Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι «Αδελφοί Καραμαζώφ»

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips

Mia Tavonatti

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι «Αδελφοί Καραμαζώφ»

Ο μεγάλος Ρώσος λογοτέχνης Ντοστογιέφσκι φαντάζεται το Χριστό να έρχεται ξανά στον καιρό της Ιερής Εξέτασης στην Ισπανία. Ο κόσμος τον ακολουθεί και τότε ο Μέγας Ιεροεξεταστής διατάζει να τον συλλάβουν και να τον φυλακίσουν. Το ίδιο βράδυ τον επισκέπτεται στη φυλακή, όπου μεταξύ άλλων του θυμίζει τους τρεις πειρασμούς του Σατανά στην έρημο και του λέει:

Δες τώρα και μόνος Σου ποιος είχε δίκιο: Εσύ ή εκείνος που Σε ρωτούσε τότε; Θυμήσου το πρώτο ερώτημα. Αν και δε στο λέω κατά λέξη, μα το νόημα ήταν τούτο: «Θέλεις να πας στον κόσμο και πηγαίνεις μ’ αδειανά τα χέρια, με κάποια υπόσχεση ελευθερίας που οι άνθρωποι με την ηλιθιότητά τους και με την έμφυτή τους διαφθορά δεν μπορούν ούτε καν να την κατανοήσουν, που τη φοβούνται και τη σκιάζονται, γιατί τίποτα και ποτέ δεν υπήρξε για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία πιο αφόρητο απ’ την Ελευθερία! Εσύ, βλέπεις αυτές τις πέτρες μέσα σε τούτη τη γυμνή πυραχτωμένη έρημο; Κάνε τες ψωμιά κι η ανθρωπότητα θα τρέξει από πίσω Σου σαν κοπάδι, γεμάτη ευγνωμοσύνη κι υπακοή, αν και πάντα θα τρέμει από φόβο πως θα μπορούσες ν’ αποτραβήξεις το χέρι Σου και να πάψεις να τους δίνεις τα ψωμιά Σου». Μα Συ δε θέλησες να στερήσεις απ’ τον άνθρωπο την ελευθερία κι απόρριψες την προσφορά γιατί σκέφτηκες: Τι ελευθερία θα ‘ναι αυτή, όταν η υπακοή θα εξαγοραστεί με ψωμιά; Πρόβαλες την αντίρρηση πως ο άνθρωπος οκ π’ ρτ μόνον ζήσεται, μα το ξέρεις τάχα πως εν ονόματι αυτού του ίδιου του γήινου άρτου θα ξεσηκωθεί εναντίον Σου το πνεύμα της γης, θα Σε πολεμήσει και θα Σε νικήσει κι όλοι θα το ακολουθήσουν φωνάζοντας: «Ποιος μοιάζει μ’ αυτό το θηρίο που μας έδωσε τη φωτιά τ’ ουρανού!»; Το ξέρεις πως θα περάσουν αιώνες κι αιώνες και η ανθρωπότητα θα διακηρύξει με το στόμα της Σοφίας και της Επιστήμης της πως έγκλημα δεν υπάρχει και πως, συνεπώς, δεν υπάρχει και αμαρτία και πως υπάρχουν μονάχα πεινασμένοι; «Χόρτασέ τους και τότε μονάχα να τους ζητάς αρετή!». Να τι θα γράψουν στη σημαία που θα σηκώσουν εναντίον Σου και που μ’ αυτή θα γκρεμίσουν το ναό Σου. Στη θέση του ναού Σου θα υψωθεί ένα νέο οικοδόμημα, ένας καινούργιος φοβερός πύργος της Βαβέλ και, μόλο που κι αυτός δε θα τελειώνει όπως κι ο προηγούμενος, όμως παρ’ όλ’ αυτά θα μπορούσες να τον αποφύγεις αυτόν το νέο πύργο και να συντομέψεις κατά χίλια χρόνια τα βάσανα των ανθρώπων, γιατί σε μας θα ‘ρθουν πάλι, αφού καταβασανιστούν με τον πύργο τους! Θα ‘ρθουν να μας βρουν κάτω απ’ τη γη, στις κατακόμβες (γιατί τότε θα μας διώκουν και θα μας βασανίζουν πάλι) θα μας βρουν και θα μας εκλιπαρήσουν: «Δώστε μας να φάμε, γιατί κείνοι που μας υποσχέθηκαν τη φωτιά τ’ ουρανού δε μας τη δώσανε». Και τότε πια εμείς θ’ αποτελειώσουμε το χτίσιμο του πύργου τους, γιατί θα τον αποτελειώσει μονάχα κείνος που θα τους χορτάσει. Και θα τους χορτάσουμε μονάχα εμείς εν ονόματί Σου και ψευδόμενοι πως είναι εν ονόματί Σου. Ω, ποτέ, ποτέ τους δε θα χορτάσουν χωρίς εμάς. Καμιά επιστήμη δε θα τους δώσει ψωμί όσο θα μένουν ελεύθεροι, μα στο τέλος θα ‘ρθουν να καταθέσουν την ελευθερία τους στα πόδια μας και θα μας πουν: «Κάντε μας σκλάβους, μα χορτάστε μας». Θα καταλάβουν επιτέλους μονάχοι τους πως η ελευθερία και το γήινο ψωμί ούτε κατά διάνοια δεν είναι δυνατό να επαρκέσουν για όλους γιατί ποτέ, ποτέ τους δε θα το καταφέρουν να τα μοιράσουν μεταξύ τους! Θα πεισθούν ακόμα πως ποτέ δε θα γίνουν ελεύθεροι γιατί είναι αδύναμοι, διεφθαρμένοι, μηδαμινοί κ’ επαναστάτες. Συ τους υποσχέθηκες τον άρτον τον επουράνιον, μα Σου ξαναλέω: Μπορεί τάχα να συγκριθεί με τον επίγειο, στα μάτια αυτής της ανθρώπινης ράτσας, της ανίσχυρης, της πάντα χυδαίας και διεφθαρμένης; Κι αν εν ονόματι του επουράνιου άρτου θα Σε ακολουθήσουν οι χιλιάδες και μυριάδες τί θ’ απογίνουν τα εκατομμύρια και δισεκατομμύρια ανθρώπινα πλάσματα που είναι ανίκανα να προτιμήσουν τον επουράνιο άρτο απ’ τον επίγειο; Ή, μήπως τάχα αγαπάς μονάχα τις δεκάδες χιλιάδες τους μεγάλους και ισχυρούς ενώ τα εκατομμύρια οι αδύναμοι, τα πολυάριθμα σαν την άμμο της θάλασσας, που Σ’ αγαπούν ωστόσο, θα πρέπει να χρησιμέψουν μονάχα σαν υλικό για τους μεγάλους και τους ισχυρούς; Όχι, εμείς αγαπάμε και τους αδύναμους. Είναι διεφθαρμένοι κ’ επαναστάτες μα τελικά αυτοί ίσα-ίσα είναι που θα γίνουν υπάκουοι. Θα μας θαυμάζουν και θα μας θεωρούν θεούς τους, γιατί μπήκαμε επί κεφαλής τους και δεχτήκαμε το βάρος της ελευθερίας που εκείνοι τη φοβήθηκαν και να κυριαρχούμε πάνω τους, τόσο ανυπόφορο θα τους είναι στο τέλος να είναι ελεύθεροι! Εμείς όμως θα πούμε πως υπακούμε σε Σένα και πως εξουσιάζουμε, εν ονόματί Σου. Θα τους εξαπατήσουμε και πάλι γιατί δε θα Σ’ αφήσουμε πια να πλησιάσεις κοντά μας. Σ’ αυτήν ακριβώς την άπατη θα συνίσταται η οδύνη μας, γιατί θα ‘μαστε αναγκασμένοι να ψευδόμαστε. Να τι σημαίνει κείνο το πρώτο ερώτημα της έρημου και να τι απέκρουσες εν ονόματι της ελευθερίας που την έβαλες υπεράνω όλων. Κι όμως σ’ αυτό το ερώτημα βρίσκεται το μεγάλο μυστικό του κόσμου τούτου. Αν αποδεχόσουν τους «άρτους», θ’ απαντούσες στη συμπαντική και προαιώνια ανθρώπινη λαχτάρα τόσο του ατόμου όσο και του συνόλου, δηλαδή: «ποιόν να προσκυνήσω;» Δεν υπάρχει πιο ακατάπαυστη και πιο βασανιστική φροντίδα για τον άνθρωπο, όταν μένει ελεύθερος, παρά πως να βρει όσο γίνεται γρηγορότερα κάποιον να προσκυνάει. Μα ο άνθρωπος θέλει να προσκυνήσει κάτι που είναι αναμφισβήτητο, τόσο αναμφισβήτητο που όλοι οι άνθρωποι να συμφωνήσουν μονομιάς πως πρέπει να το προσκυνήσουν. Γιατί εκείνο που βασανίζει αυτά τ’ αξιολύπητα πλάσματα δεν είναι μονάχα να βρουν κάτι που εγώ ή ένας άλλος να μπορεί να το προσκυνήσει, μα να βρουν κάτι που να το πιστεύουν όλοι κι όλοι να το προσκυνάνε κι απαραίτητα αυτό να το κάνουν όλοι μαζί. Αυτή ίσα-ίσα η ανάγκη της γενικής λατρείας είναι το μεγαλύτερο μαρτύριο του κάθε ανθρώπου χωριστά και όλης της ανθρωπότητας απ’ την αρχή του κόσμου. Γι’ αυτή τη γενική λατρεία εξολόθρευαν ο ένας τον άλλον με το σπαθί. Δημιουργούσαν θεούς και φώναζαν ο ένας στον άλλον: «Παρατήστε τους θεούς σας κ’ ελάτε να προσκυνήσετε τους δικούς μας, αλλιώς σας περιμένει θάνατος κ’ εσάς και τους θεούς σας!» Κι αυτό θα γίνεται ως το τέλος του κόσμου, ακόμα κι όταν εξαφανιστούν απ’ τον κόσμο οι θεοί: Και τότε ακόμα θα γονατίσουν μπροστά σε είδωλα. Το ήξερες, δεν μπορούσες να μην το ξέρεις αυτό το βασικό μυστικό της ανθρώπινης φύσης, μα αρνήθηκες τη μοναδική αλάνθαστη σημαία που Σου προτάθηκε για να εξαναγκάσεις όλους να Σε προσκυνήσουν ασυζητητί, τη σημαία του επίγειου άρτου. Και την αρνήθηκες εν ονόματι της ελευθερίας και του επουράνιου άρτου. Κοίτα λοιπόν τι έκανες ακόμα. Κι όλ’ αυτά πάλι εν ονόματι της ελευθερίας! Σου λέω πως η πιο βασανιστική φροντίδα για τον άνθρωπο είναι τούτη: Ζητάει να βρει όσο μπορεί γρηγορότερα κάποιον που να μπορεί να του παραδώσει κείνο το δώρο της ελευθερίας που μ’ αυτό γεννιέται ο δύστυχος. Μα κύριος της ελευθερίας των ανθρώπων γίνεται μονάχα κείνος που μπορεί να καθησυχάσει τη συνείδησή τους.

[Μετάφραση: Άρης Αλεξάνδρου]

Δραστηριότητες

1η Δραστηριότητα

i) Να παρουσιάσετε με δικά σας λόγια το βασικό θέμα που αναπτύσσεται στο ακόλουθο χωρίο: «Δεν υπάρχει πιο ακατάπαυστη και πιο βασανιστική φροντίδα για τον άνθρωπο, όταν μένει ελεύθερος, παρά πως να βρει όσο γίνεται γρηγορότερα κάποιον να προσκυνάει.»
[Μονάδες 10]

ii) Σε κάθε μια από τις προτάσεις / πληροφορίες που ακολουθούν να δώσετε τον χαρακτηρισμό «Σωστό» ή «Λάθος», ανάλογα με το αν αποδίδουν το νόημα του κειμένου σωστά ή όχι. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένη αναφορά στο κείμενο. [Μονάδες 5]

Σύμφωνα με τον Μέγα Ιεροεξεταστή:
- Ο Ιησούς έπρεπε να είχε δεχτεί να μετατρέψει τις πέτρες σε ψωμιά, διότι έτσι θα εξανάγκαζε τους ανθρώπους να τον πιστέψουν και να τον προσκυνήσουν.

- Οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για το αν συμφωνούν κι οι άλλοι με το τι έχουν επιλέξει να προσκυνούν.

-  Ο Ιησούς προτίμησε να σεβαστεί την ελευθερία των ανθρώπων.

- Οι άνθρωποι θα συνειδητοποιήσουν πως το ψωμί δεν επαρκεί για όλους, διότι δεν είναι σε θέση να το μοιραστούν μεταξύ τους.

- Βασικό ζητούμενο για τους ανθρώπους είναι να μην έχουν ελευθερία.

2η Δραστηριότητα

i) Στις ακόλουθες φράσεις να εντοπίσετε τα σχήματα λόγου και να εξηγήσετε τη λειτουργία τους σε σχέση με το νόημα του κειμένου. [Μονάδες 10]

- Κάνε τες ψωμιά κι η ανθρωπότητα θα τρέξει από πίσω Σου σαν κοπάδι, γεμάτη ευγνωμοσύνη κι υπακοή...

- η ανθρωπότητα θα διακηρύξει με το στόμα της Σοφίας και της Επιστήμης της πως έγκλημα δεν υπάρχει

- μα στο τέλος θα ‘ρθουν να καταθέσουν την ελευθερία τους στα πόδια μας και θα μας πουν

- Ή, μήπως τάχα αγαπάς μονάχα τις δεκάδες χιλιάδες τους μεγάλους και ισχυρούς ενώ τα εκατομμύρια οι αδύναμοι, τα πολυάριθμα σαν την άμμο της θάλασσας

- Και την αρνήθηκες εν ονόματι της ελευθερίας και του επουράνιου άρτου.

ii) Στο πλαίσιο του μονολόγου του ο Μέγας Ιεροεξεταστής θέτει ορισμένα ερωτήματα στον Ιησού, χωρίς ωστόσο να περιμένει απάντηση σε αυτά. Ποια θεωρείτε πως είναι η λειτουργία αυτών των ερωτημάτων;
[Μονάδες 2,5]

iii) Στο ακόλουθο χωρίο παρατηρείται εναλλαγή στο χρόνο των ρημάτων. Αφού εντοπίσετε τους δύο βασικούς χρόνους των ρημάτων, να εξηγήσετε τι εξυπηρετεί ο καθένας σε αφηγηματικό επίπεδο.
«Γιατί εκείνο που βασανίζει αυτά τ’ αξιολύπητα πλάσματα δεν είναι μονάχα να βρουν κάτι που εγώ ή ένας άλλος να μπορεί να το προσκυνήσει, μα να βρουν κάτι που να το πιστεύουν όλοι κι όλοι να το προσκυνάνε κι απαραίτητα αυτό να το κάνουν όλοι μαζί. Αυτή ίσα-ίσα η ανάγκη της γενικής λατρείας είναι το μεγαλύτερο μαρτύριο του κάθε ανθρώπου χωριστά και όλης της ανθρωπότητας απ’ την αρχή του κόσμου. Γι’ αυτή τη γενική λατρεία εξολόθρευαν ο ένας τον άλλον με το σπαθί. Δημιουργούσαν θεούς και φώναζαν ο ένας στον άλλον:»
[Μονάδες 2,5]

3η Δραστηριότητα
Ο Μέγας Ιεροεξεταστής παρουσιάζει με εντελώς κυνικό τρόπο την ανθρώπινη φύση, χαρακτηρίζοντας αφενός πολύ αρνητικά τους ανθρώπους (οι άνθρωποι με την ηλιθιότητά τους και με την έμφυτή τους διαφθορά / αυτής της ανθρώπινης ράτσας, της ανίσχυρης, της πάντα χυδαίας και διεφθαρμένης / είναι αδύναμοι, διεφθαρμένοι, μηδαμινοί κ’ επαναστάτες), κι αρνούμενος αφετέρου πως οι άνθρωποι είναι σε θέση να διαχειριστούν την ελευθερία τους. Ποια είναι η δική σας άποψη σχετικά με τις θέσεις που εκφράζει ο Ιεροεξεταστής; Να αναπτύξετε την απάντησή σας σε ένα ενιαίο κείμενο 100-150 λέξεων. [Μονάδες 20]

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X