Andrew Hitchen
Ξενοφών, Οἰκονομικός, 13.1-4 [Κείμενο αυτενέργειας]
Στο έργο αυτό
(γραμμένο μετά το 401 π.Χ.) ο Ξενοφών δίνει συμβουλές για την οικιακή και
αγροτική οικονομία, γνώσεις που οφείλει να γνωρίζει ένας άντρας της εποχής
εκείνης. Ο Σωκράτης παρουσιάζεται να μεταφέρει τις απόψεις του Αθηναίου
Ισχόμαχου, αφηγούμενος έναν διάλογο που είχε κάποτε μαζί του.
Σωκράτης: Ὅταν δέ παραστήσῃς
τινί, ἔφην ἐγώ,
τοῦτο καί πάνυ ἰσχυρῶς, ὅτι δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὧν ἄν σύ βούλῃ, ἦ ἱκανός ἤδη ἔσται ὁ τοιοῦτος ἐπιτροπεύειν, ἤ τι καί ἄλλο προσμαθητέον αὐτῷ ἔσται, εἰ μέλλει ἐπίτροπος ἱκανός ἔσεσθαι;
Ισχόμαχος: Ναί μά Δί᾽, ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος, ἔτι μέντοι λοιπόν αὐτῷ ἐστι γνῶναι ὅ τι τε ποιητέον καί ὁπότε καί ὅπως, εἰ δέ μή, τί μᾶλλον ἐπιτρόπου ἄνευ τούτων ὄφελος ἤ ἰατροῦ ὅς ἐπιμελοῖτο μέν κάμνοντός τινος πρῴ τε ἰών καί ὀψέ, ὅ τι δέ συμφέρον τῷ
κάμνοντι ποιεῖν εἴη, τοῦτο μή εἰδείη;
Σωκρ.: Ἐάν γε μήν καί τά ἔργα
μάθῃ ὡς ἔστιν ἐργαστέα, ἔτι τινός, ἔφην ἐγώ, προσδεήσεται, ἤ ἀποτετελεσμένος ἤδη οὗτός σοι ἔσται ἐπίτροπος;
Ισχόμ.: Ἄρχειν γε, ἔφη, οἶμαι δεῖν αὐτόν μαθεῖν τῶν ἐργαζομένων.
Σωκρ.: Ἦ οὖν, ἔφην ἐγώ, καί σύ ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύεις τούς ἐπιτρόπους;
Ισχόμ.: Πειρῶμαί γε δή, ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος.
Σωκρ.: Καί πῶς δή, ἔφην ἐγώ, πρός τῶν θεῶν τό ἀρχικούς εἶναι ἀνθρώπων παιδεύεις;
Ισχόμ.: Φαύλως, ἔφη, πάνυ, ὦ Σώκρατες, ὥστε ἴσως ἄν καί καταγελάσαις ἀκούων.
Μετάφραση
Σωκράτης: Όταν, είπα εγώ, κάνεις κάποιον να πεισθεί, και μάλιστα πολύ έντονα, ότι πρέπει να φροντίζει όσα εσύ θέλεις, θα είναι πια ικανός ένας τέτοιος άνθρωπος να διευθύνει, ή θα πρέπει να μάθει και κάτι άλλο, αν πρόκειται να γίνει ικανός επιστάτης;
Ισχόμαχος: Ναι, μα τον Δία, είπε ο Ισχόμαχος, του μένει ακόμη να μάθει τι πρέπει να κάνει, και πότε και με ποιον τρόπο. Αλλιώς, ποιο όφελος έχει ο επιστάτης χωρίς αυτά περισσότερο από έναν γιατρό που θα φρόντιζε μεν κάποιον ασθενή, πηγαίνοντας νωρίς και αργά, αλλά δεν θα ήξερε τι είναι ωφέλιμο να κάνει στον ασθενή;
Σωκράτης: Αν όμως μάθει και πώς πρέπει να γίνονται οι δουλειές, είπα εγώ, θα χρειαστεί ακόμη κάτι ή θα είναι πια τέλειος για σένα ως επιστάτης;
Ισχόμαχος: Νομίζω, είπε, ότι πρέπει να μάθει και να άρχει στους εργαζομένους.
Σωκράτης: Λοιπόν, είπα εγώ, εκπαιδεύεις και συ τους επιστάτες σου να είναι ικανοί να άρχουν;
Ισχόμαχος: Προσπαθώ, βέβαια, είπε ο Ισχόμαχος.
Σωκράτης: Και πώς, είπα εγώ, για όνομα των θεών, εκπαιδεύεις τους ανθρώπους να είναι ικανοί να διοικούν;
Ισχόμαχος: Πολύ απλά, είπε, Σωκράτη, ώστε ίσως να γελούσες ακούγοντάς το.
Ενδεικτικές
Δραστηριότητες
1. Ποια εφόδια πρέπει να έχει κάποιος για να είναι ικανός να διευθύνει άλλους ανθρώπους;
Απάντηση: Σύμφωνα με το κείμενο, για να διευθύνει κάποιος άλλους (π.χ.
ένας επίτροπος) δεν αρκεί η προθυμία και η φροντίδα. Χρειάζεται: α) γνώση
του αντικειμένου, δηλαδή να ξέρει τι πρέπει να γίνει, πότε και με ποιον
τρόπο, όπως ο γιατρός που πρέπει να γνωρίζει τι ωφελεί τον ασθενή· β) πρακτική
γνώση των εργασιών, δηλαδή πώς εκτελούνται σωστά οι δουλειές· γ) ικανότητα
να άρχει, να καθοδηγεί και να πείθει τους εργαζομένους· δ) ενδιαφέρον
και επιμέλεια για τα συμφέροντα του κυρίου του. Σε ευρύτερο επίπεδο, ένας
καλός ηγέτης χρειάζεται επίσης αυτοπειθαρχία, δικαιοσύνη και καλή επικοινωνία
με τους συνεργάτες του.
2. Πού νομίζετε ότι
“δείχνει” η δεικτική αντωνυμία τοῦτο; Σε κάτι προηγούμενο ή επόμενο;
Απάντηση: Η δεικτική αντωνυμία τοῦτο
δείχνει σε κάτι επόμενο (καταφορική χρήση): προαναγγέλλει την ειδική πρόταση «ὅτι δεῖ
ἐπιμελεῖσθαι ὧν
ἂν σύ βούλῃ»,
η οποία λειτουργεί ως επεξήγησή της. Το νόημα είναι: «να πείσεις κάποιον, και
μάλιστα πολύ έντονα, γι᾽ αυτό:
ότι πρέπει να φροντίζει όσα εσύ θέλεις».
3. Να δικαιολογήσετε
τη χρήση των εγκλίσεων: παραστήσῃς, ἐπιμελοῖτο, εἰδείη, παιδεύεις, πειρῶμαι, καταγελάσαις.
Απάντηση:
• παραστήσῃς: υποτακτική αορίστου, γιατί βρίσκεται σε χρονική πρόταση που εισάγεται με το «ὅταν» (ὅτε + ἄν) και εκφράζει κάτι που αναμένεται να συμβεί στο μέλλον (προσδοκώμενο), με κύρια πρόταση σε μέλλοντα («ἔσται»).
• ἐπιμελοῖτο: ευκτική ενεστώτα· βρίσκεται σε αναφορική
πρόταση («ἰατροῦ ὃς
ἐπιμελοῖτο…») και δηλώνει υποθετική, φανταστική
περίπτωση (δυνητική ευκτική, με ἄν
που εννοείται): ένας γιατρός που θα φρόντιζε τον ασθενή.
• εἰδείη: ευκτική ενεστώτα (του οἶδα, που έχει σημασία ενεστώτα), στην ίδια αναφορική πρόταση,
παρατακτικά συνδεδεμένη με το «ἐπιμελοῖτο» («…τοῦτο μή εἰδείη»)· δηλώνει επίσης το υποθετικό,
φανταστικό ενδεχόμενο.
• παιδεύεις: οριστική ενεστώτα,
γιατί ο Σωκράτης ρωτά για πραγματικό γεγονός, για κάτι που ο Ισχόμαχος κάνει
πράγματι.
• πειρῶμαι: οριστική ενεστώτα, γιατί ο Ισχόμαχος βεβαιώνει κάτι πραγματικό (απάντηση στην ερώτηση).
• καταγελάσαις: ευκτική αορίστου με
το «ἄν» (ἂν καί καταγελάσαις), δηλαδή δυνητική ευκτική, που δηλώνει δυνατότητα ή ενδεχόμενο:
«ίσως να γελούσες».
4. Να εντοπίσετε τις
πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου, να τις χαρακτηρίσετε και να τις μετατρέψετε
σε ευθείες ερωτήσεις.
Απάντηση: Οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου είναι:
1) «ὅ τι τε ποιητέον καί ὁπότε καί ὅπως»: τρεις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις
(ελλειπτικές, με εννοούμενο το «ποιητέον»). Εξαρτώνται από το «γνῶναι» και είναι αντικείμενό του. Είναι
μερικής αγνοίας (εισάγονται με ερωτηματική αντωνυμία/επίρρημα). Ευθείες
ερωτήσεις: «Τί ποιητέον ἐστίν;»,
«Πότε ποιητέον ἐστίν;», «Πῶς ποιητέον ἐστίν;».
2) «ὅ τι δέ συμφέρον τῷ
κάμνοντι ποιεῖν εἴη»:
πλάγια ερώτηση μερικής αγνοίας, αντικείμενο του «εἰδείη», με ρήμα σε ευκτική (εἴη) λόγω της ευκτικής από την οποία
εξαρτάται. Ευθεία ερώτηση: «Τί συμφέρον ἐστὶ τῷ
κάμνοντι ποιεῖν;».
3) «ὡς ἔστιν ἐργαστέα»: πλάγια ερώτηση μερικής αγνοίας (ὡς = πῶς),
αντικείμενο του «μάθῃ». Ευθεία
ερώτηση: «Πῶς ἐστιν ἐργαστέα
(τά ἔργα);».
Συντακτική ανάλυση
Ὅταν δέ παραστήσῃς τινί τοῦτο καί πάνυ ἰσχυρῶς
Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ὅταν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις «ἦ ἱκανός … ἔσται» και «ἤ τι … ἔσται» (εκφέρεται πριν από αυτές, προτακτική).
παραστήσῃς: Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (σύ): Υποκείμενο ρήματος
(εννοείται). τινί: Έμμεσο αντικείμενο στο παραστήσῃς (δοτική προσωπική). τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος (καταφορική
αντωνυμία, επεξηγείται από την ὅτι-πρόταση).
καί πάνυ ἰσχυρῶς:
Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο παραστήσῃς (πάνυ: επιρρηματικός προσδιορισμός του
ποσού στο ἰσχυρῶς). καί: Επιρρηματικό καί (δηλώνει έμφαση).
δέ: Μεταβατικός σύνδεσμος. Ὅταν:
Χρονικός σύνδεσμος (ὅτε + ἄν).
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
ὅτι δεῖ ἐπιμελεῖσθαι ὧν ἂν σύ
βούλῃ
Δευτερεύουσα ονοματική ειδική (επεξηγηματική) πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Επεξηγεί την αντωνυμία τοῦτο της προηγούμενης πρότασης.
δεῖ:
Ρήμα (απρόσωπο). ἐπιμελεῖσθαι: Υποκείμενο του δεῖ (απαρέμφατο ενεστώτα). (αὐτόν = τινά): Υποκείμενο του απαρεμφάτου
(εννοείται, σε αιτιατική). ὧν ἂν σύ βούλῃ: Αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι (η αναφορική πρόταση που ακολουθεί, με εννοούμενο το
«τούτων» ως αντικείμενο του απαρεμφάτου). ὅτι: Ειδικός σύνδεσμος.
ὧν ἂν σύ βούλῃ
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με ἄν + υποτακτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» (αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι).
βούλῃ:
Ρήμα (υποτακτική ενεστώτα). σύ: Υποκείμενο ρήματος. ὧν: Αντικείμενο ρήματος (σε γενική με έλξη
προς τη γενική του εννοούμενου «τούτων»: ὧν
αντί ἅ). ἄν: Δυνητικό μόριο (= ἐάν στο ὧν ἄν), δεν
έχει συντακτικό ρόλο.
ἦ ἱκανός ἤδη ἔσται ὁ
τοιοῦτος ἐπιτροπεύειν
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική ερώτηση), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το πρώτο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). ὁ τοιοῦτος: Υποκείμενο ρήματος. ἱκανός: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἐπιτροπεύειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανός. ἤδη: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ἔσται. ἦ: Ερωτηματικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
ἤ τι καί ἄλλο προσμαθητέον αὐτῷ ἔσται
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το δεύτερο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης (ἦ … ἤ) και συνδέεται διαζευκτικά με την προηγούμενη.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). τι ἄλλο: Υποκείμενο ρήματος (ἄλλο: επιθετικός προσδιορισμός στο τι).
προσμαθητέον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ρηματικό επίθετο σε -τέος,
προσωπική σύνταξη). αὐτῷ: Ποιητικό αίτιο στο προσμαθητέον (δοτική
προσωπική). καί: Επιρρηματικό καί. ἤ:
Διαζευκτικός σύνδεσμος.
εἰ μέλλει ἐπίτροπος
ἱκανός ἔσεσθαι
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (πραγματική υπόθεση), που εκφέρεται με εἰ + οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει τις δύο προηγούμενες κύριες ερωτηματικές προτάσεις.
μέλλει: Ρήμα. (αὐτός = ὁ τοιοῦτος):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἔσεσθαι:
Απαρέμφατο μέλλοντα, αντικείμενο του μέλλει (συνδετικό). (αὐτός): Υποκείμενο του απαρεμφάτου
(εννοείται, ταυτοπροσωπία). ἐπίτροπος:
Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του ἔσεσθαι.
ἱκανός: Επιθετικός
προσδιορισμός στο ἐπίτροπος. εἰ: Υποθετικός σύνδεσμος.
Ναί μά Δί᾽ ἔτι μέντοι λοιπόν αὐτῷ ἐστι γνῶναι
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐστι: Ρήμα (συνδετικό). γνῶναι: Υποκείμενο ρήματος (απαρέμφατο αορίστου). λοιπόν: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («απομένει»). αὐτῷ: Δοτική προσωπική του προσώπου (ηθική) στο λοιπόν ἐστι, με υποκείμενο του απαρεμφάτου το εννοούμενο αὐτόν. μά Δί᾽: Αιτιατική του όρκου (επιρρηματικός προσδιορισμός της επίκλησης) στο ἐστι. ναί: Βεβαιωτικό μόριο. ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. μέντοι: Μόριο (αντιθετικό, δεν έχει συντακτικό ρόλο).
ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
ὅ τι τε ποιητέον
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται ἐστί). Είναι αντικείμενο του απαρεμφάτου γνῶναι.
ποιητέον (ἐστί): Ρήμα (ρηματικό επίθετο σε -τέον, απρόσωπη σύνταξη). ὅ τι: Αντικείμενο του ποιητέον (ερωτηματική
αντωνυμία). (αὐτῷ): Ποιητικό αίτιο (εννοείται). τε:
Συμπλεκτικός σύνδεσμος (τε … καί … καί).
καί ὁπότε (ποιητέον ἐστί)
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με την προηγούμενη.
(ποιητέον ἐστί): Ρήμα (εννοείται). ὁπότε:
Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
καί ὅπως (ποιητέον ἐστί)
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με τις προηγούμενες.
(ποιητέον ἐστί): Ρήμα (εννοείται). ὅπως:
Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
εἰ δέ μή (γνῷ)
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση, ελλειπτική (εἰ δέ μή = «αλλιώς»). Προσδιορίζει την επόμενη κύρια πρόταση.
(γνῷ):
Ρήμα (εννοείται). (αὐτός):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (ταῦτα):
Αντικείμενο (εννοείται). μή: Αρνητικό μόριο. εἰ: Υποθετικός σύνδεσμος. δέ: Μεταβατικός σύνδεσμος.
τί μᾶλλον ἐπιτρόπου
ἄνευ τούτων ὄφελος ἢ ἰατροῦ
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ρητορική ερώτηση), ελλειπτική του ρήματος (εννοείται ἐστί). Αποτελεί την απόδοση της προηγούμενης υποθετικής.
(ἐστί):
Ρήμα (συνδετικό, εννοείται). ὄφελος:
Υποκείμενο ρήματος. τί: Επιθετικός προσδιορισμός στο ὄφελος (ερωτηματική αντωνυμία: «ποιο;»). μᾶλλον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του
ποσού. ἐπιτρόπου: Γενική
υποκειμενική (του προσώπου) στο ὄφελος.
ἄνευ τούτων: Εμπρόθετος
προσδιορισμός της στέρησης στο ἐπιτρόπου.
ἢ ἰατροῦ:
Δεύτερος όρος της σύγκρισης, ομοιόπτωτος με το ἐπιτρόπου (γενική)· ἢ:
Συγκριτικός σύνδεσμος.
ὃς ἐπιμελοῖτο
μέν κάμνοντός τινος πρῴ
τε ἰών καί ὀψέ
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με δυνητική-υποθετική σημασία, που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
ἐπιμελοῖτο: Ρήμα (ευκτική ενεστώτα). ὅς: Υποκείμενο ρήματος. κάμνοντος: Αντικείμενο ρήματος σε
γενική (ουσιαστικοποιημένη μετοχή). τινος: Επιθετικός προσδιορισμός στο
κάμνοντος. ἰών:
Τροπική-χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο (ὅς) του ἐπιμελοῖτο. πρῴ, ὀψέ:
Επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου στη μετοχή ἰών. μέν: Μόριο αντίθεσης, αντιστοιχεί στο
δέ της επόμενης πρότασης. τε … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι.
ὅ τι δέ συμφέρον τῷ κάμνοντι ποιεῖν εἴη
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα (λόγω εξάρτησης από ευκτική). Είναι αντικείμενο του εἰδείη (το τοῦτο που ακολουθεί το επαναλαμβάνει).
εἴη:
Ρήμα (συνδετικό). ποιεῖν:
Υποκείμενο ρήματος (απαρέμφατο ενεστώτα). ὅ τι: Αντικείμενο στο ποιεῖν. συμφέρον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ουσιαστικοποιημένη
μετοχή: «ωφέλιμο»). τῷ
κάμνοντι: Δοτική προσωπική της ωφέλειας στο συμφέρον (κάμνοντι:
ουσιαστικοποιημένη μετοχή). δέ: Αντιθετικός σύνδεσμος (μέν … δέ).
τοῦτο μή εἰδείη
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση (το ὅς εννοείται), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα· συνδέεται αντιθετικά (μέν … δέ) με το «ὃς ἐπιμελοῖτο». Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
εἰδείη:
Ρήμα (ευκτική του οἶδα). (ὅς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος (ανάληψη της
πλάγιας ερώτησης «ὅ τι … εἴη»). μή: Αρνητικό μόριο.
Ἐάν γε μήν καί τά ἔργα μάθῃ
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ἐάν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει την κύρια πρόταση «ἔτι τινός προσδεήσεται».
μάθῃ:
Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (αὐτός):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τά ἔργα: Αντικείμενο ρήματος. γε
μήν: Μόρια (δεν έχουν συντακτικό ρόλο). καί: Επιρρηματικό καί. Ἐάν: Υποθετικός σύνδεσμος.
ὡς ἔστιν ἐργαστέα
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας, = πῶς δεῖ ἐργάζεσθαι), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Είναι αντικείμενο του μάθῃ.
ἔστιν: Ρήμα (συνδετικό). (τά ἔργα):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται· ίδιο με το αντικείμενο του μάθῃ, πρόληψη). ἐργαστέα: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ρηματικό επίθετο σε
-τέος, προσωπική σύνταξη). (αὐτῷ): Ποιητικό αίτιο (εννοείται). ὡς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου
(= πῶς).
ἔτι τινός προσδεήσεται
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα.
προσδεήσεται: Ρήμα. (αὐτός): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τινός: Αντικείμενο ρήματος (γενική). ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου.
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
ἢ ἀποτετελεσμένος ἤδη
οὗτός σοι ἔσται ἐπίτροπος
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Συνδέεται διαζευκτικά (ἤ) με την προηγούμενη ερώτηση.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). οὗτος: Υποκείμενο ρήματος. ἐπίτροπος: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἀποτετελεσμένος: Κατηγορηματική μετοχή
παρακειμένου στο υποκείμενο (οὗτος),
με σημασία «τέλειος». ἤδη:
Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. σοι: Δοτική προσωπική του
ενδιαφερομένου προσώπου (ηθική). ἤ:
Διαζευκτικός σύνδεσμος.
Ἄρχειν γε οἶμαι δεῖν αὐτόν μαθεῖν
τῶν ἐργαζομένων
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
οἶμαι: Ρήμα. (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). δεῖν: Ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα, αντικείμενο του οἶμαι (απρόσωπο). μαθεῖν: Υποκείμενο του δεῖν (απαρέμφατο αορίστου). αὐτόν: Υποκείμενο του μαθεῖν (αιτιατική). Ἄρχειν: Αντικείμενο του μαθεῖν (απαρέμφατο ενεστώτα). τῶν ἐργαζομένων: Αντικείμενο του ἄρχειν (γενική, ουσιαστικοποιημένη μετοχή). γε: Μόριο έμφασης.
ἔφη
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
Ἦ οὖν καί σύ ἄρχειν
ἱκανούς εἶναι παιδεύεις τούς ἐπιτρόπους
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. σύ: Υποκείμενο ρήματος. τούς ἐπιτρόπους: Αντικείμενο ρήματος. εἶναι: Τελικό απαρέμφατο ενεστώτα (επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού) στο παιδεύεις, με υποκείμενο το τούς ἐπιτρόπους. ἱκανούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἄρχειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανούς. καί: Επιρρηματικό καί. οὖν: Συμπερασματικό μόριο. ἦ: Ερωτηματικό μόριο.
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Πειρῶμαί γε δή
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα· ελλειπτική (εννοείται «ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύειν αὐτούς»).
Πειρῶμαι:
Ρήμα. (ἐγώ): Υποκείμενο
ρήματος (εννοείται). γε δή: Μόρια έμφασης (δεν έχουν συντακτικό ρόλο).
ἔφη ὁ Ἰσχόμαχος
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
Καί πῶς δή πρός τῶν
θεῶν τό ἀρχικούς εἶναι
ἀνθρώπων παιδεύεις
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό εἶναι: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). (τινάς): Υποκείμενο του εἶναι (εννοείται, αιτιατική). ἀρχικούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἀνθρώπων: Αντικείμενο στο ἀρχικούς (γενική αντικειμενική). πῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πρός τῶν θεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της επίκλησης (όρκου) στο παιδεύεις. δή: Μόριο έμφασης. Καί: Επιτατικό μόριο.
ἔφην ἐγώ
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Φαύλως πάνυ ὦ Σώκρατες
Κύρια πρόταση, κρίσεως, ελλειπτική του ρήματος (εννοείται «παιδεύω»).
(παιδεύω): Ρήμα (εννοείται). (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). φαύλως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πάνυ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο φαύλως. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση.
ἔφη
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
ὥστε ἴσως ἂν
καί καταγελάσαις ἀκούων
Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική πρόταση, που εκφέρεται με ὥστε + δυνητική ευκτική (ἄν + ευκτική αορίστου). Προσδιορίζει το «Φαύλως πάνυ».
καταγελάσαις: Ρήμα (δυνητική ευκτική
αορίστου). (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἀκούων: Υποθετική-χρονική μετοχή, συνημμένη
στο υποκείμενο (σύ) του καταγελάσαις· αντικείμενό της εννοείται (ταῦτα). ἄν:
Δυνητικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο). ἴσως: Επιρρηματικός προσδιορισμός της δυνατότητας (δισταγμού).
καί: Επιρρηματικό καί. ὥστε:
Συμπερασματικός σύνδεσμος.
Ξενοφών, Οἰκονομικός, 13.1-4 [Κείμενο αυτενέργειας]
Σωκράτης: Όταν, είπα εγώ, κάνεις κάποιον να πεισθεί, και μάλιστα πολύ έντονα, ότι πρέπει να φροντίζει όσα εσύ θέλεις, θα είναι πια ικανός ένας τέτοιος άνθρωπος να διευθύνει, ή θα πρέπει να μάθει και κάτι άλλο, αν πρόκειται να γίνει ικανός επιστάτης;
Ισχόμαχος: Ναι, μα τον Δία, είπε ο Ισχόμαχος, του μένει ακόμη να μάθει τι πρέπει να κάνει, και πότε και με ποιον τρόπο. Αλλιώς, ποιο όφελος έχει ο επιστάτης χωρίς αυτά περισσότερο από έναν γιατρό που θα φρόντιζε μεν κάποιον ασθενή, πηγαίνοντας νωρίς και αργά, αλλά δεν θα ήξερε τι είναι ωφέλιμο να κάνει στον ασθενή;
Σωκράτης: Αν όμως μάθει και πώς πρέπει να γίνονται οι δουλειές, είπα εγώ, θα χρειαστεί ακόμη κάτι ή θα είναι πια τέλειος για σένα ως επιστάτης;
Ισχόμαχος: Νομίζω, είπε, ότι πρέπει να μάθει και να άρχει στους εργαζομένους.
Σωκράτης: Λοιπόν, είπα εγώ, εκπαιδεύεις και συ τους επιστάτες σου να είναι ικανοί να άρχουν;
Ισχόμαχος: Προσπαθώ, βέβαια, είπε ο Ισχόμαχος.
Σωκράτης: Και πώς, είπα εγώ, για όνομα των θεών, εκπαιδεύεις τους ανθρώπους να είναι ικανοί να διοικούν;
Ισχόμαχος: Πολύ απλά, είπε, Σωκράτη, ώστε ίσως να γελούσες ακούγοντάς το.
1. Ποια εφόδια πρέπει να έχει κάποιος για να είναι ικανός να διευθύνει άλλους ανθρώπους;
• παραστήσῃς: υποτακτική αορίστου, γιατί βρίσκεται σε χρονική πρόταση που εισάγεται με το «ὅταν» (ὅτε + ἄν) και εκφράζει κάτι που αναμένεται να συμβεί στο μέλλον (προσδοκώμενο), με κύρια πρόταση σε μέλλοντα («ἔσται»).
• πειρῶμαι: οριστική ενεστώτα, γιατί ο Ισχόμαχος βεβαιώνει κάτι πραγματικό (απάντηση στην ερώτηση).
Ὅταν δέ παραστήσῃς τινί τοῦτο καί πάνυ ἰσχυρῶς
Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ὅταν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις «ἦ ἱκανός … ἔσται» και «ἤ τι … ἔσται» (εκφέρεται πριν από αυτές, προτακτική).
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Δευτερεύουσα ονοματική ειδική (επεξηγηματική) πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Επεξηγεί την αντωνυμία τοῦτο της προηγούμενης πρότασης.
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με ἄν + υποτακτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» (αντικείμενο του ἐπιμελεῖσθαι).
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική ερώτηση), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το πρώτο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). ὁ τοιοῦτος: Υποκείμενο ρήματος. ἱκανός: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἐπιτροπεύειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανός. ἤδη: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ἔσται. ἦ: Ερωτηματικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Αποτελεί το δεύτερο μέλος της διαζευκτικής ερώτησης (ἦ … ἤ) και συνδέεται διαζευκτικά με την προηγούμενη.
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (πραγματική υπόθεση), που εκφέρεται με εἰ + οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει τις δύο προηγούμενες κύριες ερωτηματικές προτάσεις.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐστι: Ρήμα (συνδετικό). γνῶναι: Υποκείμενο ρήματος (απαρέμφατο αορίστου). λοιπόν: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («απομένει»). αὐτῷ: Δοτική προσωπική του προσώπου (ηθική) στο λοιπόν ἐστι, με υποκείμενο του απαρεμφάτου το εννοούμενο αὐτόν. μά Δί᾽: Αιτιατική του όρκου (επιρρηματικός προσδιορισμός της επίκλησης) στο ἐστι. ναί: Βεβαιωτικό μόριο. ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. μέντοι: Μόριο (αντιθετικό, δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται ἐστί). Είναι αντικείμενο του απαρεμφάτου γνῶναι.
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με την προηγούμενη.
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική (εννοείται). Αντικείμενο του γνῶναι· συνδέεται συμπλεκτικά με τις προηγούμενες.
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση, ελλειπτική (εἰ δέ μή = «αλλιώς»). Προσδιορίζει την επόμενη κύρια πρόταση.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ρητορική ερώτηση), ελλειπτική του ρήματος (εννοείται ἐστί). Αποτελεί την απόδοση της προηγούμενης υποθετικής.
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με δυνητική-υποθετική σημασία, που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα. Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα (λόγω εξάρτησης από ευκτική). Είναι αντικείμενο του εἰδείη (το τοῦτο που ακολουθεί το επαναλαμβάνει).
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση (το ὅς εννοείται), που εκφέρεται με ευκτική ενεστώτα· συνδέεται αντιθετικά (μέν … δέ) με το «ὃς ἐπιμελοῖτο». Προσδιορίζει το ἰατροῦ.
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση (προσδοκώμενο), που εκφέρεται με ἐάν + υποτακτική αορίστου. Προσδιορίζει την κύρια πρόταση «ἔτι τινός προσδεήσεται».
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση (μερικής αγνοίας, = πῶς δεῖ ἐργάζεσθαι), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Είναι αντικείμενο του μάθῃ.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας, διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα.
προσδεήσεται: Ρήμα. (αὐτός): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τινός: Αντικείμενο ρήματος (γενική). ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (διαζευκτική), που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Συνδέεται διαζευκτικά (ἤ) με την προηγούμενη ερώτηση.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
οἶμαι: Ρήμα. (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). δεῖν: Ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα, αντικείμενο του οἶμαι (απρόσωπο). μαθεῖν: Υποκείμενο του δεῖν (απαρέμφατο αορίστου). αὐτόν: Υποκείμενο του μαθεῖν (αιτιατική). Ἄρχειν: Αντικείμενο του μαθεῖν (απαρέμφατο ενεστώτα). τῶν ἐργαζομένων: Αντικείμενο του ἄρχειν (γενική, ουσιαστικοποιημένη μετοχή). γε: Μόριο έμφασης.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (ολικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. σύ: Υποκείμενο ρήματος. τούς ἐπιτρόπους: Αντικείμενο ρήματος. εἶναι: Τελικό απαρέμφατο ενεστώτα (επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού) στο παιδεύεις, με υποκείμενο το τούς ἐπιτρόπους. ἱκανούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἄρχειν: Απαρέμφατο ενεστώτα, συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο ἱκανούς. καί: Επιρρηματικό καί. οὖν: Συμπερασματικό μόριο. ἦ: Ερωτηματικό μόριο.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα· ελλειπτική (εννοείται «ἄρχειν ἱκανούς εἶναι παιδεύειν αὐτούς»).
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. ὁ Ἰσχόμαχος: Υποκείμενο ρήματος.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερωτηματική (μερικής αγνοίας), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύεις: Ρήμα. (σύ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό εἶναι: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). (τινάς): Υποκείμενο του εἶναι (εννοείται, αιτιατική). ἀρχικούς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του εἶναι. ἀνθρώπων: Αντικείμενο στο ἀρχικούς (γενική αντικειμενική). πῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πρός τῶν θεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της επίκλησης (όρκου) στο παιδεύεις. δή: Μόριο έμφασης. Καί: Επιτατικό μόριο.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφην: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, ελλειπτική του ρήματος (εννοείται «παιδεύω»).
(παιδεύω): Ρήμα (εννοείται). (ἐγώ): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). φαύλως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πάνυ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο φαύλως. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, που εκφέρεται με οριστική παρατατικού.
ἔφη: Ρήμα. (ὁ Ἰσχόμαχος): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται).
Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική πρόταση, που εκφέρεται με ὥστε + δυνητική ευκτική (ἄν + ευκτική αορίστου). Προσδιορίζει το «Φαύλως πάνυ».



