, παραγνωρίζοντας την αξία της τιμιότητας και των γενικότερων ηθικών αρχών.  

- γιατί η αρετή δεν μπορεί να μπολιάσει / τον παλιό εαυτό μας τόσο, που να μην τον καταλαβαίνουμε στη γεύση
Οι άνθρωποι ακόμη κι αν στη διάρκεια της ζωής τους, χάρη στην αναμορφωτική επίδραση της παιδείας, κατορθώσουν να οδηγηθούν σ’ έναν ενάρετο βίο, αυτό δε σημαίνει πως μπορούν να λησμονήσουν πλήρως το παρελθόν τους και τις παλαιότερες επιλογές τους. Συνεχίζουν, άρα, να «τον καταλαβαίνουν στη γεύση» τον παλαιότερο εαυτό τους, έστω κι αν έχουν πλέον συνειδητά επιλέξει το δρόμο της αρετής.

3η Δραστηριότητα

Ο Άμλετ σχολιάζει για τον εαυτό του: «Είμαι πολύ φαντασμένος, εκδικητικός, φιλόδοξος, με τόσες κακίες γεμάτος, που δεν έχω σκέψεις να τις χωρέσουν, φαντασία να τους δώσει μορφή, ή καιρό να τις βάλω σε πράξη». Θεωρείτε πως είναι σημαντική η διαδικασία της αυτοκριτικής; Είναι κατά τη γνώμη σας εύκολο να αντικρίσει κανείς με ειλικρίνεια τα τυχόν ελαττώματά του; Να αναπτύξετε την απάντησή σας σε ένα ενιαίο κείμενο 100-150 λέξεων.
[Μονάδες 20]

Η αυτοκριτική αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία, καθώς το άτομο χρειάζεται να αντικρίσει και να αξιολογήσει με απόλυτη ειλικρίνεια τον εαυτό του και τις πράξεις του, αν πραγματικά θέλει να βελτιώσει τη ζωή του και να ολοκληρώσει την προσωπικότητά του. Είναι, συνάμα, μια επίπονη διαδικασία, αφού το άτομο οφείλει να έρθει αντιμέτωπο με τις ελλείψεις και τις αδυναμίες του, χωρίς να επιχειρεί να δικαιολογήσει τον εαυτό του για όσα μπορούσε, αλλά απέφυγε να κάνει. Η αυτοκριτική, πάντως, οδηγεί το άτομο στην αυτογνωσία, και άρα στη συνειδητοποίηση των πραγματικών επιθυμιών και επιδιώξεών του, επιτρέποντάς του να κατευθύνει τη ζωή του προς τις επιλογές εκείνες που ανταποκρίνονται και ικανοποιούν τις αληθινές προσδοκίες του. Καθίσταται, έτσι, εφικτή η πάντοτε ζητούμενη κατάσταση της εσωτερικής ισορροπίας, και η αποφυγή των απωθημένων εκείνων που υπονομεύουν την αίσθηση ευτυχίας και ηρεμίας του ατόμου. Ωστόσο, η διαδικασία της αυτοκριτικής απαιτεί αυστηρή ειλικρίνεια, αλλά και διάθεση παραδοχής των προσωπικών σφαλμάτων και ελλείψεων, στοιχεία που την καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη για τους περισσότερους ανθρώπους, αφού από εγωισμό και από απροθυμία ανάληψης της αναλογούσας σε αυτούς ευθύνης, είτε την αποφεύγουν πλήρως είτε επιλέγουν να εθελοτυφλούν σε ό,τι αφορά τα λάθη και τις παραλείψεις τους.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X