Σημειώσεις του Κωνσταντίνου Μάντη

Ισοκράτης, Ἀρεοπαγιτικός, 74-75 [Κείμενο αυτενέργειας]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips

Ισοκράτης, Ἀρεοπαγιτικός, 74-75 [Κείμενο αυτενέργειας]
Στον πολιτικό του αυτό λόγο ο Ισοκράτης προσπαθεί να πείσει τους συμπολίτες του να επαναφέρουν το πολίτευμα της πόλης στη μορφή που αυτό είχε κατά τα χρόνια του Σόλωνα και του Κλεισθένη (επιστρέφοντας στον Άρειο Πάγο αρμοδιότητες που του είχαν αφαιρεθεί) και ανάγει την ανδρεία των προγόνων του στην ίδια τη φύση τους.
 
Καί τοῦτον εἴρηκα τόν λόγον οὐ νῦν πρῶτον, ἀλλά πολλάκις ἤδη καί πρός πολλούς. Ἐπίσταμαι γάρ ἐν μέν τοῖς ἄλλοις τόποις φύσεις ἐγγιγνομένας καρπῶν καί δένδρων καί ζῴων ἰδίας ἐν ἑκάστοις καί πολύ τῶν ἄλλων διαφερούσας, τήν δ’ ἡμετέραν χώραν ἄνδρας φέρειν καί τρέφειν δυναμένην οὐ μόνον πρός τάς τέχνας καί τάς πράξεις καί τούς λόγους εὐφυεστάτους, ἀλλά καί πρός ἀνδρίαν καί πρός ἀρετήν πολύ διαφέροντας. Τεκμαίρεσθαι δέ δίκαιόν ἐστιν τοῖς τε παλαιοῖς ἀγῶσιν, οὕς ἐποιήσαντο πρός Ἀμαζόνας καί Θρᾷκας καί Πελοποννησίους ἅπαντας, καί τοῖς κινδύνοις τοῖς περί τά Περσικά γενομένοις, ἐν οἷς καί μόνοι καί μετά Πελοποννησίων, καί πεζομαχοῦντες καί ναυμαχοῦντες, νικήσαντες τούς βαρβάρους ἀριστείων ἠξιώθησαν· ὧν οὐδέν ἄν ἔπραξαν, εἰ μή πολύ τήν φύσιν διήνεγκαν.
 
Μετάφραση
Αυτόν τον λόγο δεν τον έχω πει τώρα για πρώτη φορά, αλλά πολλές φορές ήδη και σε πολλούς. Γνωρίζω, λοιπόν, ότι στους άλλους τόπους οι καρποί, τα δέντρα και τα ζώα που φυτρώνουν και γεννιούνται έχουν σε καθέναν δικά τους χαρακτηριστικά και διαφέρουν πολύ από τα άλλα, ενώ η δική μας χώρα μπορεί να γεννά και να θρέφει άνδρες που όχι μόνο είναι οι πιο προικισμένοι ως προς τις τέχνες, τις πράξεις και τον λόγο, αλλά και ξεχωρίζουν πολύ ως προς την ανδρεία και την αρετή. Είναι δίκαιο να το συμπεράνουμε αυτό από τους παλιούς πολέμους που έκαναν εναντίον των Αμαζόνων, των Θρακών και όλων των Πελοποννησίων, και από τους κινδύνους που συνέβησαν στα χρόνια των Περσικών πολέμων, στους οποίους, και μόνοι και μαζί με τους Πελοποννησίους, και πολεμώντας στη στεριά και στη θάλασσα, νίκησαν τους βαρβάρους και αξιώθηκαν βραβείων ανδρείας· τίποτε από αυτά δεν θα το είχαν πετύχει, αν δεν υπερείχαν κατά πολύ στη φύση τους.
 
Ενδεικτικές Δραστηριότητες
1. Ποια είναι η κεντρική θέση του συγγραφέα; Βρείτε δύο σημεία του κειμένου στα οποία τη διατυπώνει. Με ποια έκφραση εισάγεται το επιχείρημα που τη στηρίζει;
 
Απάντηση: Κεντρική θέση του Ισοκράτη είναι ότι η αθηναϊκή γη, σε αντίθεση με άλλους τόπους, γεννά και τρέφει ανθρώπους που υπερέχουν από τη φύση τους, όχι μόνο στις τέχνες, στις πράξεις και στον λόγο, αλλά και στην ανδρεία και στην αρετή. Η θέση διατυπώνεται σε δύο σημεία: α) «τήν δ’ ἡμετέραν χώραν ἄνδρας φέρειν καί τρέφειν δυναμένην ... ἀλλά καί πρός ἀνδρίαν καί πρός ἀρετήν πολύ διαφέροντας» και β) στο τέλος της περιόδου, «ὧν οὐδέν ἄν ἔπραξαν, εἰ μή πολύ τήν φύσιν διήνεγκαν», όπου η ανδρεία των προγόνων αποδίδεται ρητά στη φύση τους. Το επιχείρημα που στηρίζει τη θέση εισάγεται με την έκφραση «Τεκμαίρεσθαι δέ δίκαιόν ἐστιν», δηλαδή με τα ιστορικά τεκμήρια (οι παλιοί αγώνες και οι Περσικοί πόλεμοι) που αποδεικνύουν την ανωτερότητα των Αθηναίων.
2. Εναντίον ποιων και με ποιους τρόπους πολέμησαν οι Αθηναίοι στο παρελθόν; Να εντοπίσετε τους προσδιορισμούς με τους οποίους δηλώνονται οι επιρρηματικές αυτές σχέσεις.
 
Απάντηση: Οι Αθηναίοι πολέμησαν στο παρελθόν εναντίον των Αμαζόνων, των Θρακών και όλων των Πελοποννησίων (παλιοί αγώνες) και εναντίον των βαρβάρων, δηλαδή των Περσών, στους Περσικούς πολέμους. Στους Περσικούς πολέμους πολέμησαν άλλοτε μόνοι και άλλοτε μαζί με τους Πελοποννησίους, και τόσο στη στεριά όσο και στη θάλασσα. Οι προσδιορισμοί είναι οι εξής: «πρός Ἀμαζόνας καί Θρᾷκας καί Πελοποννησίους ἅπαντας»: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει τον αντίπαλο (εναντίωση, εχθρική σχέση)· «τοῖς κινδύνοις τοῖς περί τά Περσικά γενομένοις»: εμπρόθετος που προσδιορίζει τους κινδύνους ως προς τα Περσικά· «μόνοι»: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο υποκείμενο, που δηλώνει ότι πολέμησαν χωρίς συμμάχους· «μετά Πελοποννησίων»: εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας (συμμετοχής)· «πεζομαχοῦντες καί ναυμαχοῦντες»: τροπικές μετοχές που δηλώνουν τον τρόπο (στεριά και θάλασσα) με τον οποίο πολέμησαν· «νικήσαντες τούς βαρβάρους»: χρονική-αιτιολογική μετοχή (αφού νίκησαν, αξιώθηκαν βραβείων ανδρείας).
 
3. Να εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο του κειμένου. Ποια μορφή θα είχε, αν ο ρήτορας ήθελε να παρουσιάσει την υπόθεση ως μια σκέψη του που έχει ακόμη πιθανότητες να συμβεί;
 
Απάντηση: Ο υποθετικός λόγος του κειμένου είναι ο «ὧν οὐδέν ἄν ἔπραξαν, εἰ μή πολύ τήν φύσιν διήνεγκαν». Πρόκειται για υποθετικό λόγο που δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρελθόν (ανεκπλήρωτο): πρότασις με «εἰ» + αόριστο της οριστικής (διήνεγκαν), απόδοσις με «ἄν» + αόριστο της οριστικής (ἔπραξαν). Ο ρήτορας δηλαδή θεωρεί βέβαιο ότι οι πρόγονοι υπερείχαν και ότι κατόρθωσαν τα έργα τους. Αν ήθελε να παρουσιάσει την υπόθεση ως σκέψη με πιθανότητα να πραγματωθεί στο μέλλον (προσδοκώμενο), θα χρησιμοποιούσε «ἐάν» + υποτακτική στην πρότασιν και οριστική μέλλοντα (ή προστακτική) στην απόδοσιν, π.χ. «οὐδέν πράξουσιν, ἐάν μή πολύ τήν φύσιν διενέγκωσιν» (δεν θα πετύχουν τίποτε, αν δεν υπερέχουν πολύ στη φύση τους).
 
Συντακτική ανάλυση
Καί τοῦτον εἴρηκα τόν λόγον οὐ νῦν πρῶτον, ἀλλά πολλάκις ἤδη καί πρός πολλούς: κύρια πρόταση, κρίσεως, κύριο ρήμα το «εἴρηκα» (υποκείμενο: «ἐγώ», εννοούμενο).
– τόν λόγον: αντικείμενο στο «εἴρηκα»· τοῦτον: επιθετικός προσδιορισμός στο «λόγον»· καί: επιρρηματικό (δηλώνει ότι ο λόγος αυτός έχει λεχθεί και άλλοτε).
– οὐ νῦν πρῶτον: επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου στο «εἴρηκα» («νῦν»: χρόνου, «πρῶτον»: χρόνου/τάξης)· ἀλλά πολλάκις ἤδη: επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου (επανάληψη), συνδεδεμένοι αντιθετικά με το «ἀλλά».
– οὐ: αρνητικό μόριο, που αρνείται τον επιρρηματικό προσδιορισμό «νῦν πρῶτον» (όχι τώρα για πρώτη φορά)· ἤδη: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο «εἴρηκα», που ενισχύει το «πολλάκις»· το δεύτερο καί: συμπλεκτικός σύνδεσμος, που συνδέει τον επιρρηματικό προσδιορισμό «πολλάκις ἤδη» με τον εμπρόθετο «πρός πολλούς».
– πρός πολλούς: εμπρόθετος προσδιορισμός (έμμεσο αντικείμενο) στο «εἴρηκα», δηλώνει τον αποδέκτη.
 
Ἐπίσταμαι γάρ φύσεις ἐγγιγνομένας καρπῶν καί δένδρων καί ζῴων ἰδίας ἐν ἑκάστοις καί πολύ τῶν ἄλλων διαφερούσας τήν δ’ ἡμετέραν χώραν ἄνδρας φέρειν καί τρέφειν δυναμένην οὐ μόνον πρός τάς τέχνας καί τάς πράξεις καί τούς λόγους εὐφυεστάτους, ἀλλά καί πρός ἀνδρίαν καί πρός ἀρετήν πολύ διαφέροντας
κύρια πρόταση, κρίσεως, αιτιολογική ως προς την προηγούμενη (το «γάρ» είναι αιτιολογικός σύνδεσμος)· υποκείμενο: «ἐγώ» (εννοούμενο).
–αντικείμενο του «Ἐπίσταμαι» είναι το «φύσεις», με δύο κατηγορηματικές μετοχές («ἐγγιγνομένας» και «διαφερούσας», συνδεδεμένες με το «καί»), γιατί το ρήμα της γνώσης συντάσσεται με κατηγορηματική μετοχή.
– καρπῶν καί δένδρων καί ζῴων: γενική κτητική (ή γενική της αναφοράς) στο «φύσεις»· ἰδίας: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο «φύσεις»· ἐν μέν τοῖς ἄλλοις τόποις: εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου στο «ἐγγιγνομένας» (το «μέν» δηλώνει αντίθεση προς το «δέ» που ακολουθεί)· ἐν ἑκάστοις: εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου, επεξήγηση ότι οι φύσεις είναι διαφορετικές σε κάθε τόπο.
– τοῖς ἄλλοις τόποις: το «ἄλλοις» είναι επιθετικός προσδιορισμός στο «τόποις»· τα «καί» στο «καρπῶν καί δένδρων καί ζῴων» είναι συμπλεκτικοί σύνδεσμοι που συνδέουν τις τρεις γενικές.
– πολύ: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο «διαφερούσας»· τῶν ἄλλων: γενική συγκριτική στο «διαφερούσας».
–δεύτερο αντικείμενο του «Ἐπίσταμαι», το «χώραν» (ἡμετέραν: επιθετικός προσδιορισμός), με κατηγορηματική μετοχή «δυναμένην»· το «δέ» είναι αντιθετικό προς το «μέν». Το «φέρειν καί τρέφειν» είναι τελικά απαρέμφατα ως αντικείμενα στο «δυναμένην» και το «ἄνδρας» είναι αντικείμενό τους.
–τα «εὐφυεστάτους» και «διαφέροντας» είναι κατηγορηματικοί προσδιορισμοί (επιθετική/κατηγορηματική μετοχή για το δεύτερο) στο «ἄνδρας», συνδεδεμένοι με το «οὐ μόνον ... ἀλλά καί»· οι εμπρόθετοι «πρός τάς τέχνας ... λόγους» και «πρός ἀνδρίαν ... ἀρετήν» είναι προσδιορισμοί της αναφοράς· πολύ: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο «διαφέροντας».
 
Τεκμαίρεσθαι δέ δίκαιόν ἐστιν: κύρια πρόταση, κρίσεως, με το «δέ» μεταβατικό· «ἐστιν»: ρήμα (απρόσωπη σύνταξη), «δίκαιον»: κατηγορούμενο, «Τεκμαίρεσθαι»: υποκειμενικό απαρέμφατο (υποκείμενο του «ἐστιν»).
– τοῖς τε παλαιοῖς ἀγῶσιν: δοτική του μέσου (από ποια στοιχεία κρίνει) στο «Τεκμαίρεσθαι»· παλαιοῖς: επιθετικός προσδιορισμός· το «τε» συνδέεται με το «καί» που ακολουθεί.
 
οὕς ἐποιήσαντο πρός Ἀμαζόνας καί Θρᾷκας καί Πελοποννησίους ἅπαντας καί τοῖς κινδύνοις τοῖς περί τά Περσικά γενομένοις: δευτερεύουσα αναφορική (επιθετική) πρόταση στο «ἀγῶσιν»· εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία «οὕς» (αντικείμενο στο «ἐποιήσαντο»)· υποκείμενο: «οἱ Ἀθηναῖοι» (εννοούμενο)· «πρός Ἀμαζόνας ... ἅπαντας»: εμπρόθετος προσδιορισμός της εχθρικής σχέσης (εναντίωση)· «ἅπαντας»: επιθετικός προσδιορισμός στο «Πελοποννησίους».
–τοῖς κινδύνοις, δεύτερη δοτική του μέσου στο «Τεκμαίρεσθαι»· «γενομένοις»: επιθετική μετοχή (επιθετικός προσδιορισμός στο «κινδύνοις»)· «περί τά Περσικά»: εμπρόθετος προσδιορισμός στο «γενομένοις».
 
ἐν οἷς καί μόνοι καί μετά Πελοποννησίων, καί πεζομαχοῦντες καί ναυμαχοῦντες, νικήσαντες τούς βαρβάρους ἀριστείων ἠξιώθησαν: δευτερεύουσα αναφορική (επιθετική) πρόταση στο «κινδύνοις»· ρήμα «ἠξιώθησαν», υποκείμενο: «οἱ Ἀθηναῖοι» (εννοούμενο)· «ἐν οἷς»: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου/περίστασης στο «ἠξιώθησαν».
– μόνοι: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο υποκείμενο· μετά Πελοποννησίων: εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας· πεζομαχοῦντες καί ναυμαχοῦντες: τροπικές μετοχές (δηλώνουν τον τρόπο)· νικήσαντες: χρονική μετοχή (προτερόχρονη), με αντικείμενο το «τούς βαρβάρους»· ἀριστείων: γενική αντικειμενική, αντικείμενο στο «ἠξιώθησαν» (το «ἀξιοῦμαι» συντάσσεται με γενική).
– καί ... καί (στο «καί μόνοι καί μετά Πελοποννησίων» και στο «καί πεζομαχοῦντες καί ναυμαχοῦντες»): συμπλεκτικοί σύνδεσμοι σε συνδυασμό (και ... και), που συνδέουν ισοδύναμους όρους· οι δύο εμπρόθετοι/κατηγορηματικοί όροι «μόνοι» και «μετά Πελοποννησίων» εκφέρονται διαφορετικά αλλά έχουν την ίδια συντακτική λειτουργία (προσδιορισμοί του τρόπου/της συνοδείας στο υποκείμενο).
 
ὧν οὐδέν ἄν ἔπραξαν: κύρια πρόταση (απόδοση υποθετικού λόγου), εισάγεται με αναφορική σύνδεση («ὧν» = τούτων)· ρήμα «ἔπραξαν» (υποκείμενο: «οἱ Ἀθηναῖοι»), με το «ἄν» που δηλώνει το ανεκπλήρωτο· «οὐδέν»: αντικείμενο· «ὧν»: γενική διαιρετική στο «οὐδέν».
 
εἰ μή πολύ τήν φύσιν διήνεγκαν: δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (πρότασις υποθετικού λόγου του ανεκπλήρωτου στο παρελθόν), εισάγεται με το «εἰ» και προσδιορίζει το «ἔπραξαν»· ρήμα «διήνεγκαν» (υποκείμενο: «οἱ Ἀθηναῖοι»)· «πολύ»: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού· «τήν φύσιν»: αιτιατική της αναφοράς (επιρρηματικός προσδιορισμός).
– μή: αρνητικό μόριο, που αρνείται το ρήμα «διήνεγκαν» (το «εἰ μή» = αν δεν)· το «ἄν» της απόδοσης είναι δυνητικό μόριο, που δείχνει ότι η πράξη δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ σε σχέση με την υπόθεση.

Ναζίμ Χικμέτ «Ο ύμνος στη ζωή»

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Eliza Wheeler
 
Ναζίμ Χικμέτ «Ο ύμνος στη ζωή»
Το ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου έχει μελοποιηθεί. Αντλήθηκε από τον ιστότοπο https://anthologio.wordpress.com/2013/12/15/12672/.
 
Τι όμορφο που είναι να ζεις
να μπορείς να διαβάζεις τον κόσμο
τη ζωή να τη νοιώθεις τραγούδι χαράς
τι όμορφο που είναι να ζεις σαν παιδί
να απορείς και να ζεις.
 
Κι όμως είναι ν’ απορείς
πώς αυτό το ωραίο τραγούδι
πώς αυτή η ζωή η γεμάτη χαρά
έχει γίνει σκληρή,
έχει γίνει φτηνή και τόσο πικραμένη
που είναι πονεμένη.
 
Τι όμορφο που είναι να ζεις
να σου λεν καλημέρα του κόσμου τα χείλη
τη ζωή να την κάνεις τραγούδι αγάπης
τι όμορφο που είναι να ζεις
σαν παιδί να απορείς και να ζεις!
 
Το ποίημα υμνεί την ομορφιά της ζωής όταν τη βιώνουμε με παιδική απορία και χαρά, ενώ ταυτόχρονα διαμαρτύρεται για τη σκληρότητα και την πίκρα που της προσθέτουν οι άνθρωποι, καλώντας μας να την κάνουμε ξανά τραγούδι αγάπης.
 
«Τι όμορφο που είναι να ζεις
να μπορείς να διαβάζεις τον κόσμο
τη ζωή να τη νοιώθεις τραγούδι χαράς
τι όμορφο που είναι να ζεις σαν παιδί
να απορείς και να ζεις.»
 
Ο ποιητής εκφράζει με την επιφώνηση «Τι όμορφο που είναι να ζεις» τον αυθόρμητο θαυμασμό του για το ίδιο το γεγονός της ύπαρξης. Την ίδια αίσθηση ενισχύει η επανάληψη του στίχου στην αρχή και στο μέσο της στροφής, που λειτουργεί σαν ρεφρέν και υπογραμμίζει την ευχάριστη διάθεση του ποιητή. Η μεταφορά «να διαβάζεις τον κόσμο» παρουσιάζει τον κόσμο ως βιβλίο που ο άνθρωπος καλείται να παρατηρήσει και να κατανοήσει, ενώ η μεταφορά «τραγούδι χαράς» ταυτίζει τη ζωή με μουσική και αρμονία, δηλώνοντας τη χαρά που μπορεί να προσφέρει. Η παρομοίωση «σαν παιδί» προτείνει ως ιδανική στάση ζωής την παιδική αθωότητα, την απορία και την αμεσότητα απέναντι στον κόσμο. Τέλος, η κυκλική δομή της στροφής, που ανοίγει και κλείνει με το «να ζεις», αναδεικνύει τη ζωή ως κεντρική αξία και δίνει στο σύνολο συνοχή.
 
«Κι όμως είναι ν’ απορείς
πώς αυτό το ωραίο τραγούδι
πώς αυτή η ζωή η γεμάτη χαρά
έχει γίνει σκληρή,
έχει γίνει φτηνή και τόσο πικραμένη
που είναι πονεμένη.»
 
Η δεύτερη στροφή εισάγεται με το «Κι όμως», που λειτουργεί ως αντίθεση και δηλώνει απότομη αλλαγή τόνου: ο θαυμασμός της πρώτης στροφής δίνει τη θέση του στην απορία και την πικρία. Η απορία αυτή δεν είναι πια παιδική περιέργεια, αλλά έκπληξη και διαμαρτυρία για το ότι η ζωή έχει αλλοιωθεί. Η επανάληψη του «πώς» στους στίχους 2 και 3 εντείνει το ρητορικό ερώτημα του ποιητή και δείχνει την αδυναμία του να δεχτεί αυτή την αλλαγή. Η ζωή, που πριν ήταν «ωραίο τραγούδι» και «γεμάτη χαρά», εμφανίζεται τώρα με προσωποποίηση ως «σκληρή», «πικραμένη» και «πονεμένη», σαν να έχει ανθρώπινα συναισθήματα και να υποφέρει. Η αντίθεση ανάμεσα στα επίθετα «ωραίο» και «γεμάτη χαρά» από τη μία και στα «σκληρή», «φτηνή», «πικραμένη» από την άλλη αναδεικνύει την απόσταση ανάμεσα στο ιδανικό και στην πραγματικότητα. Η επιτάχυνση του ρυθμού με την ανάφορα «έχει γίνει» και η ομοιοκαταληξία «πικραμένη» – «πονεμένη» κλιμακώνουν τον πόνο και κάνουν τον αναγνώστη να συμμεριστεί την οδύνη του ποιητή.
 
«Τι όμορφο που είναι να ζεις
να σου λεν καλημέρα του κόσμου τα χείλη
τη ζωή να την κάνεις τραγούδι αγάπης
τι όμορφο που είναι να ζεις
σαν παιδί να απορείς και να ζεις!»
 
Η τρίτη στροφή επαναφέρει τον ενθουσιασμό της αρχής και ολοκληρώνει το ποίημα με μια στάση αισιοδοξίας και δράσης. Η επιφώνηση «Τι όμορφο που είναι να ζεις» επανέρχεται στον πρώτο και στον τέταρτο στίχο, δημιουργώντας ξανά ρεφρέν και κυκλική δομή, που κλείνει το ποίημα όπως το άνοιξε και τονίζει ότι, παρά τον πόνο, η αξία της ζωής παραμένει. Η προσωποποίηση «να σου λεν καλημέρα του κόσμου τα χείλη» παρουσιάζει τον κόσμο σαν να απευθύνεται φιλικά στον άνθρωπο και εκφράζει την ανθρώπινη επικοινωνία, τη ζεστασιά και την αλληλεγγύη. Η μεταφορά «τραγούδι αγάπης» αντικαθιστά το «τραγούδι χαράς» της πρώτης στροφής: ενώ εκεί η ζωή απλώς βιωνόταν ως χαρά, εδώ ο άνθρωπος καλείται να την «κάνει» τραγούδι αγάπης, δηλαδή να τη διαμορφώσει ενεργά, με αγάπη και δημιουργικότητα, ώστε να ξεπεραστεί η σκληρότητα της δεύτερης στροφής. Το τελευταίο παιδικό αίτημα «σαν παιδί να απορείς και να ζεις!», με το θαυμαστικό και την επανάληψη της παρομοίωσης της πρώτης στροφής, δίνει στο ποίημα τόνο προτροπής και επιστρέφει στην αθωότητα και την απορία ως τρόπο ζωής.
 
Ερμηνευτικό σχόλιο
Γιατί το ποιητικό υποκείμενο ισχυρίζεται ότι είναι «όμορφο» «να ζεις σαν παιδί»; Να τεκμηριώσετε την ερμηνευτική σας πρόταση αξιοποιώντας τρεις κειμενικούς δείκτες. Συμφωνείτε με τη σκέψη του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις).
 
Το ποιητικό υποκείμενο θεωρεί «όμορφο» «να ζεις σαν παιδί», επειδή η παιδική στάση ζωής συνδυάζει τον θαυμασμό για τον κόσμο με την ικανότητα να τον ανακαλύπτει διαρκώς. Ο ενθουσιασμός αυτός αναδεικνύεται με την επιφώνηση «Τι όμορφο που είναι να ζεις», η οποία υποδηλώνει πως η ζωή ιδωμένη από την αγνή οπτική ενός παιδιού εμπεριέχει πλήθος πηγών ευδαιμονικής απόλαυσης. Η στάση του παιδιού, άλλωστε, περιγράφεται ως διαρκής απορία («να απορείς και να ζεις»), ώστε ο άνθρωπος, όπως δηλώνεται με μεταφορικό λόγο, να «διαβάζει τον κόσμο» και να νιώθει τη ζωή «τραγούδι χαράς». Η ακόρεστη περιέργεια και η καλοπροαίρετη δεκτικότητα  απέναντι στον κόσμο κρατούν τον άνθρωπο ζωντανό και ευαίσθητο, όπως το παιδί που «διαβάζει τον κόσμο» για πρώτη φορά. Η αθωότητα αυτή, βέβαια, έρχεται σε αντίθεση με την πικρία της δεύτερης στροφής, όπου η προσωποποιημένη ζωή έχει γίνει «σκληρή» και «πονεμένη», γι’ αυτό και η παιδική ματιά προβάλλεται ως αντίβαρο στον πόνο και στην αλλοτρίωση του ενήλικου κόσμου, καθώς διατηρεί την αθωότητα και την ελπίδα.
Συμφωνώ με τη σκέψη του ποιητικού υποκειμένου, γιατί η περιέργεια και η αισιοδοξία βοηθούν τον άνθρωπο να αντέχει τις δυσκολίες και να εκτιμά τα απλά πράγματα. Ωστόσο, η παιδική στάση δεν αρκεί από μόνη της· χρειάζεται και ευθύνη, ώστε η ζωή να γίνει πράγματι καλύτερη.
[Λέξεις: 208]

Ξενοφών, Οἰκονομικός, 13.1-4 [Κείμενο αυτενέργειας]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Andrew Hitchen
 
Ξενοφών, Οἰκονομικός, 13.1-4 [Κείμενο αυτενέργειας]
Στο έργο αυτό (γραμμένο μετά το 401 π.Χ.) ο Ξενοφών δίνει συμβουλές για την οικιακή και αγροτική οικονομία, γνώσεις που οφείλει να γνωρίζει ένας άντρας της εποχής εκείνης. Ο Σωκράτης παρουσιάζεται να μεταφέρει τις απόψεις του Αθηναίου Ισχόμαχου, αφηγούμενος έναν διάλογο που είχε κάποτε μαζί του.
 
Σωκράτης: Ὅταν δέ παραστήσῃς τινί, ἔφην ἐγώ, τοῦτο καί πάνυ ἰσχυρῶς, ὅτι δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὧν ἄν σύ βούλῃ, ἦ ἱκανός ἤδη ἔσται ὁ τοιοῦτος ἐπιτροπεύειν, ἤ τι καί ἄλλο προσμαθητέον αὐτῷ ἔσται, εἰ μέλλει ἐπίτροπος ἱκανός ἔσεσθαι;
Ισχόμαχος: Ναί μά Δί᾽, ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος, ἔτι μέντοι λοιπόν αὐτῷ ἐστι γνῶναι ὅ τι τε ποιητέον καί ὁπότε καί ὅπως, εἰ δέ μή, τί μᾶλλον ἐπιτρόπου ἄνευ τούτων ὄφελος ἤ ἰατροῦ ὅς ἐπιμελοῖτο μέν κάμνοντός τινος πρῴ τε ἰών καί ὀψέ, ὅ τι δέ συμφέρον τῷ κάμνοντι ποιεῖν εἴη, τοῦτο μή εἰδείη;
Σωκρ.: Ἐάν γε μήν καί τά ἔργα μάθῃ ὡς ἔστιν ἐργαστέα, ἔτι τινός, ἔφην ἐγώ, προσδεήσεται, ἤ ἀποτετελεσμένος ἤδη οὗτός σοι ἔσται ἐπίτροπος;
Ισχόμ.: Ἄρχειν γε, ἔφη, οἶμαι δεῖν αὐτόν μαθεῖν τῶν ἐργαζομένων.
Σωκρ.: Ἦ οὖν, ἔφην ἐγώ, καί σύ ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύεις τούς ἐπιτρόπους;
Ισχόμ.: Πειρῶμαί γε δή, ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος.
Σωκρ.: Καί πῶς δή, ἔφην ἐγώ, πρός τῶν θεῶν τό ἀρχικούς εἶναι ἀνθρώπων παιδεύεις;
Ισχόμ.: Φαύλως, ἔφη, πάνυ, ὦ Σώκρατες, ὥστε ἴσως ἄν καί καταγελάσαις ἀκούων.
 
Μετάφραση
Σωκράτης: Όταν, είπα εγώ, κάνεις κάποιον να πεισθεί, και μάλιστα πολύ έντονα, ότι πρέπει να φροντίζει όσα εσύ θέλεις, θα είναι πια ικανός ένας τέτοιος άνθρωπος να διευθύνει, ή θα πρέπει να μάθει και κάτι άλλο, αν πρόκειται να γίνει ικανός επιστάτης;
Ισχόμαχος: Ναι, μα τον Δία, είπε ο Ισχόμαχος, του μένει ακόμη να μάθει τι πρέπει να κάνει, και πότε και με ποιον τρόπο. Αλλιώς, ποιο όφελος έχει ο επιστάτης χωρίς αυτά περισσότερο από έναν γιατρό που θα φρόντιζε μεν κάποιον ασθενή, πηγαίνοντας νωρίς και αργά, αλλά δεν θα ήξερε τι είναι ωφέλιμο να κάνει στον ασθενή;
Σωκράτης: Αν όμως μάθει και πώς πρέπει να γίνονται οι δουλειές, είπα εγώ, θα χρειαστεί ακόμη κάτι ή θα είναι πια τέλειος για σένα ως επιστάτης;
Ισχόμαχος: Νομίζω, είπε, ότι πρέπει να μάθει και να άρχει στους εργαζομένους.
Σωκράτης: Λοιπόν, είπα εγώ, εκπαιδεύεις και συ τους επιστάτες σου να είναι ικανοί να άρχουν;
Ισχόμαχος: Προσπαθώ, βέβαια, είπε ο Ισχόμαχος.
Σωκράτης: Και πώς, είπα εγώ, για όνομα των θεών, εκπαιδεύεις τους ανθρώπους να είναι ικανοί να διοικούν;
Ισχόμαχος: Πολύ απλά, είπε, Σωκράτη, ώστε ίσως να γελούσες ακούγοντάς το.
 
Ενδεικτικές Δραστηριότητες
1. Ποια εφόδια πρέπει να έχει κάποιος για να είναι ικανός να διευθύνει άλλους ανθρώπους;
Απάντηση: Σύμφωνα με το κείμενο, για να διευθύνει κάποιος άλλους (π.χ. ένας επίτροπος) δεν αρκεί η προθυμία και η φροντίδα. Χρειάζεται: α) γνώση του αντικειμένου, δηλαδή να ξέρει τι πρέπει να γίνει, πότε και με ποιον τρόπο, όπως ο γιατρός που πρέπει να γνωρίζει τι ωφελεί τον ασθενή· β) πρακτική γνώση των εργασιών, δηλαδή πώς εκτελούνται σωστά οι δουλειές· γ) ικανότητα να άρχει, να καθοδηγεί και να πείθει τους εργαζομένους· δ) ενδιαφέρον και επιμέλεια για τα συμφέροντα του κυρίου του. Σε ευρύτερο επίπεδο, ένας καλός ηγέτης χρειάζεται επίσης αυτοπειθαρχία, δικαιοσύνη και καλή επικοινωνία με τους συνεργάτες του.
 
2. Πού νομίζετε ότι “δείχνει” η δεικτική αντωνυμία τοῦτο; Σε κάτι προηγούμενο ή επόμενο;
Απάντηση: Η δεικτική αντωνυμία τοῦτο δείχνει σε κάτι επόμενο (καταφορική χρήση): προαναγγέλλει την ειδική πρόταση «ὅτι δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὧν ἂν σύ βούλῃ», η οποία λειτουργεί ως επεξήγησή της. Το νόημα είναι: «να πείσεις κάποιον, και μάλιστα πολύ έντονα, γι᾽ αυτό: ότι πρέπει να φροντίζει όσα εσύ θέλεις».
 
3. Να δικαιολογήσετε τη χρήση των εγκλίσεων: παραστήσῃς, ἐπιμελοῖτο, εἰδείη, παιδεύεις, πειρῶμαι, καταγελάσαις.
Απάντηση:
• παραστήσῃς: υποτακτική αορίστου, γιατί βρίσκεται σε χρονική πρόταση που εισάγεται με το «ὅταν» (ὅτε + ἄν) και εκφράζει κάτι που αναμένεται να συμβεί στο μέλλον (προσδοκώμενο), με κύρια πρόταση σε μέλλοντα («ἔσται»).
• ἐπιμελοῖτο: ευκτική ενεστώτα· βρίσκεται σε αναφορική πρόταση («ἰατροῦ ὃς ἐπιμελοῖτο…») και δηλώνει υποθετική, φανταστική περίπτωση (δυνητική ευκτική, με ἄν που εννοείται): ένας γιατρός που θα φρόντιζε τον ασθενή.
• εἰδείη: ευκτική ενεστώτα (του οἶδα, που έχει σημασία ενεστώτα), στην ίδια αναφορική πρόταση, παρατακτικά συνδεδεμένη με το «ἐπιμελοῖτο» («…τοῦτο μή εἰδείη»)· δηλώνει επίσης το υποθετικό, φανταστικό ενδεχόμενο.
• παιδεύεις: οριστική ενεστώτα, γιατί ο Σωκράτης ρωτά για πραγματικό γεγονός, για κάτι που ο Ισχόμαχος κάνει πράγματι.
• πειρῶμαι: οριστική ενεστώτα, γιατί ο Ισχόμαχος βεβαιώνει κάτι πραγματικό (απάντηση στην ερώτηση).
• καταγελάσαις: ευκτική αορίστου με το «ἄν» (ἂν καί καταγελάσαις), δηλαδή δυνητική ευκτική, που δηλώνει δυνατότητα ή ενδεχόμενο: «ίσως να γελούσες».
 
4. Να εντοπίσετε τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου, να τις χαρακτηρίσετε και να τις μετατρέψετε σε ευθείες ερωτήσεις.
Απάντηση: Οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου είναι:
1) «ὅ τι τε ποιητέον καί ὁπότε καί ὅπως»: τρεις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις (ελλειπτικές, με εννοούμενο το «ποιητέον»). Εξαρτώνται από το «γνῶναι» και είναι αντικείμενό του. Είναι μερικής αγνοίας (εισάγονται με ερωτηματική αντωνυμία/επίρρημα). Ευθείες ερωτήσεις: «Τί ποιητέον ἐστίν;», «Πότε ποιητέον ἐστίν;», «Πῶς ποιητέον ἐστίν;».
2) «ὅ τι δέ συμφέρον τῷ κάμνοντι ποιεῖν εἴη»: πλάγια ερώτηση μερικής αγνοίας, αντικείμενο του «εἰδείη», με ρήμα σε ευκτική (εἴη) λόγω της ευκτικής από την οποία εξαρτάται. Ευθεία ερώτηση: «Τί συμφέρον ἐστὶ τῷ κάμνοντι ποιεῖν;».
3) «ὡς ἔστιν ἐργαστέα»: πλάγια ερώτηση μερικής αγνοίας (ὡς = πῶς), αντικείμενο του «μάθῃ». Ευθεία ερώτηση: «Πῶς ἐστιν ἐργαστέα (τά ἔργα);».
 
Συντακτική ανάλυση
Ὅταν δέ παραστήσῃς τινί τοῦτο καί πάνυ ἰσχυρῶς
Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ὅταν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις «ἦ ἱκανός … ἔσται» και «ἤ τι … ἔσται» (εκφέρεται πριν από αυτές, προτακτική).
παραστήσῃς: Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τινί: Έμμεσο αντικείμενο στο παραστήσῃς (δοτική προσωπική). τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος (καταφορική αντωνυμία, επεξηγείται από την ὅτι-πρόταση). καί πάνυ ἰσχυρῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο παραστήσῃς (πάνυ: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ἰσχυρῶς). καί: Επιρρηματικό καί (δηλώνει έμφαση). δέ: Μεταβατικός σύνδεσμος. Ὅταν: Χρονικός σύνδεσμος (ὅτε + ἄν).
 
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
 
ὅτι δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὧν ἂν σύ βούλῃ
Δευτερεύουσα ονοματική ειδική (επεξηγηματική) πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Επεξηγεί την αντωνυμία τοῦτο της προηγούμενης πρότασης.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). ἐπιμελεῖσθαι: Υποκείμενο του δεῖ (απαρέμφατο ενεστώτα). (αὐτόν = τινά): Υποκείμενο του απαρεμφάτου (εννοείται, σε αιτιατική). ὧν ἂν σύ βούλῃ: Αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι (η αναφορική πρόταση που ακολουθεί, με εννοούμενο το «τούτων» ως αντικείμενο του απαρεμφάτου). ὅτι: Ειδικός σύνδεσμος.
 
ὧν ἂν σύ βούλῃ
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με ἄν + υποτακτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» (αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι).
βούλῃ: Ρήμα (υποτακτική ενεστώτα). σύ: Υποκείμενο ρήματος. ὧν: Αντικείμενο ρήματος (σε γενική με έλξη προς τη γενική του εννοούμενου «τούτων»: ὧν αντί ἅ). ἄν: Δυνητικό μόριο (= ἐάν στο ὧν ἄν), δεν έχει συντακτικό ρόλο.
 
ἦ ἱκανός ἤδη ἔσται ὁ τοιοῦτος ἐπιτροπεύειν
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική ερώτηση), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το πρώτο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). ὁ τοιοῦτος: Υποκείμενο ρήματος. ἱκανός: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἐπιτροπεύειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανός. ἤδη: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ἔσται. ἦ: Ερωτηματικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ἤ τι καί ἄλλο προσμαθητέον αὐτῷ ἔσται
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το δεύτερο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης (ἦ … ἤ) και συνδέεται διαζευκτικά με την προηγούμενη.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). τι ἄλλο: Υποκείμενο ρήματος (ἄλλο: επιθετικός προσδιορισμός στο τι). προσμαθητέον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ρηματικό επίθετο σε -τέος, προσωπική σύνταξη). αὐτῷ: Ποιητικό αίτιο στο προσμαθητέον (δοτική προσωπική). καί: Επιρρηματικό καί. ἤ: Διαζευκτικός σύνδεσμος.
 
εἰ μέλλει ἐπίτροπος ἱκανός ἔσεσθαι
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (πραγματική υπόθεση), που εκφέρεται με εἰ + οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει τις δύο προηγούμενες κύριες ερωτηματικές προτάσεις.
μέλλει: Ρήμα. (αὐτός = ὁ τοιοῦτος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἔσεσθαι: Απαρέμφατο μέλλοντα, αντικείμενο του μέλλει (συνδετικό). (αὐτός): Υποκείμενο του απαρεμφάτου (εννοείται, ταυτοπροσωπία). ἐπίτροπος: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του ἔσεσθαι. ἱκανός: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἐπίτροπος. εἰ: Υποθετικός σύνδεσμος.
 
Ναί μά Δί᾽ ἔτι μέντοι λοιπόν αὐτῷ ἐστι γνῶναι
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐστι: Ρήμα (συνδετικό). γνῶναι: Υποκείμενο ρήματος (απαρέμφατο αορίστου). λοιπόν: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («απομένει»). αὐτῷ: Δοτική προσωπική του προσώπου (ηθική) στο λοιπόν ἐστι, με υποκείμενο του απαρεμφάτου το εννοούμενο αὐτόν. μά Δί᾽: Αιτιατική του όρκου (επιρρηματικός προσδιορισμός της επίκλησης) στο ἐστι. ναί: Βεβαιωτικό μόριο. ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. μέντοι: Μόριο (αντιθετικό, δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
 
ὅ τι τε ποιητέον
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται ἐστί). Είναι αντικείμενο του απαρεμφάτου γνῶναι.
ποιητέον (ἐστί): Ρήμα (ρηματικό επίθετο σε -τέον, απρόσωπη σύνταξη). ὅ τι: Αντικείμενο του ποιητέον (ερωτηματική αντωνυμία). (αὐτῷ): Ποιητικό αίτιο (εννοείται). τε: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (τε … καί … καί).
 
καί ὁπότε (ποιητέον ἐστί)
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με την προηγούμενη.
(ποιητέον ἐστί): Ρήμα (εννοείται). ὁπότε: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
καί ὅπως (ποιητέον ἐστί)
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με τις προηγούμενες.
(ποιητέον ἐστί): Ρήμα (εννοείται). ὅπως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
εἰ δέ μή (γνῷ)
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση, ελλειπτική (εἰ δέ μή = «αλλιώς»). Προσδιορίζει την επόμενη κύρια πρόταση.
(γνῷ): Ρήμα (εννοείται). (αὐτός): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (ταῦτα): Αντικείμενο (εννοείται). μή: Αρνητικό μόριο. εἰ: Υποθετικός σύνδεσμος. δέ: Μεταβατικός σύνδεσμος.
 
τί μᾶλλον ἐπιτρόπου ἄνευ τούτων ὄφελος ἢ ἰατροῦ
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ρητορική ερώτηση), ελλειπτική του ρήματος (εννοείται ἐστί). Αποτελεί την απόδοση της προηγούμενης υποθετικής.
(ἐστί): Ρήμα (συνδετικό, εννοείται). ὄφελος: Υποκείμενο ρήματος. τί: Επιθετικός προσδιορισμός στο ὄφελος (ερωτηματική αντωνυμία: «ποιο;»). μᾶλλον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. ἐπιτρόπου: Γενική υποκειμενική (του προσώπου) στο ὄφελος. ἄνευ τούτων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στέρησης στο ἐπιτρόπου. ἢ ἰατροῦ: Δεύτερος όρος της σύγκρισης, ομοιόπτωτος με το ἐπιτρόπου (γενική)· ἢ: Συγκριτικός σύνδεσμος.
 
ὃς ἐπιμελοῖτο μέν κάμνοντός τινος πρῴ τε ἰών καί ὀψέ
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με δυνητική-υποθετική σημασία, που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
ἐπιμελοῖτο: Ρήμα (ευκτική ενεστώτα). ὅς: Υποκείμενο ρήματος. κάμνοντος: Αντικείμενο ρήματος σε γενική (ουσιαστικοποιημένη μετοχή). τινος: Επιθετικός προσδιορισμός στο κάμνοντος. ἰών: Τροπική-χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο (ὅς) του ἐπιμελοῖτο. πρῴ, ὀψέ: Επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου στη μετοχή ἰών. μέν: Μόριο αντίθεσης, αντιστοιχεί στο δέ της επόμενης πρότασης. τε … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι.
 
ὅ τι δέ συμφέρον τῷ κάμνοντι ποιεῖν εἴη
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα (λόγω εξάρτησης από ευκτική). Είναι αντικείμενο του εἰδείη (το τοῦτο που ακολουθεί το επαναλαμβάνει).
εἴη: Ρήμα (συνδετικό). ποιεῖν: Υποκείμενο ρήματος (απαρέμφατο ενεστώτα). ὅ τι: Αντικείμενο στο ποιεῖν. συμφέρον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ουσιαστικοποιημένη μετοχή: «ωφέλιμο»). τῷ κάμνοντι: Δοτική προσωπική της ωφέλειας στο συμφέρον (κάμνοντι: ουσιαστικοποιημένη μετοχή). δέ: Αντιθετικός σύνδεσμος (μέν … δέ).
 
τοῦτο μή εἰδείη
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση (το ὅς εννοείται), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα· συνδέεται αντιθετικά (μέν … δέ) με το «ὃς ἐπιμελοῖτο». Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
εἰδείη: Ρήμα (ευκτική του οἶδα). (ὅς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος (ανάληψη της πλάγιας ερώτησης «ὅ τι … εἴη»). μή: Αρνητικό μόριο.
 
Ἐάν γε μήν καί τά ἔργα μάθῃ
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ἐάν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει την κύρια πρόταση «ἔτι τινός προσδεήσεται».
μάθῃ: Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (αὐτός): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τά ἔργα: Αντικείμενο ρήματος. γε μήν: Μόρια (δεν έχουν συντακτικό ρόλο). καί: Επιρρηματικό καί. Ἐάν: Υποθετικός σύνδεσμος.
 
ὡς ἔστιν ἐργαστέα
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας, = πῶς δεῖ ἐργάζεσθαι), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Είναι αντικείμενο του μάθῃ.
ἔστιν: Ρήμα (συνδετικό). (τά ἔργα): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται· ίδιο με το αντικείμενο του μάθῃ, πρόληψη). ἐργαστέα: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ρηματικό επίθετο σε -τέος, προσωπική σύνταξη). (αὐτῷ): Ποιητικό αίτιο (εννοείται). ὡς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου (= πῶς).
 
ἔτι τινός προσδεήσεται
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα.
προσδεήσεται: Ρήμα. (αὐτός): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τινός: Αντικείμενο ρήματος (γενική). ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου.
 
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
 
ἢ ἀποτετελεσμένος ἤδη οὗτός σοι ἔσται ἐπίτροπος
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Συνδέεται διαζευκτικά (ἤ) με την προηγούμενη ερώτηση.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). οὗτος: Υποκείμενο ρήματος. ἐπίτροπος: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἀποτετελεσμένος: Κατηγορηματική μετοχή παρακειμένου στο υποκείμενο (οὗτος), με σημασία «τέλειος». ἤδη: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. σοι: Δοτική προσωπική του ενδιαφερομένου προσώπου (ηθική). ἤ: Διαζευκτικός σύνδεσμος.
 
Ἄρχειν γε οἶμαι δεῖν αὐτόν μαθεῖν τῶν ἐργαζομένων
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
οἶμαι: Ρήμα. (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). δεῖν: Ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα, αντικείμενο του οἶμαι (απρόσωπο). μαθεῖν: Υποκείμενο του δεῖν (απαρέμφατο αορίστου). αὐτόν: Υποκείμενο του μαθεῖν (αιτιατική). Ἄρχειν: Αντικείμενο του μαθεῖν (απαρέμφατο ενεστώτα). τῶν ἐργαζομένων: Αντικείμενο του ἄρχειν (γενική, ουσιαστικοποιημένη μετοχή). γε: Μόριο έμφασης.
 
ἔφη
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
 
Ἦ οὖν καί σύ ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύεις τούς ἐπιτρόπους
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. σύ: Υποκείμενο ρήματος. τούς ἐπιτρόπους: Αντικείμενο ρήματος. εἶναι: Τελικό απαρέμφατο ενεστώτα (επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού) στο παιδεύεις, με υποκείμενο το τούς ἐπιτρόπους. ἱκανούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἄρχειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανούς. καί: Επιρρηματικό καί. οὖν: Συμπερασματικό μόριο. ἦ: Ερωτηματικό μόριο.
 
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
 
Πειρῶμαί γε δή
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα· ελλειπτική (εννοείται «ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύειν αὐτούς»).
Πειρῶμαι: Ρήμα. (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). γε δή: Μόρια έμφασης (δεν έχουν συντακτικό ρόλο).
 
ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
 
Καί πῶς δή πρός τῶν θεῶν τό ἀρχικούς εἶναι ἀνθρώπων παιδεύεις
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό εἶναι: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). (τινάς): Υποκείμενο του εἶναι (εννοείται, αιτιατική). ἀρχικούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἀνθρώπων: Αντικείμενο στο ἀρχικούς (γενική αντικειμενική). πῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πρός τῶν θεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της επίκλησης (όρκου) στο παιδεύεις. δή: Μόριο έμφασης. Καί: Επιτατικό μόριο.
 
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
 
Φαύλως πάνυ ὦ Σώκρατες
Κύρια πρόταση, κρίσεως, ελλειπτική του ρήματος (εννοείται «παιδεύω»).
(παιδεύω): Ρήμα (εννοείται). (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). φαύλως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πάνυ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο φαύλως. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση.
 
ἔφη
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
 
ὥστε ἴσως ἂν καί καταγελάσαις ἀκούων
Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική πρόταση, που εκφέρεται με ὥστε + δυνητική ευκτική (ἄν + ευκτική αορίστου). Προσδιορίζει το «Φαύλως πάνυ».
καταγελάσαις: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἀκούων: Υποθετική-χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο (σύ) του καταγελάσαις· αντικείμενό της εννοείται (ταῦτα). ἄν: Δυνητικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο). ἴσως: Επιρρηματικός προσδιορισμός της δυνατότητας (δισταγμού). καί: Επιρρηματικό καί. ὥστε: Συμπερασματικός σύνδεσμος.