Ιστορία Προσανατολισμού: Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος (πρωτογενείς πηγές)

Φρούριο Φιρκά 

Ιστορία Προσανατολισμού: Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος (πρωτογενείς πηγές)

 

Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στην οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος.

 

Κείμενο Α

Ο κ. Δραγούμης Γενικός Διοικητής Εν Κρήτη

Ο υπουργός των Εξωτερικών κ. Κορομηλάς επί του διορισμού του κ. Δραγούμη ως Γενικού Διοικητού εν Κρήτη προέβη εις τους ξένους δημοσιογράφους εις τας εξής περίπου δηλώσεις.

Ο κ. Κορομηλάς είπεν, ότι ο διορισμός τούτου υπήρξε σύμφωνος προς την πολιτικήν της Κυβερνήσεως και προς τας δηλώσεις του κ. Πρωθυπουργού εν τη Βουλή. Ο Γενικός Διοικητής έχει εντολήν να παγιώση την τάξιν και να προβή εις την ενέργειαν εκλογών συμφώνως τω Ελληνικώ Συντάγματι. Η τοποθέτησις του κ. Δραγούμη σημαίνει αφομοίωσιν της Κρήτης μετά της Ελλάδος.

Ο κ. Κορομηλάς εν τέλει είπεν, ότι η τάξις εν Κρήτη ουδέποτε διασαλεύθη, έφερε δε ως παράδειγμα το προχθεσινόν διάβημα των εν Κρήτη Μουσουλμάνων, οίτινες ετέλεσαν δοξολογίαν υπέρ κατισχύσεως των Τουρκικών όπλων, καθ’ ην στιγμήν ταύτα στρέφονται απανθρώπως όχι απλώς κατά των αντιμετώπων Ελλήνων αλλά κατ’ αόπλων ανδρών και γυναικοπαίδων.

 

Εφημερίδα Σκριπ, Δευτέρα, 13 Οκτωβρίου 1913

 

Κείμενο Β

Η επίστεψις των αγώνων των Κρητών

Ολοκλήρων αιώνων πόθους και όνειρα εθνικά επλήρωσε χθες η παρουσία του Στρατηλάτου Βασιλέως Κωνσταντίνου του Νικητού εν Κρήτη υψούντος δια των χειρών γηραιών ηρωικών αγωνιστών επί του φρουρίου Φιρκά την Ελληνικήν σημαίαν, ως σύμβολον εθνικής Νίκης και Δόξης και ως επισφράγισιν αρρήκτου ενωτικού δεσμού της Κρήτης μετά της Ελλάδος.

[…]

Υπερήφανη δια την επιβράβευσιν προαιωνίων αγώνων των οι ηρωικοί της Κρήτης αγωνισταί δικαίως πανηγυρίζουσι σήμερον την νίκην των και ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος παραδώσας εις τον γηραιόν αγωνιστήν Μάντακαν την Ελληνικήν σημαίαν, ίνα αυτός την υψώση επί του φρουρίου της Κρήτης, του το ηθέλησε είπει⸱ ότι η ελευθερία της Κρήτης και η συντελεσθείας χθες ένωσις αυτής μετά της Ελλάδος είναι έργον αυτών των Κρητών, οφειλόμενον εις την εθνικήν των πίστιν, εις την επιμονήν των, εις την γενναιοψυχίαν των, εις τον ηρωισμόν των. Και δια την κατάκτησιν της ελευθερίας των και της μετά της μητρός Ελλάδος ενώσεώς των είνε και πρέπει να είνε υπερήφανοι.

 

Εφημερίδα Σκριπ, Δευτέρα, 2 Δεκεμβρίου 1913  

 

Ενδεικτική απάντηση

 

Εκείνο που δεν είχε κατορθώσει να λύσει η διπλωματία, το έλυσε ο πόλεμος. Ευθύς μετά την έκρηξη των Βαλκανικών πολέμων (Οκτώβριος 1912) οι πύλες του ελληνικού Κοινοβουλίου άνοιξαν για τους Κρήτες βουλευτές, που έγιναν δεκτοί με εκδηλώσεις απερίγραπτου πατριωτικού ενθουσιασμού. Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων ανέγνωσε Ψήφισμα, σύμφωνα με το οποίο «η Ελλάς αποδέχεται όπως του λοιπού ενυπάρχη κοινόν Κοινοβούλιον δια το ελεύθερον Βασίλειον και διά την νήσον Κρήτην». Αλλά ο Βενιζέλος δεν προχώρησε περισσότερο, για να μη διαταράξει τις σχέσεις του με τις ευρωπαϊκές Δυνάμεις, εν όψει και του πολέμου που είχε αρχίσει. Αρκέστηκε να αποστείλει στην Κρήτη ως Γενικό Διοικητή το φίλο του Στέφανο Δραγούμη, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 12 Οκτωβρίου 1912. Πρόσθετα στοιχεία για τον διορισμό του Στέφανου Δραγούμη παρέχει το άρθρο της Εφημερίδας Σκριπ, το οποίο συνιστά πρωτογενή πηγή. Σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας, Κορομηλά, η επιλογή του Δραγούμη ήταν σύμφωνη με την ακολουθούμενη πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης, καθώς και με τις δηλώσεις του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου στην ελληνική Βουλή. Ο Στέφανος Δραγούμης, ως Γενικός Διοικητής, είχε λάβει συγκεκριμένες εντολές από τον πρωθυπουργό. Ειδικότερα, όφειλε να προχωρήσει στη διενέργεια εκλογών στην Κρήτη ακολουθώντας τις αρχές του ελληνικού Συντάγματος, κάτι που πιστοποιούσε την ενσωμάτωση της Κρήτης στην Ελλάδα. Έπρεπε, συνάμα, να παγιώσει την τάξη στη νήσο, παρ’ όλο που σύμφωνα με τον Κορομηλά αυτή δεν είχε ποτέ διαταραχθεί. Όπως επεξηγούσε, μάλιστα, ο υπουργός Εξωτερικών, οι Μουσουλμάνοι της νήσου δρούσαν απολύτως ελεύθερα, κάτι που γινόταν αντιληπτό από την πρωτοβουλία τους, λίγες μόλις μέρες πριν, να τελέσουν δοξολογία για την επικράτηση του τουρκικού στρατού στον Βαλκανικό πόλεμο, τη στιγμή που τα όπλα των Τούρκων στρέφονταν εντελώς απάνθρωπα όχι μόνο κατά των Ελλήνων στρατιωτών, αλλά κατά του άμαχου πληθυσμού.    

Τα γεγονότα εξελίχθηκαν ταχύτατα, καθώς ήταν πλέον ορατή η ήττα της Τουρκίας. Στην πράξη η ένωση είχε συντελεστεί και απλώς έμενε η επικύρωσή της με την υπογραφή μιας διεθνούς συνθήκης. Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σημαίες των Μ. Δυνάμεων και της Τουρκίας. Όλα τα σύμβολα της τουρκικής επικυριαρχίας, αλλά και της κηδεμονίας των Μ. Δυνάμεων, είχαν πλέον εξαφανιστεί από την Κρήτη.

Η ευτυχής για την Ελλάδα έκβαση των Βαλκανικών πολέμων έδωσε και στο Κρητικό Ζήτημα την οριστική λύση του. Με το άρθρο 4 της Συνθήκης του Λονδίνου (30 Μαΐου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη, την οποία παραχωρούσε στις Μ. Δυνάμεις της Ευρώπης. Με ιδιαίτερη συνθήκη ειρήνης μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας (14 Νοεμβρίου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμά του στην Κρήτη, η οποία έτσι εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια ως οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της. Οι Μ. Δυνάμεις αποδέχθηκαν σιωπηρά τη λύση αυτή, δηλώνοντας απλώς ότι έλαβαν γνώση των ενεργειών της ελληνικής κυβέρνησης.

Ένα μήνα αργότερα, την 1η Δεκεμβρίου 1913, κηρύχθηκε και επίσημα η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, με την παρουσία τού τότε βασιλιά Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου. Την αμέσως επόμενη ημέρα, η Εφημερίδα Σκριπ, παρουσίαζε σε άρθρο της λεπτομέρειες από την επίσημη τελετή. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, τον οποίο η εφημερίδα χαρακτήριζε «Νικητή» και «Στρατηλάτη», δήλωσε πως τόσο η ελευθερία της Κρήτης όσο και η ένωσή της με την Ελλάδα αποτέλεσε έργο των ίδιων των Κρητικών, το οποίο οφειλόταν στην εθνική τους πίστη, στην επιμονή, στη γενναιότητα και στον ηρωισμό τους. Έπρεπε, ως εκ τούτου, να είναι περήφανοι. Οι πανηγυρισμοί, άλλωστε, των αγωνιστών της Κρήτης ήταν απολύτως δικαιολογημένοι, εφόσον με τη δράση και τις νίκες τους επιτεύχθηκαν όνειρα και πόθοι αιώνων για τους Κρητικούς. Η κίνηση, επομένως, του βασιλιά Κωνσταντίνου να παραδώσει την Ελληνική σημαία στον ηλικιωμένο αγωνιστή Μάντακα, για να την υψώσει στο φρούριο της Κρήτης, αποτελούσε συμβολισμό της νίκης και της δόξας, αλλά και επισφράγιση της άρρηκτης ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα. Η ελληνική σημαία, λοιπόν, υψώθηκε στο ιστορικό φρούριο του Φιρκά και, στη θέση, όπου άλλοτε κυμάτιζε η τουρκική σημαία, στήθηκε μαρμάρινη επιγραφή, που έγραφε:

 

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΝ ΚΡΗΤΗ

1669-1913

ΗΤΟΙ, 267 ΕΤΗ, 7 ΜΗΝΕΣ, 7 ΗΜΕΡΑΙ

ΕΤΗ ΑΓΩΝΙΑΣ

Νικηφόρος Βρεττάκος «Συνδημιουργία»

Nikki Smith
 
Νικηφόρος Βρεττάκος «Συνδημιουργία»
 
Δεν ξέρω αν η ρέουσα αρχή του λόγου είναι μέσα μου.
Τη φωνή μου συμπλήρωσαν άλλες φωνές -όπως είναι
των νερών που έχω ακούσει, του ανέμου
σε μι’ άπειρη ποικιλία αποχρώσεων, της επίγειας
θλίψης που ο θεός μόνον ίσως την ακούει
με τα διάφανα μεγάλα του αυτιά, της σιωπής
τ’ ουρανού που περνάει από μέσα μου και βρίσκει
στα χείλη μου την άρθρωση που της λείπει.
                                                            Δεν ξέρω
αν τις λέξεις μου -άχτιστες όπως τις πέτρες-
τις διακίνησε ο Κόσμος κι έχτισε φως.
 
Ο Νικηφόρος Βρεττάκος αντικρίζοντας την ποιητική δημιουργία με προφανή ειλικρίνεια, την παρουσιάζει όχι ως ατομικό έργο του ποιητή, αλλά ως αποτέλεσμα συνεργασίας («Συνδημιουργία»), δοθέντος πως τα αρχικά ερεθίσματα, το κύριο νοητικό υλικό, καθώς και το μεταδιδόμενο συναίσθημα αντλούνται συχνά από πηγές έξω από τον ίδιο τον ποιητή, ο οποίος, εν τέλει, λειτουργεί συνήθως ως διαμεσολαβητής και ως ερμηνευτής των όσων διαδραματίζονται γύρω του.
Με το αρχικό ήδη ερώτημα «Δεν ξέρω αν η ρέουσα αρχή του λόγου είναι μέσα μου», το ποιητικό υποκείμενο δηλώνει πως δεν γνωρίζει -και, πιθανώς, δεν έχει τη βεβαιότητα- αν η αρχή του ποιητικού λόγου πηγάζει από μέσα του. Με τη μεταφορά, άλλωστε, «η ρέουσα αρχή του λόγου», μέσω της οποίας μεταδίδεται η λανθάνουσα αίσθηση πως ο λόγος ρέει, όπως το νερό ή όπως κάτι το αστείρευτο, θέτει περιορισμούς που η θνητή φύση του ποιητή δεν πληροί. Πώς θα μπορούσε, άρα, κάτι το ανεξάντλητο να έχει ως πηγή τη γεμάτη περιορισμούς οντότητα ενός ατόμου;
 
«Τη φωνή μου συμπλήρωσαν άλλες φωνές -όπως είναι
των νερών που έχω ακούσει, του ανέμου
σε μι’ άπειρη ποικιλία αποχρώσεων, της επίγειας
θλίψης που ο θεός μόνον ίσως την ακούει
με τα διάφανα μεγάλα του αυτιά, της σιωπής
τ’ ουρανού που περνάει από μέσα μου και βρίσκει
στα χείλη μου την άρθρωση που της λείπει.»
 
Το ποιητικό υποκείμενο με τη χρήση αλλεπάλληλων προσωποποιήσεων καταγράφει το πλήθος των στοιχείων που στέκονται αρωγοί στο ποιητικό του έργο. Η φωνή του συμπληρώθηκε από τη φωνή των νερών και του ανέμου, από το κάλλος, δηλαδή, της φύσης, το οποίο βρίσκει ηχητική έκφραση σε μια «άπειρη ποικιλία αποχρώσεων», συγκινώντας και εμπνέοντας με ποικίλους τρόπους τον ποιητή. Σημαντικός «συνδημιουργός», μάλιστα, στάθηκε η φωνή «της επίγειας θλίψης», εκείνη που δεν διατυπώνεται και δεν εκφράζεται με ένταση, αλλά περνά συχνά απαρατήρητη, καθώς οι άνθρωποι που τη βιώνουν την κρατούν μέσα τους, απρόθυμοι να τη μοιραστούν με τους άλλους, μη θέλοντας να τους επιβαρύνουν με όσα τους βασανίζουν. Πρόκειται για μια άρρητη θλίψη που μόνο ο Θεός «ίσως την ακούει», με τα «διάφανα μεγάλα του αυτιά», όπως μεταφορικά αποδίδει το ποιητικό υποκείμενο την ιδιαίτερη δεκτικότητα της θείας ακοής. Με το σχήμα υπερβολής, βέβαια, («που ο θεός μόνον ίσως την ακούει»), το ποιητικό υποκείμενο επιχειρεί να αναδείξει εμφατικά την ευαισθησία εκείνη των θεραπόντων της ποιητικής τέχνης, η οποία τους επιτρέπει να συναισθάνονται και να κατανοούν ακόμη και τα όσα οι άλλοι αποκρύπτουν επίμονα. Το ποιητικό υποκείμενο εκθειάζει εμμέσως την Τέχνη του, αφού αποδίδει στους λειτουργούς της τη δυνατότητα να αφουγκράζονται και να περνούν στο έργο τους ακόμη και τα βαθιά κρυμμένα εκείνα συναισθήματα που μόνο ο Θεός είναι -ίσως- σε θέση να αντιληφθεί και να τα λάβει υπόψη του.
Συνδημιουργός, επίσης, του ποιητικού έργου είναι η φωνή «της σιωπής τ’ ουρανού», η οποία θέλοντας να βρει «την άρθρωση που της λείπει», όπως επισημαίνεται με οξύμωρο σχήμα δοθέντος πως η σιωπή δεν μπορεί να έχει άρθρωση, χρησιμοποιεί ως μέσο της τον ποιητή. Η σιωπή του ουρανού που έχει πλήρη εποπτεία των ανθρώπινων πραγμάτων, αλλά και του δέους που προκαλεί το θαύμα της φύσης, αναζητά τρόπο να εκφραστεί με τα χείλη του ποιητή, προκειμένου να δηλώσει τα θλιβερά που ταλανίζουν τον ανθρώπινο βίο, μα και τις στιγμές εκπληκτικής ευδαιμονίας που βιώνουν οι άνθρωποι, όπως και την ασύγκριτη ομορφιά με την οποία έχει ο Δημιουργός κοσμήσει τη φύση. Η σιωπή του ουρανού που γνωρίζει καθετί που συμβαίνει και έχει, συνάμα, το προνόμιο να βλέπει όχι μόνο τον πόνο, αλλά και την αρετή των ανθρώπων, αναζητά τρόπο και μέσο για να αποτυπώσει τον θαυμασμό ή την οδύνη που συγκρατεί για χρόνια και για αιώνες.
Τα χείλη του ποιητή είναι αυτά που έχουν το εξαιρετικό προνόμιο να εκφέρουν τα όσα γνωρίζει ο ουρανός και τα όσα θέλει να μοιραστεί με τους ανθρώπους, πιθανά για να τους παρηγορήσει και για να μοιραστεί μαζί τους την κρυμμένη ομορφιά που βρίσκεται ολόγυρά τους.
 
«Δεν ξέρω
αν τις λέξεις μου -άχτιστες όπως τις πέτρες-
τις διακίνησε ο Κόσμος κι έχτισε φως.»   
 
Το ποιητικό υποκείμενο, πάντως, επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί έτι περαιτέρω από το τελικό αποτέλεσμα του ποιητικού του έργου, για να τονίσει ακόμη πιο εμφατικά πως αυτό δημιουργήθηκε όχι μόνο με τη συνδρομή πολλών «φωνών», αλλά και πως πιθανά έλαβε την τελική του μορφή με τη βοήθεια του Κόσμου (είτε ο Κόσμος νοηθεί ως το σύμπαν είτε ως το σύνολο των ανθρώπων που έγιναν αποδέκτες των λέξεων του ποιητή). Με έκφραση άγνοιας κλείνει, λοιπόν, το ποιητικό υποκείμενο το ποίημά του, επισημαίνοντας με μια παρομοίωση πως «τις λέξεις» του -τις ατελείς κάποτε ποιητικές του συνθέσεις- ίσως ήταν ο Κόσμος που τις διακίνησε άχτιστες ακόμη, «όπως τις πέτρες», και κατόρθωσε να χτίσει μέσω αυτών «φως». Μια ιδιαίτερη μεταφορά μέσω της οποίας το ποιητικό υποκείμενο επιθυμεί να εκφράσει το τελικό αποτέλεσμα που είχε -ακούσια ή εκούσια- το έργο του. Πέρασε στα χέρια του Κόσμου και οδήγησε στη δημιουργία «φωτός», στη δημιουργία ενός θετικού και αισιόδοξου τελικού μηνύματος, στο πλαίσιο του οποίου το αγαθό, η καλοσύνη και η ελπίδα βαρύνουν περισσότερο από τον πόνο και τη θλίψη.

Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Ιούλιος Καίσαρας»: Το δίλημμα του Βρούτου και η προσπάθεια χειραγώγησής του από τον Κάσσιο

William Holmes Sullivan
 
Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Ιούλιος Καίσαρας»: Το δίλημμα του Βρούτου και η προσπάθεια χειραγώγησής του από τον Κάσσιο
 
ΚΑΣΣΙΟΣ
Βρούτε, σε παρατηρώ τώρα τελευταία: δεν βλέπω πια στα μάτια σου εκείνη την ευγένεια και την ένδειξη αγάπης που είχα συνηθίσει. Είσαι πολύ πεισματάρης και παράξενος απέναντι στον φίλο σου που σ’ αγαπάει.
 
ΒΡΟΥΤΟΣ
Μην πλανιέσαι, Κάσσιε: αν θολώνει το βλέμμα μου, είναι γιατί στρέφω την ανταριασμένη μου όψη στον εαυτό μου. Βασανίζομαι τελευταία με πάθη κάπως διαφορετικά, σκέψεις μόνο για μένα, που ίσως σκιάζουν κάπως τη συμπεριφορά μου· όμως ας μην πικραίνονται απ’ αυτό οι καλοί μου φίλοι (ανάμεσά τους, Κάσσιε, είσαι κι εσύ) ούτε άλλη εξήγηση να δίνουν στην αμέλειά μου, παρά πως ο καημένος ο Βρούτος, όντας σε πόλεμο με τον εαυτό του, λησμονεί να δείξει την αγάπη του σε άλλους ανθρώπους.
 
1^ο Ερώτημα
Να παρουσιάσετε το δίλημμα με το οποίο έρχεται αντιμέτωπος ο Βρούτος.
 
Ο Βρούτος, έχοντας επίγνωση του σχεδίου του Ιούλιου Καίσαρα να ανακηρυχθεί βασιλιάς και να καταλύσει τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, αναλογίζεται πως έχει ηθικό χρέος να παρεμποδίσει το σχέδιό του αυτό. Ανήκει, άλλωστε, σε μια οικογένεια με μακρά δημοκρατική παράδοση, καθώς ο πρόγονός του Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος ήταν εκείνος που εκδίωξε τον τελευταίο βασιλιά της Ρώμης το 509 π.Χ., βάζοντας τα θεμέλια για την ίδρυση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Από την άλλη, όμως, ο Βρούτος έχει διαπιστώσει την ευνοϊκή στάση που τηρεί απέναντί του ο Καίσαρας, γεγονός που θα του επέτρεπε να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία αυτή, προκειμένου να αποκτήσει ο ίδιος μεγαλύτερη εξουσία για τον εαυτό του. Ο Βρούτος, μάλιστα, ακόμη κι αν δεν δίνει βάση στις φήμες πως ο Καίσαρας είναι ο βιολογικός του πατέρας, αναγνωρίζει την εφεκτική του στάση, που πιθανά οφείλεται στην ιδιαίτερη αγάπη που είχε ο Καίσαρας για την ερωμένη του -και μητέρα του Βρούτου-, και γνωρίζει, άρα, πως, αν έπαιρνε το μέρος του Καίσαρα, θα είχε τη δυνατότητα να αποκομίσει ποικίλα οφέλη.
Το δίλημμα, ως εκ τούτου, που αντιμετωπίζει ο Βρούτος είναι το αν θα πρέπει να ανταποκριθεί στο ηθικό του χρέος που πηγάζει από την οικογενειακή του παράδοση και να υπερασπιστεί τη δημοκρατία ή αν θα πρέπει να θέσει το προσωπικό του συμφέρον πάνω από το συλλογικό, εκμεταλλευόμενος τη στάση του Καίσαρα απέναντί του. Η εσωτερική αυτή διαμάχη γίνεται αισθητή στο πλαίσιο του κείμενου με τη χρήση μεταφορικού λόγου («στρέφω την ανταριασμένη μου όψη στον εαυτό μου», «ο Βρούτος, όντας σε πόλεμο με τον εαυτό του»), καθώς και με την ειλικρινή παραδοχή πως ό,τι τον απασχολεί συνιστά μια αμιγώς εσωτερική ανησυχία⸱ μια απόπειρα να κατανοήσει τις προσωπικές του επιθυμίες και το τι είναι αυτό που οφείλει να κάνει («Βασανίζομαι τελευταία με πάθη κάπως διαφορετικά, σκέψεις μόνο για μένα»). Ο Βρούτος, συνάμα, έχει επίγνωση πως αν τελικά αποφάσιζε να παρεμποδίσει τον Καίσαρα, δεν θα είχε άλλο τρόπο να το επιτύχει αυτό πέρα από το να προβεί σε μια βίαιη πράξη απέναντί του.
 
ΒΡΟΥΤΟΣ
Δεν θα το ’θελα, Κάσσιε, κι ας τον αγαπάω πολύ. Όμως τι με κρατάς εδώ τόση ώρα; Τι είναι αυτό που θέλεις να μου πεις; Αν είναι κάτι για γενικό καλό, βάλε μου στο ’να μάτι τιμή και στ’ άλλο θάνατο και θα δω και τα δυο το ίδιο αδιάφορα· γιατί, ας μου στείλουν οι θεοί τόσο καλό όσο αγαπώ τ’ όνομα της τιμής παρά φοβάμαι τον θάνατο.
 
ΚΑΣΣΙΟΣ
Γνωρίζω αυτή την αρετή μέσα σου, Βρούτο, τόσο καλά όσο γνωρίζω και την εξωτερική σου όψη. Λοιπόν, η τιμή είναι το θέμα που θέλω να σου συζητήσω. Δεν ξέρω τι εσύ κι οι άλλοι άνθρωποι σκέφτεστε για τούτη τη ζωή· μα για τον εαυτό μου θα το ’χα πιο καλά να μη ζω παρά να ζω με φόβο από ένα τέτοιο πλάσμα σαν τον εαυτό μου. Γεννήθηκα ελεύθερος όπως κι ο Καίσαρας· το ίδιο κι εσύ. Κι οι δυο ανατραφήκαμε το ίδιο καλά με εκείνον, κι οι δυο μας αντέχουμε το κρύο του χειμώνα το ίδιο καλά με εκείνον.
Αλήθεια, μια μέρα αγριεμένη, με δυνατό αγέρα, κι ενώ ο ταραγμένος Τίβερης τρωγόταν με τις ακτές του, ο Καίσαρας μου είπε: «Τολμάς εσύ, Κάσσιε, τώρα να βουτήξεις μαζί μου μες στ’ οργισμένο ρέμα και να κολυμπήσεις ως το σημείο εκείνο;» Στον λόγο πάνω, έτσι όπως ήμουν ντυμένος, βούτηξα ζητώντας του να μ’ ακολουθήσει. Κι αυτό έκανε πράγματι. Το ρέμα μούγκριζε κι εμείς το χτυπούσαμε με τεντωμένα νεύρα, παραμερίζοντάς το κι αναχαιτίζοντάς το με καρδιές της διαμάχης. Μα προτού βγούμε στο σημείο που είχε προταθεί, ο Καίσαρας φώναξε: «Βοήθησέ με, Κάσσιε, γιατί θα πνιγώ!» Τότε, όπως ο Αινείας, ο σπουδαίος μας πρόγονος, κουβάλησε στους ώμους του απ’ της Τροίας τις φλόγες τον γέρο Αγχίση, έτσι κι εγώ τράβηξα απ’ τα κύματα του Τίβερη τον κουρασμένο Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος έγινε τώρα θεός· και ο Κάσσιος είναι ένα άθλιο πλάσμα και πρέπει να λυγίζει το κορμί του, και μόνο αν ο Καίσαρας του γνέψει αδιάφορα.
Είχε πυρετό όταν ήταν στην Ισπανία, κι όταν τον έπιανε κρίση, τον έβλεπα πώς έτρεμε· είναι αλήθεια, αυτός ο θεός έτρεμε, τα δειλά χείλη του έχαναν το χρώμα τους και αυτά τα ίδια μάτια, που σε ένα ανοιγόκλεισμά τους τρέμει ο κόσμος, έχαναν τη λάμψη τους. Τον άκουσα να βογκάει. Ναι, κι αυτή του η γλώσσα που κάνει τους Ρωμαίους να τον ξεχωρίζουν και να γράφουν όσα λέει στα βιβλία τους, αλίμονο, φώναζε: «Δώσε μου να πιω, Τιτίνιε», σαν άρρωστο κοριτσάκι. Ω θεοί, μου προκαλεί εντύπωση ένας άντρας με τόσο αδύναμη ιδιοσυγκρασία να βρίσκεται πρώτος στον μεγαλόπρεπο κόσμο και να παίρνει αυτός μόνο τη δάφνη.
 
2^η Ερώτηση: Πώς επιχειρεί ο Κάσσιος να χειραγωγήσει τον Βρούτο;
 
Ο συγκλητικός Κάσσιος, θέλοντας να εκμεταλλευτεί το κύρος της οικογένειας του Βρούτου και να διασφαλίσει μέσω αυτού ευρύτερη αποδοχή στην επιχειρούμενη συνομωσία εις βάρος του Ιούλιου Καίσαρα, τον προσεγγίζει με φαινομενικά προσωπικό ενδιαφέρον («δεν βλέπω πια στα μάτια σου εκείνη την ευγένεια και την ένδειξη αγάπης που είχα συνηθίσει»). Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ο Κάσσιος επιδιώκει να βεβαιωθεί πως θα ενισχύσει στη σκέψη του Βρούτου την ήδη υπάρχουσα αντίθεσή του απέναντι στον Καίσαρα, όπως αυτή έγινε αντιληπτή από το γεγονός πως στο πλαίσιο της εμφύλιας σύγκρουσης ο Βρούτος πήρε το μέρος του Πομπήιου. Επιχειρεί, έτσι, αφενός να τονίσει την ιδιαίτερη αξία που έχει για τον Βρούτο το αίσθημα της τιμής και, κατ’ επέκταση, το αίσθημα ευθύνης που έχει ο Βρούτος απέναντι στη δημοκρατία, κι αφετέρου να υπονομεύσει τον τυχόν λανθάνοντα θαυμασμό του Βρούτου για την προσωπικότητα του Καίσαρα. Ιδίως ως προς τον δεύτερο στόχο φροντίζει να παρουσιάσει δύο επιμέρους περιστατικά -το κολύμπι στον Τίβερη και την ασθένεια του Καίσαρα-, προκειμένου να επισημάνει πως ο Καίσαρας είναι ένας απλός άνθρωπος και, μάλιστα, ένας αδύναμος άνθρωπος. Με σχήμα αντίθεσης ο Κάσσιος αναδεικνύει την άδικη, κατά τη γνώμη του, αποθέωση του Καίσαρα από τους πολίτες («τράβηξα απ’ τα κύματα του Τίβερη τον κουρασμένο Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος έγινε τώρα θεός»). Με αφορμή, από την άλλη, ένα περιστατικό ασθένειας του Καίσαρα, αξιοποιεί μια παρομοίωση για να τον μειώσει στον μέγιστο βαθμό («φώναζε… σαν άρρωστο κοριτσάκι»), ώστε να δείξει στον Βρούτο πως ο Καίσαρας δεν έχει σε καμία περίπτωση κάποια ξεχωριστή αρετή ή ανδρεία, για να του επιφυλάσσονται τέτοιες τιμές («μου προκαλεί εντύπωση ένας άντρας με τόσο αδύναμη ιδιοσυγκρασία να βρίσκεται πρώτος στον μεγαλόπρεπο κόσμο»). Γίνεται, άρα, εμφανής η πρόθεσή του να καθοδηγήσει ή προτιμότερο να χειραγωγήσει τον Βρούτο, ώστε να αποδομήσει στην σκέψη του τον Καίσαρα και να τον αντιμετωπίσει ως έναν απλό άνθρωπο, ο οποίος έχει αναίτια αποκτήσει μεγάλη δόξα και ασύγκριτη πολιτική δύναμη.
 
Στοιχεία ιστορικού πλαισίου
     Η έρις που οδήγησε σε διαμάχη τον Καίσαρα και τους συγκλητικούς στις αρχές του έτους 49 π.Χ., είχε ως αντικείμενο το αν ο κατακτητής των Γαλατιών, ο απόγονος της Αφροδίτης και του Αινεία, θα αποστρατευόταν μετά τη λήξη της αρχηγίας του, ή θα απολάμβανε μία εξαιρετική θέση μέσα στην πόλη. Αντιμέτωπος με τον Καίσαρα, ο Πομπηίος επισήμως υπέρμαχος της Συγκλήτου, αξίωνε παρόμοιες τιμές. Η ένοπλη σύγκρουση που ξέσπασε έφερε σε αντιπαράθεση δύο αντιλήψεις μάλλον για την πολιτική ζωή παρά δύο άνδρες. Μια αντίληψη δημοκρατική (ή τουλάχιστον ολιγαρχική) που θεωρούσε τους πολιτικούς άνδρες «υποκαταστάσιμους», με προσωρινή αποστολή, καθορισμένη και περιορισμένη, στο όνομα του «ρωμαϊκού λαού», δηλαδή της διφυούς πολιτικής κοινότητας η οποία αποτελείτο από το σύνολο των πολιτών αφενός και από τη Σύγκλητο αφετέρου —και μια αντίληψη μοναρχική που αναδείκνυε στην εξουσία, ως εκπρόσωπο της ρωμαϊκής κοινότητας, έναν άνδρα που είχε διακριθεί για τις νίκες του, το παρελθόν του και για ένα είδος συναίνεσης, λαϊκής ετυμηγορίας, που τον αναγνώριζε ως αρχηγό. Αυτή η συναίνεση ή άλλως λαϊκή ετυμηγορία ήταν πραγματικός θεσμός, παραδοσιακός στη Ρώμη. Στο πεδίο της μάχης, το εσπέρας της νίκης, οι στρατιώτες είχαν το έθιμο να χαιρετίζουν τον αρχηγό τους με το όνομα του imperator. Έτσι κατέληξε ο τίτλος αυτός να απονέμεται από τη Σύγκλητο μόλις έφθαναν οι ειδήσεις που ανάγγελλαν μια νίκη, δηλαδή οι δαφνοστεφανωμένες πινακίδες που κατ’ έθιμον αποστέλλονταν σε ανάλογες περιστάσεις. Αυτός ο τίτλος του imperator, που μετά τον Καίσαρα θα ορίζει το πρόσωπο του Ηγεμόνα (τότε το imperator θα φέρεται ως επωνυμία) έχει βαρύνουσα σημασία: σημαίνει ότι οι στρατιώτες (που είναι όλοι πολίτες!) αναγνωρίζουν στον αρχηγό τους το δικαίωμα ζωής και θανάτου, ένα δικαίωμα που από το νόμο διέθετε βέβαια, αλλά τώρα το λαβαίνει με μια πράξη θεληματική. Σημαίνει επίσης ότι οι ίδιοι στρατιώτες διακρίνουν σε εκείνον την παρουσία μιας ανώτερης εξουσίας, σχεδόν θείας, που τον προσεγγίζει στον θεό Δία, κυρίαρχο της Ρώμης και σύμβολο απόλυτης ισχύος.
     Ο Καίσαρ, μετά τις νίκες του, θα επιτύχει από τη Σύγκλητο να θεσπίσει προς τιμή του «ικεσίες», όπως στους θεούς. Κατά τη διάρκεια των ικεσιών, οι ναοί ήταν ανοιχτοί, οι πολίτες, άνδρες και γυναίκες, προσέρχονταν για να ευχαριστήσουν τους θεούς για τα ευεργετήματα που χάρισαν στον ρωμαϊκό λαό με τη μεσολάβηση του νικηφόρου imperator. Έτσι εκείνος εξυψωνόταν υπεράνω των άλλων ανθρώπων και δεν υπήρχε πλέον όμοιός του μέσα στην πόλη.
     Ο Καίσαρ —είναι βέβαιο— επιθυμούσε τη βασιλεία, μια βασιλεία όχι όπως εκείνη των παλαιών βασιλέων της Ρώμης, αλλά που να έμοιαζε περισσότερο με τη βασιλεία των ελληνιστικών βασιλέων, κληροδότημα του Αλεξάνδρου. Διακατεχόταν από την ανάμνηση του κατακτητή που είχε ξεκινήσει αναζητώντας τα πέρατα του κόσμου. Αφού είχε φθάσει στην εσχατιά της Δύσης, με την εκστρατεία στη Βρετανία, σχεδίαζε την εποχή που δολοφονήθηκε, την ημέρα των ειδών του Μαρτίου του 44 π.Χ., να οργανώσει μιαν άλλη προς την Ανατολή. Ονειρευόταν να γίνει ο απόλυτος άρχοντας της Γης. Είχε φροντίσει να διαδοθεί η φήμη ότι η Ανατολή θα μπορούσε να κατακτηθεί μόνον από έναν άντρα που θα έφερε τον τίτλο του βασιλιά.
      Οι συνωμότες των ειδών του Μαρτίου θέλησαν να συντρίψουν εκείνον που τον αποκαλούσαν τύραννο, που είχε αναδειχθεί μέσα στη Δημοκρατία με τρόπο που τους φαινόταν αφόρητος. Αλλά η πράξη τους σε τίποτε δεν μετέβαλε την πραγματική κατάσταση. Όλες οι απόπειρες για αποκατάσταση της παλαιάς τάξης πραγμάτων, δηλαδή να αποδοθούν στη Σύγκλητο οι εξουσίες της, στο λαό τα προνόμιά του, κατέληξαν σε νέο χάος. Οι εμφύλιοι πόλεμοι που ολοκλήρωσαν τον αποδεκατισμό της αριστοκρατίας, από το 43 έως το 31, από τον πόλεμο που διεξήγαγαν ο Αντώνιος και ο Οκτάβιος, θετός γιος του νεκρού δικτάτορα, κατά των δολοφόνων του τελευταίου, οι οποίοι είχαν αρχηγούς τον Βρούτο και τον Κάσσιο, μέχρι τον αγώνα που έφερε αντιμέτωπους τους δύο συμμάχους του 43 και έληξε με τη νίκη του Οκτάβιου στο Άκτιο, στις 2 Σεπτεμβρίου του 31, έκαναν φανερό ότι η Δημοκρατία είχε πεθάνει, ότι ήταν αναπόφευκτο να αναγνωρίσουν στο εξής την αναγκαιότητα ενός ηγεμόνα, ενός ανθρώπου που θα προστάτευε όλο το «ρωμαϊκό όνομα», θα εγγυάτο την ενότητα και θα διασφάλιζε την πόλη από τη διχόνοια.
 
Η Ευρώπη από τους πρώτους χρόνους μέχρι το Μεσαίωνα, Pierre Grimal, Jacques-Pierre Millotte, René Raynal
 

Ιστορία Προσανατολισμού: Η ανάθεση της προεδρίας της Τραπεζούντας στον Χρύσανθο (πηγές)

Ιστορία Προσανατολισμού: Η ανάθεση της προεδρίας της Τραπεζούντας στον Χρύσανθο (πηγές)
 
Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε: α) στην παράδοση της Τραπεζούντας στον μητροπολίτη Χρύσανθο, και β) στην παρουσία του μητροπολίτη Χρύσανθου στο συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι.
 
Κείμενο Α
Χαρακτηριστικό της εμπιστοσύνης που απέλαυε ο Χρύσανθος ακόμη και στην επίσημη τουρκική ηγεσία είναι η ανάθεση της προεδρίας της προσωρινής κυβερνήσεως της Τραπεζούντας στο μητροπολίτη σε δραματική συνομιλία λίγο πριν αποχωρήσει η τουρκική ηγεσία και εγκαταλείψει την πόλη στα ρωσικά στρατεύματα (3 Απριλίου 1916). Η προσωπική μαρτυρία του μητροπολίτη Χρύσανθου για το γεγονός διακρίνεται από ιερατική αξιοπρέπεια: « […] Οι υπό του βαλή Τραπεζούντος και του αντιπροσώπου του κεντρικού νεοτουρκικού κομιτάτου κατά την νύκτα εκείνη λεχθέντες λόγοι ήταν επίσημος αναγνώρισις της ανθρωπιστικής και χριστιανικής αποστολής και δράσεως της Ελληνικής Εκκλησίας».
Ο ανθρωπισμός και η πολιτικότητα του Χρύσανθου αποδείχτηκαν και στη διάρκεια της ρωσικής κατοχής με την περίθαλψη στην Τραπεζούντα χιλιάδων Τούρκων προσφύγων και τη διάσωσή τους από την εκδίκηση των Αρμενίων στρατιωτών του ρωσικού στρατού. […] Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί πως και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία στην προσωρινή διοίκηση της περιοχής και ήταν σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών
 
Κείμενο Β
Από τον Απρίλιο του 1919 η εκπροσώπηση των ποντιακών διεκδικήσεων ανατίθεται στον μητροπολίτη Χρύσανθο, που πείθεται να υιοθετήσει τη συμβιβαστική άποψη του Βενιζέλου για ομοσπονδιακό Αρμενικό κράτος, όπου θα ίσχυε για τους Έλληνες καθεστώς αυτονομίας. Στις επαφές του με τους ιθύνοντες του Συνεδρίου ο μητροπολίτης συνάντησε ευνοϊκή αποδοχή των απόψεών του. Ο Ουίλσον, ο Κλεμανσώ και ο Ταρντιέ έδειξαν διατεθειμένοι να υποστηρίξουν τις προτάσεις του, που αντίθετα προκάλεσαν την αντίδραση τόσο των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών 
 
Ενδεικτική απάντηση
 
α. Λίγες μέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης, τον Απρίλιο του 1916, έγινε η παράδοση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο Βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη στο μητροπολίτη Χρύσανθο. Όπως επισημαίνεται στο Κείμενο Α΄, επιβεβαιώνοντας το γεγονός αυτό, η ανάθεση στον Χρύσανθο της προεδρίας του προσωρινού κυβερνητικού σχήματος της Τραπεζούντας φανέρωνε τον υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης που του είχε ακόμη και η επίσημη τουρκική ηγεσία. Η παράδοση της προεδρίας έγινε λίγο προτού εγκαταλειφθεί η Τραπεζούντα στα ρωσικά στρατεύματα (3 Απριλίου 1916), με τον μητροπολίτη να μεθερμηνεύει την κίνηση αυτή του Τούρκου βαλή και του εκπροσώπου του νεοτουρκικού κομιτάτου όχι ως αναγνώριση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό του, αλλά ως αναγνώριση του ανθρωπιστικού και χριστιανικού έργου της Ελληνικής Εκκλησίας εν γένει. Πρόκειται για μια προσωπική μαρτυρία του μητροπολίτη που φανερώνει την αξιοπρέπεια και την ταπεινοφροσύνη του. Ο Χρύσανθος λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους μουσουλμάνους της περιοχής, έγινε δεκτός, από τους Ρώσους αλλά και από τους προξενικούς εκπροσώπους των άλλων κρατών, ως ηγέτης στην ευαίσθητη περιοχή, όπου ήταν ακόμη νωπές στους κατοίκους οι μνήμες από τις σφαγές και τις εχθροπραξίες. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από το Κείμενο Α΄, στο οποίο σημειώνεται επιπροσθέτως πως ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία της προσωρινής διοίκησης της Τραπεζούντας ακόμη και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, λειτουργώντας παράλληλα ως σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ (συμβουλίου). Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου ήταν ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων. Όπως, άλλωστε, σημειώνεται στο Κείμενο Α΄, ο Χρύσανθος μερίμνησε για την περίθαλψη χιλιάδων Τούρκων στρατιωτών, τους οποίους διέσωσε από την εκδικητική διάθεση Αρμένιων στρατιωτών που ήταν μέλη του ρωσικού στρατού. Το Φεβρουάριο του 1918 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά, όταν ύστερα από την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917, ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων.
 
β. Η πρόταση του Ελ. Βενιζέλου να παραχωρηθεί η περιοχή του Πόντου στην υπό ίδρυση Αρμενική Δημοκρατία προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στους Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι στα διάφορα συνέδρια που πραγματοποίησαν στο Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο Βατούμ και στη Μασσαλία, διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης. Πολλά ποντιακά σωματεία έστειλαν τότε τηλεγραφήματα στο Παρίσι για να μεταπείσουν τον πρωθυπουργό, τον οποίο επισκέφθηκε μάλιστα τον Απρίλιο του 1919 ο μητροπολίτης Χρύσανθος, ο οποίος, σύμφωνα με το Κείμενο Β΄, ανέλαβε την περίοδο εκείνη την ευθύνη της εκπροσώπησης των διεκδικήσεων των Ποντίων. Μετά τη διεξοδική ενημέρωση που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός από τον Χρύσανθο, για το Ποντιακό Ζήτημα, αποφάσισε να ενισχύσει τις προσπάθειες των Ποντίων και έδωσε την έγκριση του στο μητροπολίτη να συνεχίσει την προσπάθεια ενημέρωσης όλων των πολιτικών που έλαβαν μέρος στη Συνδιάσκεψη. Το Κείμενο Β΄, ωστόσο, παρουσιάζει μια διαφορετική εκδοχή, εφόσον επισημαίνει πως ο Χρύσανθος πείστηκε από τον Βενιζέλο και υιοθέτησε τη συμβιβαστική του άποψη, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες του Πόντου θα εντάσσονταν στο ομόσπονδο Αρμενικό κράτος, έχοντας καθεστώς αυτονομίας.
Οι περισσότεροι από αυτούς, με εξαίρεση τους Άγγλους αντιπροσώπους, είδαν με πολλή κατανόηση τα αιτήματα των Ελληνοποντίων. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνεται από το Κείμενο Β΄, στο οποίο αναφέρεται η θετική στάση τόσο του Αμερικανού Προέδρου Ουίλσον όσο και του Γάλλου πρωθυπουργού Κλεμανσώ και του Γάλλου Προέδρου Ταρντιέ. Συγκεκριμένα, στην πρόταση του μητροπολίτη να γίνει ο Πόντος ανεξάρτητο κράτος υπό ελληνική εντολή, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. Ούιλσον απάντησε: «Είναι θαυμάσια όσα μου λέτε. Ο Πόντος πρέπει να γίνει ανεξάρτητος. Μίαν ψήφον έχω εις την Συνδιάσκεψιν, αλλά θα την διαθέσω υπέρ του λαού σας». Σύμφωνα, πάντως, με το Κείμενο Β΄, οι προτάσεις του Χρύσανθου σχετικά με την ένταξη του Πόντου στο Αρμενικό κράτος προκάλεσαν τις αντιδράσεις όχι μόνο των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και των Αρμενίων.