Michael Tompsett Στιγμιότυπα της ελληνικής
ιστορίας μέσα από αναφορές της CIA
ΘΕΜΑ: Οικονομικές
και Πολιτικές Προοπτικές για την Ελλάδα
1η Ιουλίου
1985
(Αποχαρακτηρίστηκε την 1η Φλεβάρη 2010)
Παρέχουμε παρακάτω
το υλικό που ζητήσατε ως συνέχεια της συζήτησής μας της 13ης Ιουνίου σχετικά με
τις οικονομικές και πολιτικές προοπτικές για την Ελλάδα. (Το υπόμνημα αυτό
προετοιμάστηκε από το Γραφείο Ευρωπαϊκής Ανάλυσης.)
2. Ποια είναι η
γενική οικονομική προοπτική για την Ελλάδα;
Η προοπτική για την ελληνική οικονομία
παραμένει φτωχή. Είναι απίθανο ο Πρωθυπουργός Παπανδρέου να αλλάξει σημαντικά
τις παρούσες οικονομικές του πολιτικές στον απόηχο της πρόσφατης εκλογικής του
νίκης (2 Ιουνίου), αν και μπορεί να θεσπίσει ορισμένα περιορισμένα μέτρα
λιτότητας. Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας υπέδειξε κατά τη διάρκεια της
εκστρατείας ότι οι πολιτικές ελεύθερης αγοράς ήταν απαράδεκτες επειδή θα
έβλαπταν τους εργαζομένους και ότι η διατήρηση των πραγματικών εισοδημάτων των
νοικοκυριών και η προστασία των θέσεων εργασίας θα ήταν η κορυφαία
προτεραιότητα της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ (IMF), ωστόσο, η Αθήνα
θα πρέπει να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα προσαρμογής ταχέως εάν θέλει να αποφύγει
πιο σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Πιστεύουμε ότι η πραγματική οικονομική
ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί το 1985 σε περίπου 2 τοις εκατό και ως αποτέλεσμα η
ανεργία πιθανότατα θα αυξηθεί σε πάνω από 9 τοις εκατό.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, ο
Παπανδρέου ακολούθησε γενικά επεκτατικές και παρεμβατικές πολιτικές για να
αναζωογονήσει μια στάσιμη οικονομία και να βελτιώσει τα εισοδήματα των
εργαζομένων. Η αύξηση του ΑΕΠ (GDP) αναζωογονήθηκε πέρυσι στο 2,8 τοις εκατό
έπειτα από τρία χρόνια μηδενικής ανάπτυξης -- κυρίως λόγω μιας βελτίωσης στη
γεωργία και την εξόρυξη. Ο πληθωρισμός έπεσε από 25 τοις εκατό το 1981 σε 18,4
τοις εκατό πέρυσι, αλλά η πτώση προέκυψε κυρίως από αυστηρότερους ελέγχους
τιμών. Οι δανειακές ανάγκες του δημόσιου τομέα έφτασαν το 15,5 τοις εκατό, από
11,3 τοις εκατό το 1983. Ο συνδυασμός του αυξανόμενου κόστους εργασίας και των
ελέγχων τιμών, καθώς και η ενίοτε εχθρική στάση του Παπανδρέου προς τον
ιδιωτικό τομέα, έχουν συμπιέσει σοβαρά τα περιθώρια κέρδους των εταιρειών και
έχουν κλονίσει την επιχειρηματική εμπιστοσύνη. Ως αποτέλεσμα, οι ιδιωτικές
επενδύσεις σε πραγματικούς όρους έπεσαν 12,1 τοις εκατό το 1984. Οι αυξανόμενες
οικονομικές δυσκολίες των επιχειρηματικών εταιρειών έχουν προκαλέσει
διπλασιασμό της ανεργίας στην Ελλάδα -- από 4 τοις εκατό το 1981 σε 8,1 τοις
εκατό πέρυσι.
Το ισοζύγιο πληρωμών επιδεινώθηκε
περαιτέρω το 1984. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών επεκτάθηκε στα 2,2
δισεκατομμύρια δολάρια -- από 1,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 1983 -- λόγω μιας
πτώσης στις ναυτιλιακές εισπράξεις, μιας αύξησης στις πληρωμές τόκων για το
αυξανόμενο εξωτερικό χρέος, και μιας πτώσης στις επιδοτήσεις της ΕΚ. Το
εξωτερικό χρέος αυξήθηκε στα 14,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 1984, από 10
δισεκατομμύρια δολάρια το 1981. Ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους έφτασε
περίπου το 25 τοις εκατό πέρυσι. Η αποτυχία της Ελλάδας να μειώσει τις
αυξανόμενες δανειακές ανάγκες της χώρας θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την
πιστοληπτική της ικανότητα και να καταστήσει αναγκαία μια αναδιάρθρωση χρέους
στα επόμενα λίγα χρόνια.
3. Ποιες είναι οι
κύριες τάσεις στα έσοδα από ξένο συνάλλαγμα;
Η ελληνική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο
βαθμό από έσοδα από άδηλους πόρους -- συγκεκριμένα τουρισμό, ναυτιλία, και
επιδοτήσεις από την ΕΚ -- για ξένο συνάλλαγμα. Αυτά τα έσοδα παραδοσιακά έχουν
καλύψει περίπου τα δύο τρίτα του εμπορικού ελλείμματος της Ελλάδας. Τουρισμός: Ο τουρισμός αντιπροσωπεύει περίπου
το 10 έως 15 τοις εκατό των εσόδων από ξένο συνάλλαγμα ετησίως. Οι τουριστικές
εισπράξεις έπεσαν απότομα τόσο το 1982 όσο και το 1983 -- λόγω κυρίως της
παγκόσμιας ύφεσης. Ο αριθμός των ξένων επισκεπτών στην Ελλάδα έπεσε 2 τοις
εκατό το 1982 και σχεδόν 4 τοις εκατό το 1983. Οι τουριστικές εισπράξεις
αυξήθηκαν 12 τοις εκατό πέρυσι στο 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι εισπράξεις
από τον τουρισμό αναμένεται να αυξηθούν περίπου 10 τοις εκατό το 1985. Το πραγματικό
νούμερο μπορεί να υπολείπεται της πρόβλεψης λόγω της ταξιδιωτικής οδηγίας για
την Ελλάδα που εκδόθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον απόηχο της
αεροπειρατείας της πτήσης της TWA την περασμένη εβδομάδα. Το 1984, οι
Αμερικανοί τουρίστες αποτελούσαν περίπου το 8 τοις εκατό των έξι εκατομμυρίων
ανθρώπων που επισκέφθηκαν την Ελλάδα.
Ναυτιλία: Οι
ναυτιλιακές εισπράξεις έχουν πέσει σταθερά από το 1981 (όταν κορυφώθηκαν στο
1,8 δισεκατομμύρια δολάρια) στο 1,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 1984. Μεγάλο
μέρος της πτώσης είναι πιθανό να είναι μόνιμο επειδή ο αριθμός των πλοίων στον
ελληνικό στόλο έχει πέσει από σχεδόν 3.900 στο τέλος του 1981 σε 2.788 στο
τέλος του 1984 ως αποτέλεσμα της παγκόσμιας ναυτιλιακής κρίσης και των
αυξανόμενων μισθών για τους Έλληνες ναυτικούς.
Επιδοτήσεις Ευρωπαϊκής
Κοινότητας: Σε μια ειρωνική αντίστιξη προς τις ομοβροντίες της αντι-ΕΚ
εκστρατείας του Πρωθυπουργού Παπανδρέου, οι επιδοτήσεις της ΕΚ έχουν γίνει μια
όλο και πιο σημαντική πηγή άδηλων εσόδων για την Ελλάδα από την ένταξή της στην
κοινότητα το 1981. Αυτές οι μεταβιβάσεις εκτοξεύτηκαν από 148 εκατομμύρια
δολάρια το 1981 σε 834 εκατομμύρια δολάρια το 1983 πριν υποχωρήσουν στα 715
εκατομμύρια δολάρια το 1984 -- κυρίως λόγω της υποτίμησης της Ευρωπαϊκής
Νομισματικής Μονάδας (ECU) έναντι του δολαρίου. Χωρίς τις επιδοτήσεις της ΕΚ,
το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας θα είχε θέσει νέα ρεκόρ σε καθένα
από τα τελευταία δύο χρόνια. Οι επιδοτήσεις από την ΕΚ είναι πιθανό να
παραμείνουν κοντά στα τρέχοντα επίπεδα -- ειδικά με τη νέα βοήθεια που
χορηγήθηκε στην Ελλάδα βάσει των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων
(ΜΟΠ/IMPs).
4. Ποια ζητήματα
οξύνουν επί του παρόντος τις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις; Πόσο πιθανή είναι η
σύγκρουση;
Οι εντάσεις στις Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις
από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 πηγάζουν κυρίως από έναν μπερδεμένο ιστό
αντικρουόμενων διεκδικήσεων στο Αιγαίο που αγγίζουν τα εθνικά συμφέροντα
ασφαλείας Ελλάδας και Τουρκίας. Οι Έλληνες σε όλο το πολιτικό φάσμα βλέπουν την
Τουρκία ως μια αυξανόμενη περιφερειακή δύναμη με βλέψεις σε ελληνικό έδαφος,
ιδιαίτερα στο Αιγαίο. Από την πλευρά τους, οι Τούρκοι πιστεύουν ότι η Ελλάδα
επιδιώκει να προκαταλάβει αυτό που αυτοί θεωρούν ως νόμιμα τουρκικά δικαιώματα
στην περιοχή -- μια αντίληψη που εντάθηκε αφότου ο Παπανδρέου έγινε για πρώτη
φορά Πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1981. Περιστασιακά, οι Κυβερνήσεις Ελλάδας και
Τουρκίας έχουν η καθεμία αυξήσει το επίπεδο των εντάσεων. Οι ρητορικές εξάρσεις
του Παπανδρέου έχουν τείνει να ενισχύσουν τις τουρκικές αντιλήψεις για μια
αδιάλλακτη Ελλάδα. Ομοίως, οι περιοδικές διεισδύσεις της Άγκυρας στον εναέριο
χώρο που διεκδικεί η Ελλάδα έχουν τείνει να επιβεβαιώσουν τις ελληνικές
αντιλήψεις για μια επιθετική Τουρκία.
Επί του παρόντος,
και τα δύο μέρη φαίνονται αποφασισμένα να αποτρέψουν τα μικρά επεισόδια από το
να εξελιχθούν σε ανοιχτή σύγκρουση, αλλά γεγονότα -- όπως η ανακήρυξη
ανεξαρτησίας των Τουρκοκυπρίων στα τέλη του 1983 -- έχουν δοκιμάσει σοβαρά τις
Ελληνο-Τουρκικές σχέσεις.
Δικαιώματα
υφαλοκρηπίδας: Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα κατοικημένα νησιά της έχουν τις
δικές τους υφαλοκρηπίδες -- μια άποψη που ενισχύεται από διεθνείς συμβάσεις. Η
Τουρκία επιχειρηματολογεί ότι πολλά από τα ελληνικά νησιά βρίσκονται στην
υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας, και απαιτεί ίσο μερίδιο στην οικονομική
εκμετάλλευση και διανομή των πόρων του βυθού του Αιγαίου -- ένα ζήτημα που
έγινε πιο επείγον στα μάτια της Άγκυρας με την ανακάλυψη πετρελαίου εκεί στις
αρχές της δεκαετίας του 1970.
Χωρικά ύδατα: Τα χωρικά ύδατα
της Ελλάδας επί του παρόντος είναι καθορισμένα στα έξι ναυτικά μίλια, αλλά η
Αθήνα διατηρεί το δικαίωμα να επεκτείνει τα όριά της στα δώδεκα ναυτικά μίλια.
Η Άγκυρα επιχειρηματολογεί ότι αυτό θα απέκοπτε την άμεση πρόσβαση της Τουρκίας
στα διεθνή ύδατα και έχει κάνει γνωστό ότι μια τέτοια επέκταση θα μπορούσε να
αποτελέσει αιτία πολέμου (casus belli).
Εναέριος χώρος και
έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας: Από τις αρχές της δεκαετίας του 1930, η Ελλάδα έχει
διεκδικήσει εναέριο χώρο δέκα ναυτικών μιλίων γύρω από τα νησιά της, και έχει
διεθνή κύρωση να εποπτεύει όλες τις πολιτικές πτήσεις στο Αιγαίο. Η Αθήνα έχει
επιμείνει ότι όλα τα τουρκικά αεροσκάφη που εισέρχονται στην Περιοχή
Πληροφοριών Πτήσεων της καταθέτουν σχέδια πτήσης. Η Τουρκία αναγνωρίζει εναέριο
χώρο μόνο έξι ναυτικών μιλίων γύρω από τα νησιά και δεν καταθέτει σχέδια για
στρατιωτικές πτήσεις, ισχυριζόμενη ότι τέτοιες πτήσεις δεν επηρεάζουν την ασφάλεια
στην περιοχή και επομένως δεν υπάγονται στις διατάξεις που διέπουν την εμπορική
εναέρια κυκλοφορία.
Η
στρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου: Η Ελλάδα ισχυρίζεται ότι το δικαίωμα της εθνικής
αυτοάμυνας υπερισχύει οποιωνδήποτε διατάξεων συνθηκών που προβλέπουν την
αποστρατιωτικοποίηση των νησιών της στο Αιγαίο. Δικαιολογεί την αναβάθμιση των
αμυνών της στα νησιά υποδεικνύοντας την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και τη
δημιουργία μετά το 1974 της Τουρκικής Στρατιάς του Αιγαίου με βάση τη Σμύρνη. Η
Τουρκία επιχειρηματολογεί ότι οι συνθήκες βάσει των οποίων τα νησιά
παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα υπαγορεύουν ότι πρέπει να παραμείνουν
αποστρατιωτικοποιημένα.
Διοίκηση και
έλεγχος ΝΑΤΟ: Η Ελλάδα αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974 για να
διαμαρτυρηθεί για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Πριν από τότε, η ευθύνη
διοίκησης και ελέγχου της Συμμαχίας στο Αιγαίο έπεφτε στην Αθήνα. Μετά από
επίπονες διαπραγματεύσεις με τους Συμμάχους -- εν μέρει στοχευμένες στην
ανάπτυξη ενός πλαισίου για επανένταξη που θα ξεπερνούσε τις αντιρρήσεις της
Τουρκίας για την επανείσοδο της Ελλάδας -- η συντηρητική κυβέρνηση του
Πρωθυπουργού Καραμανλή επανεντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 1980. Βάσει του σχεδίου
επανεισόδου, η ευθύνη διοίκησης και ελέγχου στο Αιγαίο ανατέθηκε στον Ανώτατο
Διοικητή, Συμμαχικών Δυνάμεων, Νότιας Ευρώπης, εν αναμονή της επίλυσης των
διαφορών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η Ελλάδα επιδιώκει να ανακτήσει τις
ευθύνες της προ του 1974, ενώ η Τουρκία πιέζει για κάποια φόρμουλα που θα
επέτρεπε κοινό έλεγχο. Η έλλειψη προόδου στο ζήτημα αντικατοπτρίζει την
ανησυχία κάθε πλευράς ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να βλάψει τις άλλες
διεκδικήσεις της στο Αιγαίο.
Μειονότητες: Ελλάδα και
Τουρκία περιοδικά κατηγορούν η μία την άλλη για διακρίσεις κατά των εθνοτικών
κοινοτήτων που ζουν υπό τις αντίστοιχες δικαιοδοσίες τους. Η μουσουλμανική
μειονότητα της Ελλάδας κατοικεί κυρίως στη Θράκη -- κοντά στα τουρκικά σύνορα
-- και στο νησί της Ρόδου. Οι εθνοτικοί Έλληνες στην Τουρκία ζουν κυρίως στην
Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη και στα νησιά Ίμβρος και Τένεδος. Η κάθε πλευρά
κατηγορεί την άλλη ότι αποτυγχάνει να σεβαστεί τις διασφαλίσεις για τις
μειονοτικές κοινότητες που σκιαγραφούνται από τη Συνθήκη της Λωζάνης του
1923.
Κύπρος: Αν και δεν είναι
αυστηρά ένα διμερές ζήτημα, το άλυτο Κυπριακό πρόβλημα έχει επιδεινώσει τις
διαφορές στο Αιγαίο. Η Ελλάδα υποδεικνύει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το
1974 ως απόδειξη αυτού που θεωρεί ως επιθετικές προθέσεις της Άγκυρας και έχει
καλέσει για την απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων ως προϋπόθεση για
ουσιαστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο κυπριακών κοινοτήτων. Η Τουρκία
ισχυρίζεται ότι ήταν το εμπνευσμένο από την Αθήνα πραξικόπημα κατά του τότε
Προέδρου και Αρχιεπισκόπου Μακαρίου που προκάλεσε την παρέμβασή της και ότι, ως
ένας από τους αρχικούς εγγυητές της συνθήκης για την κυπριακή ανεξαρτησία, είχε
το δικαίωμα να παρέμβει προκειμένου να προστατεύσει τη συνταγματική τάξη. Η
Άγκυρα επίσης επιχειρηματολογεί ότι πρέπει να διατηρήσει μια στρατιωτική
παρουσία προκειμένου να προστατεύσει την Τουρκοκυπριακή μειονότητα εν αναμονή
μιας αποδεκτής επίλυσης των διακοινοτικών διαφορών.
ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ:
ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ
ΕΛΛΑΔΑ: ΔΟΚΙΜΑΖΟΝΤΑΣ ΜΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ (ΣΥΜΦΩΝΙΑ) Σύνοψη:
Στα μέσα Μαρτίου
1982, Ελλάδα και Τουρκία έκαναν ένα βήμα πίσω από μια αντιπαράθεση στη διαμάχη
της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Αλλά η διαμάχη θα μπορούσε να επιστρέψει στο
επίπεδο κρίσης που έφτασε τελευταία κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του τουρκικού
ωκεανογραφικού πλοίου Sismik τον Αύγουστο του 1976. Εκείνη η κρίση οδήγησε στη
Διακήρυξη της Βέρνης του Νοεμβρίου 1976, στην οποία οι δύο χώρες συμφώνησαν να
διαχειριστούν τη διαφωνία τους σχετικά με την οριοθέτηση και εκμετάλλευση της
υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου Πελάγους.
Μια διαμάχη
σχετικά με τη συνεχιζόμενη ισχύ της Διακήρυξης πυροδοτήθηκε στις αρχές του 1982
όταν οι σεισμικές έρευνες πετρελαίου με ελληνική άδεια επαναλήφθηκαν σε διεθνή
ύδατα στο Αιγαίο. Το αν οι έρευνες ήταν ή όχι παραβίαση της Διακήρυξης ή
σχετικών κατανοήσεων, ήταν μια απόκλιση από τις πρακτικές και των δύο χωρών στο
Αιγαίο από το 1976. Η χαλάρωση της παραλίγο-κρίσης δεν είχε ως αποτέλεσμα την
επιβεβαίωση της Διακήρυξης της Βέρνης.
Η κάθε πλευρά
παραμένει επιφυλακτική, διατηρώντας μια αυξημένη στρατιωτική στάση προφανώς ως
προφύλαξη έναντι ένοπλης σύγκρουσης, την οποία καμία δεν είναι ακόμη
προετοιμασμένη να αποκλείσει. Αν η Ελλάδα επρόκειτο να επιτρέψει συνεχείς
έρευνες στο Αιγαίο παρά τις αναφερόμενες υποσχέσεις της να τις σταματήσει, μια
τουρκική πρόκληση -- πιθανότατα ξεκινώντας με μια άλλη κρουαζιέρα του Sismik --
θα ήταν πιθανή. Έτσι το ζήτημα της συνεχιζόμενης τήρησης της Διακήρυξης της
Βέρνης είναι κεντρικό για την ειρηνική διαχείριση της διαμάχης της
υφαλοκρηπίδας. Αν και ισχνή, η προφανώς συνεχιζόμενη αμοιβαία αποδοχή των
προηγούμενων κατανοήσεων θα μπορούσε να προσφέρει στους μελλοντικούς
διαπραγματευτές ένα προχωρημένο σημείο εκκίνησης που θα απέκλειε την ανάγκη να
επαναδιαπραγματευτούν τα δύσκολα πρώτα βήματα προς μια διευθέτηση.
Η Διακήρυξη της
Βέρνης
Η άμεση ώθηση πίσω από τη Διακήρυξη της
Βέρνης ήταν η κρίση που προκλήθηκε από τις έρευνες που διεξήχθησαν σε διεθνή
ύδατα στο Αιγαίο από το τουρκικό ωκεανογραφικό πλοίο Sismik I τον Αύγουστο του
1976. Οι έρευνες του Sismik, υπό ναυτική συνοδεία, αμφισβήτησαν ένα ελληνικό
συμβόλαιο με μια ιδιωτική κοινοπραξία να εξερευνήσει σε μια περιοχή στα διεθνή
ύδατα ανατολικά του ελληνικού νησιού της Θάσου. Μια ελληνική προσφυγή στο
Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ οδήγησε στο Ψήφισμα 395, που καλούσε και τα δύο
μέρη στη διαμάχη της υφαλοκρηπίδας να "επαναλάβουν τις απευθείας
διαπραγματεύσεις... και να κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να
διασφαλίσουν ότι αυτές θα καταλήξουν σε αμοιβαία αποδεκτές λύσεις." Μετά από 10 ημέρες διαπραγματεύσεων στη
Βέρνη, στις 11 Νοεμβρίου 1976, και τα δύο μέρη υπέγραψαν μια διακήρυξη
αποτελούμενη από 10 σημεία που σκιαγραφούσαν σε γενικές γραμμές τη διεξαγωγή
των διαπραγματεύσεων, για τις οποίες δεν ορίστηκαν χρονικά όρια. (Δείτε το Παράρτημα
1). Ένα βασικό σημείο είναι το άρθρο 6, το οποίο αναφέρει: "Αμφότερα τα
μέρη θα αναλάβουν την υποχρέωση να απόσχουν από οποιαδήποτε πρωτοβουλία ή πράξη
σχετική με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου Πελάγους η οποία θα μπορούσε να βλάψει
τις διαπραγματεύσεις." Μέχρι το 1982, η κάθε πλευρά είχε επιδείξει μια πιο
συγκεκριμένη και προφανώς αμοιβαία αποδεκτή ερμηνεία του άρθρου 6 απέχοντας από
την εξερεύνηση στο Αιγαίο εκτός των χωρικών υδάτων.
Τουρκικές
Κατηγορίες, Ελληνική Απάντηση
Στις 2 Μαρτίου
1982, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε ότι η ανανεωμένη εξερεύνηση
με ελληνική άδεια στα διεθνή ύδατα ανατολικά της Θάσου, 19-29 Ιανουαρίου,
"θα αποτελούσε παραβίαση του άρθρου 6 της Διακήρυξης της Βέρνης," και
έκανε ένα επίσημο ερώτημα στο ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών.
...
(Ο εκπρόσωπος του
τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι οποιαδήποτε εξερεύνηση πετρελαίου
πέρα από τα χωρικά ύδατα "παραβιάζει μια συμφωνία του 1976 μεταξύ Τουρκίας
και Ελλάδας".)
Παράρτημα 1:
ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ ΤΗΣ ΒΕΡΝΗΣ
Σχετικά με τη
διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας από
την Ελλάδα και την Τουρκία.
(1) Αμφότερα τα
μέρη συμφωνούν ότι οι διαπραγματεύσεις να είναι ειλικρινείς, λεπτομερείς και να
διεξάγονται με καλή πίστη με σκοπό την επίτευξη μιας συμφωνίας βασισμένης σε
αμοιβαία συναίνεση όσον αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.
(2) Αμφότερα τα
μέρη συμφωνούν ότι αυτές οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει, λόγω της φύσης τους, να
είναι αυστηρά εμπιστευτικές.
(3) Αμφότερα τα
μέρη επιφυλάσσονται των αντίστοιχων θέσεών τους σχετικά με την οριοθέτηση της
υφαλοκρηπίδας.
(4) Αμφότερα τα
μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην χρησιμοποιήσουν τις λεπτομέρειες αυτής
της συμφωνίας και τις προτάσεις που το καθένα θα κάνει κατά τη διάρκεια των
διαπραγματεύσεων σε οποιεσδήποτε περιστάσεις εκτός του πλαισίου των
διαπραγματεύσεων.
(5) Αμφότερα τα
μέρη συμφωνούν ότι καμία δήλωση ή διαρροή στον τύπο δεν θα πρέπει να γίνεται
αναφερόμενη στο περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων εκτός εάν συμφωνήσουν από
κοινού να το πράξουν.
(6) Αμφότερα τα
μέρη αναλαμβάνουν να απόσχουν από οποιαδήποτε πρωτοβουλία ή πράξη σχετική με
την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου Πελάγους η οποία θα μπορούσε να βλάψει τις
διαπραγματεύσεις.
(7) Αμφότερα τα
μέρη αναλαμβάνουν, όσον αφορά τις διμερείς σχέσεις, να απόσχουν από οποιαδήποτε
πρωτοβουλία ή πράξη η οποία θα έτεινε να δυσφημίσει το άλλο μέρος.
(8) Αμφότερα τα
μέρη έχουν συμφωνήσει να μελετήσουν την κρατική πρακτική και τους διεθνείς
κανόνες σε αυτό το θέμα με σκοπό την εξαγωγή ορισμένων αρχών και πρακτικών
κριτηρίων που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας
μεταξύ των δύο χωρών.
(9) Μια μικτή
επιτροπή θα συσταθεί για αυτόν τον σκοπό και θα αποτελείται από εθνικούς
αντιπροσώπους.
(10) Αμφότερα τα
μέρη συμφωνούν να υιοθετήσουν μια σταδιακή προσέγγιση στην πορεία των
μελλοντικών διαπραγματεύσεων αφού συμβουλευτούν το ένα το άλλο.
Υπογράφηκε στη
Βέρνη 11η Νοεμβρίου 1976.
Κυκλοφόρησε στην
Αθήνα και την Άγκυρα 20η Νοεμβρίου 1976.
19 Οκτωβρίου 1985 (Αποχαρακτηρίστηκε
την 1η Ιουνίου 2018)
Κυβερνητική
αντίδραση στην εργατική αναταραχή
Σύμφωνα με αναφορές του τύπου, ο
Πρωθυπουργός Παπανδρέου διέγραψε οκτώ συνδικαλιστικά στελέχη από το κόμμα του,
το ΠΑΣΟΚ. Οι οκτώ είχαν συνταχθεί με τους Κομμουνιστές, καλώντας σε πανελλαδική
απεργία σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το πρόγραμμα οικονομικής λιτότητας που
ανακοινώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα. Στην Αθήνα, μόνο περίπου 20.000
εργαζόμενοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα.
Σχόλιο: Οι
διαγραφές αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια εντός του κόμματος του
Παπανδρέου σχετικά με τα πρόσφατα μέτρα λιτότητας της κυβέρνησης, τα οποία θα
μειώσουν το πραγματικό εισόδημα των εργαζομένων. Αντικατοπτρίζουν επίσης την
αποφασιστικότητα του Παπανδρέου να διατηρήσει αυστηρό έλεγχο στο κόμμα και να
καταπνίξει την αριστερόστροφη κριτική στις οικονομικές του πολιτικές. Σε
συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος τον περασμένο μήνα, ο
Παπανδρέου είχε προετοιμάσει το έδαφος για τις διαγραφές, κατηγορώντας τους
διαφωνούντες συνδικαλιστές ότι επιδιώκουν στενά οικονομικά συμφέροντα εις βάρος
του εθνικού συμφέροντος.
20 Ιανουαρίου 1977 (Αποχαρακτηρίστηκε
στις 30 Δεκεμβρίου 2024)
Ευρωπαϊκά
Συμφέροντα στην Κύπρο
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προτίθενται να
θέσουν το ζήτημα της Κύπρου στον Αντιπρόεδρο Μόντεϊλ κατά τη διάρκεια της
επίσκεψής του την επόμενη εβδομάδα. Έχουν ήδη χαρακτηρίσει το Κυπριακό ως το
μείζον εξωτερικό ζήτημα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις αρχές του 1977 και
προσπαθούν τώρα να αναπτύξουν, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, ένα νέο σχέδιο με
στόχο την επίλυση της σύγκρουσης.
Οι «Εννέα» (τα κράτη-μέλη της ΕΚ)
ενδέχεται να εγκρίνουν ένα σχέδιο για την άρση του αδιεξόδου στις
διαπραγματεύσεις κατά τη συνάντηση πολιτικής συνεργασίας των υπουργών
Εξωτερικών που έχει προγραμματιστεί για τις 31 Ιανουαρίου. Ορισμένοι
αξιωματούχοι ελπίζουν ότι, με την κατανόηση των ΗΠΑ, το σχέδιο αυτό θα μπορούσε
να παρουσιαστεί στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Κουρτ Βαλντχάιμ, προτού το
Κογκρέσο αρχίσει να εξετάζει τη νομοθεσία για τις αμερικανο-ελληνικές και
αμερικανο-τουρκικές συμφωνίες. Πρόσθετα σενάρια προτείνονται από αξιωματούχους
του ΟΗΕ και της Ευρώπης.
Το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για μια διευθέτηση
στην Κύπρο πηγάζει εν μέρει από την ανησυχία ότι η ελληνοτουρκική ένταση
υπονομεύει τη θέση του ΝΑΤΟ στην ανατολική Μεσόγειο. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει
επίσης μια ειδική σχέση με την Ελλάδα και την Τουρκία ως συνδεδεμένα μέλη και
μελλοντικά μέλη. Οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Ελλάδας είναι σε
εξέλιξη, αλλά η ένταξη της Τουρκίας δεν είναι πιθανή για αρκετό καιρό. Αυτό
καθιστά δύσκολο για την ΕΚ να διατηρήσει μια ισορροπημένη πολιτική απέναντι
στις δύο χώρες.
Η Τουρκία φοβάται ότι η Ελλάδα, μέσω της
ένταξής της, θα αποκτήσει το πλεονέκτημα της συμμετοχής στις πολιτικές
συνομιλίες της ΕΚ για το Κυπριακό και άλλα μεσογειακά ζητήματα. Αυτό οδήγησε
τους Τούρκους αξιωματούχους να προτείνουν να συμπεριληφθεί η Άγκυρα σε τέτοιες
συνομιλίες ακόμη και πριν η Τουρκία γίνει πλήρες μέλος της ΕΚ.
Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, η Γαλλία έχει
λάβει μια στάση που ευνοεί θεμελιωδώς τα ελληνικά συμφέροντα, ίσως λόγω της
γαλλικής έμφασης στον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι Ευρωπαίοι για την
υποστήριξη της δημοκρατικής κυβέρνησης στην Ελλάδα. Η γαλλική ανησυχία για την
Ελλάδα αποτελεί επίσης μέρος μιας πολιτικής που προσπαθεί να εξισορροπήσει τη
γερμανική επιρροή εντός της ΕΚ. Πρόσφατα, αναφέρθηκε ότι οι Γάλλοι αξιωματούχοι
αντιτίθενται σε οποιαδήποτε σοβιετική εμπλοκή σε μια διευθέτηση στην Κύπρο.
Επομένως, αμφισβητούν τη σκοπιμότητα ενός κυρίαρχου ρόλου των ΗΠΑ στις
συνομιλίες για το Κυπριακό, μήπως και προκληθεί σοβιετική αντίδραση.
Αντίθετα, η Γερμανία ήταν διαλλακτική
απέναντι στην Τουρκία, σε μεγάλο βαθμό λόγω του σημαντικού αλλά αβέβαιου
μελλοντικού ρόλου της Τουρκίας στην άμυνα του ΝΑΤΟ. Ενώ το Παρίσι δέχθηκε τον
Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Τσαγλαγιανγκίλ χωρίς να δεσμευτεί στις αρχές
Νοεμβρίου, η επίσκεψή του στη Βόννη στα μέσα Δεκεμβρίου έφερε την υπόσχεση από
τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών Γκένσερ να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να
ικανοποιήσει τα αιτήματα της Τουρκίας.
Οι Ευρωπαίοι εξετάζουν μια απάντηση σε μια
έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης που επικρίνει αυστηρά την Τουρκία για
φερόμενες παραβιάσεις της Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Κύπρο μετά την
εισβολή στο νησί το 1974. Η έκθεση βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη μιας
συνάντησης τον επόμενο μήνα της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου. Η Τουρκία
έχει απειλήσει να αποχωρήσει από το Συμβούλιο της Ευρώπης εάν η έκθεση γίνει
δεκτή. Τόσο η Γερμανία όσο και η Γαλλία διστάζουν να έρθουν σε ρήξη με την
Τουρκία για αυτό το θέμα, αλλά πιστεύουν ότι δεν μπορούν να συμβιβαστούν χωρίς
να υπονομεύσουν την αξιοπιστία της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις
χώρες του σοβιετικού μπλοκ και το Βερολίνο, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της
επανεξέτασης της ΔΑΣΕ στο Βελιγράδι αυτό το καλοκαίρι.
5 Νοεμβρίου 1974 (Αποχαρακτηρίστηκε
στις 21 Αυγούστου 2002)
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΜΑ: Οι Ελληνικές Εκλογές
Κύρια Συμπεράσματα
Ο
Πρωθυπουργός Καραμανλής θα κερδίσει τις εκλογές αυτού του μήνα· το μέγεθος της
νίκης του θα καθορίσει πόσο ευέλικτος μπορεί να είναι στο Κυπριακό, στο ΝΑΤΟ,
και στις σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Αν δεν εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία στο
κοινοβούλιο, θα σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού με την Ένωση Κέντρου-Νέες
Δυνάμεις υπό την ηγεσία του Γεωργίου Μαύρου. Μια τέτοια κυβέρνηση συνασπισμού
θα έμοιαζε πολύ με αυτήν που ανέλαβε αυτό το καλοκαίρι όταν αποχώρησε ο
στρατός.
Η λαϊκή δυσαρέσκεια για τα επτά χρόνια
στρατιωτικής εξουσίας, συν το αντιαμερικανικό αίσθημα για την Κύπρο, παρέχουν
στην αριστερή πτέρυγα υποσχόμενο έδαφος προς εκμετάλλευση· αλλά η αριστερά
είναι διχασμένη ανάμεσα στο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα του Ανδρέα
Παπανδρέου και την Ενωμένη Αριστερά. Παρόλα αυτά, μπορεί να συγκεντρώσουν έως
και το ένα τρίτο των εθνικών ψήφων, με το 20 τοις εκατό να πηγαίνει στον
Παπανδρέου και το 10-12 τοις εκατό στην Ενωμένη Αριστερά. Η αριστερά, επομένως,
θα είναι ένας ηχηρός παράγοντας στο νέο κοινοβούλιο. Οι δεξιές δυνάμεις φαίνεται απίθανο να
κερδίσουν περισσότερο από το 10 τοις εκατό των ψήφων.
Αν και οι φιλοχουντικές δυνάμεις δεν
μπορούν να παραβλεφθούν ως πιθανοί δράστες ενός πραξικοπήματος εναντίον του
Καραμανλή, πιθανώς στερούνται επαρκούς υποστήριξης στον στρατό για να ρίξουν
τον Καραμανλή. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει εάν ο στρατός κατέληγε τελικά στο
συμπέρασμα ότι η κυβέρνηση μετατοπιζόταν πολύ προς τα αριστερά ή ότι υπήρχε
κίνδυνος να καταλάβει την εξουσία ο Παπανδρέου.
Η ελληνική οικονομία, αν και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα από
έναν συνδυασμό πληθωριστικών πιέσεων και προβλημάτων στο ισοζύγιο πληρωμών, δεν
θέτει άμεσα προβλήματα για την Αθήνα· σε κάποιο βαθμό, η κυβέρνηση Καραμανλή θα
συνεχίσει να επωφελείται από τα αποτελέσματα του προγράμματος λιτότητας που
επέβαλε η χούντα το 1973.
Μια κυβέρνηση υπό τον Καραμανλή δεν θα
δεχτεί μια λύση στο Κυπριακό που δεν θα περιλαμβάνει κάποια ικανοποιητική
επίλυση του προβλήματος των Ελληνοκυπρίων προσφύγων· ελλείψει αυτού, θα
προτιμούσε να μην υπάρξει καμία απολύτως λύση.
Η Αθήνα βρίσκεται σε μια διφορούμενη στάση
αναμονής όσον αφορά τη στρατιωτική συμμετοχή στο ΝΑΤΟ. Δεδομένης της προόδου
στο Κυπριακό, ο Καραμανλής πιθανότατα θα επανεντασσόταν τελικά στο στρατιωτικό
σκέλος του ΝΑΤΟ. Ελλείψει διευθέτησης, ίσως απομακρυνόταν περαιτέρω, αλλά όχι
αμετάκλητα.
Αν και αναμένεται ότι ο Καραμανλής θα
προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, η δημόσια σχέση θα παραμείνει
τυπική και επαγγελματική ελλείψει διευθέτησης του Κυπριακού. Η ελληνοτουρκική
διαμάχη για την κυριαρχία στο Αιγαίο μπορεί επίσης να επηρεάσει την ελληνική
στάση απέναντι στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, και ο Καραμανλής πιθανότατα θα ήλπιζε σε
υποστήριξη από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες του ΝΑΤΟ σε περίπτωση που τα πράγματα
δυσκολέψουν πολύ με την Τουρκία σε αυτό το ζήτημα. Εν πάση περιπτώσει, η Αθήνα
θα συνεχίσει τις προσπάθειές της να επεκτείνει τις οικονομικές και πολιτικές
σχέσεις με τη Δυτική Ευρώπη ως ασφάλεια έναντι περαιτέρω επιδείνωσης των
ελληνικών σχέσεων με τις ΗΠΑ.
1. Οι Έλληνες ψηφοφόροι προσέρχονται στις κάλπες στις 17
Νοεμβρίου στην πρώτη βουλευτική εκλογή μετά από 10 χρόνια. Κανείς δεν γνωρίζει
με βεβαιότητα τι επίδραση θα έχουν επτάμισι χρόνια στρατιωτικής δικτατορίας στο
εκλογικό σώμα, ούτε σε ποιο βαθμό το πρόβλημα στην Κύπρο και στις σχέσεις με
την Τουρκία θα συσπειρώσουν τους ψηφοφόρους γύρω από την επιβλητική φιγούρα του
Πρωθυπουργού Καραμανλή. Τα παλαιά πολιτικά κόμματα βρίσκονται σε αποδιοργάνωση
και τα νέα μόλις τώρα οριοθετούν την περιοχή τους. Η εκλογή λαμβάνει χώρα κάτω
από τόσο μοναδικές συνθήκες που τα παραδοσιακά πρότυπα ψηφοφορίας, τα οποία
επηρεάζονται έντονα από την πελατεία και τους οικογενειακούς δεσμούς, ενδέχεται
να μην ισχύουν. Οι εκτιμήσεις για το αποτέλεσμα είναι αναγκαστικά προσωρινές,
ιδιαίτερα ελλείψει επιστημονικών δημοσκοπήσεων.
2. Το νέο κοινοβούλιο είναι
εξουσιοδοτημένο να αναθεωρήσει το σύνταγμα. Αν ο Πρωθυπουργός Καραμανλής λάβει
απόλυτη πλειοψηφία εδρών, θα μπορέσει να προσαρμόσει το σύνταγμα στις ανάγκες
του καθιερώνοντας είτε μια ισχυρή προεδρία είτε μια ισχυρή πρωθυπουργία. Αν ο
Καραμανλής δεν τα πάει αρκετά καλά στις εκλογές, θα υπάρξει πολλή πολιτική
εσωτερική διαμάχη για τη μορφή του συντάγματος και τη φύση του κυβερνητικού
συνασπισμού.
3. Την εκλογή πρόκειται να
ακολουθήσει εντός 45 ημερών δημοψήφισμα για τη μοναρχία. Τα κόμματα του κέντρου
και της αριστεράς αντιτίθενται στην επιστροφή στη μοναρχία. Ο Καραμανλής έχει
αποφύγει να πάρει θέση στο ζήτημα και χωρίς την υποστήριξή του, η ψηφοφορία δεν
είναι πιθανό να επανιδρύσει τη μοναρχία.
Η Πιθανή Έκβαση
4. Το συντηρητικό κόμμα της Νέας
Δημοκρατίας του Καραμανλή αναμένεται να κερδίσει τουλάχιστον τη σχετική
πλειοψηφία των ψήφων στις εκλογές. Μπορεί να κερδίσει πλειοψηφία, αλλά παρά τις
αντίθετες δημόσιες δηλώσεις, ο Καραμανλής και οι βοηθοί του δεν είναι πεπεισμένοι
σε αυτό το σημείο ότι θα μπορέσουν να το κάνουν.*.
(Υποσημείωση
εγγράφου για την παράγραφο 4):
Η πολιτική
χειραγώγηση των εκλογικών νόμων είναι σημαντικό μέρος της ελληνικής πολιτικής.
Υπό τον παρόντα νόμο ενισχυμένης αναλογικής εκπροσώπησης, που συντάχθηκε το
1963 υπό κυβέρνηση Καραμανλή, είναι δυνατόν να κερδηθεί απόλυτη πλειοψηφία
εδρών στο 300μελές κοινοβούλιο χωρίς την πλειοψηφία της λαϊκής ψήφου. Ο νόμος
ευνοεί τα μεγάλα κόμματα και λειτουργεί εναντίον μικρών κομμάτων και
συνασπισμών. Για να εισέλθουν στη δεύτερη κατανομή εδρών, τα μεμονωμένα κόμματα
πρέπει να κερδίσουν το 17 τοις εκατό των ψήφων, οι δικομματικοί συνασπισμοί το
25 τοις εκατό και οι τρικομματικοί συνασπισμοί το 30 τοις εκατό.
5. Μια κυβέρνηση πλειοψηφίας υπό
τον Καραμανλή θα ήταν πιο ευέλικτη στο Κυπριακό και πιο ευνοϊκή στα συμφέροντα
των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ από ό,τι ένας συνασπισμός, ο οποίος θα αναγκαζόταν να
επιτύχει έναν συμβιβασμό μεταξύ διαφορετικών προσωπικοτήτων και πολιτικών
απόψεων. Οι πιθανότητες επανεισόδου της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ
θα ήταν καλύτερες υπό μια ισχυρή κυβέρνηση Καραμανλή.
6. Σε περίπτωση που ο Καραμανλής
αποτύχει να αποκτήσει τον έλεγχο του κοινοβουλίου, πιθανότατα θα σχηματίσει
κυβέρνηση συνασπισμού με την Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις υπό την ηγεσία του
πρώην υπουργού εξωτερικών Γεωργίου Μαύρου. Μια τέτοια κυβέρνηση θα ήταν
παρόμοια σε προσανατολισμό με εκείνη που ανέλαβε τα καθήκοντά της τον περασμένο
Ιούλιο όταν αποχώρησε ο στρατός. Υπάρχουν λίγες μεγάλες ιδεολογικές διαφορές
μεταξύ του Καραμανλή και του Μαύρου. Συνήθιζαν να διαφωνούν για τη μοναρχία, με
τον Μαύρο να ευνοεί τη δημοκρατία και τον Καραμανλή, τον Βασιλιά. Ο
Πρωθυπουργός άλλαξε γνώμη για το ζήτημα, ωστόσο, και τηρεί ουδέτερη στάση για
την επιστροφή του Βασιλιά. Ο Μαύρος υποστηρίζει επίσης αυστηρότερα μέτρα
εναντίον ατόμων που συνεργάστηκαν με τα στρατιωτικά καθεστώτα από ό,τι ο
Καραμανλής.
7. Ο Μαύρος, ωστόσο, ήταν λιγότερο
ρεαλιστής από τον Καραμανλή όσον αφορά την Κύπρο και πιο ευνοϊκός ως προς την
επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στο νησί. Ήταν επίσης πιο επικριτικός
απέναντι στις ΗΠΑ και πιο επίμονος ότι η ελληνική αποχώρηση από το ΝΑΤΟ είναι
αμετάκλητη. Οι δηλώσεις πολιτικής του Μαύρου είναι συχνά αλλοπρόσαλλες,
αντανακλώντας την προσωπικότητά του, τις πολιτικές του φιλοδοξίες, και την
ανάγκη να κάνει παραχωρήσεις στην αριστερή πτέρυγα του κόμματός του.
8. Ο Καραμανλής ήταν δυσαρεστημένος
με την απόδοση του Μαύρου ως υπουργού εξωτερικών και ίσως τον αντικαταστήσει σε
ένα μελλοντικό υπουργικό συμβούλιο. Ο Μαύρος, ωστόσο, έχει πει στον Πρέσβη
Kubisch ότι ο ίδιος και ο Καραμανλής έχουν ήδη συμφωνήσει σε έναν μετεκλογικό
συνασπισμό ανεξάρτητα από το πόσο καλά θα τα πάει η Νέα Δημοκρατία στις
εκλογές. Υποπτευόμαστε ότι η φερόμενη συμφωνία μεταξύ των δύο δεν είναι τόσο
σταθερή όσο την παρουσιάζει ο Μαύρος. Εντούτοις, αν και ο Μαύρος θα μπορούσε να
είναι λίγο δύσκολος για να συμβιώσουν μαζί του οι ΗΠΑ, ένας συνασπισμός Ένωσης
Κέντρου-Νέας Δημοκρατίας θα παρείχε μια σταθερή και αποτελεσματική κυβέρνηση
που θα κρατούσε την Ελλάδα σε μια φιλοδυτική πορεία και θα ενεργούσε υπεύθυνα
στο Κυπριακό και στο Αιγαίο.
9. Μια τέτοια κυβέρνηση θα
προσπαθούσε να αποφύγει μια διευθέτηση του Κυπριακού που θα απαιτούσε ελληνική
αποδοχή του τετελεσμένου γεγονότος που προκλήθηκε από τις τουρκικές
στρατιωτικές ενέργειες στην Κύπρο. Αν βρισκόταν αντιμέτωπη με μια τέτοια
προοπτική, θα προτιμούσε να μην υπάρξει καμία απολύτως διευθέτηση. Μια έντιμη
διευθέτηση για τους Έλληνες θα περιελάμβανε κάποια αύξηση στην τρέχουσα
κατανομή της γης και του πλούτου που κατέχουν οι Ελληνοκύπριοι, κάποια
αποχώρηση του τουρκικού στρατού, και την επιστροφή ενός σημαντικού αριθμού
Ελληνοκυπρίων προσφύγων στην ελεγχόμενη από τους Τούρκους περιοχή. Μια
κυβέρνηση Καραμανλή-Μαύρου πιθανότατα θα δεχόταν ότι κάποιου είδους δικοινοτική
ομοσπονδία είναι αναπόφευκτη.
Το Πολιτικό
Σκηνικό
10. Η ελληνική πολιτική παραδοσιακά
χαρακτηρίζεται από πολλαπλότητα κομμάτων. Αυτά τα κόμματα ήταν συνήθως
συσπειρώσεις γύρω από πρόσωπα παρά κόμματα βασισμένα σε προγράμματα, φιλοσοφίες
ή κοινωνικοοικονομικά συμφέροντα. Από τα 19 κόμματα που ανταγωνίζονται στις
εκλογές του επόμενου μήνα, τα πιο σημαντικά είναι η Νέα Δημοκρατία του
Καραμανλή και η Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις του Μαύρου.*. Ο πυρήνας του
κόμματος του Καραμανλή είναι η συντηρητική Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ) που
κέρδισε την πλειοψηφία στις βουλευτικές εκλογές του 1955, 1958 και 1961. Αυτό
ήταν το κόμμα του οικονομικού και πολιτικού κατεστημένου μέχρι που ξεπεράστηκε
σε ψήφους από την κεντρώα, πιο προοδευτική Ένωση Κέντρου το 1963 και 1964. Η
Ένωση Κέντρου κέρδισε καθαρή πλειοψηφία των ψήφων το 1964 αλλά διασπάστηκε
άσχημα ένα χρόνο αργότερα όταν πάνω από τους μισούς βουλευτές έφυγαν για να
σχηματίσουν άλλο κόμμα. Η Ένωση Κέντρου ποτέ δεν έγινε κάτι πολύ περισσότερο
από μια χαλαρή συγχώνευση προσωποκεντρικών ομάδων, οργανωμένων για να αντιταχθούν
στην κυρίαρχη επιρροή του στρατού, του Παλατιού, και της πολιτικής δεξιάς. Η
ομάδα «Νέες Δυνάμεις», η οποία ενώθηκε με την Ένωση Κέντρου για τις εκλογές,
είναι μια συλλογή επιφανών προσωπικοτήτων, όλοι σχετικά νέοι και μετριοπαθείς
φιλελεύθεροι, οι οποίοι συνδέθηκαν με την αντίσταση στις χούντες. Πολλοί από
αυτούς βρίσκονταν στην αριστερή πτέρυγα της Ένωσης Κέντρου πριν από το
στρατιωτικό πραξικόπημα το 1967.
(Υποσημείωση
εγγράφου για την παράγραφο 10):
*Ο μεγάλος αριθμός
κομμάτων είναι κάπως παραπλανητικός. Η εκλογή εξαρτάται ουσιαστικά από πέντε
πολιτικές ομάδες:
Νέα Δημοκρατία: Η
συντηρητική ομάδα του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Ένωση Κέντρου-Νέες
Δυνάμεις: Η κεντρώα ομάδα του Γεωργίου Μαύρου.
Ενωμένη Αριστερά:
μια προσωρινή συμμαχία τριών Κομμουνιστικών ομάδων.
Πανελλήνιο
Σοσιαλιστικό Κίνημα: Η ριζοσπαστική αριστερή ομάδα του Ανδρέα Παπανδρέου. Εθνική Δημοκρατική Ένωση: Η δεξιά
αντικομμουνιστική ομάδα του Πέτρου Γαρουφαλιά.
11. Τα κόμματα που θα διαγωνιστούν
στις εκλογές μόλις αρχίζουν να ανακοινώνουν λίστες υποψηφίων και να παίρνουν
θέση στα ζητήματα. Εξαιτίας των συνθηκών υπό τις οποίες ο Καραμανλής ανήλθε
στην εξουσία, το κύρος και η δημοτικότητά του είναι υψηλά. Πολλοί τον βλέπουν
ως ένα αναγκαίο μεταβατικό πρόσωπο ανάμεσα στη στρατιωτική δικτατορία και την
πολιτική εξουσία και ως τον μόνο ηγέτη που μπορεί να σφυρηλατήσει επαρκή εθνική
ενότητα για να χειριστεί τόσο ευαίσθητα ζητήματα όπως η Κύπρος και οι σχέσεις
με την Τουρκία. Ο Καραμανλής βοηθείται επίσης από τον εκλογικό νόμο της
ενισχυμένης αναλογικής εκπροσώπησης, ο οποίος ευνοεί τα μεγαλύτερα
κόμματα.
12. Όλα τα κόμματα εκτός από τη Νέα
Δημοκρατία έχουν επικρίνει τη χρονική στιγμή των εκλογών, ισχυριζόμενα ότι δεν
τους επιτρέπει χρόνο για να οργανωθούν. Ο αριστερός Ανδρέας Παπανδρέου έχει
καταγγείλει τις εκλογές ως «εκλογικό πραξικόπημα» σχεδιασμένο να εμποδίσει την
αριστερά από το να κάνει μια καλή εμφάνιση, στερώντας της τον χρόνο
προετοιμασίας. Μια πρόωρη εκλογή λειτουργεί προς όφελος του Καραμανλή, καθώς
εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή ενός κύματος δημοτικότητας που προκλήθηκε
από την επιστροφή στην πολιτική εξουσία.
13. Το ψηφοδέλτιο της Νέας
Δημοκρατίας του Καραμανλή περιλαμβάνει 288 υποψηφίους, 194 εκ των οποίων είναι
πολιτικά πρωτοεμφανιζόμενοι. Οι υποψήφιοι της Νέας Δημοκρατίας προέρχονται από
ένα ευρύ φάσμα της κοινωνίας, αλλά ο μεγάλος αριθμός των πολιτικά νέων προσώπων
και αγνώστων θα ήταν πιθανότατα μειονέκτημα σε μια εκλογή που δεν θα διεξαγόταν
υπό συνθήκες κρίσης. Το να μπεις στην ελληνική πολιτική ήταν πάντα δύσκολο και
ο Έλληνας ψηφοφόρος επηρεάζεται συνήθως περισσότερο από παραδοσιακές και
σχετιζόμενες με πελατειακές σχέσεις εκτιμήσεις παρά από προγράμματα ή νέα
πρόσωπα. Όταν όμως δημοσιευτούν τα ονόματα των υποψηφίων, μπορεί κάλλιστα η
λίστα σε καθεμία από τις 56 εκλογικές περιφέρειες να έχει στην πραγματικότητα
επικεφαλής γνωστές φιγούρες με τα νέα πρόσωπα χαμηλότερα στη λίστα. Ο
Καραμανλής είναι ένας παλιός επαγγελματίας πολιτικός, και είναι πιθανό ότι
γνωρίζει τι κάνει σε αυτό το θέμα.
Η Αριστερά
14. Η αριστερά είναι πιθανό να
επωφεληθεί με ορισμένους τρόπους μέσω της αντίδρασης στα επτά χρόνια
στρατιωτικής εξουσίας. Η λαϊκή δυσαρέσκεια για τις στρατιωτικές κυβερνήσεις
συνέπεσε με μια αύξηση του ενδιαφέροντος για τον Μαρξισμό ανάμεσα σε πολλούς
Έλληνες φοιτητές. Η δημογραφία και η πολιτική ψυχολογία υποδηλώνουν ότι η
εκλογική βάση για την αριστερά μπορεί να έχει διευρυνθεί κατά την περασμένη
δεκαετία. Οι πόλεις τώρα περιέχουν τον μισό πληθυσμό, ποσοστό αυξημένο σε σχέση
με το ένα τρίτο μόλις πριν από μια δεκαετία. Τα συνδικάτα είναι αδύναμα, αλλά
υπάρχουν περισσότεροι βιομηχανικοί εργάτες και εργάτες μπλε κολάρου που είναι
δυνητικοί στρατεύσιμοι για την αριστερά. Τα συνθήματα κατά του ΝΑΤΟ, κατά της
Αμερικής, υπέρ της ΕΟΚ, υπέρ της ουδετερότητας και υπέρ των εγχώριων
μεταρρυθμίσεων φαίνεται να βρίσκουν σημαντική λαϊκή ανταπόκριση. Συνολικά, η
αριστερά έχει ένα υποσχόμενο έδαφος εθνικού αισθήματος προς εκμετάλλευση.
15. Η Κομμουνιστική αριστερά
δοκιμάστηκε εκλογικά το 1949 όταν το 12 τοις εκατό ψήφισε την άκρα αριστερά.
Κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο δεκαετιών, όταν οι κομμουνιστές αναγκάστηκαν
να συγχωνευθούν πολιτικά με το κομμουνιστικό μέτωπο ΕΔΑ, η ψήφος εκείνου του
κόμματος κυμαινόταν από 12 τοις εκατό έως 25 τοις εκατό στις εθνικές εκλογές
(12 τοις εκατό στις τελευταίες εκλογές που έγιναν το 1964). Η ψήφος του 25 τοις
εκατό το 1958 ήταν μια απόκλιση και η παραδοσιακή δύναμη των Κομμουνιστών – που
εξακολουθούν να είναι απαξιωμένοι για τον ρόλο τους στον εμφύλιο πόλεμο – ήταν
μεταξύ 10-15 τοις εκατό.
16. Η αριστερά είναι τώρα διχασμένη
μεταξύ του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος του Ανδρέα Παπανδρέου και της
Ενωμένης Αριστεράς. Η τελευταία ομαδοποίηση αγκαλιάζει το υποστηριζόμενο από τη
Μόσχα Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ-Εξωτερικού), το αντιφρονούν
Κομμουνιστικό Κόμμα (ΚΚΕ-Εσωτερικού), και την Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά
(ΕΔΑ), το μέτωπο των κομμουνιστών. Το υποστηριζόμενο από τη Μόσχα κόμμα
πιθανότατα προσχώρησε στη συμμαχία, η οποία δεν είναι πιθανό να διαρκέσει πέραν
των εκλογών, ως αποτέλεσμα σοβιετικής πίεσης και οικονομικού δέλεαρ. Οι
Σοβιετικοί φέρεται να έδωσαν σε αυτό το κόμμα, νομιμοποιημένο για πρώτη φορά
μετά από περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα, πάνω από 2 εκατομμύρια δολάρια
για την προεκλογική του εκστρατεία. Μια ενοποιημένη εκστρατεία από τη συμμαχία
της Ενωμένης Αριστεράς θα της επιτρέψει να εκμεταλλευτεί την πολιτική της
κυβέρνησης να δίνει ίσο χρόνο στο εθνικό ραδιόφωνο και την τηλεόραση σε όλες
τις μεγάλες πολιτικές ομάδες. Η Ενωμένη Αριστερά αναμένει να χάσει ψήφους από τον
Ανδρέα Παπανδρέου, και σύμφωνα με τη δική της εκτίμηση – με την οποία συμφωνούν
οι τοπικοί παρατηρητές – η Ενωμένη Αριστερά πιθανότατα δεν θα πάρει περισσότερο
από 10-12 τοις εκατό των ψήφων.
17. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, πιθανώς η πιο επίφοβη και
αμφιλεγόμενη φιγούρα στην ελληνική πολιτική σκηνή, προσπαθεί να χαράξει μια
εκλογική περιφέρεια ανάμεσα στην Κομμουνιστική αριστερά και την Ένωση Κέντρου.
Αλλά από πολλές απόψεις είναι πιο ριζοσπαστικός από τους Κομμουνιστές, οι
οποίοι είναι πρόθυμοι να εμφανιστούν αξιοσέβαστοι και οι οποίοι έτσι υπήρξαν
επιφυλακτικοί στη συμπεριφορά τους. Η ιδεολογία του Παπανδρέου — έντονα
εθνικιστική, μαχητικά αντιαμερικανική, κατά του ΝΑΤΟ, υπέρ της ουδετερότητας
και αόριστα σοσιαλιστική με μεγάλη δόση σκοπιμότητας — είναι αρκετά αμφίσημη
ώστε να προσελκύσει ένα διαφορετικό εκλογικό σώμα. Επειδή οι απόψεις του
θεωρούνται ακραίες, τόσο η δεξιά όσο και το κέντρο πιστεύουν ότι πρέπει να του
κόψουν τη φόρα. Πολλά εξαρτώνται από την ικανότητά του να προσελκύσει
υποστήριξη από την αριστερή πτέρυγα της Ένωσης Κέντρου, κάτι που δεν είχε
καταφέρει να κάνει μέχρι τώρα. Η προεκλογική του εκστρατεία είχε ένα όχι και
τόσο εντυπωσιακό ξεκίνημα.
Ο Στρατός και η Άκρα Δεξιά
18. Ορισμένα στοιχεία εντός του
στρατού είναι δυσαρεστημένα με τις πολιτικές της κυβέρνησης Καραμανλή,
ιδιαίτερα με τη νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος και τη συνεχιζόμενη
εκκαθάριση των ατόμων που υποστήριξαν τις στρατιωτικές χούντες. Κάποια από αυτά
τα στοιχεία θα υποστηρίξουν τη δεξιά αντικομμουνιστική Εθνική Δημοκρατική Ένωση
(ΕΔΕ) υπό την ηγεσία του Πέτρου Γαρουφαλιά. Αν και το κόμμα είναι απίθανο να
συγκεντρώσει έστω και το 10 τοις εκατό των ψήφων, όσες ψήφους μαζέψει θα
προέρχονται από τη συντηρητική εκλογική βάση του Καραμανλή, τον στρατό, και
πρώην υποστηρικτές της χούντας. Αν και φιλοβασιλική, η ΕΔΕ έχει αποφύγει να
πάρει θέση για την επιστροφή του Βασιλιά.
19. Άλλα δυσαρεστημένα στοιχεία του
στρατού αναπόφευκτα θα στραφούν στη συνωμοσία πραξικοπήματος, αλλά προς το
παρόν φαίνεται να έχουν υιοθετήσει μια στάση αναμονής. Η πιο πρόσφατη εκτίμηση
της πρεσβείας είναι ότι οι δυνάμεις της χούντας, αν και παραμένουν ένας
παράγοντας που δεν μπορεί συνετά να αγνοηθεί, δεν διαθέτουν την απαραίτητη
υποστηρικτική βάση στον στρατό για να ρίξουν τον Καραμανλή. Μια παρατεταμένη
περίοδος σταθερής διακυβέρνησης υπό τον Καραμανλή θα μπορούσε να οδηγήσει σε
αυξημένο πολιτικό έλεγχο πάνω στον εξαιρετικά πολιτικοποιημένο στρατό και σε
μειωμένη απειλή στρατιωτικής παρέμβασης. Σε περίπτωση που ο στρατός κατέληγε
τελικά στο συμπέρασμα ότι ο Καραμανλής είναι υπερβολικά επιεικής προς τους
Κομμουνιστές ή ότι επιτρέπει να αναπτυχθεί το είδος του πολιτικού κλίματος που
θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάληψη της εξουσίας από έναν ηγέτη όπως ο Ανδρέας
Παπανδρέου, ο κίνδυνος μιας άλλης στρατιωτικής παρέμβασης θα αυξανόταν.
Οικονομική
Κατάσταση και Προοπτικές
20. Υπό τη χούντα, η ελληνική
οικονομία βίωσε έξι χρόνια εξαιρετικά ταχείας πραγματικής ανάπτυξης — κατά μέσο
όρο 8,6 τοις εκατό ετησίως — αλλά υπερθερμάνθηκε σοβαρά το 1973. Οι τιμές
καταναλωτή εκτινάχθηκαν κατά 30 τοις εκατό ενώ το χρόνιο εμπορικό έλλειμμα
σχεδόν διπλασιάστηκε στα 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια.
21. Αντιμέτωπη με αυτά τα
αυξανόμενα προβλήματα, η κυβέρνηση επέβαλε ένα πρόγραμμα λιτότητας στα τέλη του
1973. Η οικονομία αντέδρασε γρήγορα, με τη βιομηχανική παραγωγή να πέφτει 11
τοις εκατό από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο. Το ποσοστό πληθωρισμού επιβραδύνθηκε
ταυτόχρονα, και στο δεύτερο τρίμηνο παρατηρήθηκε κάποια βελτίωση στο ισοζύγιο
πληρωμών, παρά τον αντίκτυπο του υψηλότερου κόστους πετρελαίου.
22. Λίγο πριν την ανατροπή της, η χούντα αποφάσισε να
αρχίσει να χαλαρώνει τους περιορισμούς. Αυτή η πολιτική εφαρμόστηκε από τη νέα
πολιτική κυβέρνηση. Η κυπριακή κρίση έστρεψε ανθρώπινο δυναμικό στις ένοπλες
δυνάμεις, καθυστερώντας την ανάκαμψη της παραγωγής, και διατάραξε τη σημαντική
τουριστική βιομηχανία, αλλά δεν μετέβαλε θεμελιωδώς την οικονομική
κατάσταση.
23. Κάποια περαιτέρω χαλάρωση της
πολιτικής —ιδιαίτερα των πιστωτικών περιορισμών— είναι πιθανή μέχρι το τέλος
του έτους. Η βιομηχανική παραγωγή θα πρέπει να αρχίσει να ανακάμπτει, αν δεν το
έχει ήδη κάνει, αλλά πιθανότατα δεν θα φτάσει την προηγούμενη κορύφωσή της κατά
τους επόμενους έξι μήνες. Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ φέτος θα είναι κοντά στο
μηδέν αλλά θα πρέπει να ανακάμψει ουσιαστικά το 1975. Στο μεταξύ, ο πληθωρισμός
και η κατάσταση των εξωτερικών πληρωμών έχουν δείξει περαιτέρω βελτίωση: ένα
ποσοστό πληθωρισμού 10 τοις εκατό —το ένα τρίτο αυτού του 1973— είναι πιθανό
για φέτος, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ενδέχεται να συγκρατηθεί
ελαφρώς κάτω από το περσινό επίπεδο του 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα ξένα
δάνεια που απαιτούνται για την κάλυψη αυτού του ελλείμματος έχουν ήδη
εξασφαλιστεί.
24. Εν ολίγοις, η οικονομική
κατάσταση δεν θέτει άμεσα προβλήματα για την Αθήνα, και σε κάποιο βαθμό η
κυβέρνηση Καραμανλή επωφελείται από το αποτέλεσμα του προγράμματος λιτότητας
που επέβαλε η χούντα.
Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ
25. Στο αποκορύφωμα του πρόσφατου κύματος αντιαμερικανικού
αισθήματος που προκλήθηκε από αυτό που οι Έλληνες εξέλαβαν ως αποτυχία της
Ουάσιγκτον να σταματήσει τους Τούρκους στην Κύπρο και από την υποστήριξή της
προς τις πρώην χούντες, ο Καραμανλής παρατήρησε ειρωνικά σε έναν Αμερικανό
αξιωματούχο ότι ήταν ο «τελευταίος φιλοαμερικανός» στην Ελλάδα. Έχοντας μια
λειτουργική πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, αναμένεται ότι θα προσπαθήσει να
βελτιώσει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα αν μπορέσει να παρουσιάσει τη θέση των
ΗΠΑ σε ζητήματα όπως η Κύπρος με θετικό φως. Αν η κατάσταση στην Κύπρο
επιδεινωνόταν, θα προσπαθούσε να ασκήσει αυξημένες πιέσεις στις ΗΠΑ. Ελλείψει
μιας διευθέτησης του Κυπριακού, οι δημόσιες σχέσεις με τις ΗΠΑ πιθανότατα θα
παραμείνουν τυπικές και επαγγελματικές. Πριν από τις εκλογές, ο Καραμανλής
μπορεί να κάνει άλλη μια χειρονομία εναντίον του ΝΑΤΟ ή των αμερικανικών
εγκαταστάσεων με σκοπό να δείξει την ανεξαρτησία του, αλλά είναι απίθανο να
είναι σημαντική.
26. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια
διφορούμενη στάση αναμονής όσον αφορά τη στρατιωτική συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ.
Έχει ανακοινώσει την πρόθεσή της να αποχωρήσει από την ολοκληρωμένη στρατιωτική
δομή του ΝΑΤΟ, αλλά έχει κάνει ελάχιστα για να το εφαρμόσει. Αν και οι Έλληνες
αντιπρόσωποι στις Βρυξέλλες δεν παρευρίσκονται στις συνεδριάσεις της Επιτροπής
Αμυντικού Σχεδιασμού και της Επιτροπής Αμυντικής Αναθεώρησης, συμμετέχουν στις
συνεδριάσεις της Στρατιωτικής Επιτροπής και συνεχίζουν να συζητούν θέματα
υποδομών. Στο παρασκήνιο, κρατούν τους εαυτούς τους ενήμερους για τις εξελίξεις
στις συναντήσεις από τις οποίες η Ελλάδα έχει απουσιάσει. Η Αθήνα έχει
ανακοινώσει την πρόθεσή της να στείλει αντιπρόσωπο στην επόμενη υπουργική
συνάντηση της Ομάδας Πυρηνικού Σχεδιασμού. Η Ελλάδα ποτέ δεν έχει απειλήσει να
εγκαταλείψει το πολιτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, και ο Γεώργιος Μαύρος έχει υποδείξει
την επιθυμία να είναι επίτιμος πρόεδρος της υπουργικής συνόδου του
Βορειοατλαντικού Συμβουλίου την επόμενη άνοιξη.
27. Ένας αξιωματούχος του
ελληνικού υπουργείου εξωτερικών έχει πει στην αμερικανική πρεσβεία ότι, κατόπιν
αιτήματος του Καραμανλή, συντάσσει επί του παρόντος έναν κατάλογο με πιθανά
βήματα που θα μπορούσε να κάνει η Ελλάδα για να εφαρμόσει την αποχώρησή της από
το ΝΑΤΟ. Ρώτησε αν η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε κάποια συνεισφορά να προσθέσει. Από
τις προτάσεις που έκανε ο αξιωματούχος —ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κάνουν μια
χειρονομία μειώνοντας κάπως τις στρατιωτικές τους εγκαταστάσεις— φαίνεται ότι
οι Έλληνες αναζητούν μια ορατή χειρονομία που θα κατεύναζε την ελληνική κοινή
γνώμη χωρίς να βλάψει ανεπανόρθωτα τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ.
28. Άλλοι αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι οι
αποφάσεις για το ΝΑΤΟ και τις αμερικανικές βάσεις θα αναβληθούν για μετά τις
εκλογές. Ο Υπουργός Άμυνας Αβέρωφ έχει υπαινιχθεί δημόσια ότι, δεδομένης μιας
ικανοποιητικής προόδου στο Κυπριακό, η Ελλάδα θα μπορούσε να επανενταχθεί στο
ΝΑΤΟ. Χωρίς τέτοια πρόοδο, ο Καραμανλής ενδέχεται να απομακρυνθεί περαιτέρω από
το ΝΑΤΟ, αλλά όχι αμετάκλητα, αφού χρειάζεται τις ΗΠΑ και θα συνέχιζε να
ελπίζει ότι οι ΗΠΑ θα προωθήσουν μια καλύτερη έκβαση στην Κύπρο· είναι πιο
πιθανό να παραμείνει στην τωρινή στάση αναμονής για κάποιο διάστημα.
29. Η συνεχιζόμενη ελληνοτουρκική διαμάχη για την κυριαρχία
στο Αιγαίο μπορεί επίσης να επηρεάσει την ελληνική στάση απέναντι στις ΗΠΑ και
το ΝΑΤΟ. Ο Καραμανλής πιθανότατα θα ήλπιζε σε υποστήριξη από τις ΗΠΑ και άλλες
χώρες του ΝΑΤΟ σε περίπτωση που τα πράγματα δυσκολέψουν πολύ με την Τουρκία σε
αυτό το ζήτημα. Ισχυρές κυβερνήσεις σε Αθήνα και Άγκυρα θα μπορούσαν
ενδεχομένως να επιλύσουν τις διαφορές τους για το Αιγαίο στο πλαίσιο μιας
διευθέτησης του Κυπριακού, αλλά οι διαπραγματεύσεις θα ήταν μακρές και δύσκολες
σε κάθε περίπτωση.
30. Είτε βελτιωθούν είτε όχι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, η Αθήνα
θα συνεχίσει να ενισχύει τους δεσμούς της με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Οι σχέσεις με την Ευρώπη είχαν παγώσει στα επτά χρόνια της
στρατιωτικής εξουσίας, και με την επιστροφή μιας πολιτικής κυβέρνησης, ήταν
αναμενόμενο ένα ξεπάγωμα. Η κακή τροπή των σχέσεων με τις ΗΠΑ έκανε την
«ευρωπαϊκή επιλογή» ακόμη πιο σημαντική για την Αθήνα ως εξασφάλιση σε
περίπτωση που οι σχέσεις με τις ΗΠΑ δεν βελτιωθούν σημαντικά. Από την πλευρά τους,
η Γαλλία, η Δυτική Γερμανία, και τα άλλα μέλη της ΕΟΚ ελπίζουν να ανταποδώσουν
το ελληνικό ενδιαφέρον για μια στενότερη σχέση, τόσο μέσω διμερών οδών όσο και
μέσω των καναλιών της ΕΟΚ. Η ανάπτυξη της «ευρωπαϊκής επιλογής» περιορίζεται,
φυσικά, από την απαίτηση για τα μέλη της ΕΟΚ να διατηρήσουν κάποια ισορροπία
μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας (αμφότερες συνδεδεμένα μέλη της ΕΟΚ) και από το
επίπεδο της οικονομικής ανάπτυξης της Ελλάδας που αποκλείει την άμεση πλήρη
ένταξη στην ΕΟΚ. Ο βαθμός στον οποίο η Ελλάδα θα λάβει υποστήριξη από τις
ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο, θα επηρεάσει, αν και δεν θα εγγυηθεί, τη
μακροπρόθεσμη επιβιωσιμότητα των μετριοπαθών πολιτικών στην Ελλάδα.
19 Ιανουαρίου 1968
(Αποχαρακτηρίστηκε στις 28 Μαρτίου 2023)
Το καθεστώς
αντιμετωπίζει εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα
Ο Πρωθυπουργός Παπαδόπουλος φαίνεται να
δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από εξτρεμιστικά στοιχεία της χούντας λόγω της
«συμβιβαστικής» στάσης του απέναντι στον Βασιλιά Κωνσταντίνο και αυτού που
ορισμένοι εξ αυτών θεωρούν ως «κολακεία» του προς τη Δύση για την εξασφάλιση
υποστήριξης. Ο Παπαδόπουλος παρακολουθεί με ανησυχία την εσωτερική διαμάχη
εντός της χούντας, αλλά είναι βέβαιος ότι μπορεί να κατευνάσει τους νεότερους
αξιωματικούς, είτε αναγκάζοντάς τους να παραιτηθούν από τις στρατιωτικές τους
θέσεις εάν επιθυμούν να παραμείνουν στα υπουργικά τους αξιώματα, είτε
επαναφέροντάς τους σε θέσεις χωρίς εξουσία στον στρατό.
Το αποτυχημένο αντικίνημα του Βασιλιά
Κωνσταντίνου τον περασμένο Δεκέμβριο και η μετέπειτα αναχώρησή του από την
Ελλάδα εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις ήδη ψυχρές σχέσεις της χούντας με τους
συμμάχους της χώρας. Η απουσία του Βασιλιά περιπλέκει την αναγνώριση μιας
κυβέρνησης της οποίας ο αρχηγός του κράτους βρίσκεται στην εξορία. Η χούντα
είναι εμφανώς ευαίσθητη σε αυτή την κατάσταση, αλλά μέχρι στιγμής έχει αποφύγει
μια διπλωματική σύγκρουση επί του θέματος. Ορισμένες αναφορές, ωστόσο,
υποστηρίζουν ότι ο Παπαδόπουλος ίσως αναγκαστεί να υιοθετήσει μια πιο
«ανεξάρτητη» στάση εάν δεν επισημοποιηθούν σύντομα οι σχέσεις με τους φίλους
της Ελλάδας. Το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής φαίνεται να επικεντρώνεται στις
ΗΠΑ.
Το μέλλον του Βασιλιά Κωνσταντίνου
παραμένει εξαιρετικά αμφίβολο. Η χούντα φαίνεται να επιθυμεί την παραμονή του
στην εξορία τουλάχιστον μέχρι το προγραμματισμένο δημοψήφισμα για το νέο
Σύνταγμα. Εκπρόσωποι του καθεστώτος υποδεικνύουν ότι το δημοψήφισμα θα
διεξαχθεί έως τις 15 Σεπτεμβρίου 1968. Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη συγκεκριμένη
ημερομηνία για πιθανές γενικές εκλογές.
Το σχέδιο Συντάγματος, στην παρούσα μορφή
του, παρουσιάζει ελάχιστες βασικές αλλαγές σε σχέση με την έκδοση του 1952, η
οποία είχε ανασταλεί μετά το πραξικόπημα του Απριλίου 1967. Οι εξουσίες του Βασιλιά έχουν
υποβαθμιστεί κάπως, προτείνεται η ίδρυση ενός νέου συνταγματικού δικαστηρίου,
ενώ η ελευθερία του τύπου, του συνέρχεσθαι, του συνεταιρίζεσθαι και άλλα
πολιτικά δικαιώματα ορίζονται πιο αυστηρά. Η εξουσία της εκτελεστικής αρχής δεν
ενισχύθηκε στον βαθμό που ανέμεναν ορισμένοι παρατηρητές. Μέλη της κυβέρνησης
σχολιάζουν επί του παρόντος το προσχέδιο.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο πιο εξέχων
κρατούμενος του καθεστώτος πριν από την αποφυλάκισή του την παραμονή των
Χριστουγέννων, βρίσκεται πλέον στην Ευρώπη. Η χούντα δεν έφερε αντίρρηση στην
αναχώρησή του από την Ελλάδα, ελπίζοντας πιθανότατα να μειώσει την κριτική από
το εξωτερικό σχετικά με την κράτησή του.
10 Δεκεμβρίου 1965
(Αποχαρακτηρίστηκε στις 3 Ιουνίου 2026)
Η πολιτική και
οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα ενδέχεται να επιδεινωθεί
Η πολιτική αδυναμία της κυβέρνησης
Στεφανόπουλου εμποδίζει τις προσπάθειές της να αντιμετωπίσει τα οικονομικά
προβλήματα της Ελλάδας. Μια αποτυχία σε αυτόν τον τομέα ενδέχεται, με τη σειρά
της, να την αποδυναμώσει ακόμη περισσότερο. Τον Σεπτέμβριο, ο Στεφανόπουλος
ανήλθε στην εξουσία με ψήφο εμπιστοσύνης 152-148 από το Κοινοβούλιο. Έκτοτε,
απέτυχε να κερδίσει περαιτέρω υποστήριξη και η στήριξή του ενδέχεται στην
πραγματικότητα να έχει πέσει στους 150 βουλευτές, δηλαδή ακριβώς στο μισό του
Κοινοβουλίου. Δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση προοπτική προσέλκυσης κανενός από
τους ακόλουθους του ηγέτη της αντιπολίτευσης, Παπανδρέου.
Η κυβέρνηση διστάζει να αναλάβει νέες
πολιτικές οποιουδήποτε είδους, και η αδυναμία της έχει ενθαρρύνει την
αντιπολίτευση να μάχεται σε κάθε ευκαιρία. Το Κοινοβούλιο, το οποίο
επανασυνήλθε στα μέσα Νοεμβρίου, δεν έχει κάνει τίποτε περισσότερο από το να
εκλέξει ορισμένους από τους αξιωματούχους του, ενώ αρκετές από τις συνεδριάσεις
του έχουν καταλήξει σε πανδαιμόνιο. Ο Στεφανόπουλος δέχεται επιθέσεις για
ζητήματα που κυμαίνονται από την οργάνωση της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έως
την επιστροφή των εξόριστων κομμουνιστών ανταρτών, αλλά ο χειρισμός των
οικονομικών δυσκολιών της χώρας είναι αυτός που μπορεί να καθορίσει το μέλλον
της κυβέρνησής του. Η μακρά πολιτική κρίση του περασμένου καλοκαιριού και οι μη
ρεαλιστικές δημοσιονομικές πολιτικές της κυβέρνησης Παπανδρέου προσέθεσαν
σοβαρά προβλήματα στον προϋπολογισμό στο ήδη επιδεινούμενο ισοζύγιο πληρωμών
της Ελλάδας.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η δημόσια
εμπιστοσύνη στην οικονομία έχει μειωθεί ραγδαία. Οι ιδιωτικές αγορές χρυσού σε
μία μόνο ημέρα ξεπέρασαν τα προηγούμενα μηνιαία σύνολα, ενώ οι καταθέσεις
αποταμίευσης, που αυξάνονταν στις αρχές Νοεμβρίου, έχουν υποχωρήσει απότομα.
Για να ανακόψει την οικονομική κάμψη, ο Στεφανόπουλος εξετάζει το ενδεχόμενο
αυξήσεων φόρων και περιορισμών στις δαπάνες, αλλά η ισχνή πλειοψηφία του στο
Κοινοβούλιο θα καταστήσει δύσκολη την ψήφισή τους. Ο Στεφανόπουλος πιστεύει
προφανώς ότι η υποστήριξη των ΗΠΑ θα είναι απαραίτητη για να έχουν οποιαδήποτε
πιθανότητα επιτυχίας τα μέτρα του, και έχει ζητήσει επείγουσα βοήθεια ως
έκφραση υποστήριξης.
Μια κοινοβουλευτική ήττα του οικονομικού
του προγράμματος ενδέχεται να αναγκάσει τον Στεφανόπουλο σε παραίτηση. Εάν
συμβεί αυτό, πιθανότατα θα προκαλέσει ένα πολιτικό αδιέξοδο παρόμοιο με εκείνο
που παρέλυσε την Ελλάδα για περισσότερο από δύο μήνες το περασμένο
καλοκαίρι.
Ιούλιος 1949 (Αποχαρακτηρίστηκε
στις 5 Ιουνίου 2021)
Ελλάδα: Προοπτικές
των Ανταρτών
Οι Έλληνες κομμουνιστές φαίνεται να
ελπίζουν στην παράταση του ανταρτοπολέμου επ’ αόριστον, παρά τη σταθερή και
αργή μείωση της δύναμης των ανταρτών, η οποία για πρώτη φορά από τον Οκτώβριο
του 1947 βρίσκεται κάτω από τους 18.000. Οι αντάρτες καταβάλλουν επί του
παρόντος έντονες προσπάθειες, όχι μόνο για να αποφύγουν περαιτέρω απώλειες στην
κεντρική Ελλάδα —όπου η δύναμή τους έχει πλέον μειωθεί κατά τα δύο τρίτα, σε
λιγότερους από 1.400 άνδρες— αλλά και για να ενισχύσουν τις δυνάμεις τους στους
τομείς Βίτσι-Γράμμου στα αλβανικά σύνορα, όπου οι πρόσφατες απώλειες ήταν
σχετικά περιορισμένες. Οι ηγέτες των ανταρτών δίνουν έμφαση στην ανάγκη
διατήρησης μιας ισχυρής άμυνας, ιδιαίτερα στην περιοχή του Βιτσίου, ενδεχομένως
με τη σκέψη ότι κατέχοντας μια λωρίδα εδάφους και αποκρούοντας νέες
επιχειρήσεις κατά των ανταρτών, θα δημιουργήσουν ένα καλύτερο κλίμα για πιθανές
νέες κομμουνιστικές χειρονομίες συμφιλίωσης σε συνδυασμό με τη φθινοπωρινή
σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Αν και οι κάπως μειωμένες δυνάμεις των
ανταρτών έχουν υποστεί ποιοτική υποβάθμιση λόγω του αυξημένου ποσοστού
γυναικών, αγοριών, κοριτσιών και στοιχείων από μειονότητες αμφίβολης
αξιοπιστίας στις μονάδες μάχης, η ανώτατη διοίκηση ποντάρει προφανώς στην
καλύτερη προμήθεια βαρέων όπλων στον τομέα των αλβανικών συνόρων για να
ενισχύσει τη μαχητική αποτελεσματικότητα των ανταρτών. Αυτές οι προσπάθειες για
σύσφιξη της άμυνας των ανταρτών είναι πιθανό να έχουν επιτυχία για αρκετό καιρό
ακόμη. Οι πολυάριθμες μικρές ομάδες ανταρτών που παραμένουν στην κεντρική
Ελλάδα πιθανότατα θα αποτελούν σημαντική απειλή για την ασφάλεια για αρκετούς
μήνες, ιδιαίτερα εάν υλοποιηθούν τα σχέδια μεταφοράς σημαντικού αριθμού
δυνάμεων του Εθνικού Στρατού σε άλλες επιχειρησιακές περιοχές. Επιπλέον, οι
αντάρτες σε αυτή την περιοχή θα επιχειρήσουν αναμφίβολα να ανακτήσουν μέρος της
δύναμής τους μέσω τοπικής στρατολόγησης μικρής κλίμακας και πιθανώς μέσω
κάποιας διείσδυσης από τον βορρά.
Στις πιο κρίσιμες βόρειες περιοχές της
Ελλάδας, οι οργανωμένες δυνάμεις των ανταρτών θα είναι σε θέση να διατηρηθούν
απέναντι στον Εθνικό Στρατό τουλάχιστον μέχρι το φθινόπωρο του 1949. Αν
χρειαστεί, θα μπορούν να καταφύγουν πέρα από τα σύνορα, υπό την προϋπόθεση ότι
οι Σοβιετικοί θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν τους αντάρτες από την Αλβανία και,
σε μικρότερο βαθμό, από τη Βουλγαρία. Οι δυνατότητες των ανταρτών είναι απίθανο
να επηρεαστούν ουσιαστικά εάν ο Τίτο διακόψει κάθε βοήθεια προς τους αντάρτες
με αντάλλαγμα οικονομικές παραχωρήσεις από τη Δύση, καθώς η ήδη περιορισμένη
πιθανή χρησιμότητα των γιουγκοσλαβικών βάσεων μειώνεται ακόμη περισσότερο από
τη νέα επίθεση του Ελληνικού Στρατού στην περιοχή των συνόρων του Καϊμακτσαλάν.
21 Οκτωβρίου 1946
(Αποχαρακτηρίστηκε στις 30 Αυγούστου 2018)
ΕΛΛΑΔΑ: Οι ΗΠΑ
επιδιώκουν να αποτρέψουν μια μείζονα κρίση
Το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ (Υπουργείο Εξωτερικών) ενημέρωσε τον Πρέσβη ΜακΒη ότι θεωρεί πως η
τεταμένη κατάσταση των διεθνών σχέσεων, με επίκεντρο την Ελλάδα, ενδέχεται να
οδηγήσει σε μια μεγάλη κρίση, η οποία μπορεί να καταστεί καθοριστικός
παράγοντας για τον μελλοντικό προσανατολισμό των χωρών της Εγγύς και Μέσης
Ανατολής. Το Υπουργείο θεωρεί ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των ΗΠΑ το να
παραμείνει η Ελλάδα ανεξάρτητη. Προσθέτει ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να λάβουν τα
κατάλληλα μέτρα για να υποστηρίξουν την εδαφική και πολιτική ακεραιότητα της
Ελλάδας.
Σύμφωνα με τις
οδηγίες του Υπουργείου, ο ΜακΒη είχε μια εμπιστευτική συνομιλία με τον Βασιλιά
Γεώργιο, κατά την οποία τόνισε στον Βασιλιά τη σημασία που αποδίδουν οι ΗΠΑ σε
μια διευρυμένη κυβέρνηση και την αναγκαιότητα να απομακρυνθούν οι πιο «ακραίοι
αντιδραστικοί» από το παρόν καθεστώς. Ο ΜακΒη πιστεύει ότι ο Βασιλιάς θα κάνει
ό,τι καλύτερο μπορεί για να επιτύχει τον σχηματισμό μιας κυβέρνησης επαρκώς
μετριοπαθούς, ώστε να δικαιολογηθεί η αμερικανική υποστήριξη.
