Νίκος Καββαδίας «Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ»

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips

Diggie Vitt

Νίκος Καββαδίας «Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ»

«Φαίνεται πια πως τίποτα – τίποτα δεν μας σώζει…»
ΚΑΙΣΑΡ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Ξέρω εγώ κάτι που μπορούσε, Καίσαρ, να σας σώσει.
Κάτι που πάντα βρίσκεται σ’ αιώνια εναλλαγή,
κάτι που σχίζει τις θολές γραμμές των οριζόντων,
και ταξιδεύει αδιάκοπα την ατέλειωτη γη.

Κάτι που θα ‘κανε γοργά να φύγει το κοράκι,
που του γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τα χαρτιά.
να φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τα φτερά του,
προς κάποιαν ακατοίκητη κοιλάδα του Νοτιά.

Κάτι που θα’ κανε τα υγρά, παράδοξά σας μάτια,
που αβρές μαθήτριες τ’ αγαπούν και σιωπηροί ποιηταί,
χαρούμενα και προσδοκία γεμάτα να γελάσουν
με κάποιο τρόπο που, ως λεν, δε γέλασαν ποτέ.

Γνωρίζω κάτι, που μπορούσε, βέβαια, να σας σώσει.
Εγώ που δε σας γνώρισα ποτέ… Σκεφτείτε… Εγώ.
Ένα καράβι… Να σας πάρει, Καίσαρ… Να μας πάρει…
Ένα καράβι, που πολύ μακριά θα τ’ οδηγώ.

Μια μέρα χειμωνιάτικη θα φεύγαμε.
– Τα ρυμουλκά περνώντας θα σφυρίζαν,
τα βρωμερά νερά η βροχή θα ράντιζε,
κι’ οι γερανοί στους ντόκους θα γυρίζαν.

Οι πολιτείες ξένες θα μας δέχονταν,
οι πολιτείες οι πιο απομακρυσμένες
κι’ εγώ σ’ αυτές αβρά θα σας εσύσταινα
σαν σε παλιές, θερμές μου αγαπημένες.

Τα βράδια, βάρδια κάνοντας, θα λέγαμε
παράξενες στη γέφυρα ιστορίες,
για τους αστερισμούς ή για τα κύματα
για τους καιρούς, τις άπνοιες, τις πορείες.

Όταν πυκνή ομίχλη θα μας σκέπαζε,
τους φάρους θε ν’ ακούγαμε να κλαίνε
και τα καράβια αθέατα θα τ’ ακούγαμε,
περνώντας να σφυρίζουν και να πλένε.


Μακριά, πολύ μακριά να ταξιδεύουμε,
κι’ ο ήλιος πάντα μόνους να μας βρίσκει·
εσείς τσιγάρα «Κάμελ» να καπνίζετε,
κι εγώ σε μια γωνιά να πίνω ουίσκυ.

Και μια γριά στο Αννάμ, κεντήστρα στίγματος,
– μια γριά σ’ ένα πολύβοο καφενείο –
μια αιμάσσουσα καρδιά θα μου στιγμάτιζε,
κι’ ένα γυμνό, στο στήθος σας, κρανίο.

Και μια βραδιά στη Μπούρμα, ή στη Μπατάβια
στα μάτια μιας Ινδής που θα χορέψει
γυμνή στα δεκαεφτά στιλέτα ανάμεσα,
θα δείτε – ίσως – τη Γκρέτα να επιστρέψει.

Καίσαρ, από ένα θάνατο σε κάμαρα,
κι’ από ένα χωμάτινο πεζό μνήμα,
δε θα ‘ναι ποιητικότερο και πι’ όμορφο,
ο διάφεγγος βυθός και τ’ άγριο κύμα;

Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, «καπνός κι αθάλη»,
που ίσως διαβάζοντας τα να με οικτίρετε,
γελώντας και κουνώντας το κεφάλι.

Η μόνη μου παράκληση όμως θα ‘τανε,
τους στίχους μου να μην ειρωνευθείτε.
Κι’ όπως εγώ για έν’ αδερφό εδεήθηκα,
για έναν τρελόν εσείς προσευχηθείτε.

Καίσαρ Εμμανουήλ: Έλληνας ποιητής (1902-1970).
Αννάμ: Περιοχή στο κεντρικό Βιετνάμ.
Μπούρμα: Μιανμάρ, χώρα της νοτιοανατολικής Ασίας.
Μπατάβια: Βαταβική Δημοκρατία (1795 – 1806), περιλάμβανε εδάφη της Ολλανδίας.
Γκρέτα: Γκρέτα Γκάρμπο (1905-1990). Πιθανή συσχέτιση με την ταινία «Wild Orchids» που διαδραματίζεται στην Ιάβα. 

1η Δραστηριότητα
i. Ποια είναι η σχέση μεταξύ των δύο βασικών προσώπων του ποιήματος (ποιητικό υποκείμενο – Καίσαρ) και με ποια αφορμή συντίθεται το ποίημα αυτό; [Μονάδες 5]

Ο Νίκος Καββαδίας (ποιητικό υποκείμενο) δεν γνώριζε προσωπικά τον Καίσαρα Εμμανουήλ, έλαβε, ωστόσο, ως αφορμή για να συνθέσει την ποιητική αυτή επιστολή προς εκείνον, έναν δικό του στίχο που παραθέτει στην αρχή (Φαίνεται πια πως τίποτα – τίποτα δεν μας σώζει…). Η απαισιοδοξία που εκφράζεται σ’ αυτόν τον στίχο ώθησε τον Καββαδία να προτείνει έναν τρόπο διαφυγής στον Καίσαρα· ένα μακρινό ταξίδι που θα του επέτρεπε να γνωρίσει νέους τόπους και να βιώσει πρωτόγνωρες εμπειρίες, ικανές να αποδιώξουν τη μελαγχολία του.  

ii. Να παρουσιάσετε με δικά σας λόγια το βασικό θέμα που αναπτύσσεται στην ακόλουθη στροφή:
«Καίσαρ, από ένα θάνατο σε κάμαρα,
κι’ από ένα χωμάτινο πεζό μνήμα,
δε θα ‘ναι ποιητικότερο και πι’ όμορφο,
ο διάφεγγος βυθός και τ’ άγριο κύμα;»
[Μονάδες 10]

Ο Καββαδίας, λαμβάνοντας υπόψη του τους αναπόφευκτους κινδύνους του ταξιδιού που προτείνει στον αποδέκτη του γράμματός του, επιχειρεί να διασκεδάσει, υπό μία έννοια, τις όποιες ανησυχίες του, παρουσιάζοντας ως σαφώς προτιμότερο το ενδεχόμενο ενός θανάτου στη θάλασσα από το κοινότοπο τέλος των ανθρώπων της στεριάς. Το να καταλήξει κανείς στον διάφεγγο βυθό της θάλασσας αποτελεί μια ποιητικότερη και ομορφότερη εκδοχή του θανάτου, από το να πεθάνει -όπως οι περισσότεροι- σε μια κάμαρα και να ενταφιαστεί κατόπιν, έχοντας ένα συνηθισμένο χωμάτινο μνήμα.

2η Δραστηριότητα
i. Να παρουσιάσετε με δικά σας λόγια το νόημα της εικόνας του ακόλουθου στίχου:
«Κάτι που θα ‘κανε γοργά να φύγει το κοράκι,
που του γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τα χαρτιά.
να φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τα φτερά του,
προς κάποιαν ακατοίκητη κοιλάδα του Νοτιά.»
[Μονάδες 5]

Ο ποιητής λέει στον αποδέκτη του γράμματός του πως γνωρίζει κάτι που μπορεί να αποδιώξει τη θλίψη που τον συνοδεύει στις καθημερινές του δραστηριότητες. Το κοράκι συμβολίζει εδώ τη μελαγχολική διάθεση και τις απαισιόδοξες σκέψεις του Καίσαρα. Αν, λοιπόν, εκείνος αποδεχτεί την πρόταση του ποιητή, αυτό το κοράκι που μονίμως σκεπάζει τα γραπτά του θα αναγκαστεί να φύγει μακριά πανικόβλητο, αφού το ταξίδι στα μακρινά μέρη θα αποτελέσει μια δραστική απάντηση στις αρνητικές σκέψεις του Καίσαρα.  

ii. Να χαρακτηρίσετε τα ακόλουθα σχήματα λόγου και να προσδιορίσετε τη λειτουργία τους ως προς το νόημα του κειμένου. [Μονάδες 5]

- «σαν σε παλιές, θερμές μου αγαπημένες»
Παρομοίωση: Με την παρομοίωση αυτού του στίχου ο Καββαδίας επιχειρεί να τονίσει πως ο ίδιος, ως περισσότερο εξοικειωμένος με τις διάφορες περιοχές του εξωτερικού που θα επισκέπτονταν με τον Εμμανουήλ, θα φρόντιζε να του τις γνωρίσει, και θα το έκανε αυτό με ιδιαίτερο ενθουσιασμό, αφού για τον ίδιο κάθε μία από αυτές τις μακρινές πολιτείες είναι κι ένας αγαπημένος τόπος. Θα του συστήνει, λοιπόν, κάθε νέα περιοχή, με την ίδια ευγένεια και τρυφερότητα που θα είχε αν επρόκειτο να του συστήσει κάποια παλιά του αγαπημένη γυναίκα.  

- «τους φάρους θε ν’ ακούγαμε να κλαίνε»
Προσωποποίηση / μεταφορά: Μέσα στην πυκνή ομίχλη, οι δύο ταξιδιώτες θα ακούν το κλάμα των φάρων –τις επίμονες προσπάθειές τους να προειδοποιήσουν τα πλοία. Ο ποιητής επιλέγει να αποδώσει ως κλάμα τα σήματα των φάρων, προκειμένου να αναδείξει τη μεγάλη δυσκολία που προκύπτει στη σωτήρια λειτουργία αυτών των κτισμάτων όταν οι καιρικές συνθήκες είναι ιδιαιτέρως αντίξοες. Αποκτούν, έτσι, τα σήματα των φάρων ένα χαρακτήρα απόγνωσης, εφόσον είναι απολύτως κρίσιμο να τα λάβουν υπόψη τους τα διερχόμενα πλοία.

iii. Στον ακόλουθο στίχο ο ποιητής καταφεύγει σε αποσιωπήσεις και σε μια αποστροφή. Ποιο πιστεύετε πως είναι το νόημά του:
«Ένα καράβι… Να σας πάρει, Καίσαρ… Να μας πάρει…»
[Μονάδες 5]

Ο ποιητής καθώς αποκαλύπτει στον αποδέκτη των λόγων του εκείνο που μπορεί να τον σώσει από τη θλίψη του, καθώς, δηλαδή, εξηγεί πως αναφέρεται σ’ ένα καράβι, μοιάζει να διστάζει λίγο προτού συνεχίσει την πρότασή του, αφού πρόκειται να του προτείνει -έστω κι αν δεν γνωρίζονται- να ταξιδέψουν μαζί. Με εμφανή διάθεση ευγένειας ο Καββαδίας χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό για να απευθυνθεί στον Καίσαρα, κι ύστερα από μια αποσιώπηση που φανερώνει δισταγμό, συνεχίζει λέγοντας πως το καράβι αυτό θα πάρει μαζί του και τους δύο, σ’ ένα κοινό ταξίδι.  

3η Δραστηριότητα
Ο ποιητής προτείνει στον Καίσαρα Εμμανουήλ τα ταξίδια σε μακρινά μέρη ως απάντηση στην απαισιόδοξη διάθεσή του. Ποια πιστεύετε πως είναι η επίδραση των ταξιδιών στην ψυχολογία του ατόμου; Ποια άλλα οφέλη αποκομίζει κάποιος από τα ταξίδια σε άλλες χώρες. Να αναπτύξετε την απάντησή σας σε ένα ενιαίο κείμενο 100-150 λέξεων. [Μονάδες 20]

Με τα ταξίδια το άτομο έχει την ευκαιρία να απομακρυνθεί για λίγο από τη σταθερή ρουτίνα του και να ανανεωθεί ψυχικά, επιτυγχάνοντας μια δραστική αλλαγή στην ψυχική του διάθεση. Η εμπειρία του ταξιδιού, οι νέες εικόνες κι οι νέες συναναστροφές λειτουργούν ως σημαντικές πηγές ευδαιμονίας και συναισθηματικής ικανοποίησης. Το άτομο έχει, συνάμα, την ευκαιρία να γνωρίσει νέους τόπους και νέους ανθρώπους που πλουτίζουν τον πνευματικό και τον ψυχικό του κόσμο. Ιδίως, μάλιστα, τα ταξίδια σε άλλες χώρες του επιτρέπουν να έρθει σε επαφή μ’ έναν διαφορετικό τρόπο ζωής κι ένα διαφορετικό πολιτισμό, γεγονός που συνιστά καίριο έναυσμα για τη διεύρυνση των πνευματικών του οριζόντων. Το άτομο ερχόμενο σ’ επαφή με άλλες εθνότητες, που δεν είχε μέχρι τότε την ευκαιρία να γνωρίσει, έχει τη δυνατότητα να εκτιμήσει τις ιδιαίτερες ποιότητες τους και να αποβάλει κατ’ αυτό τον τρόπο πιθανές προκαταλήψεις ή λανθασμένες εντυπώσεις που είχε γι’ αυτούς. Προκύπτει, έτσι, μια πολιτισμική επικοινωνία ιδιαιτέρως σημαντική για την απομάκρυνση ρατσιστικών αντιλήψεων.

[Λέξεις: 158]

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X