Εγχειρίδιο γλωσσικής διδασκαλίας: Υποθετικοί λόγοι (1ο & 2ο είδος)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Print Friendly and PDF
Svetlana Sewell

Εγχειρίδιο γλωσσικής διδασκαλίας: Υποθετικοί λόγοι (1ο & 2ο είδος)

ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

Στο παρακάτω κείμενο να βρείτε τις υποθετικές προτάσεις και να μελετήσετε τη λειτουργία τους:

Παρέταττε δ ατος ατός βασιλες φ’ ρματος παρελαύνων κα τοιάδε παρεκελεύετο: νδρες σσύριοι, νν δε νδρας γαθούς εναι· ε νικήσετε, πάντων τούτων μες, σπερ πρόσθεν, κύριοι σεσθε· ε δ’ ττηθήσεσθε, τατα πάντα ο πολέμιοι λήψονται. τε ον νίκης ρντες μένοντες μάχεσθε. Ε τις μν ζν βουλόμενος φεύγειν πιχειρε, οτος μρός στιν εδς τι ο μν νικντες σώζονται, o δ φεύγοντες ποθνσκουσι. Ε τις δ χρημάτων πιθυμν τταν προσίεται, οτος προδότης τς αυτο πατρίδος στίν.

(Ξενοφντος Κύρου Παιδεία, Γ’, III, 44-45, διασκευή)

τοιάδε παρεκελεύετο (παρακελεύομαι): με τέτοια λόγια τους παρότρυνε
τε ον νίκης ρντες (ρ): επειδή λοιπόν επιθυμείτε πολύ τη νίκη
προσίεται (προσίεμαι): αποδέχεται, δέχεται

Τους παρέτασσε αυτούς ο ίδιος ο βασιλιάς παρελαύνοντας έφιππος και με τέτοια λόγια τους παρότρυνε: Άνδρες Ασσύριοι, τώρα πρέπει να φανείτε γενναίοι∙ αν νικήσετε, θα γίνετε εσείς κύριοι όλων αυτών, όπως και πρώτα∙ αν όμως ηττηθείτε, όλα αυτά θα τα πάρουν οι εχθροί. Επειδή λοιπόν επιθυμείτε πολύ τη μάχη, μένοντας στις θέσεις σας πολεμήστε. Εάν κάποιος, επειδή θέλει να ζήσει, επιχειρήσει να φύγει, αυτός είναι ανόητος αφού γνωρίζει ότι οι νικητές σώζονται, ενώ οι λιποτάκτες πεθαίνουν. Εάν κάποιος, επειδή επιθυμεί χρήματα, αποδέχεται την ήττα, αυτός είναι προδότης της πατρίδας του.

ε νικήσετε σεσθε: Πραγματικό

ε δ’ ττηθήσεσθε λήψονται: Πραγματικό

ε πιχειρε  στιν: Πραγματικό

ε προσίεται στίν: Πραγματικό
                                                      
- Κάθε υποθετική πρόταση ακολουθείται πάντοτε και από μια άλλη πρόταση, συνήθως κύρια, και δημιουργεί μαζί της μια λογική ενότητα, στα πλαίσια της οποίας εκφράζεται η σχέση: προϋπόθεση /αίτιο συνέπεια /αποτέλεσμα.
- Η λογική αυτή ενότητα καλείται υποθετικός λόγος και τα δύο μέρη, από τα οποία απαρτίζεται, καλούνται αντίστοιχα υπόθεση (= η υποθετική πρόταση / προϋπόθεση) και απόδοση (= η κύρια πρόταση / αποτέλεσμα).
- Οι υποθετικοί λόγοι διακρίνονται, ανάλογα με τη σημασία που εκφράζει ο συλλογισμός, σε έξι βασικά είδη, τα οποία εκφέρονται με διαφορετικούς τρόπους.

ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Α. ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ       

Να μελετήσετε τα παρακάτω παραδείγματα:

I.

Ε μν λπίς στιν μν σωθναι, μή παραδίδοτε τ πλα. 
Πραγματικό [Αν υπάρχει σ’ εσάς ελπίδα να σωθείτε, μην παραδώσετε τα όπλα]

Ε τις λλους δικε, αυτν δικε
Πραγματικό [Αν κάποιος αδικεί τους άλλους, αδικεί τον εαυτό του]

Ε δέ τις λλο ρ βέλτιον, λεξάτω (= ας το πει) 
Πραγματικό [Αν κάποιος βλέπει κάτι άλλο καλύτερο, ας το πει]

Ε τ χρήματα τος στρατευομένοις ποδώσετε, οδενς μν προσδε πόρου (= δεν έχετε ανάγκη από πρόσθετη χρηματοδότηση). 
Πραγματικό [Αν δώσετε τα χρήματα στους στρατιώτες, δεν έχετε ανάγκη από πρόσθετη χρηματοδότηση]

II.

Ε τοτο ποιομεν, παντες ν πωλόμεθα (= όλοι θα είχαμε χαθεί). 
Μη πραγματικό [Αν κάναμε αυτό, θα είχαμε χαθεί όλοι]

Ε μ γ κέλευσα, οκ ν ποίησεν γησίλαος. 
Μη πραγματικό [Αν δεν έδινα εγώ τη διαταγή, δεν θα το έκανε ο Αγησίλαος]

λιος ε μή ν, ν νυκτ ν διήγομεν (= θα ζούσαμε σε συνεχή νύχτα). 
Μη πραγματικό [Αν δεν υπήρχε ήλιος, θα ζούσαμε σε συνεχή νύχτα]

Ε γρ οόν τ’ ν θανάτους εναι (= αν ήταν δυνατόν να παραμείνουν αθάνατοι), ξιον ν πενθεν τος ν τ πολέμ τούτ πεσόντας. 
Μη πραγματικό [Αν ήταν δυνατόν να παραμείνουν αθάνατοι, θα άξιζε να πενθείτε αυτούς που σκοτώθηκαν σ’ αυτόν εδώ τον πόλεμο]

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

I.  Το πραγματικό. Αν η σχέση που εκφράζεται με τον υποθετικό λόγο θεωρείται από την πλευρά του ομιλητή ως κάτι το πραγματικό, τότε η υπόθεση εισάγεται με το ε και εκφέρεται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου, ενώ η απόδοση εκφέρεται με οποιαδήποτε έγκλιση (βλ. τα τέσσερα πρώτα παραδείγματα).

II.  Το αντίθετο του πραγματικού. Αν η σχέση που εκφράζεται με τον υποθετικό λόγο θεωρείται ότι είναι κάτι αντίθετο από αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, τότε η υπόθεση εισάγεται με το ε και εκφέρεται με οριστική παρελθοντικού χρόνου, ενώ η απόδοση εκφέρεται με δυνητική οριστική, δηλαδή οριστική παρελθοντικού χρόνου + ν. Αν όμως στην απόδοση υπάρχει απρόσωπο ρήμα ή απρόσωπη έκφραση, τότε παραλείπεται συνήθως το δυνητικό ν (βλ. τα τέσσερα τελευταία παραδείγματα).

Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Να αναγνωρίσετε το είδος των υποθετικών λόγων στα επόμενα παραδείγματα:

Ε κτορα ποκτενες, κα ατς (= και συ ο ίδιος) ποθανεΠραγματικό [Αν σκοτώσεις τον Έκτορα, θα πεθάνεις και συ ο ίδιος]

Ε πρ τν μεγίστων ερηκα (= έχω μιλήσει), ο δε περ τν φαύλων σπουδάζειν. Πραγματικό [Αν έχω μιλήσει για τα σημαντικότερα, τότε δεν πρέπει να ασχοληθούμε με τα ευτελή]

Ε μ βούλοντο ο κατήγοροι κακς μ ποιεν, πολλν ν ατος χάριν εχον ταύτης τς κατηγορίας (= γι’ αυτή την κατηγορία). Μη πραγματικό [Αν δεν ήθελαν οι κατήγοροί μου να με βλάψουν, θα τους χρωστούσα χάρη γι’ αυτή την κατηγορία]

Ε τ ψηφίσματα ατάρκη ν, πάλαι ν  τύραννος δίκην δεδώκει (= από πολύ καιρό ο τύραννος θα είχε τιμωρηθεί). Μη πραγματικό [Αν τα ψηφίσματα επαρκούσαν, ο τύραννος θα είχε τιμωρηθεί από πολύ καιρό]

Να συμπληρώσετε τα κενά με τους κατάλληλους τύπους των ρημάτων που είναι σε παρένθεση:

Ε μ εχομεν φθαλμούς, μοιοι τος τυφλος ν μεν (εμί). Μη πραγματικό [Αν δεν είχαμε μάτια, θα ήμασταν όμοιοι με τους τυφλούς]

Ε τις δικε κα πιορκε κα ψεύδεται, ο δύναται (δύναμαι) εδαιμονεν. Πραγματικό [Αν κάποιος αδικεί, δίνει ψευδείς όρκους και λέει ψέματα, δεν μπορεί να ευτυχήσει]

Ε πάντες ο νθρωποι λλήλους φίλουν (φιλ = αγαπώ), κάλλιστος ν ν βίος. Μη πραγματικό [Αν όλοι οι άνθρωποι αγαπούσαν ο ένας τον άλλη, η ζωή θα ήταν πολύ καλύτερη]

Ε ο λύνθιοι πεισθέντες φ’ μν νείλοντο (= ανελάμβαναν) τν πόλεμον, σφαλερο (= αβέβαιοι) σύμμαχοι ν σαν (εμί). Μη πραγματικό [Αν οι Ολύνθιοι έχοντας πεισθεί από εσάς ανελάμβαναν τον πόλεμο, θα ήταν αβέβαιοι σύμμαχοι]

Ε λλον ελεσθε (= αν εκλέγατε άλλον) στρατηγν οκ ν γ πολέμουν (πολεμ). Μη πραγματικό [Αν εκλέγατε άλλον στρατηγό, εγώ δεν θα πολεμούσα]

Ε πιστεύομεν (πιστεύω = έχω εμπιστοσύνη) ατ, δε ποιεν μς παντα, σα συμβουλεύει. Πραγματικό [Αν έχουμε εμπιστοσύνη σε αυτόν, θα πρέπει να κάνουμε όλα όσα μας συμβουλεύει]

Να αποδώσετε στην κοινή νεοελληνική τα παρακάτω κείμενα (προσοχή στους υποθετικούς λόγους):

Λύκος δν ποιμένας σθίοντας ν σκην πρόβατον, γγς προσελθών φη· «λίκος ν ν μν θόρυβος, ε γ τοτο ποίουν». [Μη πραγματικό]
           
σθίοντας (σθίω): να τρώνε
λίκος: πόσο μεγάλος

Ένας λύκος βλέποντας βοσκούς να τρώνε σε μια σκηνή ένα πρόβατο, αφού πλησίασε κοντά είπε: «πόσο μεγάλη θα ήταν η ταραχή σας, αν εγώ το έκανα αυτό».

Πρόβατον φυς κειρόμενον πρς τν κείροντα φη· «ε μν ρια ζητες, νωτέρω τέμνε· ε δ κρεν πιθυμες, παξ με καταθύσας το κατ μικρν βασανίζειν πάλλαξον». [Πραγματικό]

φυς κειρόμενον: που το κούρευαν αδέξια
πρς τν κείροντα: σ’ εκείνον που το κούρευε
ρια (ριον, τό): μαλλιά
νωτέρω τέμνε: κόψε λίγο πιο πάνω
παξ με καταθύσας: αφού με σφάξεις μια κι έξω

Ένα πρόβατο που το κούρευαν αδέξια είπε σ’ εκείνον που το κούρευε: «εάν ζητάς μαλλιά, κόψε λίγο πιο πάνω∙ αν όμως επιθυμείς κρέας, αφού με σφάξεις μια κι έξω, απάλλαξέ με από το να με βασανίζεις λίγο-λίγο.»

Κριθν τν το ππου πποκόμος κλέπτων κα πωλν τν ππον τριβεν κα κτένιζεν πσαν μέραν. φη δ ππος· «ε θέλεις ληθς καλν εναι με, τν κριθν τν τρέφουσάν με μ πώλει». [Πραγματικό]

τριβεν: ξύστριζε, περιποιόταν
καλν: όμορφον, ωραίον
                                                 
Ο ιπποκόμος αφού έκλεβε και πωλούσε το κριθάρι του αλόγου, το περιποιόταν και το ξύστριζε κάθε ημέρα. Του είπε λοιπόν το άλογο: «αν πραγματικά θέλεις να είμαι όμορφο, μην πουλάς το κριθάρι που με τρέφει.»

Λύκος κατά τινα ρουραν δεύων κριθς ερε· μ δυνάμενος δ ατας τροφ χρήσασθαι, καταλιπν πει. ππ δ συντυχών, τοτον π τν ρουραν πήγαγε λέγων ς ερν κριθς ατς μν οκ φαγεν, ατ δ φύλαξεν, πε κα δέως ατο τν ψόφον τν δόντων κούει. Κα ππος «ποτυχν επεν «λλ’ οτος, ε λύκοι κριθν τροφ χρσθαι δύναντοοκ ν ποτε τ τα τς γαστρς προέκρινας». [Μη πραγματικό]
           
κατά τινα ρουραν δεύων: περπατώντας σ’ ένα χωράφι
καταλιπν πει: τα παράτησε και έφυγε
ππ δ συντυχών: όταν συνάντησε ένα άλογο
πήγαγε (πάγω): οδήγησε
πε... κούει: γιατί με ευχαρίστηση ακούει τον κρότο των δοντιών του
ποτυχν (ποτυγχάνω): απαντώντας, δίνοντας απάντηση
οκ ν προέκρινας (προκρίνω): δε θα προτιμούσες

Ένας λύκος περπατώντας σ’ ένα χωράφι βρήκε κριθάρι∙ επειδή όμως δεν μπορούσε να το χρησιμοποιήσει ως τροφή, το παράτησε κι έφυγε. Όταν συνάντησε ένα άλογο, το οδήγησε στο χωράφι λέγοντας πως ενώ βρήκε κριθάρι δεν το έφαγε ο ίδιος, αλλά το φύλαξε για εκείνο, γιατί με ευχαρίστηση ακούει τον κρότο των δοντιών του. Και το άλογο απατώντας είπε: «αλλά εσύ, αν οι λύκοι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το κριθάρι ως τροφή, ποτέ δε θα προτιμούσες τα αυτιά από το στομάχι.»

σώπου Μθοι, διασκευές)

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X