Μιχαήλ
Μητσάκης (1863-1916) «Εις
τρελλός» Το κείμενο
που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το διήγημα του Μιχαήλ Μητσάκη «Εις τρελλός»
που δημοσιεύτηκε στις 15 Μαρτίου 1887 στο περιοδικό «Εστία». Μεταξύ των
ολίγων περιέργων θεαμάτων της μικράς επαρχιακής πόλεως εις ην διήλθον την
παιδικήν μου ηλικίαν, κατελέγετο και εις παράφρων, ούτινος η ανάμνησις έμεινεν
βαθέως εγκεχαραγμένη εις το πνεύμα μου. Υψηλός μάλλον
το ανάστημα, κάτισχνος[1], την
κόμην μακράν και αγρίαν, τους οφθαλμούς έξω των κογχών, το γένειον πυκνόν και
άτακτον, το δέρμα κατερρικνωμένον υπό του ήλιου και του ψύχους, τον αυχένα
κεκυφώς[2],
περιέφερεν από πρωίας μέχρις εσπέρας ανά τας οδούς το ρακένδυτου σώμα του και
την πειναλέαν ύπαρξίν του. [...] Αβλαβής άλλως
κατά πάντα, ήρεμος ως αρνίον, συμπαθής μάλιστα, μ’ όλην της μορφής του την
έκφρασιν και του βλέμματός του την ανήσυχον και αόριστον λάμψιν. Αλλ’ ίσα ίσα
διότι ήτο αβλαβής υφίστατο τα πάνδεινα. Τα παιδία των σχολείων παρηκολούθουν
αλαλάζοντα[3]
κατόπιν του, έσυρον εκ των όπισθεν τα εσχισμένα του φορέματα ή τον ελιθοβόλουν
κατά βούλησιν. Οι χαριτωμένοι νεανίαι του γυμνασίου εδοκίμαζον την δύναμιν των
βραχιόνων των επί της ράχεώς του. Τον εκύλιον εις την λάσπην όταν έβρεχε και
εις τον κονιορτόν[4] όταν
δεν έβρεχε· του έδιδον και εκάπνιζε τσιγάρα εις τα όποια περιείχετο πυρίτις,
όπως γελώσιν έπειτα βλέποντες αναφλεγομένας τας τρίχας του πώγωνός[5] του.
Ειδικαί συμμορίαι κατηρτίζοντο προς ανεύρεσίν του, τον συνελάμβανον, τον έδενον
και τον έφερον όπου υπήρχε σύναξις κόσμου και ανελάμβανον τα καθήκοντα των
εκτελεστών των προαποφασισθέντων προς τέρψιν των περιισταμένων και αναπλήρωσιν
άλλης δημοσίας διασκεδάσεως. 1. κάτισχνος:
πολύ αδύνατος 2. κεκυφώς:
σκυφτός 3. αλαλάζοντα:
φωνάζοντας 4. κονιορτόν:
σκόνη 5. πώγωνος: πηγουνιού ΘΕΜΑ 3 (μονάδες
20) α) Ποια
είναι η λειτουργία των μετοχών στο κείμενο («αλαλάζοντα», «βλέποντες»,
«αναφλεγομένας»); Τι προσδίδουν στο ύφος; Η χρήση
μετοχών που δηλώνουν τρόπο επιτρέπει στον αφηγητή να αποδώσει αφενός τη
συλλογική και ενεργή συμμετοχή των παιδιών στον βασανισμό του άκακου ήρωα, και
αφετέρου την επικινδυνότητα των πράξεών τους, εφόσον διασκεδάζουν με τις φλόγες
που πιάνουν τα γένια του, όταν καπνίζει τα τσιγάρα με την πυρίτιδα. Με τις μετοχές
αυτές ενισχύεται η δραματικότητα του ύφους, εφόσον τονίζεται το στοιχείο της δράσης
και διαφαίνεται το συνεχές, όπως και το ανηλεές των βασανιστηρίων εις βάρος του
ήρωα. β) Να
χαρακτηρίσετε το ύφος του κειμένου. Το ύφος του
κειμένου μπορεί να χαρακτηριστεί ρεαλιστικό, δοθέντος πως ο αφηγητής δηλώνει
πως τα όσα καταγράφει συνιστούν γεγονότα που ο ίδιος είδε και βίωσε στη
γενέθλια πόλη του. Αποδίδει, ως εκ τούτου, με τρόπο ειλικρινή τη βίαιη,
απάνθρωπη και μειωτική αντιμετώπιση του άκακου «παράφρονα» της μικρής του πόλης
από τους συμπολίτες του. Παραλλήλως, το ύφος του κειμένου είναι δραματικό,
καθώς τόσο με τη συνδρομή της θαμιστικής αφήγησης όσο και με τη συνεχή χρήση
ρημάτων που δηλώνουν βίαιες ενέργειες αποδίδει μια διαρκή κλιμάκωση της απάνθρωπης
δράσης των παιδιών της μικρής πόλης. Η δραματικότητα αυτή, συνάμα, ενισχύεται μέσω
της συναισθηματικής έντασης που προκαλείται στους αναγνώστες λόγω ακριβώς της σκληρότητας
των παρουσιαζόμενων γεγονότων. ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15) Να
ερμηνεύσεις με βάση τα νοήματα του κειμένου τη στάση των συμπολιτών στον ήρωα
της αφήγησης και να εκθέσεις τις σκέψεις και τα συναισθήματα που σου προκάλεσε
η ανάγνωση του αποσπάσματος. Να οργανώσεις την ερμηνεία σου σε 100-150 λέξεις. Ο ακίνδυνος
και ήρεμος ήρωας της αφήγησης λόγω της νοητικής του αδυναμίας γίνεται
αντικείμενο συνεχών βασανιστηρίων κυρίως από εφηβικής ηλικίας παιδιά, αλλά με
τη συναίνεση, όπως διαφαίνεται, των ενηλίκων («προς τέρψιν των περιισταμένων»),
οι οποίοι διασκεδάζουν με το θέαμα, αντί να επιχειρούν να τον προφυλάξουν. Με
την αξιοποίηση σχήματος αντίθεσης «ήρεμος ως αρνίον», «αλαλάζοντα» ο αφηγητής
αναδεικνύει την απρόκλητη σκληρότητα που επιδεικνύουν απέναντί του τα παιδιά.
Φροντίζει, μάλιστα, με σχήμα κλιμάκωσης να τονίσει πως ό,τι ξεκινά με
ηπιότερα πειράγματα, όπως το να του τραβούν τα ρούχα, οδηγείται σε όλο και
βιαιότερες πράξεις «ελιθοβόλουν, εκύλιον εις την λάσπην, έδενον». Ο αφηγητής
στηλιτεύει την απάνθρωπη συμπεριφορά των κατοίκων της περιοχής, σχολιάζονταςειρωνικά πως η βιαιότητα απέναντί του λειτουργεί, επί της ουσίας, «ως
αναπλήρωσιν άλλης δημοσίας διασκεδάσεως». Προσωπικά
με θλίβει η αναίσχυντη αυτή κακομεταχείριση ενός νοητικά αδύναμου ανθρώπου και
μου προκαλεί ιδιαίτερη αγανάκτηση το γεγονός πως για τους ενήλικες της περιοχής
η σκληρότητα αυτή συνιστούσε μέσο διασκέδασης. Θεωρώ πως θα έπρεπε το άτομο
αυτό να τελεί υπό την προστασία των γύρω του και όχι να γίνεται αντικείμενο
βασανισμού.
Ιστορία Προσανατολισμού: Η οριστική
λύση του Κρητικού Ζητήματος (πηγές) Με βάση τις
ιστορικές σας γνώσεις και αξιοποιώντας τα κείμενα που σας δίνονται να
αναφερθείτε στην οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος. Κείμενο Α Καθ’ ον χρόνον η
Ελλάς επεστρατεύετο υπέρ επιτυχίας ριζικών υπό εγγυήσεις μεταρρυθμίσεων εν ταις
επαρχίαις της ανατολικής Ευρώπης, δεν ήτο δυνατόν η Κυβέρνησις του Βασιλέως να
μην εντείνη την μέριμναν αυτής υπέρ της εν επισφαλεί καταστάσει σαλευομένης Κρήτης
και του εκκρεμούς αυτής ζητήματος· εκ τούτου δ’ απέρρευσεν η εν τη Κυβερνητική
δηλώσει υπό όρον απόφασις ουσιαστικής υπό της Ελλάδος διοικήσεως της νήσου και
εν μια και τη αυτή βουλή συναντιπροσωπεύσεως αμφοτέρων. Υπό τοιαύτας
συνθήκας εγκριθείσα έκτοτε ως αναγκαία πραγματοποιείται σήμερον, εν ώρα
ανωμαλίας πολεμικής η αποστολή εις Κρήτην Γενικού Διοικητού· και κατά την ώραν
ταύτην υπό του Βασιλέως εκπεμφθείς, κατ’ εντολήν Αυτού αναλαμβάνω την Γενικήν
Διοίκησιν, ου μόνον όπως προπαρασκευασθώσι τα της ενεργείας νομίμων βουλευτικών
εκλογών εν πάση ελευθερία, αλλά και όπως δια των καθεστηκυιών οργανικών αρχών
επιδιωχθή το ακώλυτον και απαρέγκλιτον της λειτουργίας των κειμένων νόμων και η
εν αυστηροτάτη τηρήσει της τάξεως εξασφάλισις της ισότητος Χριστιανών και
Μουσουλμάνων. Διάγγελμα Γενικού
Διοικητή Κρήτης, Στέφανου Δραγούμη, Εν Χανίοις τη 12 Οκτωβρίου 1912 Κείμενο Β … Η θέση των ξένων
προξένων στην Κρήτη σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Για
περισσότερο από χρόνο έχουν αποκλειστεί από την αλληλογραφία με τις κρητικές
αρχές, λόγω της επιμονής των τελευταίων να χρησιμοποιούν στις επιστολές τους τη
φράση “Βασίλειον της Ελλάδος”. Η μόνη κυβέρνηση που διοικεί το νησί από τον
περασμένο Οκτώβρη είναι του Δραγούμη και τους έχει απαγορευτεί να έχουν
επίσημες σχέσεις. Όλες οι υποθέσεις διεκπεραιώνονται προφορικά με κατώτερους
αξιωματούχους, όπως τον Αρχηγό της Χωροφυλακής, και, όταν αυτή η διέξοδος
αποτυγχάνει, δεν μπορούν να κάνουν τίποτε […] Πιστεύω ότι χρειάζεται να
εξουσιοδοτηθούμε να συμπεριφερόμαστε στον Δραγούμη ως ναείναι η de facto κυβέρνηση» Έκθεση του γενικού
πρόξενου της Βρετανίας στην Κρήτη, Wratislaw, Χανιά, 12 Απριλίου 1913 Κείμενο Γ «[…] Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τής ἤττης μας κατά τον Βαλκανικόν
πόλεμον, ἑν ἀπό τά πρικρότερα, τά μᾶλλον σπαράξαντα την καρδίαν μας, εἶνε ὅτι την
νῆσον Κρήτην […] ἠναγκάσθημεν να ἐγκαταλείψωμεν εἰς την Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο ὅμως ἀκριβῶς,
ὅπερ σπαράσσει την καρδίαν μας περισσότερον εἶνε ὅτι ἠ ἐγκατάλειψις αὔτη δεν ἐγένετο
συνεπείᾳ πιέσεως ὑπό τῶν τριῶν ἤ τεσσάρων Κρατῶν, ἀλλά ὑπό μόνης τῆς Ἑλλάδος, ἐπωφελειθείσης
τῶν ἐσωτερικῶν μας διενέξεων κατά την στιγμήν καθ’ ἥν εὖρεν ἡμᾶς ἀπησχολημένους
με τά ἐσωτερικά μας και περιπλεγμένους εἰς πόλεμον και παράλαβεν εἰς χεῖρας την
την ὡραίαν ταύτην νῆσον […]» Τουρκική εφημερίδα
«Τασβίρι – Εφκιάρ (Tasvîr-i Efkâr)», 9 Δεκεμβρίου 1913 Ενδεικτική
απάντηση Εκείνο που δεν
είχε κατορθώσει να λύσει η διπλωματία, το έλυσε ο πόλεμος. Ευθύς μετά την
έκρηξη των Βαλκανικών πολέμων (Οκτώβριος 1912) οι πύλες του ελληνικού
Κοινοβουλίου άνοιξαν για τους Κρήτες βουλευτές, που έγιναν δεκτοί με εκδηλώσεις
απερίγραπτου πατριωτικού ενθουσιασμού. Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων
ανέγνωσε Ψήφισμα, σύμφωνα με το οποίο «η Ελλάς αποδέχεται όπως του λοιπού
ενυπάρχη κοινόν Κοινοβούλιον δια το ελεύθερον Βασίλειον και διά την νήσον
Κρήτην». Αλλά ο Βενιζέλος δεν προχώρησε περισσότερο, για να μη διαταράξει τις
σχέσεις του με τις ευρωπαϊκές Δυνάμεις, εν όψει και του πολέμου που είχε
αρχίσει. Αρκέστηκε να αποστείλει στην Κρήτη ως Γενικό Διοικητή το φίλο του
Στέφανο Δραγούμη, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 12 Οκτωβρίου 1912. Στο
διάγγελμά του την ημέρα εκείνη, ο Στέφανος Δραγούμης, επισήμανε πως η
ελληνική κυβέρνηση έχοντας συμμετάσχει σε μια προσπάθεια ριζικών αλλαγών στις περιοχές
της ανατολικής Ευρώπης, δεν μπορούσε να παραγνωρίσει την επισφαλή κατάσταση που
διαμορφωνόταν στην υπό κινητοποίηση Κρήτη, όπως και το υπό εκκρεμότητα ζήτημα της
πολιτικής της κατάστασης. Ως εκ τούτου, αποφάσισε να θέσει τη νήσο υπό ελληνική
διοίκηση και να συγκροτήσει κοινή βουλή για το ελληνικό βασίλειο και για την
Κρήτη. Η αποστολή επομένως του ίδιου ως Γενικού Διοικητή γινόταν σε δύσκολη και
εμπόλεμη περίοδο, με εντολή του Έλληνα Βασιλιά, αφενός για να προετοιμάσει τη
διενέργεια νόμιμων εκλογών, προκειμένου να προκύψουν οι εκπρόσωποι της νήσου
στη βουλή, κι αφετέρου για να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία των τοπικών
αρχών και να τηρηθεί η τάξη, ώστε να είναι εγγυημένη η ισότητα μεταξύ των
Χριστιανών και των Μουσουλμάνων κατοίκων της Κρήτης. Τα γεγονότα
εξελίχθηκαν ταχύτατα, καθώς ήταν πλέον ορατή η ήττα της Τουρκίας. Στην πράξη η
ένωση είχε συντελεστεί και απλώς έμενε η επικύρωσή της με την υπογραφή μιας
διεθνούς συνθήκης. Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της
Σούδας οι σημαίες των Μ. Δυνάμεων και της Τουρκίας. Όλα τα σύμβολα της
τουρκικής επικυριαρχίας, αλλά και της κηδεμονίας των Μ. Δυνάμεων, είχαν πλέον
εξαφανιστεί από την Κρήτη. Όπως, όμως, προκύπτει από την έκθεση του Βρετανού
Πρόξενου στην Κρήτη, Wratislaw, οι προστάτιδες
δυνάμεις δεν είχαν αποδεχτεί την ένωση της νήσου με την Ελλάδα. Τον Απρίλιο του
1913 οι ξένοι πρόξενοι βρίσκονταν ακόμη στην Κρήτη, δεν είχαν όμως ομαλή
επικοινωνία με την κρητική κυβέρνηση, διότι οι τοπικές αρχές υπέγραφαν τις επιστολές
τους με τη φράση «Βασίλειον της Ελλάδος», γεγονός που δεν επέτρεπε στους προξένους
να τις δέχονται ως επίσημα έγγραφα και να απαντούν σε αυτές. Έτσι, από τον
Οκτώβριο του 1912 είχαν επί της ουσίας διακόψει την επικοινωνία με την κρητική
κυβέρνηση του Στέφανου Δραγούμη, διότι ούτως ή άλλως ο ίδιος είχε απαγορεύσει
την ύπαρξη επίσημων σχέσεων με τους προξένους. Η μόνη μορφή επικοινωνίας ήταν
προφορική μέσω κατώτερων αξιωματούχων της νήσου, όπως μέσω του Αρχηγού της Χωροφυλακής,
κι αν η επικοινωνία αυτή δεν απέδιδε, δεν υπήρχε άλλος τρόπος συνεννόησης. Ως
εκ τούτου ο Γενικός Πρόξενος της Βρετανίας αιτήθηκε στην κυβέρνησή του να
αντιμετωπίζουν τη διοίκηση του Δραγούμη ως defactoκυβέρνηση της Κρήτης,
προκειμένου να υπάρξει δυνατότητα επικοινωνίας. Η ευτυχής για την
Ελλάδα έκβαση των Βαλκανικών πολέμων έδωσε και στο Κρητικό Ζήτημα την οριστική
λύση του. Με το άρθρο 4 της Συνθήκης του Λονδίνου (30 Μαΐου 1913) ο σουλτάνος
παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη, την οποία παραχωρούσε στις Μ.
Δυνάμεις της Ευρώπης. Με ιδιαίτερη συνθήκη ειρήνης μεταξύ της Ελλάδας και της
Τουρκίας (14 Νοεμβρίου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμά του στην
Κρήτη, η οποία έτσι εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια ως οργανικό και
αναπόσπαστο τμήμα της. Οι Μ. Δυνάμεις αποδέχθηκαν σιωπηρά τη λύση αυτή,
δηλώνοντας απλώς ότι έλαβαν γνώση των ενεργειών της ελληνικής κυβέρνησης. Σχετικά
με τη στάση των Δυνάμεων απέναντι στις ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης αντλούμε
πληροφορίες από άρθρο τουρκικής εφημερίδας, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 9
Δεκεμβρίου 1913, όταν είχε πια πραγματοποιηθεί η επίσημη κήρυξη της ένωσης. Ο
Τούρκος δημοσιογράφος αποδίδει την απώλεια της ωραίας Κρήτης στην ήττα της χώρας
του στον δεύτερο Βαλκανικό πόλεμο, αλλά κυρίως στο γεγονός πως η Ελλάδα
εκμεταλλεύτηκε την ήττα αυτή και την εσωτερική αναστάτωση που προκλήθηκε στην
Τουρκία για να προχωρήσει μονομερώς στην κήρυξη της ένωσης. Η Τουρκία, δηλαδή,
δεν δέχτηκε καμία πίεση από τις προστάτιδες δυνάμεις της Κρήτης για να
εγκαταλείψει τη νήσο, αλλά εξωθήθηκε σε αυτή την εξέλιξη μόνο από τις ελληνικές
ενέργειες. Ένα μήνα μετά την
συνθήκη μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, την 1η Δεκεμβρίου 1913, κηρύχθηκε
και επίσημα η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, με την παρουσία τού τότε βασιλιά
Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου. Η ελληνική σημαία
υψώθηκε στο ιστορικό φρούριο του Φιρκά και, στη θέση, όπου άλλοτε κυμάτιζε η
τουρκική σημαία, στήθηκε μαρμάρινη επιγραφή, που έγραφε: ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΝ
ΚΡΗΤΗ 1669-1913 ΗΤΟΙ, 267 ΕΤΗ, 7
ΜΗΝΕΣ, 7 ΗΜΕΡΑΙ ΕΤΗ ΑΓΩΝΙΑΣ
