Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 22 [Συντακτική ανάλυση & Συντακτικές μετατροπές]

Vintage Images
 
Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 22 [Συντακτική ανάλυση & Συντακτικές μετατροπές]
 
Κείμενο 22: ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ
Imitemur nostros Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios qui hanc rem publicam stabiliverunt; quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono. Amemus patriam, pareamus senatui, consulamus bonis; praesentes fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus; id esse optimum putemus, quod est rectissimum; speremus quae volumus, sed feramus quod acciderit; arbitremur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse.
 
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ας μιμούμαστε (μιμηθούμε) τους Βρούτους, τους Καμίλλους, τους Δεκίους, τους Κουρίους, τους Φαβρικίους, τους Σκιπίωνές μας, και τους αναρίθμητους άλλους (ηγέτες) που στέριωσαν αυτή την πολιτεία: σε αυτούς εγώ βέβαια δίνω θέση ανάμεσα στους αθάνατους θεούς (τους τοποθετώ στη χορεία των αθάνατων θεών). Ας αγαπάμε την πατρίδα (μας), ας υπακούουμε στη Σύγκλητο, ας φροντίζουμε για τους καλούς πολίτες· ας αδιαφορούμε για το τωρινό κέρδος, ας υπηρετούμε τη μελλοντική δόξα· ας θεωρούμε ότι είναι άριστο (πράγμα) αυτό που είναι το πιο σωστό· ας ελπίζουμε αυτά που θέλουμε, αλλά ας υπομένουμε ό,τι (αντίξοο) μας συμβεί· τέλος, ας πιστεύουμε ότι το σώμα των γενναίων ανδρών και των μεγάλων ανθρώπων είναι θνητό, αλλά οι δυνάμεις της ψυχής (οι πνευματικές δυνάμεις, οι πνευματικές δραστηριότητες) και η δόξα της αρετής είναι αιώνια.
 
Συντακτική ανάλυση
Imitemur nostros Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
Imitemur: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος imitemur.
Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, alios: Αντικείμενα του ρήματος imitemur.
nostros: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στα Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones.
innumerabiles: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο alios.
 
qui hanc rem publicam stabiliverunt: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στα αντικείμενα του imitemur (Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, alios), εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui, είναι πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με οριστική παρακειμένου, γιατί αναφέρεται στο παρελθόν και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
stabiliverunt: Ρήμα.
qui: Υποκείμενο του ρήματος stabiliverunt.
rem publicam: Αντικείμενο του ρήματος stabiliverunt.
hanc: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο rem publicam.
 
quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono: κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με οριστική ενεστώτα και δηλώνει το πραγματικό γεγονός. Η πρόταση ξεκινάει με την αναφορική αντωνυμία quos, η οποία στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου ισοδυναμεί με δεικτική (= eos) και εισάγει κύρια πρόταση.
repono: Ρήμα.
(ego): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος repono.
in coetu ac numero: εμπρόθετος προσδιορισμός που εκφράζει τον τόπο (το «μεταξύ») στο ρήμα repono.
deorum: γενική υποκειμενική στο coetu και γενική διαιρετική στο numero.
immortalium: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο deorum.
equidem: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα repono .
 
Amemus patriam, pareamus senatui, consulamus bonis: έχουμε τρεις προτάσεις που συνδέονται με κόμματα, επομένως έχουμε σχήμα ασύνδετο. Ας τις δούμε ξεχωριστά:
Amemus patriam: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
Amemus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος amemus.
patriam: Αντικείμενο του ρήματος amemus.
 
pareamus senatui: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
pareamus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος pareamus.
senatui: Αντικείμενο του ρήματος pareamus.
 
consulamus bonis: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
consulamus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος consulamus.
bonis: δοτική προσωπική χαριστική στο consulamus.
 
praesentes fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus: έχουμε δύο προτάσεις που συνδέονται με κόμματα, επομένως έχουμε σχήμα ασύνδετο. Ας τις δούμε ξεχωριστά:
praesentes fructus neglegamus: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
neglegamus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος neglegamus.
fructus: Αντικείμενο του ρήματος neglegamus και Υποκείμενο της μετοχής praesentes.
praesentes: επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο fructus. (Ανάλυση σε αναφορική πρόταση: qui praesunt).
 
posteritatis gloriae serviamus: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
serviamus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος serviamus.
gloriae: Αντικείμενο του ρήματος serviamus.
posteritatis: γενική κτητική στο gloriae.
 
id esse optimum putemus: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
putemus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος putemus.
esse: Αντικείμενο του ρήματος putemus, ειδικό απαρέμφατο.
id: Υποκείμενο του απαρεμφάτου esse, ετεροπροσωπία.
optimum: Κατηγορούμενο στο id μέσω του esse , που είναι απαρέμφατο συνδετικού ρήματος.
 
quod est rectissimum: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο id. Είναι πρόταση κρίσεως, εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία quod, εκφέρεται με οριστική , διότι εκφράζει το πραγματικό γεγονός και χρόνου ενεστώτα, διότι αναφέρεται στο παρόν.
est: Ρήμα.
quod: Υποκείμενο του ρήματος est.
rectissimum: Κατηγορούμενο στο quod μέσω του συνδετικού ρήματος est.
 
speremus: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
speremus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος speremus.
 
quae volumus: δευτερεύουσα πρόταση αναφορική ουσιαστική ως αντικείμενο στο ρήμα speremus. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία quae και εκφέρεται με οριστική, διότι δηλώνει το πραγματικό γεγονός, χρόνου ενεστώτα, γιατί αναφέρεται στο παρόν.
volumus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος volumus.
quae: Αντικείμενο του ρήματος volumus.
 
sed feramus: κύρια πρόταση επιθυμίας εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
feramus: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος feramus.
 
quod acciderit: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση ουσιαστική ως αντικείμενο στο ρήμα feramus. Είναι πρόταση κρίσεως, εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία quod, εκφέρεται με οριστική, γιατί εκφράζει το πραγματικό γεγονός και συγκεκριμένα χρόνου συντελεσμένου μέλλοντα, διότι αναφέρεται στο μέλλον.
acciderit: Ρήμα.
quod: Υποκείμενο του ρήματος acciderit.
 
arbitremur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse: κύρια πρόταση επιθυμίας, εκφέρεται με υποτακτική προτρεπτική.
arbitremur: Ρήμα.
(nos): εννοούμενο Υποκείμενο του ρήματος arbitremur.
esse: Αντικείμενο του ρήματος arbitremur, ειδικό απαρέμφατο.
corpus: Υποκείμενο του απαρεμφάτου esse (το 1^ο esse), ετεροπροσωπία.
virorum… hominum: γενικές κτητικές στο corpus.
fortium: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο virorum.
magnorum: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο hominum.
mortale: κατηγορούμενο στη λέξη corpus μέσω του esse, που είναι απαρέμφατο συνδετικού ρήματος.
denique: επιρρηματικός χρονικός προσδιορισμός στο ρήμα arbitremur.
esse: Αντικείμενο του ρήματος arbitremur, ειδικό απαρέμφατο.
motus… gloriam: Υποκείμενα του απαρεμφάτου esse (το 2^ο esse), ετεροπροσωπία.
animi: γενική υποκειμενική στο motus.
virtutis: γενική κτητική στο gloriam.
sempiternam: Κατηγορούμενο στα motus… gloriam μέσω του esse, που είναι απαρέμφατο συνδετικού ρήματος. Ταιριάζει σε αριθμό και γένος με το πλησιέστερο υποκείμενο (gloriam).
 
Πηγή συντακτικής ανάλυσης: study4exams.gr
 
Συντακτικές μετατροπές
 
Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική
 
qui hanc rem publicam stabiliverunt = a quibus haec res publica stabilita est
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο της ενεργητικής σύνταξης (hanc rem publicam), μαζί με τον ομοιόπτωτο επιθετικό προσδιορισμό του (hanc), μετατράπηκε στο υποκείμενο του παθητικού ρήματος σε πτώση ονομαστική (haec res publica).
- Το ενεργητικό ρήμα (stabiliverunt) μεταφέρθηκε στην παθητική φωνή (stabilita est) διατηρώντας τον ίδιο χρόνο (παρακείμενος) και την ίδια έγκλιση (οριστική), ενώ συμφωνεί πλέον σε αριθμό και πρόσωπο με το νέο υποκείμενο (γ΄ ενικό).
- Το υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος (qui), εφόσον αναφέρεται σε έμψυχα πρόσωπα, μετατράπηκε σε ποιητικό αίτιο με την προσθήκη της πρόθεσης a/ab και πτώση αφαιρετική (a quibus).
 
quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono = qui equidem in deorum immortalium coetu ac numero a me reponuntur
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο (quos) μετατράπηκε σε υποκείμενο του παθητικού ρήματος σε πτώση ονομαστική (qui).
- Το ρήμα (repono) μεταφέρθηκε στον ίδιο χρόνο (ενεστώτας) και έγκλιση (οριστική) της παθητικής φωνής (reponuntur), συμφωνώντας με τον αριθμό και το πρόσωπο (γ' πληθυντικό) του νέου υποκειμένου.
- Το εννοούμενο υποκείμενο της ενεργητικής σύνταξης (ego), όντας έμψυχο, μετατράπηκε στο ποιητικό αίτιο (a me).
 
Amemus patriam = Patria a nobis ametur
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος (patriam) μετατράπηκε σε υποκείμενο της παθητικής σύνταξης σε ονομαστική πτώση (patria).
- Το ρήμα (amemus) μετατράπηκε στην παθητική φωνή, διατηρώντας τον χρόνο (ενεστώτας) και την έγκλιση (υποτακτική) και μπήκε στο γ΄ ενικό πρόσωπο για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο (ametur).
- Το εννοούμενο υποκείμενο (nos) έγινε ποιητικό αίτιο με την πρόθεση a και αφαιρετική, επειδή είναι έμψυχο (a nobis).
 
praesentes fructus neglegamus = praesentes fructus a nobis neglegantur
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης (praesentes fructus σε αιτιατική πληθυντικού) έγινε υποκείμενο σε ονομαστική (παραμένει μορφολογικά praesentes fructus λόγω της δ΄ κλίσης και του τριτόκλιτου επιθέτου).
- Το ενεργητικό ρήμα (neglegamus) μεταφέρθηκε στην παθητική φωνή (υποτακτική ενεστώτα), σε συμφωνία προσώπου και αριθμού με το υποκείμενο (neglegantur).
- Το εννοούμενο υποκείμενο (nos) μετατράπηκε σε ποιητικό αίτιο έμψυχου με εμπρόθετη αφαιρετική (a nobis).
 
Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή
 
qui hanc rem publicam stabiliverunt = Imitemur nostros Brutos... innumerabiles alios, hac re publica stabilita
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα της αναφορικής πρότασης (stabiliverunt) βρίσκεται σε ενεργητικό παρακείμενο. Επειδή ο χρόνος αυτός δηλώνει το προτερόχρονο και στην ενεργητική φωνή δεν υπάρχει αντίστοιχη μετοχή, τρέπουμε τη σύνταξη σε παθητική δημιουργώντας μετοχή παθητικού παρακειμένου (stabilita).
- Το άμεσο αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος (hanc rem publicam) μετατρέπεται στο υποκείμενο της παθητικής μετοχής που θα σχηματιστεί.
- Καθώς το hanc rem publicam δεν αποτελεί όρο της πρότασης μέσα στην οποία εντάσσεται (της κύριας πρότασης δηλαδή), δημιουργούμε αφαιρετική απόλυτη, θέτοντας σε πτώση αφαιρετική τόσο τη μετοχή όσο και το υποκείμενό της (hac re publica stabilita).
- Το υποκείμενο της αρχικής πρότασης (qui), το οποίο αναφέρεται στο alios (όρο της κύριας πρότασης), δεν μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο με ab και αφαιρετική, διότι αυτή η μετατροπή γίνεται μόνο όταν το υποκείμενο δεν αποτελεί όρο της πρότασης στην οποία ενσωματώνεται.
 
quae volumus = ea volentes speremus
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα (volumus) βρίσκεται σε ενεστώτα ενεργητικού ρήματος και δηλώνει ταυτόχρονη πράξη με την πρόταση στην οποία εντάσσεται (speremus), οπότε χρησιμοποιείται μετοχή ενεργητικού ενεστώτα (volentes).
- Το εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος (nos) αποτελεί όρο (υποκείμενο) και της πρότασης στην οποία εντάσσεται, συνεπώς η μετοχή γίνεται συνημμένη στην πτώση αυτή, δηλαδή σε ονομαστική (volentes).
- Το αντικείμενο της πρότασης (quae, το οποίο αντικαθιστούμε με τη δεικτική αντωνυμία ea για την άρση της αναφορικής σύνδεσης) παραμένει ως έχει, εφόσον τα αντικείμενα παραμένουν στην ίδια πτώση κατά τη σύμπτυξη σε μετοχή.
 
quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono = illos me equidem in deorum immortalium coetu ac numero reponente
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα (repono) είναι σε ενεστώτα ενεργητικού ρήματος και δηλώνει ταυτόχρονη πράξη, άρα συμπτύσσεται σε μετοχή ενεργητικού ενεστώτα (reponens/reponente).
- Το εννοούμενο υποκείμενο της πρότασης (ego) δεν αποτελεί όρο της κύριας πρότασης στην οποία εντάσσεται (της imitemur, που έχει υποκείμενο το nos). Ως εκ τούτου, η μετοχή και το υποκείμενό της γίνονται απόλυτη μετοχή σε πτώση αφαιρετική (me reponente).
- Το αντικείμενο (quos, που μετατρέπεται σε illos) και οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί (in coetu ac numero) παραμένουν ως έχουν στην ίδια πτώση.
 
Μετατροπή ευθέος λόγου σε πλάγιο
 
Για τη μετατροπή, θα θεωρήσουμε ως ρήμα εξάρτησης ένα ρήμα αρκτικού χρόνου, π.χ. Scriptor monet (Ο συγγραφέας συμβουλεύει/προτρέπει).
Ευθύς Λόγος: "Imitemur nostros Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios qui hanc rem publicam stabiliverunt; quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono."
Πλάγιος Λόγος: (Scriptor monet) ut suos Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios imitentur, qui illam rem publicam stabiliverint; eos se in deorum immortalium coetu ac numero reponere.
Διευκρινίσεις:
- Η κύρια πρόταση επιθυμίας («imitemur») τρέπεται στον πλάγιο λόγο σε δευτερεύουσα βουλητική πρόταση. Επειδή εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου, εκφέρεται με υποτακτική Ενεστώτα («imitentur»).
- Οι αντωνυμίες τροποποιούνται: η κτητική «nostros» γίνεται «suos», και η δεικτική «hanc» γίνεται «illam». Το «equidem» (που αναφέρεται σε α΄ πρόσωπο) μετατρέπεται σε «ipse».
- Οι δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις, όταν εντάσσονται στον πλάγιο λόγο, τρέπουν την οριστική τους σε υποτακτική. Έτσι, η οριστική Παρακειμένου («stabiliverunt») μετατρέπεται σε υποτακτική Παρακειμένου («stabiliverint») για να δηλώσει το προτερόχρονο με εξάρτηση από αρκτικό χρόνο.
- Η πρόταση «quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono» ως κύρια πρόταση κρίσεως (εκφερόμενη με Οριστική), τρέπεται στον πλάγιο λόγο σε ειδικό απαρέμφατο.  
- Το ρήμα της πρότασης (repono), που βρίσκεται σε οριστική Ενεστώτα, μετατρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο Ενεστώτα (reponere).  
- Το υποκείμενο του απαρεμφάτου (ο ομιλητής, που στον ευθύ λόγο εννοείται στο α΄ πρόσωπο «ego» / δηλώνεται μέσω του ρήματος και του equidem) πρέπει υποχρεωτικά να μπει σε πτώση αιτιατική. Επειδή ταυτίζεται με το υποκείμενο του ρήματος εξάρτησης (Scriptor), έχουμε λατινισμό και χρησιμοποιούμε την αυτοπαθή αντωνυμία se.  
- Το αναφορικό quos, εφόσον στην αρχή της περιόδου ισοδυναμεί με δεικτική αντωνυμία (eos), λειτουργεί ως αντικείμενο του απαρεμφάτου και τίθεται στην αιτιατική. Κατά τη μετατροπή μπορεί να χρησιμοποιηθεί το eos ή το illos.
 
Ευθύς Λόγος: "Amemus patriam, pareamus senatui, consulamus bonis; praesentes fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus; id esse optimum putemus, quod est rectissimum; speremus quae volumus, sed feramus quod acciderit; arbitremur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse."
Πλάγιος Λόγος: (Scriptor hortatur) ut ament patriam, pareant senatui, consulant bonis; praesentes fructus neglegant, posteritatis gloriae serviant; id esse optimum putent, quod sit rectissimum; sperent quae velint, sed ferant quod acciderit; arbitrentur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse.
Διευκρινίσεις:
- Όλες οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (amemus, pareamus, consulamus, neglegamus, serviamus, putemus, speremus, feramus, arbitremur) τρέπονται σε δευτερεύουσες βουλητικές προτάσεις. Διατηρούν την υποτακτική Ενεστώτα (ament, pareant, consulant κ.λπ.) καθώς εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου.
- Στις δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις («quod est rectissimum», «quae volumus») η οριστική τρέπεται υποχρεωτικά σε υποτακτική, διατηρώντας την ίδια χρονική βαθμίδα. Επομένως, οι Ενεστώτες οριστικής μετατρέπονται σε υποτακτική Ενεστώτα («quod sit rectissimum», «quae velint») λόγω της εξάρτησης από αρκτικό χρόνο.
- Το ρήμα της αναφορικής πρότασης «quod acciderit» (Οριστική Συντελεσμένου Μέλλοντα στον ευθύ λόγο) τρέπεται σε υποτακτική Παρακειμένου («acciderit») για να δηλώσει το προτερόχρονο στο παρόν, εφαρμόζοντας τους κανόνες της ακολουθίας των χρόνων.
- Τα ειδικά απαρέμφατα («id esse optimum», «corpus... esse mortale», «animi... gloriam sempiternam esse») παραμένουν αμετάβλητα. Αυτό συμβαίνει επειδή στον ευθύ λόγο λειτουργούν ήδη ως αντικείμενα που εξαρτώνται από ρήματα δοξαστικά/κρίσεως (putemus, arbitremur) και οι κύριες προτάσεις κρίσεως παίρνουν τη μορφή ειδικού απαρεμφάτου.
 
Αν θέσουμε ως ρήμα εξάρτησης ένα ρήμα ιστορικού χρόνου (π.χ. Παρατατικού), όπως το Scriptor monebat ή Scriptor hortabatur (Ο συγγραφέας συμβούλευε / προέτρεπε), παρατηρούμε διαφοροποιήσεις στις επιμέρους αλλαγές.
 
Ευθύς Λόγος: "Imitemur nostros Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios qui hanc rem publicam stabiliverunt; quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono."
Πλάγιος Λόγος: (Scriptor monebat) ut suos Brutos, Camillos, Decios, Curios, Fabricios, Scipiones, innumerabiles alios imitarentur, qui illam rem publicam stabilivissent; eos se in deorum immortalium coetu ac numero reponere.
Διευκρινίσεις:
- Η κύρια πρόταση επιθυμίας («imitemur») μετατρέπεται στον πλάγιο λόγο σε δευτερεύουσα βουλητική πρόταση. Επειδή τώρα εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου, εκφέρεται με υποτακτική Παρατατικού («imitarentur»).
- Οι αντωνυμίες αλλάζουν με τον ίδιο τρόπο: η «nostros» τρέπεται σε «suos», η «hanc» σε «illam» και η «equidem» σε «ipse».
- Οι δευτερεύουσες προτάσεις στον πλάγιο λόγο που στον ευθύ εκφέρονται με οριστική, τρέπουν την έγκλισή τους σε υποτακτική. Με βάση την ακολουθία των χρόνων για εξάρτηση από ιστορικό χρόνο, η οριστική Παρακειμένου της αναφορικής («stabiliverunt») μετατρέπεται σε υποτακτική Υπερσυντελίκου («stabilivissent») για να δηλώσει το προτερόχρονο.
- Η κύρια πρόταση κρίσεως «quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono»  τρέπεται και πάλι σε ειδικό απαρέμφατο.  
- Η οριστική Ενεστώτα (repono) μετατρέπεται και πάλι σε ειδικό απαρέμφατο Ενεστώτα (reponere). 
- Όπως ορίζει ρητά ο κανόνας, κατά την τροπή του ευθέος λόγου σε πλάγιο (στις κύριες προτάσεις κρίσεως) δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν ο χρόνος του ρήματος εξάρτησης. Συνεπώς, είτε η εξάρτηση είναι αρκτικός (dicit) είτε ιστορικός χρόνος (dixit), το ρήμα τρέπεται στο ίδιο ακριβώς απαρέμφατο με βάση αποκλειστικά τον χρόνο του ρήματος στον ευθύ λόγο.  
- Ομοίως, το υποκείμενο παραμένει σε αιτιατική πτώση (se) εξαιτίας του λατινισμού, καθώς ταυτίζεται με το υποκείμενο του ρήματος εξάρτησης. 
 
Ευθύς Λόγος: "Amemus patriam, pareamus senatui, consulamus bonis; praesentes fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus; id esse optimum putemus, quod est rectissimum; speremus quae volumus, sed feramus quod acciderit; arbitremur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse."
Πλάγιος Λόγος: (Scriptor hortabatur) ut amarent patriam, parerent senatui, consulerent bonis; praesentes fructus neglegerent, posteritatis gloriae servirent; id esse optimum putarent, quod esset rectissimum; sperarent quae vellent, sed ferrent quod accidisset; arbitrarentur denique corpus virorum fortium magnorumque hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam esse.
Διευκρινίσεις:
- Όλες οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (amemus, pareamus, consulamus, neglegamus, serviamus, putemus, speremus, feramus, arbitremur) τρέπονται σε δευτερεύουσες βουλητικές προτάσεις. Λόγω της εξάρτησής τους από ρήμα ιστορικού χρόνου, η υποτακτική Ενεστώτα τρέπεται σε υποτακτική Παρατατικού (amarent, parerent, consulerent, neglegerent, servirent, putarent, sperarent, ferrent, arbitrarentur).
- Στις δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις, η οριστική τρέπεται σε υποτακτική. Για να δηλωθεί το σύγχρονο με εξάρτηση από ιστορικό χρόνο, η οριστική Ενεστώτα μετατρέπεται σε υποτακτική Παρατατικού, άρα το «quod est rectissimum» γίνεται «quod esset rectissimum» και το «quae volumus» γίνεται «quae vellent».
- Το «quod acciderit» (Οριστική Συντελεσμένου Μέλλοντα) δηλώνει το προτερόχρονο στο μέλλον, επομένως κατά την τροπή του σε υποτακτική με εξάρτηση από ιστορικό χρόνο, μετατρέπεται σε υποτακτική Υπερσυντελίκου («accidisset»).
- Τα απαρέμφατα («id esse optimum», κλπ.) παραμένουν απαρέμφατα (ειδικά απαρέμφατα εξαρτώμενα από τα ρήματα κρίσεως / δοξαστικά που πλέον έχουν πάρει τη μορφή putarent και arbitrarentur).
 
Ανάλυση ομοιόπτωτων προσδιορισμών σε προτάσεις
 
innumerabiles alios
Ανάλυση: alios, qui innumerabiles sunt
Διευκρινίσεις:
- Η αναφορική πρόταση εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία σε πτώση ονομαστική, πληθυντικού αριθμού και αρσενικού γένους (qui), συμφωνώντας με το ουσιαστικό alios. Ο επιθετικός προσδιορισμός τίθεται σε πτώση ονομαστική για να λειτουργήσει ως κατηγορούμενο (παραμένει innumerabiles). Το ρήμα sum μπαίνει σε γ΄ πληθυντικό πρόσωπο και σε χρόνο ενεστώτα (sunt), διότι εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (το ρήμα imitemur, που είναι υποτακτική ενεστώτα).
 
deorum immortalium
Ανάλυση: deorum, qui immortales sunt
Διευκρινίσεις:
- Εισάγεται με το qui (ονομαστική, πληθυντικός, αρσενικό). Ο επιθετικός προσδιορισμός immortalium τρέπεται σε ονομαστική (immortales) ως κατηγορούμενο. Το ρήμα sum τίθεται στον ενεστώτα, στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο (sunt), καθώς εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (repono, οριστική ενεστώτα).
 
praesentes fructus
Ανάλυση: fructus, qui praesentes sunt
Διευκρινίσεις:
- Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui (ονομαστική πληθυντικού, αρσενικό). Ο επιθετικός προσδιορισμός μεταφέρεται σε ονομαστική (praesentes) ως κατηγορούμενο. Το ρήμα sum μπαίνει σε χρόνο ενεστώτα και γ' πληθυντικό (sunt), επειδή εξαρτάται από τον αρκτικό χρόνο neglegamus (υποτακτική ενεστώτα).
 
virorum fortium
Ανάλυση: virorum, qui fortes sunt
Διευκρινίσεις:
- Η πρόταση ξεκινά με το qui (ονομαστική, πληθυντικός, αρσενικό). Ο επιθετικός προσδιορισμός fortium τίθεται σε πτώση ονομαστική (fortes). Το ρήμα sum μπαίνει στο γ΄ πληθυντικό ενεστώτα (sunt), καθώς το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου (arbitremur, υποτακτική ενεστώτα).
 
Ανάλυση μετοχής σε δευτερεύουσα πρόταση
 
praesentes fructus neglegamus = fructus, qui praesunt, neglegamus
Διευκρινίσεις:
- Πρόκειται για επιθετική μετοχή, οπότε η δευτερεύουσα πρόταση που προκύπτει εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui, quae, quod.
- Η αναφορική αντωνυμία τίθεται σε πτώση ονομαστική (ως υποκείμενο της πρότασης) και συμφωνεί σε γένος και αριθμό με το υποκείμενο της μετοχής, δηλαδή με το αρσενικό ουσιαστικό δ΄ κλίσης fructus, συνεπώς επιλέγεται το qui.
- Σύμφωνα με τον κανόνα της επιθετικής μετοχής, η αναλυμένη πρόταση εκφέρεται με έγκλιση οριστική.
- Η μετοχή βρίσκεται σε χρόνο ενεστώτα και εκφράζει το σύγχρονο σε σχέση με το ρήμα της πρότασης.
- Εφόσον το ρήμα της πρότασης στην οποία ανήκει η μετοχή (neglegamus) λογίζεται ως αρκτικός χρόνος, το ρήμα της αναλυμένης δευτερεύουσας πρότασης μπαίνει σε οριστική ενεστώτα (praesunt).
 
Χρήση παθητικής περιφραστικής συζυγίας
Η παθητική περιφραστική συζυγία εκφράζει αναγκαιότητα (ό,τι το ρηματικό επίθετο σε -τέος της ελληνικής) και σχηματίζεται με το γερουνδιακό (-ndus, -nda, -ndum) και το ρήμα sum. Επειδή οι προτρεπτικές υποτακτικές του κειμένου (π.χ. amemus, pareamus, consulamus, neglegamus, serviamus) εκφράζουν το δέον, το επιθυμητό, τη λογική ή ηθική αναγκαιότητα, είναι εφικτό να μετατραπούν σε παθητική περιφραστική συζυγία (είτε με προσωπική είτε με απρόσωπη σύνταξη, ανάλογα με το ρήμα).
 
Μετατροπές με Προσωπική Σύνταξη (για μεταβατικά ρήματα με αιτιατική): Στην προσωπική σύνταξη, το γερουνδιακό συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με το νέο υποκείμενο (το πρώην αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος).
 
Amemus patriam. = Patria nobis amanda est. (Η πατρίδα πρέπει να αγαπηθεί από εμάς).
Διευκρινίσεις: Το amo είναι μεταβατικό με αιτιατική. Το αντικείμενο patriam έγινε υποκείμενο (patria), το γερουνδιακό συμφωνεί μαζί του (amanda), το ρήμα sum τίθεται σε οριστική ενεστώτα (est) και το υποκείμενο nos γίνεται δοτική ποιητικού αιτίου (nobis).
 
praesentes fructus neglegamus. = praesentes fructus nobis neglegandi sunt.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα είναι μεταβατικό. Το αντικείμενο praesentes fructus παραμένει σε ονομαστική ως νέο υποκείμενο, το γερουνδιακό συμφωνεί μαζί του (neglegandi) και το ρήμα sum τίθεται στον πληθυντικό (sunt). Συμπληρώνουμε τη δοτική ποιητικού αιτίου nobis.
 
Μετατροπές με Απρόσωπη Σύνταξη (για αμετάβατα ρήματα ή ρήματα που συντάσσονται με διαφορετική πτώση από την αιτιατική): Στην απρόσωπη σύνταξη, το γερουνδιακό βρίσκεται στην ονομαστική ενικού του ουδετέρου (-ndum) και το ρήμα sum τίθεται στο γ΄ ενικό πρόσωπο. Το αντικείμενο σε άλλη πτώση (π.χ. δοτική) παραμένει αμετάβλητο.
 
pareamus senatui. = Nobis parendum est senatui. (Πρέπει να υπακούμε στη Σύγκλητο).
Διευκρινίσεις: Το ρήμα pareo συντάσσεται με δοτική (senatui), άρα η σύνταξη είναι απρόσωπη. Γερουνδιακό σε -ndum (parendum), το ρήμα sum στο γ΄ ενικό (est), δοτική ποιητικού αιτίου nobis και το αντικείμενο παραμένει σε δοτική (senatui).
 
consulamus bonis. = Nobis consulendum est bonis. (Πρέπει να φροντίζουμε τους καλούς).
Διευκρινίσεις: Απρόσωπη σύνταξη επειδή το ρήμα συντάσσεται με δοτική. Ουδέτερο γερουνδιακού (consulendum), γ΄ ενικό του sum (est), δοτική ποιητικού αιτίου (nobis).
 
posteritatis gloriae serviamus. = Nobis posteritatis gloriae serviendum est. (Πρέπει να υπηρετούμε τη δόξα των μεταγενέστερων).
Διευκρινίσεις: Ομοίως, ρήμα με δοτική (gloriae). Απρόσωπη σύνταξη με ουδέτερο γερουνδιακού (serviendum), ρήμα est και δοτική ποιητικού αιτίου nobis.