Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Ιούλιος
Καίσαρας»: Το
δίλημμα του Βρούτου και η προσπάθεια χειραγώγησής του από τον Κάσσιο ΚΑΣΣΙΟΣ Βρούτε, σε
παρατηρώ τώρα τελευταία: δεν βλέπω πια στα μάτια σου εκείνη την ευγένεια και
την ένδειξη αγάπης που είχα συνηθίσει. Είσαι πολύ πεισματάρης και παράξενος
απέναντι στον φίλο σου που σ’ αγαπάει. ΒΡΟΥΤΟΣ Μην πλανιέσαι,
Κάσσιε: αν θολώνει το βλέμμα μου, είναι γιατί στρέφω την ανταριασμένη μου όψη
στον εαυτό μου. Βασανίζομαι τελευταία με πάθη κάπως διαφορετικά, σκέψεις μόνο
για μένα, που ίσως σκιάζουν κάπως τη συμπεριφορά μου· όμως ας μην πικραίνονται απ’
αυτό οι καλοί μου φίλοι (ανάμεσά τους, Κάσσιε, είσαι κι εσύ) ούτε άλλη εξήγηση
να δίνουν στην αμέλειά μου, παρά πως ο καημένος ο Βρούτος, όντας σε πόλεμο με
τον εαυτό του, λησμονεί να δείξει την αγάπη του σε άλλους ανθρώπους. 1ο Ερώτημα Να παρουσιάσετε το
δίλημμα με το οποίο έρχεται αντιμέτωπος ο Βρούτος. Ο Βρούτος, έχοντας
επίγνωση του σχεδίου του Ιούλιου Καίσαρα να ανακηρυχθεί βασιλιάς και να
καταλύσει τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, αναλογίζεται πως έχει ηθικό χρέος να παρεμποδίσει
το σχέδιό του αυτό. Ανήκει, άλλωστε, σε μια οικογένεια με μακρά δημοκρατική
παράδοση, καθώς ο πρόγονός του Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος ήταν εκείνος που εκδίωξε
τον τελευταίο βασιλιά της Ρώμης το 509 π.Χ., βάζοντας τα θεμέλια για την ίδρυση
της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Από την άλλη, όμως, ο Βρούτος έχει διαπιστώσει την
ευνοϊκή στάση που τηρεί απέναντί του ο Καίσαρας, γεγονός που θα του επέτρεπε να
εκμεταλλευτεί τη συγκυρία αυτή, προκειμένου να αποκτήσει ο ίδιος μεγαλύτερη εξουσία
για τον εαυτό του. Ο Βρούτος, μάλιστα, ακόμη κι αν δεν δίνει βάση στις φήμες
πως ο Καίσαρας είναι ο βιολογικός του πατέρας, αναγνωρίζει την εφεκτική του
στάση, που πιθανά οφείλεται στην ιδιαίτερη αγάπη που είχε ο Καίσαρας για την
ερωμένη του -και μητέρα του Βρούτου-, και γνωρίζει, άρα, πως, αν έπαιρνε το
μέρος του Καίσαρα, θα είχε τη δυνατότητα να αποκομίσει ποικίλα οφέλη. Το δίλημμα, ως εκ
τούτου, που αντιμετωπίζει ο Βρούτος είναι το αν θα πρέπει να ανταποκριθεί στο
ηθικό του χρέος που πηγάζει από την οικογενειακή του παράδοση και να υπερασπιστεί
τη δημοκρατία ή αν θα πρέπει να θέσει το προσωπικό του συμφέρον πάνω από το
συλλογικό, εκμεταλλευόμενος τη στάση του Καίσαρα απέναντί του. Η εσωτερική αυτή
διαμάχη γίνεται αισθητή στο πλαίσιο του κείμενου με τη χρήση μεταφορικού λόγου
(«στρέφω την ανταριασμένη μου όψη στον εαυτό μου», «ο Βρούτος, όντας σε πόλεμο
με τον εαυτό του»), καθώς και με την ειλικρινή παραδοχή πως ό,τι τον απασχολεί συνιστά
μια αμιγώς εσωτερική ανησυχία⸱ μια απόπειρα να κατανοήσει τις προσωπικές του επιθυμίες και το τι είναι
αυτό που οφείλει να κάνει («Βασανίζομαι τελευταία με πάθη κάπως διαφορετικά,
σκέψεις μόνο για μένα»). Ο Βρούτος, συνάμα, έχει επίγνωση πως αν τελικά
αποφάσιζε να παρεμποδίσει τον Καίσαρα, δεν θα είχε άλλο τρόπο να το επιτύχει
αυτό πέρα από το να προβεί σε μια βίαιη πράξη απέναντί του. ΒΡΟΥΤΟΣ Δεν θα το ’θελα,
Κάσσιε, κι ας τον αγαπάω πολύ. Όμως τι με κρατάς εδώ τόση ώρα; Τι είναι αυτό
που θέλεις να μου πεις; Αν είναι κάτι για γενικό καλό, βάλε μου στο ’να μάτι
τιμή και στ’ άλλο θάνατο και θα δω και τα δυο το ίδιο αδιάφορα· γιατί, ας μου
στείλουν οι θεοί τόσο καλό όσο αγαπώ τ’ όνομα της τιμής παρά φοβάμαι τον
θάνατο. ΚΑΣΣΙΟΣ Γνωρίζω αυτή την
αρετή μέσα σου, Βρούτο, τόσο καλά όσο γνωρίζω και την εξωτερική σου όψη.
Λοιπόν, η τιμή είναι το θέμα που θέλω να σου συζητήσω. Δεν ξέρω τι εσύ κι οι
άλλοι άνθρωποι σκέφτεστε για τούτη τη ζωή· μα για τον εαυτό μου θα το ’χα πιο
καλά να μη ζω παρά να ζω με φόβο από ένα τέτοιο πλάσμα σαν τον εαυτό μου.
Γεννήθηκα ελεύθερος όπως κι ο Καίσαρας· το ίδιο κι εσύ. Κι οι δυο ανατραφήκαμε το
ίδιο καλά με εκείνον, κι οι δυο μας αντέχουμε το κρύο του χειμώνα το ίδιο καλά
με εκείνον. Αλήθεια, μια μέρα
αγριεμένη, με δυνατό αγέρα, κι ενώ ο ταραγμένος Τίβερης τρωγόταν με τις ακτές του,
ο Καίσαρας μου είπε: «Τολμάς εσύ, Κάσσιε, τώρα να βουτήξεις μαζί μου μες στ’
οργισμένο ρέμα και να κολυμπήσεις ως το σημείο εκείνο;» Στον λόγο πάνω, έτσι
όπως ήμουν ντυμένος, βούτηξα ζητώντας του να μ’ ακολουθήσει. Κι αυτό έκανε
πράγματι. Το ρέμα μούγκριζε κι εμείς το χτυπούσαμε με τεντωμένα νεύρα, παραμερίζοντάς
το κι αναχαιτίζοντάς το με καρδιές της διαμάχης. Μα προτού βγούμε στο σημείο
που είχε προταθεί, ο Καίσαρας φώναξε: «Βοήθησέ με, Κάσσιε, γιατί θα πνιγώ!»
Τότε, όπως ο Αινείας, ο σπουδαίος μας πρόγονος, κουβάλησε στους ώμους του απ’
της Τροίας τις φλόγες τον γέρο Αγχίση, έτσι κι εγώ τράβηξα απ’ τα κύματα του
Τίβερη τον κουρασμένο Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος έγινε τώρα θεός· και ο
Κάσσιος είναι ένα άθλιο πλάσμα και πρέπει να λυγίζει το κορμί του, και μόνο αν
ο Καίσαρας του γνέψει αδιάφορα. Είχε πυρετό όταν
ήταν στην Ισπανία, κι όταν τον έπιανε κρίση, τον έβλεπα πώς έτρεμε· είναι
αλήθεια, αυτός ο θεός έτρεμε, τα δειλά χείλη του έχαναν το χρώμα τους και αυτά
τα ίδια μάτια, που σε ένα ανοιγόκλεισμά τους τρέμει ο κόσμος, έχαναν τη λάμψη
τους. Τον άκουσα να βογκάει. Ναι, κι αυτή του η γλώσσα που κάνει τους Ρωμαίους
να τον ξεχωρίζουν και να γράφουν όσα λέει στα βιβλία τους, αλίμονο, φώναζε:
«Δώσε μου να πιω, Τιτίνιε», σαν άρρωστο κοριτσάκι. Ω θεοί, μου προκαλεί εντύπωση
ένας άντρας με τόσο αδύναμη ιδιοσυγκρασία να βρίσκεται πρώτος στον μεγαλόπρεπο
κόσμο και να παίρνει αυτός μόνο τη δάφνη. 2η
Ερώτηση: Πώς
επιχειρεί ο Κάσσιος να χειραγωγήσει τον Βρούτο; Ο συγκλητικός
Κάσσιος, θέλοντας να εκμεταλλευτεί το κύρος της οικογένειας του Βρούτου και να διασφαλίσει
μέσω αυτού ευρύτερη αποδοχή στην επιχειρούμενη συνομωσία εις βάρος του Ιούλιου
Καίσαρα, τον προσεγγίζει με φαινομενικά προσωπικό ενδιαφέρον («δεν βλέπω πια
στα μάτια σου εκείνη την ευγένεια και την ένδειξη αγάπης που είχα συνηθίσει»).
Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ο Κάσσιος επιδιώκει να βεβαιωθεί πως θα ενισχύσει
στη σκέψη του Βρούτου την ήδη υπάρχουσα αντίθεσή του απέναντι στον Καίσαρα, όπως
αυτή έγινε αντιληπτή από το γεγονός πως στο πλαίσιο της εμφύλιας σύγκρουσης ο
Βρούτος πήρε το μέρος του Πομπήιου. Επιχειρεί, έτσι, αφενός να τονίσει την
ιδιαίτερη αξία που έχει για τον Βρούτο το αίσθημα της τιμής και, κατ’ επέκταση,
το αίσθημα ευθύνης που έχει ο Βρούτος απέναντι στη δημοκρατία, κι αφετέρου να υπονομεύσει
τον τυχόν λανθάνοντα θαυμασμό του Βρούτου για την προσωπικότητα του Καίσαρα.
Ιδίως ως προς τον δεύτερο στόχο φροντίζει να παρουσιάσει δύο επιμέρους
περιστατικά -το κολύμπι στον Τίβερη και την ασθένεια του Καίσαρα-, προκειμένου
να επισημάνει πως ο Καίσαρας είναι ένας απλός άνθρωπος και, μάλιστα, ένας αδύναμος
άνθρωπος. Με σχήμα αντίθεσης ο Κάσσιος αναδεικνύει την άδικη, κατά τη γνώμη
του, αποθέωση του Καίσαρα από τους πολίτες («τράβηξα απ’ τα κύματα του Τίβερη
τον κουρασμένο Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος έγινε τώρα θεός»). Με αφορμή, από
την άλλη, ένα περιστατικό ασθένειας του Καίσαρα, αξιοποιεί μια παρομοίωση για
να τον μειώσει στον μέγιστο βαθμό («φώναζε… σαν άρρωστο κοριτσάκι»), ώστε να δείξει
στον Βρούτο πως ο Καίσαρας δεν έχει σε καμία περίπτωση κάποια ξεχωριστή αρετή ή
ανδρεία, για να του επιφυλάσσονται τέτοιες τιμές («μου προκαλεί εντύπωση ένας
άντρας με τόσο αδύναμη ιδιοσυγκρασία να βρίσκεται πρώτος στον μεγαλόπρεπο κόσμο»).
Γίνεται, άρα, εμφανής η πρόθεσή του να καθοδηγήσει ή προτιμότερο να
χειραγωγήσει τον Βρούτο, ώστε να αποδομήσει στην σκέψη του τον Καίσαρα και να
τον αντιμετωπίσει ως έναν απλό άνθρωπο, ο οποίος έχει αναίτια αποκτήσει μεγάλη
δόξα και ασύγκριτη πολιτική δύναμη. Στοιχεία ιστορικού πλαισίου Η έρις που οδήγησε σε διαμάχη τον Καίσαρα
και τους συγκλητικούς στις αρχές του έτους 49 π.Χ., είχε ως αντικείμενο το αν ο
κατακτητής των Γαλατιών, ο απόγονος της Αφροδίτης και του Αινεία, θα αποστρατευόταν
μετά τη λήξη της αρχηγίας του, ή θα απολάμβανε μία εξαιρετική θέση μέσα στην πόλη.
Αντιμέτωπος με τον Καίσαρα, ο Πομπηίος επισήμως υπέρμαχος της Συγκλήτου, αξίωνε
παρόμοιες τιμές. Η ένοπλη σύγκρουση που ξέσπασε έφερε σε αντιπαράθεση δύο
αντιλήψεις μάλλον για την πολιτική ζωή παρά δύο άνδρες. Μια αντίληψη δημοκρατική
(ή τουλάχιστον ολιγαρχική) που θεωρούσε τους πολιτικούς άνδρες
«υποκαταστάσιμους», με προσωρινή αποστολή, καθορισμένη και περιορισμένη, στο
όνομα του «ρωμαϊκού λαού», δηλαδή της διφυούς πολιτικής κοινότητας η οποία
αποτελείτο από το σύνολο των πολιτών αφενός και από τη Σύγκλητο αφετέρου —και
μια αντίληψη μοναρχική που αναδείκνυε στην εξουσία, ως εκπρόσωπο της ρωμαϊκής κοινότητας,
έναν άνδρα που είχε διακριθεί για τις νίκες του, το παρελθόν του και για ένα
είδος συναίνεσης, λαϊκής ετυμηγορίας, που τον αναγνώριζε ως αρχηγό. Αυτή η
συναίνεση ή άλλως λαϊκή ετυμηγορία ήταν πραγματικός θεσμός, παραδοσιακός στη
Ρώμη. Στο πεδίο της μάχης, το εσπέρας της νίκης, οι στρατιώτες είχαν το έθιμο
να χαιρετίζουν τον αρχηγό τους με το όνομα του imperator. Έτσι κατέληξε ο
τίτλος αυτός να απονέμεται από τη Σύγκλητο μόλις έφθαναν οι ειδήσεις που
ανάγγελλαν μια νίκη, δηλαδή οι δαφνοστεφανωμένες πινακίδες που κατ’ έθιμον
αποστέλλονταν σε ανάλογες περιστάσεις. Αυτός ο τίτλος του imperator, που μετά
τον Καίσαρα θα ορίζει το πρόσωπο του Ηγεμόνα (τότε το imperator θα φέρεται ως
επωνυμία) έχει βαρύνουσα σημασία: σημαίνει ότι οι στρατιώτες (που είναι όλοι
πολίτες!) αναγνωρίζουν στον αρχηγό τους το δικαίωμα ζωής και θανάτου, ένα
δικαίωμα που από το νόμο διέθετε βέβαια, αλλά τώρα το λαβαίνει με μια πράξη θεληματική.
Σημαίνει επίσης ότι οι ίδιοι στρατιώτες διακρίνουν σε εκείνον την παρουσία μιας
ανώτερης εξουσίας, σχεδόν θείας, που τον προσεγγίζει στον θεό Δία, κυρίαρχο της
Ρώμης και σύμβολο απόλυτης ισχύος. Ο Καίσαρ, μετά τις νίκες του, θα επιτύχει
από τη Σύγκλητο να θεσπίσει προς τιμή του «ικεσίες», όπως στους θεούς. Κατά τη
διάρκεια των ικεσιών, οι ναοί ήταν ανοιχτοί, οι πολίτες, άνδρες και γυναίκες,
προσέρχονταν για να ευχαριστήσουν τους θεούς για τα ευεργετήματα που χάρισαν
στον ρωμαϊκό λαό με τη μεσολάβηση του νικηφόρου imperator. Έτσι εκείνος εξυψωνόταν
υπεράνω των άλλων ανθρώπων και δεν υπήρχε πλέον όμοιός του μέσα στην πόλη. Ο Καίσαρ —είναι βέβαιο— επιθυμούσε τη
βασιλεία, μια βασιλεία όχι όπως εκείνη των παλαιών βασιλέων της Ρώμης, αλλά που
να έμοιαζε περισσότερο με τη βασιλεία των ελληνιστικών βασιλέων, κληροδότημα
του Αλεξάνδρου. Διακατεχόταν από την ανάμνηση του κατακτητή που είχε ξεκινήσει αναζητώντας
τα πέρατα του κόσμου. Αφού είχε φθάσει στην εσχατιά της Δύσης, με την
εκστρατεία στη Βρετανία, σχεδίαζε την εποχή που δολοφονήθηκε, την ημέρα των
ειδών του Μαρτίου του 44 π.Χ., να οργανώσει μιαν άλλη προς την Ανατολή.
Ονειρευόταν να γίνει ο απόλυτος άρχοντας της Γης. Είχε φροντίσει να διαδοθεί η
φήμη ότι η Ανατολή θα μπορούσε να κατακτηθεί μόνον από έναν άντρα που θα έφερε
τον τίτλο του βασιλιά. Οι συνωμότες των ειδών του Μαρτίου
θέλησαν να συντρίψουν εκείνον που τον αποκαλούσαν τύραννο, που είχε αναδειχθεί
μέσα στη Δημοκρατία με τρόπο που τους φαινόταν αφόρητος. Αλλά η πράξη τους σε
τίποτε δεν μετέβαλε την πραγματική κατάσταση. Όλες οι απόπειρες για αποκατάσταση
της παλαιάς τάξης πραγμάτων, δηλαδή να αποδοθούν στη Σύγκλητο οι εξουσίες της, στο
λαό τα προνόμιά του, κατέληξαν σε νέο χάος. Οι εμφύλιοι πόλεμοι που ολοκλήρωσαν
τον αποδεκατισμό της αριστοκρατίας, από το 43 έως το 31, από τον πόλεμο που
διεξήγαγαν ο Αντώνιος και ο Οκτάβιος, θετός γιος του νεκρού δικτάτορα, κατά των
δολοφόνων του τελευταίου, οι οποίοι είχαν αρχηγούς τον Βρούτο και τον Κάσσιο,
μέχρι τον αγώνα που έφερε αντιμέτωπους τους δύο συμμάχους του 43 και έληξε με
τη νίκη του Οκτάβιου στο Άκτιο, στις 2 Σεπτεμβρίου του 31, έκαναν φανερό ότι η
Δημοκρατία είχε πεθάνει, ότι ήταν αναπόφευκτο να αναγνωρίσουν στο εξής την αναγκαιότητα
ενός ηγεμόνα, ενός ανθρώπου που θα προστάτευε όλο το «ρωμαϊκό όνομα», θα εγγυάτο
την ενότητα και θα διασφάλιζε την πόλη από τη διχόνοια. Η Ευρώπη από τους
πρώτους χρόνους μέχρι το Μεσαίωνα, Pierre Grimal, Jacques-Pierre Millotte, René
Raynal
Ιστορία
Προσανατολισμού: Η ανάθεση της προεδρίας της Τραπεζούντας στον Χρύσανθο
(πηγές) Συνδυάζοντας
τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται,
να αναφερθείτε: α) στην παράδοση της Τραπεζούντας στον
μητροπολίτη Χρύσανθο, και β) στην παρουσία του μητροπολίτη
Χρύσανθου στο συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι. Κείμενο
Α Χαρακτηριστικό
της εμπιστοσύνης που απέλαυε ο Χρύσανθος ακόμη και στην επίσημη τουρκική ηγεσία
είναι η ανάθεση της προεδρίας της προσωρινής κυβερνήσεως της Τραπεζούντας στο
μητροπολίτη σε δραματική συνομιλία λίγο πριν αποχωρήσει η τουρκική ηγεσία και
εγκαταλείψει την πόλη στα ρωσικά στρατεύματα (3 Απριλίου 1916). Η προσωπική
μαρτυρία του μητροπολίτη Χρύσανθου για το γεγονός διακρίνεται από ιερατική
αξιοπρέπεια: « […] Οι υπό του βαλή Τραπεζούντος και του αντιπροσώπου του
κεντρικού νεοτουρκικού κομιτάτου κατά την νύκτα εκείνη λεχθέντες λόγοι ήταν
επίσημος αναγνώρισις της ανθρωπιστικής και χριστιανικής αποστολής και δράσεως
της Ελληνικής Εκκλησίας». Ο
ανθρωπισμός και η πολιτικότητα του Χρύσανθου αποδείχτηκαν και στη διάρκεια της
ρωσικής κατοχής με την περίθαλψη στην Τραπεζούντα χιλιάδων Τούρκων προσφύγων
και τη διάσωσή τους από την εκδίκηση των Αρμενίων στρατιωτών του ρωσικού
στρατού. […] Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί πως και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση
ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία στην προσωρινή διοίκηση της περιοχής και
ήταν σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ. Ιστορία
του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών Κείμενο
Β Από
τον Απρίλιο του 1919 η εκπροσώπηση των ποντιακών διεκδικήσεων ανατίθεται στον
μητροπολίτη Χρύσανθο, που πείθεται να υιοθετήσει τη συμβιβαστική άποψη του
Βενιζέλου για ομοσπονδιακό Αρμενικό κράτος, όπου θα ίσχυε για τους Έλληνες
καθεστώς αυτονομίας. Στις επαφές του με τους ιθύνοντες του Συνεδρίου ο
μητροπολίτης συνάντησε ευνοϊκή αποδοχή των απόψεών του. Ο Ουίλσον, ο Κλεμανσώ
και ο Ταρντιέ έδειξαν διατεθειμένοι να υποστηρίξουν τις προτάσεις του, που
αντίθετα προκάλεσαν την αντίδραση τόσο των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου. Ιστορία
του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών Ενδεικτική
απάντηση α. Λίγες
μέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης, τον Απρίλιο του 1916, έγινε η
παράδοση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο Βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη στο
μητροπολίτη Χρύσανθο. Όπως επισημαίνεται στο Κείμενο Α΄, επιβεβαιώνοντας το
γεγονός αυτό, η ανάθεση στον Χρύσανθο της προεδρίας του προσωρινού
κυβερνητικού σχήματος της Τραπεζούντας φανέρωνε τον υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης
που του είχε ακόμη και η επίσημη τουρκική ηγεσία. Η παράδοση της προεδρίας
έγινε λίγο προτού εγκαταλειφθεί η Τραπεζούντα στα ρωσικά στρατεύματα (3
Απριλίου 1916), με τον μητροπολίτη να μεθερμηνεύει την κίνηση αυτή του Τούρκου
βαλή και του εκπροσώπου του νεοτουρκικού κομιτάτου όχι ως αναγνώριση
εμπιστοσύνης στο πρόσωπό του, αλλά ως αναγνώριση του ανθρωπιστικού και χριστιανικού
έργου της Ελληνικής Εκκλησίας εν γένει. Πρόκειται για μια προσωπική μαρτυρία
του μητροπολίτη που φανερώνει την αξιοπρέπεια και την ταπεινοφροσύνη του. Ο
Χρύσανθος λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους μουσουλμάνους της
περιοχής, έγινε δεκτός, από τους Ρώσους αλλά και από τους προξενικούς
εκπροσώπους των άλλων κρατών, ως ηγέτης στην ευαίσθητη περιοχή, όπου ήταν ακόμη
νωπές στους κατοίκους οι μνήμες από τις σφαγές και τις εχθροπραξίες. Το
γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από το Κείμενο Α΄, στο οποίο σημειώνεται
επιπροσθέτως πως ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία της προσωρινής διοίκησης της
Τραπεζούντας ακόμη και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, λειτουργώντας παράλληλα
ως σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ (συμβουλίου). Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου
ήταν ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και
μουσουλμάνων. Όπως, άλλωστε, σημειώνεται στο Κείμενο Α΄, ο Χρύσανθος μερίμνησε
για την περίθαλψη χιλιάδων Τούρκων στρατιωτών, τους οποίους διέσωσε από την
εκδικητική διάθεση Αρμένιων στρατιωτών που ήταν μέλη του ρωσικού στρατού. Το
Φεβρουάριο του 1918 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά, όταν ύστερα από την
επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917, ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την
Τραπεζούντα και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων. β. Η
πρόταση του Ελ. Βενιζέλου να παραχωρηθεί η περιοχή του Πόντου στην υπό ίδρυση
Αρμενική Δημοκρατία προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στους Έλληνες του Πόντου, οι
οποίοι στα διάφορα συνέδρια που πραγματοποίησαν στο Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο
Βατούμ και στη Μασσαλία, διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τη στάση της ελληνικής
κυβέρνησης. Πολλά ποντιακά σωματεία έστειλαν τότε τηλεγραφήματα στο Παρίσι για
να μεταπείσουν τον πρωθυπουργό, τον οποίο επισκέφθηκε μάλιστα τον Απρίλιο του
1919 ο μητροπολίτης Χρύσανθος, ο οποίος, σύμφωνα με το Κείμενο Β΄, ανέλαβε
την περίοδο εκείνη την ευθύνη της εκπροσώπησης των διεκδικήσεων των Ποντίων.
Μετά τη διεξοδική ενημέρωση που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός από τον Χρύσανθο,
για το Ποντιακό Ζήτημα, αποφάσισε να ενισχύσει τις προσπάθειες των Ποντίων και
έδωσε την έγκριση του στο μητροπολίτη να συνεχίσει την προσπάθεια ενημέρωσης
όλων των πολιτικών που έλαβαν μέρος στη Συνδιάσκεψη. Το Κείμενο Β΄, ωστόσο,
παρουσιάζει μια διαφορετική εκδοχή, εφόσον επισημαίνει πως ο Χρύσανθος
πείστηκε από τον Βενιζέλο και υιοθέτησε τη συμβιβαστική του άποψη, σύμφωνα με
την οποία οι Έλληνες του Πόντου θα εντάσσονταν στο ομόσπονδο Αρμενικό κράτος, έχοντας
καθεστώς αυτονομίας. Οι
περισσότεροι από αυτούς, με εξαίρεση τους Άγγλους αντιπροσώπους, είδαν με πολλή
κατανόηση τα αιτήματα των Ελληνοποντίων. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνεται από
το Κείμενο Β΄, στο οποίο αναφέρεται η θετική στάση τόσο του Αμερικανού Προέδρου
Ουίλσον όσο και του Γάλλου πρωθυπουργού Κλεμανσώ και του Γάλλου Προέδρου Ταρντιέ.
Συγκεκριμένα, στην πρόταση του μητροπολίτη να γίνει ο Πόντος ανεξάρτητο κράτος
υπό ελληνική εντολή, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. Ούιλσον απάντησε: «Είναι θαυμάσια
όσα μου λέτε. Ο Πόντος πρέπει να γίνει ανεξάρτητος. Μίαν ψήφον έχω εις την
Συνδιάσκεψιν, αλλά θα την διαθέσω υπέρ του λαού σας». Σύμφωνα, πάντως, με το
Κείμενο Β΄, οι προτάσεις του Χρύσανθου σχετικά με την ένταξη του Πόντου στο
Αρμενικό κράτος προκάλεσαν τις αντιδράσεις όχι μόνο των Ελλήνων του Πόντου,
αλλά και των Αρμενίων.
Νέα ελληνικά: Αναλυτική
κλίση ρήματος «αποθαρρύνω» Ενεργητική φωνή Ενεστώτας Οριστική αποθαρρύνω, αποθαρρύνεις, αποθαρρύνει,
αποθαρρύνουμε, αποθαρρύνετε, αποθαρρύνουν (ή αποθαρρύνουνε) Υποτακτική να αποθαρρύνω, να αποθαρρύνεις,
να αποθαρρύνει, να αποθαρρύνουμε, να αποθαρρύνετε, να αποθαρρύνουν (ή να αποθαρρύνουνε) Προστακτική β΄ ενικό: αποθάρρυνε
– β΄ πληθυντικό: αποθαρρύνετε Μετοχή αποθαρρύνοντας Παρατατικός Οριστική αποθάρρυνα, αποθάρρυνες, αποθάρρυνε,
αποθαρρύναμε, αποθαρρύνατε, αποθάρρυναν ή αποθαρρύνανε Αόριστος Οριστική αποθάρρυνα, αποθάρρυνες, αποθάρρυνε,
αποθαρρύναμε, αποθαρρύνατε, αποθάρρυναν ή αποθαρρύνανε Υποτακτική να αποθαρρύνω, να
αποθαρρύνεις, να αποθαρρύνει, να αποθαρρύνουμε, να αποθαρρύνετε, να
αποθαρρύνουν (ή να αποθαρρύνουνε) Προστακτική β΄ ενικό: αποθάρρυνε
– β΄ πληθυντικό: αποθαρρύνετε Εξακολουθητικός
Μέλλοντας Οριστική θα αποθαρρύνω, θα αποθαρρύνεις,
θα αποθαρρύνει, θα αποθαρρύνουμε, θα αποθαρρύνετε, θα αποθαρρύνουν (ή θα
αποθαρρύνουνε) Συνοπτικός
Μέλλοντας Οριστική θα αποθαρρύνω, θα αποθαρρύνεις,
θα αποθαρρύνει, θα αποθαρρύνουμε, θα αποθαρρύνετε, θα αποθαρρύνουν (ή θα
αποθαρρύνουνε) Συντελεσμένος
Μέλλοντας Οριστική θα έχω αποθαρρύνει, θα έχεις αποθαρρύνει,
θα έχει αποθαρρύνει, θα έχουμε αποθαρρύνει, θα έχετε αποθαρρύνει, θα έχουν(ε) αποθαρρύνει Παρακείμενος Οριστική έχω αποθαρρύνει, έχεις
αποθαρρύνει, έχει αποθαρρύνει, έχουμε αποθαρρύνει, έχετε αποθαρρύνει, έχουν(ε)
αποθαρρύνει Υποτακτική να έχω
αποθαρρύνει, να έχεις αποθαρρύνει, να έχει αποθαρρύνει, να έχουμε αποθαρρύνει, να
έχετε αποθαρρύνει, να έχουν(ε) αποθαρρύνει Μετοχή έχοντας αποθαρρύνει Υπερσυντέλικος Οριστική είχα αποθαρρύνει, είχες αποθαρρύνει,
είχε αποθαρρύνει, είχαμε αποθαρρύνει, είχατε αποθαρρύνει, είχαν(ε) αποθαρρύνει Παθητική φωνή Ενεστώτας Οριστική αποθαρρύνομαι, αποθαρρύνεσαι, αποθαρρύνεται,
αποθαρρυνόμαστε, αποθαρρύνεστε, αποθαρρύνονται Υποτακτική να αποθαρρύνομαι, να
αποθαρρύνεσαι, να αποθαρρύνεται, να αποθαρρυνόμαστε, να αποθαρρύνεστε, να αποθαρρύνονται Προστακτική β΄ πληθυντικό: αποθαρρύνεστε Μετοχή αποθαρρυνόμενος,
αποθαρρυνόμενη, αποθαρρυνόμενο Παρατατικός Οριστική αποθαρρυνόμουν, αποθαρρυνόσουν, αποθαρρυνόταν,
αποθαρρυνόμαστε, αποθαρρυνόσαστε, αποθαρρύνονταν (& αποθαρρυνόμουνα,
αποθαρρυνόσουνα, αποθαρρυνότανε, αποθαρρυνόμασταν, αποθαρρυνόσασταν, αποθαρρυνόντουσαν
ή αποθαρρυνόντανε) Αόριστος Οριστική αποθαρρύνθηκα, αποθαρρύνθηκες, αποθαρρύνθηκε,
αποθαρρυνθήκαμε, αποθαρρυνθήκατε, αποθαρρύνθηκαν ή αποθαρρυνθήκανε Υποτακτική να αποθαρρυνθώ, να
αποθαρρυνθείς, να αποθαρρυνθεί, να αποθαρρυνθούμε, να αποθαρρυνθείτε, να αποθαρρυνθούν
ή να αποθαρρυνθούνε Προστακτική β΄ ενικό: αποθαρρύνσου
– β΄ πληθυντικό: αποθαρρυνθείτε Εξακολουθητικός
Μέλλοντας Οριστική θα αποθαρρύνομαι, θα
αποθαρρύνεσαι, θα αποθαρρύνεται, θα αποθαρρυνόμαστε, θα αποθαρρύνεστε, θα
αποθαρρύνονται Συνοπτικός
Μέλλοντας Οριστική θα αποθαρρυνθώ, θα
αποθαρρυνθείς, θα αποθαρρυνθεί, θα αποθαρρυνθούμε, θα αποθαρρυνθείτε, θα
αποθαρρυνθούν ή θα αποθαρρυνθούνε Συντελεσμένος
Μέλλοντας Οριστική θα έχω αποθαρρυνθεί, θα έχεις αποθαρρυνθεί,
θα έχει αποθαρρυνθεί, θα έχουμε αποθαρρυνθεί, θα έχετε αποθαρρυνθεί, θα
έχουν(ε) αποθαρρυνθεί Παρακείμενος Οριστική έχω αποθαρρυνθεί, έχεις
αποθαρρυνθεί, έχει αποθαρρυνθεί, έχουμε αποθαρρυνθεί, έχετε αποθαρρυνθεί, έχουν(ε)
αποθαρρυνθεί Υποτακτική να έχω
αποθαρρυνθεί, να έχεις αποθαρρυνθεί, να έχει αποθαρρυνθεί, να έχουμε
αποθαρρυνθεί, να έχετε αποθαρρυνθεί, να έχουν(ε) αποθαρρυνθεί Μετοχή αποθαρρυμένος, αποθαρρυμένη,
αποθαρρυμένο Υπερσυντέλικος Οριστική είχα αποθαρρυνθεί, είχες αποθαρρυνθεί,
είχε αποθαρρυνθεί, είχαμε αποθαρρυνθεί, είχατε αποθαρρυνθεί, είχαν(ε) αποθαρρυνθεί Σημείωση: αποθαρρυμένος ή
αποθαρρημένος; Η λέξη δεν σχετίζεται με το αρχ. ρήμα ἀποθαρρῶ (-έω) ούτε με το ελληνιστικό ἀποθαρρύνομαι «παίρνω θάρρος», αλλά σχηματίστηκε στη Νέα Ελληνική με τον
ενεστωτικό τύπο αποθαρρύνω ως μεταφραστικό δάνειο από το γαλλ. decourager. Συνεπώς, εφόσον
δεν συνδέεται με τους αρχαίους τύπους είναι προτιμότερο η μετοχή του
μεσοπαθητικού παρακειμένου να ορθογραφείται με τον απλούστερο τρόπο:
αποθαρρυμένος (με -υ-). Σύμφωνα με τη
σχολική γραμματική η λέξη γράφεται *αποθαρρημένος (με -η-). Η γραφή αυτή όμως προκαλεί
την παραπλανητική εντύπωση ότι η μετοχή προέρχεται από το αρχ. ρήμα ἀποθαρρῶ ή από νεότερο αντίστοιχο, ενώ θα ήγειρε προβλήματα στην
αντιμετώπιση σύνθετων ρημάτων με κοινή προέλευση, δηλ. των ενθαρρύνω και
αποθρασύνω. Πηγή σημειώσεων:
Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής,
Κέντρο Λεξικολογίας
Νέα ελληνικά: Αναλυτική
κλίση ρήματος «καταχωρίζω» καταχωρίζω = καταγράφω
με αναλυτικό τρόπο (στοιχεία) στην κατάλληλη θέση (σε κατάλογο, πίνακα, βιβλίο,
λογαριασμό, έντυπο). Ενεργητική φωνή Ενεστώτας Οριστική καταχωρίζω, καταχωρίζεις, καταχωρίζει,
καταχωρίζουμε, καταχωρίζετε, καταχωρίζουν (ή καταχωρίζουνε) Υποτακτική να καταχωρίζω, να καταχωρίζεις,
να καταχωρίζει, να καταχωρίζουμε, να καταχωρίζετε, να καταχωρίζουν (ή να καταχωρίζουνε) Προστακτική β΄ ενικό: καταχώριζε
– β΄ πληθυντικό: καταχωρίζετε Μετοχή καταχωρίζοντας Παρατατικός Οριστική καταχώριζα, καταχώριζες, καταχώριζε,
καταχωρίζαμε, καταχωρίζατε, καταχώριζαν ή καταχωρίζανε Αόριστος Οριστική καταχώρισα, καταχώρισες, καταχώρισε,
καταχωρίσαμε, καταχωρίσατε, καταχώρισαν ή καταχωρίσανε Υποτακτική να καταχωρίσω, να καταχωρίσεις,
να καταχωρίσει, να καταχωρίσουμε, να καταχωρίσετε, να καταχωρίσουν (ή να καταχωρίσουνε) Προστακτική β΄ ενικό: καταχώρισε
– β΄ πληθυντικό: καταχωρίστε Εξακολουθητικός
Μέλλοντας Οριστική θα καταχωρίζω, θα καταχωρίζεις,
θα καταχωρίζει, θα καταχωρίζουμε, θα καταχωρίζετε, θα καταχωρίζουν (ή θα
καταχωρίζουνε) Συνοπτικός
Μέλλοντας Οριστική θα καταχωρίσω, θα καταχωρίσεις,
θα καταχωρίσει, θα καταχωρίσουμε, θα καταχωρίσετε, θα καταχωρίσουν (ή θα
καταχωρίσουνε) Συντελεσμένος
Μέλλοντας Οριστική θα έχω καταχωρίσει, θα έχεις καταχωρίσει,
θα έχει καταχωρίσει, θα έχουμε καταχωρίσει, θα έχετε καταχωρίσει, θα έχουν(ε) καταχωρίσει Παρακείμενος Οριστική έχω καταχωρίσει, έχεις
καταχωρίσει, έχει καταχωρίσει, έχουμε καταχωρίσει, έχετε καταχωρίσει, έχουν(ε)
καταχωρίσει Υποτακτική να έχω
καταχωρίσει, να έχεις καταχωρίσει, να έχει καταχωρίσει, να έχουμε καταχωρίσει, να
έχετε καταχωρίσει, να έχουν(ε) καταχωρίσει Μετοχή έχοντας καταχωρίσει Υπερσυντέλικος Οριστική είχα καταχωρίσει, είχες καταχωρίσει,
είχε καταχωρίσει, είχαμε καταχωρίσει, είχατε καταχωρίσει, είχαν(ε) καταχωρίσει Παθητική φωνή Ενεστώτας Οριστική καταχωρίζομαι, καταχωρίζεσαι, καταχωρίζεται,
καταχωριζόμαστε, καταχωρίζεστε, καταχωρίζονται Υποτακτική να καταχωρίζομαι, να
καταχωρίζεσαι, να καταχωρίζεται, να καταχωριζόμαστε, να καταχωρίζεστε, να καταχωρίζονται Προστακτική β΄ πληθυντικό: καταχωρίζεστε Μετοχή --- Παρατατικός Οριστική καταχωριζόμουν, καταχωριζόσουν, καταχωριζόταν,
καταχωριζόμαστε, καταχωριζόσαστε, καταχωρίζονταν (& καταχωριζόμουνα,
καταχωριζόσουνα, καταχωριζότανε, καταχωριζόμασταν, καταχωριζόσασταν, καταχωριζόντουσαν) Αόριστος Οριστική καταχωρίστηκα, καταχωρίστηκες, καταχωρίστηκε,
καταχωριστήκαμε, καταχωριστήκατε, καταχωρίστηκαν ή καταχωριστήκανε Υποτακτική να καταχωριστώ, να
καταχωριστείς, να καταχωριστεί, να καταχωριστούμε, να καταχωριστείτε, να καταχωριστούν
ή να καταχωριστούνε Προστακτική β΄ ενικού: καταχωρίσου
– β΄ πληθυντικό: καταχωριστείτε Εξακολουθητικός
Μέλλοντας Οριστική θα καταχωρίζομαι, θα
καταχωρίζεσαι, θα καταχωρίζεται, θα καταχωριζόμαστε, θα καταχωρίζεστε, θα
καταχωρίζονται Συνοπτικός
Μέλλοντας Οριστική θα καταχωριστώ, θα
καταχωριστείς, θα καταχωριστεί, θα καταχωριστούμε, θα καταχωριστείτε, θα
καταχωριστούν ή θα καταχωριστούνε Συντελεσμένος
Μέλλοντας Οριστική θα έχω καταχωριστεί, θα έχεις καταχωριστεί,
θα έχει καταχωριστεί, θα έχουμε καταχωριστεί, θα έχετε καταχωριστεί, θα
έχουν(ε) καταχωριστεί Παρακείμενος Οριστική έχω καταχωριστεί, έχεις
καταχωριστεί, έχει καταχωριστεί, έχουμε καταχωριστεί, έχετε καταχωριστεί, έχουν(ε)
καταχωριστεί Υποτακτική να έχω
καταχωριστεί, να έχεις καταχωριστεί, να έχει καταχωριστεί, να έχουμε
καταχωριστεί, να έχετε καταχωριστεί, να έχουν(ε) καταχωριστεί Μετοχή καταχωρισμένος, καταχωρισμένη,
καταχωρισμένο Υπερσυντέλικος Οριστική είχα καταχωριστεί, είχες καταχωριστεί,
είχε καταχωριστεί, είχαμε καταχωριστεί, είχατε καταχωριστεί, είχαν(ε) καταχωριστεί Σημείωση: καταχωρίζω –
καταχώριση: Το αρχαίο ρήμα καταχωρίζω, που αρχικά σήμαινε «τακτοποιώ» και
αργότερα «ταξινομώ», οδήγησε στον σχηματισμό του νεότερου όρου καταχώριση (με
-ι-), όπως συνέβη και με άλλα παράγωγα ρημάτων σε -ίζω (π.χ. ασφαλίζω –
ασφάλιση, ρυθμίζω – ρύθμιση, εξαφανίζω – εξαφάνιση). Συνεπώς είναι προτιμότερο
να ορθογραφείται η συγκεκριμένη ομάδα λέξεων ως εξής: καταχωρίζω, καταχώριση⸱ ρηματικοί τύποι:
καταχωρισμένος (μετοχή), καταχωρίσω / καταχωριστώ (εξαρτημένοι), καταχώρισα /
καταχωρίστηκα (συνοπτικός τύπος του παρελθόντος, αόριστος). Πηγή σημειώσεων:
Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής,
Κέντρο Λεξικολογίας
