Σημειώσεις του Κωνσταντίνου Μάντη

Θουκυδίδη Ιστορία, Βιβλίο 3. Κεφάλαια 71-73 & 74 [Ερμηνευτικές ερωτήσεις]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Cambion Art 
 
Θουκυδίδη Ιστορία, Βιβλίο 3. Κεφάλαια 71-73 & 74 [Ερμηνευτικές ερωτήσεις]
 
1. Δράσαντες δ τοτο: Τι επεδίωκαν µε την πράξη τους αυτή οι ολιγαρχικοί;
 
Η αιφνιδιαστική επίθεση των ολιγαρχικών στη βουλή που είχε ως αποτέλεσμα τη σφαγή του Πειθία και περίπου εξήντα ακόμη ατόμων -βουλευτών και υποστηρικτών της δημοκρατικής παράταξης- έχει ως εμφανές κίνητρο την αγανάκτηση των πέντε πλούσιων ολιγαρχικών για το μεγάλο πρόστιμο που τους επιβλήθηκε, αλλά δεν συνδεόταν μόνο με αυτό το γεγονός. Οι ολιγαρχικοί πίστευαν ή ανησυχούσαν πως ο Πειθίας θα έπειθε τους Κερκυραίους να ακυρώσουν το ψήφισμα ουδετερότητας, ώστε να ταχθεί το νησί τους ανεπιφύλακτα με το μέρος της Αθήνας. Θέλησαν, έτσι, να προλάβουν τη δυσμενή αυτή εξέλιξη και να θέσουν την Κέρκυρα υπό τον έλεγχό τους. Η επίθεσή τους, επομένως, είχε περισσότερο τον χαρακτήρα ενός πραξικοπήματος μέσω του οποίου οι ολιγαρχικοί επιδίωκαν να καθοδηγήσουν τις πολιτικές εξελίξεις στην Κέρκυρα σύμφωνα με τις δικές τους πεποιθήσεις και τα δικά τους συμφέροντα. 
 
2. νάγκασαν τν γνώµην: Ποιες ήταν οι επιπτώσεις της ενργειας αυτής για τη λειτουργία της δηµοκρατίας;
 
Οι ολιγαρχικοί προσπάθησαν να προσδώσουν μία επίφαση δημοκρατικής νομιμότητας στο όλο εγχείρημά τους, αφού αμέσως μετά το φόνο των πολιτικών τους αντιπάλων συγκάλεσαν τον δήμο. Η σύγκληση, ωστόσο, των Κερκυραίων δεν αποτέλεσε μια πραγματικά δημοκρατική διαδικασία, εφόσον οι ολιγαρχικοί τους ανάγκασαν να επικυρώσουν την πρόταση των ίδιων, τη συνέχιση, δηλαδή, της ουδετερότητας, χωρίς να προχωρήσουν σε μια δημοκρατική ανταλλαγή απόψεων. Κατ’ αυτό τον τρόπο έστειλαν στους Κερκυραίους το μήνυμα πως το νησί βρισκόταν πλέον υπό τον δικό τους έλεγχο και πως κανένας δημοκρατικός θεσμός δεν λειτουργούσε πια.
Οι ολιγαρχικοί με το κλίμα ψυχολογικής βίας και τρομοκρατίας που δημιουργούν εξαναγκάζουν τους Κερκυραίους να επικυρώσουν την πρότασή τους για ουδετερότητα. Καταλύεται έτσι η ίδια η ουσία της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, δηλαδή η ελευθερία στη λήψη των αποφάσεων. Η πολιτική αυτή φενάκη των ολίγων εκφράζεται εναργέστατα από τις ίδιες τις αντιφατικές ενέργειές τους: από τη μια συγκαλούν την εκκλησία του δήμου, από την άλλη όμως δεσμεύουν τη βούληση του δημοκρατικού αυτού οργάνου.
 
3. Πέτυχε ή όχι το σκοπό της η πρεσβεία στην Αθήνα και γιατί;
 
Οι πρέσβεις που απέστειλαν οι ολιγαρχικοί Κερκυραίοι στην Αθήνα δεν κατόρθωσαν να πετύχουν τον σκοπό τους, διότι ήταν εξαρχής απίθανο το να πείσουν τους Αθηναίους πως η δολοφονία του Πειθία και των δημοκρατικών βουλευτών αποτελούσε επωφελές γεγονός για την Αθήνα. Η αποστολή της πρεσβείας αποτέλεσε μια μάταιη προσπάθεια των ολιγαρχικών να αποτρέψουν την αντίδραση της Αθήνας, η οποία όμως ήταν δεδομένη. Από τη στιγμή που οι ολιγαρχικοί της Κέρκυρας δολοφόνησαν δημοκρατικούς βουλευτές που επιδίωκαν τη στενότερη συνεργασία με την Αθήνα, ήταν βέβαιο πως οι Αθηναίοι θα πραγματοποιούσαν μια δυναμικότερη παρέμβαση στο εσωτερικό της Κέρκυρας.
 
4. περ τν πεπραγµένων… γένηται: Ποιος ήταν ο σκοπός της αποστολής πρεσβείας στην Αθήνα;
 
Η αποστολή πρέσβεων στην Αθήνα είναι ένας διπλωματικός ελιγμός των ολιγαρχικών. Η πρεσβεία αυτή ήταν επιφορτισμένη με διπλό σκοπό: αφενός να πείσει τους Αθηναίους ότι οι εξελίξεις στην Κέρκυρα ήταν συμφέρουσες και γι’ αυτούς, αφετέρου να διεγείρει τη φιλοπατρία των δημοκρατικών Κερκυραίων που είχαν καταφύγει στην Αθήνα, ώστε να μην προσπαθήσουν να ανατρέψουν τη νέα πολιτική κατάσταση που δημιουργήθηκε στο νησί. Αυτό που επιδιώκουν να πετύχουν οι ολιγαρχικοί είναι να αποτραπεί οποιαδήποτε αντίδραση στη νέα πολιτική κατάσταση που το πραξικόπημά τους διαμόρφωσε. Πρέπει να τονιστεί εδώ ότι οι Κερκυραίοι ολιγαρχικοί δεν είναι μόνο δολοφόνοι, αλλά και αναίσχυντοι δολοπλόκοι, κι αυτό διότι προσπαθούν να διεγείρουν τα αισθήματα φιλοπατρίας εκείνων, τους οποίους ήθελαν να φονεύσουν.
 
5. Ποιες συνέπειες είχε για την Αθήνα η επιβολή της ουδετερότητας από µέρους των ολιγαρχικών;
 
Η επιβολή της ουδετερότητας από τους ολιγαρχικούς επηρέαζε πολλαπλώς την Αθήνα, ιδίως αν ληφθεί υπόψη πως προκειμένου να επιβληθεί προηγήθηκε η δολοφονία του Πειθία και αρκετών άλλων δημοκρατικών βουλευτών. Έχασε, δηλαδή, η Αθήνα τους πολιτικούς που την υποστήριζαν στην Κέρκυρα, προτού καν -λόγω της ουδετερότητας- χάσει και την επιμαχία που τη συνέδεε με τους Κερκυραίους. Αποτέλεσε, υπ’ αυτή την έννοια, σημαντικό πλήγμα για τα σχέδια της Αθήνας η επιβολή της ουδετερότητας, εφόσον, παραλλήλως, σηματοδοτούσε τον σταδιακό προσανατολισμό των Κερκυραίων -υπό την πίεση βέβαια των ολιγαρχικών- προς την Σπάρτη. Ήταν, άλλωστε, προφανές για τους Αθηναίους πως οι ολιγαρχικοί της Κέρκυρας δεν θα σταματούσαν εκεί, μιας και απώτερος στόχος τους ήταν να καταστήσουν το νησί τους σύμμαχο της Σπάρτης.  
 
6. Η σύγκληση της συνλευσης δείχνει ότι οι ολιγαρχικοί σέβονται τους δηµοκρατικούς θεσµούς; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
 
Η σύγκληση της συνέλευσης αποτελεί -φαινομενικά όπως αποδεικνύεται- μια πρώτη ένδειξη σεβασμού των δημοκρατικών θεσμών. Οι ολιγαρχικοί κατανοούν πως δεν μπορούν να προχωρήσουν σε άμεση αλλαγή του πολιτεύματος της Κέρκυρας, χωρίς αυτό να πυροδοτήσει αντιδράσεις. Προχωρούν, έτσι, στη σύγκληση της συνέλευσης, προκειμένου να δώσουν μια επίφαση νομιμότητας στη δράση τους. Το γεγονός, ωστόσο, ότι ακολούθως αναγκάζουν τους πολίτες να αποδεχτούν και να επικυρώσουν τις αποφάσεις που εκείνοι ανακοινώνουν καθιστά εμφανή την απαξίωση του δημοκρατικού αυτού θεσμού.
 
7. τούς τε πρέσβεις… ξυλλαβόντες: Γιατί οι Αθηναίοι αντέδρασαν µε τον τρόπο αυτό;
 
Οι Αθηναίοι συνέλαβαν τους πρέσβεις, καθώς και όσους από τους Κερκυραίους συντάχθηκαν τώρα μαζί τους (πρόκειται για τους Κερκυραίους που είχαν προηγουμένως καταφύγει στην Αθήνα) και τους συγκέντρωσαν στην Αίγινα. Η σύλληψη των πρέσβεων, που θεωρούνταν πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα, αντιστρατεύεται τους κανόνες του «διεθνούς δικαίου» της εποχής. Ωστόσο η ενέργεια των Αθηναίων δικαιολογείται στην παρούσα περίπτωση από την κατάλυση της έννομης τάξης που προηγήθηκε στην Κέρκυρα και από την ανάρμοστη δράση των ίδιων των πρέσβεων στην Αθήνα.
 
8. Με ποιον τρόπο επιχείρησαν οι πρέσβεις να πείσουν τους δηµοκρατικούς;
 
Οι πρέσβεις των ολιγαρχικών στην Αθήνα επιδιώκουν να αποτρέψουν οποιαδήποτε δυναμική αντίδραση των δημοκρατικών Κερκυραίων που βρίσκονται εκεί, με το επιχείρημα πως μια οποιαδήποτε δική τους εχθρική ενέργεια θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του νησιού και όλων των πολιτών του, αφού θα έδινε στους Αθηναίους μια εύλογη πρόφαση για να παρέμβουν. Επιχειρούν, άρα, οι πρέσβεις να εκμεταλλευτούν τα πατριωτικά αισθήματα των δημοκρατικών Κερκυραίων, ώστε αφενός να τους αδρανοποιήσουν κι αφετέρου να τους πείσουν να αποδεχτούν την νέα πολιτική κατάσταση του νησιού ως επωφελή.
 
9. λθούσης τριήρους Κορινθίας κα Λακεδαιµονίων πρέσβεων: Ποια εξέλιξη του πολέµου προδιαγράφει η άφιξη των πλοίων;
 
Η έλευση στην Κέρκυρα πλοίων από την Κόρινθο και τη Σπάρτη σηματοδοτεί μια πιο παρεμβατική πολιτική των ολιγαρχικών της Πελοποννήσου. Η Σπάρτη εκλαμβάνοντας την κίνηση των Κερκυραίων ολιγαρχικών να δολοφονήσουν τον Πειθία, τον πρόξενο της Αθήνας στην Κέρκυρα, ως ξεκάθαρη επιλογή υπέρ της ολιγαρχικής πολιτικής θεωρεί πως είναι η κατάλληλη στιγμή να δείξει έμπρακτα τη στήριξή της στους ολιγαρχικούς του νησιού. Η ανοιχτή, όμως, παρέμβαση της Σπάρτης δεν μπορεί να περάσει αναπάντητη από την Αθήνα. Ξεκινούν, κατ’ αυτό τον τρόπο, οι άμεσες παρεμβάσεις των δύο μεγάλων αντιπάλων, των Σπαρτιατών και των Αθηναίων, που θα έχουν ολέθριες συνέπειες στο εσωτερικό του νησιού.
           
Η άφιξη ενός πολεμικού πλοίου από την Κόρινθο και των Λακεδαιμονίων πρέσβεων παρέχει την αναμενόμενη ευκαιρία στους ολιγαρχικούς, οι οποίοι επιτίθενται κατά των δημοκρατικών και τους νικούν σε μάχη. Ο φόνος του Πειθία είναι η αρχή του εμφυλίου πολέμου, αλλά από το σημείο αυτό η εμφύλια σύρραξη γενικεύεται και οι δύο αντίπαλες παρατάξεις θα οδηγηθούν σε φρικαλεότητες. Είναι σαφές ότι η νέα σπαρτιατική αποστολή που έσπευσε στην Κέρκυρα στάλθηκε ως άμεση αντίδραση στις προηγηθείσες ενέργειες των Αθηναίων και είχε σκοπό την ανάληψη δραστικών πρωτοβουλιών και τη δυναμική εκκαθάριση της πολιτικής κατάστασης προς όφελος των Κερκυραίων ολιγαρχικών και κατ’ επέκταση των συμφερόντων της Σπάρτης. Η παρέμβαση της Σπάρτης στα εσωτερικά της Κέρκυρας είναι πλέον απροκάλυπτη.
 
10. Πώς αντέδρασαν οι δηµοκρατικοί στην επίθεση των ολιγαρχικών;
 
Οι δημοκρατικοί ερχόμενοι αντιμέτωποι με την πρώτη αιφνιδιαστική επίθεση των ολιγαρχικών ηττώνται. Προχωρούν, ωστόσο, στη συνέχεια σε κινήσεις ανασυγκρότησης και προετοιμασίας, αφού φροντίζουν να μετακινηθούν στα ψηλά και οχυρά μέρη της πόλης, ώστε να διασφαλίσουν το πλεονέκτημα της καλύτερης τοποθεσίας. Παραλλήλως παίρνουν τον έλεγχο του Υλλαϊκού λιμανιού, στο μέσο του οποίου βρίσκεται το Ποντικονήσι, ώστε να έχουν κι εκείνοι πρόσβαση στη θάλασσα, σε περίπτωση που χρειαστεί να απομακρυνθούν από την πόλη.
 
11. ς τος γρος περιέπεµπον µφότεροι: Ποιος ήταν ο στόχος της αποστολής και ποια αποτελέσµατα έφερε;
 
Η απεγνωσμένη προσπάθεια επικράτησης σε βάρος των αντιπάλων τους, η ένταση του αγώνα και η όξυνση των πολιτικών παθών οδηγούν την καθεμία από τις αντίπαλες παρατάξεις στην πρόσκληση των δούλων, προκειμένου να ενισχύσουν το δυναμικό τους. Πρόκειται για ασυνήθιστο γεγονός, όμως στα πλαίσια μιας τόσο έντονης εμφύλιας διαμάχης, οι δούλοι, που υπερέβαιναν τότε το μισό πληθυσμό της Κέρκυρας, αποτελούσαν ικανή αριθμητικά ενίσχυση για κάθε αντιμαχόμενη παράταξη.
Η προσπάθεια προσεταιρισμού των δούλων υπήρξε περισσότερο επιτυχής για τους δημοκρατικούς, εφόσον η πλειονότητα των δούλων πήγε με το μέρος τους. Μικρότερη ήταν η απήχηση της αντίστοιχης προσπάθειας των ολιγαρχικών, οι οποίοι κατόρθωσαν να πείσουν ελάχιστο αριθμό δούλων για την ειλικρίνεια των προθέσεων και των υποσχέσεών τους.
 
12. Για ποιους λόγους, κατά τη γνώµη σας, οι δούλοι τάχθηκαν στο πλευρό των δηµοκρατικών;
 
Σε αντίθεση με τους ολιγαρχικούς, οι οποίοι είναι ευκατάστατοι γαιοκτήμονες και λειτουργούν συνήθως ως εκείνοι απασχολούν τους δούλους στα κτήματά τους, οι δημοκρατικοί, στην πλειονότητά τους, είναι πολίτες που είτε έχουν μικρή περιουσία είτε ασκούν κάποιο βιοποριστικό επάγγελμα. Παραλλήλως, σε αντίθεση με τον αυταρχικό τρόπο σκέψης των ολιγαρχικών, οι δημοκρατικοί πιστεύουν πως η πολυφωνία και η συναίνεση αποτελούν ιδανικό τρόπο λειτουργίας μιας κοινωνίας. Ως εκ τούτου, είναι πιθανό πως οι δούλοι αναγνώρισαν στο πρόσωπο των δημοκρατικών ανθρώπους αφενός περισσότερο ικανούς να δείξουν συμπάθεια για τις σκληρές συνθήκες της ζωής τους κι αφετέρου περισσότερο αξιόπιστους σε σχέση με τα όσα τους υπόσχονταν. 
 
13. Για ποιο λόγο και από ποιους χρησιµοποιήθηκαν οι πίκουροι;
 
Οι ολιγαρχικοί είχαν την οικονομική δυνατότητα να προσλάβουν μισθοφορικά στρατεύματα, για να εξισωθούν αριθμητικά με τους δημοκρατικούς, που ενισχύθηκαν σημαντικά από τους δούλους. Προχώρησαν, έτσι, στην πρόσληψη οκτακοσίων μισθοφόρων από την απέναντι περιοχή της Ηπείρου, ώστε να καλύψουν τη διαφορά δύναμης μεταξύ των παρατάξεων που επήλθε από τη στιγμή που η πλειοψηφία των δούλων πήρε το μέρος των δημοκρατιών.
 
Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 74
 
1. Να γράψετε τους λόγους για τους οποίους οι δηµοκρατικοί κατόρθωσαν να νικήσουν τους αντιπάλους τους.
 
Η νίκη των δημοκρατικών οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός πως υπερτερούσαν αριθμητικά των ολιγαρχικών, καθώς αφενός είχαν διασφαλίσει την υποστήριξη του μεγαλύτερου μέρους των δούλων κι αφετέρου είχαν και τη βοήθεια των γυναικών, οι οποίες λόγω του σημαντικού διακυβεύματος συμμετείχαν ενεργά στη μάχη. Παραλλήλως είχαν καταλάβει καίριες θέσεις, όπως ήταν η ακρόπολη και το Υλλαϊκό λιμάνι, καθώς και τα ψηλότερα σημεία της πόλης που αποτελούσαν φυσικά οχυρά. Αξίζει, άλλωστε, να σημειωθεί ότι αγωνίζονταν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα διότι κινδύνευαν να χάσουν πλήρως την ελευθερία τους, αν ο έλεγχος περνούσε στους αυταρχικούς ολιγαρχικούς, κι η αποφασιστικότητά τους αυτή φαίνεται με τον πλέον σαφή τρόπο απ’ τη συμμετοχή των γυναικών κατά τη διάρκεια της τελευταίας κρίσιμης σύγκρουσης
Υπέρ των δημοκρατικών λειτούργησε και το γεγονός πως ένα σημαντικό τμήμα της δύναμης των ολιγαρχικών, οι οκτακόσιοι μισθοφόροι, δεν αγωνίζονταν για κάποιο υψηλό ιδανικό για το οποίο θα ήταν πρόθυμοι να θυσιαστούν, στοιχείο που έγινε προφανές όταν διέφυγαν κρυφά απ’ το νησί μόλις έγινε αντιληπτή η επικράτηση των δημοκρατικών.
 
2. α) Πώς χαρακτηρίζει ο ιστορικός τη στάση των γυναικών στη µάχη;
β) Γιατί δίνει έµφαση στη συµµετοχή των γυναικών; Να απαντήσετε έχοντας υπόψη σας και τη θέση της γυναίκας στην εποχή του ιστορικού.
 
α. Ο Θουκυδίδης επισημαίνει πως οι γυναίκες βοήθησαν με τόλμη, λειτουργώντας επί της ουσίας αντίθετα προς τη φύση τους, αφού κατόρθωσαν να υπομείνουν την ταραχή της μάχης.
β. Ο Θουκυδίδης δίνει έμφαση στη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη, διότι αποτελούσε κάτι το εξαιρετικά σπάνιο στην εποχή του. Οι πόλεμοι και οι μάχες γενικότερα -είτε σχετίζονταν με κάποιον εξωτερικό εχθρό είτε σχετίζονταν με κάποια εμφύλια διαμάχη- αφορούσαν αποκλειστικά τους άνδρες, οι οποίοι λάμβαναν, άλλωστε, την κατάλληλη εκπαίδευση, ώστε να είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στη σχετική υποχρέωση. Οι γυναίκες είχαν τελείως διαφορετικά καθήκοντα, τα οποία εξαντλούνταν στις υποχρεώσεις τους απέναντι στην οικογένειά τους. Η συμμετοχή τους ακόμη και σε ευρύτερες κοινωνικές διαδικασίες ήταν περιορισμένη, πολύ περισσότερο βέβαια η συμμετοχή τους σε κάτι το τόσο βίαιο, όπως ήταν μια μάχη.
Το γεγονός, όμως, ότι οι γυναίκες των δημοκρατικών ένιωσαν την ανάγκη να συμμετάσχουν στην εμφύλια αυτή σύγκρουση φανέρωνε τόσο την ένταση των παθών όσο και το πόσο ιερά ήταν εκείνα που απειλούνταν. Οι γυναίκες θέλησαν να προστατεύσουν τα παιδιά τους και τα σπίτια τους, καθώς η μάχη γινόταν εντός της πόλης∙ θέλησαν, επίσης, να προστατεύσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία, διότι αντιλαμβάνονταν πως μια πιθανή επικράτηση των ολιγαρχικών θα άλλαζε δραστικά τις πολιτικές συνθήκες στην Κέρκυρα. Αναφερόμενος, έτσι, ο ιστορικός στη συμμετοχή των γυναικών, κατόρθωνε να μεταδώσει στον αναγνώστη του έργου του την κρισιμότητα της μάχης αυτής με ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο, εφόσον τον έφερνε αντιμέτωπο με μια παράδοξη και πρωτόφαντη κατάσταση.   
 
3. Με ποια εκφραστικά µέσα περιγράφονται οι ενέργειες και η στάση των ανθρώπων στον πόλεµο;
 
Ο ιστορικός για να τονίσει τη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη χρησιμοποιεί:
- τον επιρρηματικό προσδιορισμό τολμηρς, για να δηλώσει το θάρρος των γυναικών, καθώς και τον εμπρόθετο προσδιορισμό παρά φύσιν, για να τονίσει πως το θάρρος τους ερχόταν σε αντίθεση με την ευαίσθητη και φιλειρηνική φύση τους
- την εικόνα των γυναικών που ρίχνουν κεραμίδια ενάντια στους αντιπάλους από τις στέγες των σπιτιών
- το σύνθετο με δύο προθέσεις ρήμα συνεπιλαμβάνομαι (μαζί με κάποιον συμμετέχω σε κάτι) για να δηλωθεί εμφατικά το εκούσιο και πρόθυμο της βοήθειας που προσέφεραν οι γυναίκες
- τις δύο μετοχές (βάλλουσαι - πομένουσαι) σε χρόνο ενεστώτα, ώστε να δοθεί ζωντάνια και παραστατικότητα στην περιγραφή των γεγονότων.
Ο ιστορικός παρουσιάζει τα συναισθήματα και τις πράξεις των ολιγαρχικών, όπως και τις πράξεις των άλλων συμμετεχόντων, με τα ακόλουθα μέσα:
- με τη μετοχή δείσαντες, που εκφράζει φόβο, και την αναφορά σε όσα δεινά φοβήθηκαν οι ολιγαρχικοί πως θα πάθουν
- με τη χρήση πολλαπλών δευτερευουσών προτάσεων σε μια εκτενέστατη περίοδο, ώστε να αποδοθεί πιο παραστατικά το κλίμα πανικού των ολιγαρχικών
- με την εικόνα της πυρπόλησης της πόλης
- με τη χρήση ιστορικού ενεστώτα (μπιπρσι) για να δοθεί ζωντάνια στον αφηγηματικό λόγο
- με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ν φυλακ σαν που δηλώνει το βαθμό επιφυλακής και επαγρύπνησης των δύο παρατάξεων
- με τους ρηματικούς τύπους πεξανήγετο και λαθόντες, που εκφράζουν τον κρυφό και ύπουλο τρόπο με τον οποίο υποκινητές και υποστηρικτές των ολιγαρχικών έφυγαν από το νησί έντρομοι για τις πιθανές συνέπειες. 
 
4. Ποιες συνέπειες του πολέµου διαφαίνονται στο κεφάλαιο αυτό;
 
Στο κεφάλαιο αυτό ο Θουκυδίδης καταγράφει μία από τις πρώτες συγκρούσεις των δημοκρατικών με τους ολιγαρχικούς στο πλαίσιο του εμφύλιου πολέμου που είχε ξεσπάσει στο νησί της Κέρκυρας. Ο ιστορικός αναδεικνύει την αγωνία και τον φόβο που προκάλεσε ο πόλεμος αυτός με την αναφορά στη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη. Φοβούμενες για την οικογένειά τους οι γυναίκες ξεπερνούν το φιλειρηνικό της φύσης τους και λαμβάνουν μέρος, επιθυμώντας να βοηθήσουν κι εκείνες την παράταξή τους. Επιπροσθέτως, βέβαια, ο ιστορικός αναδεικνύει ακόμη εντονότερα τις συνέπειες του πολέμου μέσα από την απονενοημένη επιλογή των ηττημένων ολιγαρχικών να βάλουν φωτιά στα σπίτια της πόλης -ακόμη, μάλιστα, και στα δικά τους σπίτια- εξωθημένοι από τον φόβο μήπως οι δημοκρατικοί τους επιτεθούν αιφνιδιαστικά και τους σκοτώσουν. Η δυνητικά καταστροφική για το σύνολο της πόλης πράξη των ολιγαρχικών φανερώνει την έκταση του φόβου και της απόγνωσης που προκαλεί ο πόλεμος στην ψυχή των ανθρώπων. Χωρίς ουσιαστική σκέψη οι άνθρωποι οδηγούνται σε αυτοκαταστροφικές επιλογές, αφού δεν είναι σε θέση να σταθμίσουν λογικά τις πιθανές επιπτώσεις των πράξεών τους.  
 
5. Σε ποια ενέργεια προβαίνουν οι ολιγαρχικοί µόλις αντιλαµβάνονται την επικράτηση των αντιπάλων τους; Πού αποδίδει ο Θουκυδίδης την ενέργεια αυτή;
 
Κατά την υποχώρησή τους οι ολιγαρχικοί έβαλαν φωτιά στα σπίτια και στις πολυκατοικίες γύρω από την αγορά, προκειμένου να εμποδίσουν ή έστω να καθυστερήσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση των δημοκρατικών εναντίον τους. Ο εμπρησμός της πόλης είναι μια απονενοημένη ενέργεια των ολιγαρχικών υποκινούμενη από το φόβο τους, μήπως οι αντίπαλοι καταλάβουν το λιμάνι του Αλκίνου και κυρίως το ναύσταθμό του.
 
6. Να αναφέρετε τους παράγοντες που δυσχεραίνουν τη θέση των ολιγαρχικών µετά την υποχώρησή τους.
 
Όταν τελειώνει η μάχη, με την ήττα των ολιγαρχικών, εκείνοι ξεκινούν την υποχώρησή τους. Συνειδητοποιούν, ωστόσο, πως ο χώρος προς τον οποίο κινούνται, το λιμάνι του Αλκίνου, βρίσκεται κοντά στην αγορά της πόλης και είναι, άρα, ευάλωτο σε μια πιθανή αιφνιδιαστική επίθεση των δημοκρατικών. Θεωρούν, έτσι, πως η υποχώρησή τους δεν επαρκεί για να τους διασώσει, εφόσον παραμένουν σε χώρο εύκολα προσιτό στους δημοκρατικούς. Προκειμένου, λοιπόν, να καθυστερήσουν μια πιθανή επίθεση αποφασίσουν να βάλουν φωτιά στα σπίτια και στις πολυκατοικίες γύρω από την αγορά, χωρίς να λυπηθούν μήτε καν τα δικά τους σπίτια.
 
7. δείσαντες, φειδόµενοι: Τι αποκαλύπτουν οι µετοχές για την ψυχολογική κατάσταση των ολιγαρχικών;
 
Με την αξιοποίηση των μετοχών ο Θουκυδίδης αποκαλύπτει την ψυχολογική κατάσταση των ολιγαρχικών εξαιτίας της οποίας οδηγήθηκαν στον εμπρησμό της αγοράς. Ο φόβος (δείσαντες) για τη ζωή τους είναι το κυρίαρχο συναίσθημα και συνάμα το αίτιο πίσω από τη δράση τους, εφόσον μέσα στον πανικό τους, χωρίς να αναλογιστούν πλήρως τις πιθανές συνέπειες αυτού που σκόπευαν να κάνουν, έβαλαν φωτιά στα σπίτια γύρω από την αγορά. Υπό το κράτος, άλλωστε, του φόβου δεν λυπήθηκαν (φειδόμενοι) ούτε καν τα δικά τους σπίτια –και, κατ’ επέκταση μήτε τους οικείους τους που ενδεχομένως βρίσκονταν σε αυτά. Οι ολιγαρχικοί αδυνατούσαν να κατανοήσουν, λόγω του φόβου και του πανικού τους, πως με τη φωτιά που έβαζαν υπήρχε το ενδεχόμενο να καταστρέψουν ολόκληρη την πόλη.

Ξενοφώντος Ελληνικά «Βιβλίο 2. Κεφάλαιο 4. §18-23» [Ερμηνευτικές ερωτήσεις]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Ξενοφώντος Ελληνικά «Βιβλίο 2. Κεφάλαιο 4. §18-23» [Ερμηνευτικές ερωτήσεις]
 
§§ 18 - 19
 
1. α) Τατα δ’ επών: Με ποιους τρόπους είχε παρακινήσει ο Θρασύβουλος τους στρατιώτες σε µάχη (§§ 12-17);
β) Γιατί δεν έδωσε αµέσως το πρόσταγµα της µάχης, αλλά συχίαν εχε;
 
α. Ο Θρασύβουλος στο πλαίσιο του λόγου τους προς τους στρατιώτες (§§ 13-17) επιχείρησε να τους ενθαρρύνει και να τους προετοιμάσει για την επικείμενη μάχη με τη ρεαλιστική επισήμανση των πλεονεκτημάτων που είχαν απέναντι στους αντιπάλους τους, αλλά και με την υπενθύμιση των όσων θα κέρδιζαν αν η μάχη ήταν νικηφόρα για εκείνους. Αρχικά ο Θρασύβουλος υπενθυμίζει στους στρατιώτες πως το δεξιό μέρος της αντίπαλης παράταξης το είχαν ήδη νικήσει εύκολα σε προηγούμενη σύγκρουση. Ενώ, στο αριστερό μέρος των αντιπάλων βρίσκονταν οι ίδιοι οι Τριάκοντα, οι οποίοι δεν είχαν σταματήσει να τους διώκουν και να τους τρομοκρατούν. Είχαν, έτσι, οι δημοκρατικοί την ευκαιρία να πάρουν εκδίκηση για τα δεινά που είχαν υποστεί. Είχαν, μάλιστα, την υποστήριξη των θεών, οι οποίοι εν μέσω αίθριου καιρού είχαν προκαλέσει θύελλα προς όφελός τους, φανερώνοντας έτσι την εύνοια που έδειχναν στους δημοκρατικούς.   
Παραλλήλως, ο Θρασύβουλος εξήγησε στους στρατιώτες του τα στρατηγικά πλεονεκτήματα της θέσης στην οποία είχαν συγκεντρωθεί. Μιας και οι δημοκρατικοί βρίσκονταν σε υψηλότερο σημείο, οι αντίπαλοι θα έπρεπε να ανέβουν ανηφόρα με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χρησιμοποιήσουν όλα τα όπλα τους, αφού κινδύνευαν να χτυπήσουν δικούς τους στρατιώτες που προπορεύονταν. Αντιθέτως, οι δημοκρατικοί μιας και βρίσκονταν ψηλότερα είχαν τη δυνατότητα να χτυπούν τους αντιπάλους τους με ακόντια, με δόρατα, ακόμη και με πέτρες. Αν, μάλιστα, ρίξουν με πυκνότητα τα βέλη τους θα καθηλώσουν τους αντιπάλους τους, αφού θα πρέπει να κρύβονται με τις ασπίδες τους. Κατ’ αυτό τον τρόπο οι δημοκρατικοί θα μπορούν να τους χτυπήσουν με ευκολία, αφού εκείνοι θα προσπαθούν συνεχώς να προφυλαχτούν.
Είχαν, επομένως, οι δημοκρατικοί την ευκαιρία αγωνιζόμενοι με γενναιότητα και αυτοθυσία να επανακτήσουν την πατρίδα, την ελευθερία, τα σπίτια και τις οικογένειές τους. Όσοι, μάλιστα, έπεφταν νεκροί στη μάχη αυτή θα έχαιραν σπουδαίας τιμής, καθώς ουδέποτε άλλοτε θα στήνονταν τόσο λαμπρά μνημεία όσο για εκείνους που θα θυσιάζονταν για χάρη της δημοκρατίας.
 
β. Ο Θρασύβουλος δεν έδωσε αμέσως το πρόσταγμα της μάχης σεβόμενος την πρόβλεψη του μάντη, σύμφωνα με την οποία οι δημοκρατικοί θα κέρδιζαν μόνο αν ξεκινούσαν την επίθεση, αφού πρώτα κάποιος δικός τους είχε πληγωθεί ή σκοτωθεί. Έδειχνε, έτσι, ο Θρασύβουλος ότι σεβόταν τον ιερό ρόλο που διαδραμάτιζαν οι μάντεις ως ερμηνευτές της θεϊκής βούλησης.
 
2. Σε ποια χρονική στιγµή, σύµφωνα µε τον µάντη, θα έπρεπε να επιτεθούν οι δηµοκρατικοί ενάντια στους εχθρούς και γιατί;
 
Ο μάντης είχε προβλέψει πως προκειμένου να νικήσουν οι δημοκρατικοί όφειλαν να μην ξεκινήσουν την επίθεσή τους προτού κάποιος από την παράταξή τους τραυματιστεί ή σκοτωθεί. Θα συνιστούσε ο χαμός του πρώτου αυτού «στρατιώτη» την απαιτούμενη θυσία, ώστε να διασφαλιστεί η νίκη για τη δημοκρατική παράταξη. Ο μάντης, μάλιστα, είχε τονίσει πως στην πρώτη σειρά των επιτιθέμενων θα βρισκόταν κι ο ίδιος, ο οποίος θα έχανε τη ζωή του, αλλά οι επόμενοι που θα ακολουθούσαν θα κέρδιζαν τη μάχη. Επρόκειτο για μια ιδιάζουσα προφητεία, εφόσον ο ίδιος ο μάντης έσπευσε να θυσιαστεί για χάρη της παράταξής του, η οποία κατόρθωσε τελικά να νικήσει τους ολιγαρχικούς.
 
3. α) Πώς χαρακτηρίζετε το µάντη από τα λόγια και τα έργα του;
β) Γιατί, κατά τη γνώµη σας, επελέγη η διάβασις του Κηφισού ως τάφος του;
 
α. Ο μάντης έχοντας προαισθανθεί πως θα απαιτηθεί η θυσία ενός ατόμου, για να διασφαλιστεί η νίκη των δημοκρατικών, δεν διστάζει ούτε στιγμή να θυσιαστεί προς όφελος της πατρίδας και της παράταξής του. Η αυστηρή προειδοποίησή του πως δεν πρέπει κανείς να κινηθεί, προτού εκπληρωθεί το αιματηρό σημάδι πως έχει έρθει η κατάλληλη στιγμή, φανερώνει την πρόθεσή του να προφυλάξει τους συμπολίτες του, αφού έχει ήδη αποφασίσει να προσφέρει τη δική του ζωή. Πρόκειται, υπ’ αυτή την έννοια, για ένα άτομο εξαιρετικά αλτρουιστικό και πρόθυμο να θυσιάσει τον εαυτό του για χάρη της δημοκρατίας και των συμπολιτών του. Ο μάντης χαρακτηρίζεται, ως εκ τούτου, γνήσιος δημοκράτης, με αυξημένο πατριωτικό αίσθημα και σαφώς απαλλαγμένος από το αίσθημα πως ο ίδιος είναι πιο σημαντικός από τους άλλους. Για εκείνον το κοινό καλό είναι σημαντικότερο από την ίδια του τη ζωή.
 
β. Η συγκεκριμένη επιλογή για τον τάφο του μάντη υποδηλώνει την πρόθεση των Αθηναίων να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη της αυτοθυσίας του, ώστε κάθε πολίτης που περνούσε από τη διάβαση του Κηφισού να θυμάται το κόστος της εμφύλιας διαμάχης, αλλά και τις θυσίες που απαιτήθηκαν για την επανόρθωση της δημοκρατίας.
 
4. Γνωρίζετε από την ιστορία άλλα παραδείγµατα ατόµων που έδειξαν παρόµοια αυταπάρνηση µε αυτν του ανώνυµου µάντη;
 
Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα αυτοθυσίας στην ελληνική ιστορία αποτελεί η μάχη στις Θερμοπύλες (480 π.Χ.), στο πλαίσιο της οποίας τριακόσιοι Σπαρτιάτες και επτακόσιοι Θεσπιείς θυσιάστηκαν προκειμένου να καθυστερήσουν την προέλαση του αριθμητικά υπέρτερου στρατού των Περσών. Στη μάχη αυτή, μάλιστα, συμμετείχε και ο μάντης Μεγιστίας, ο οποίος αν και είχε προβλέψει τον θάνατό του, παρέμεινε στο πεδίο της μάχης, θεωρώντας τη θυσία του αυτή πατριωτικό καθήκον. Η απόφαση των στρατιωτών αυτών να παραμείνουν στις Θερμοπύλες παρά το γεγονός ότι το τέλος τους ήταν προδιαγεγραμμένο λόγω της μεγάλης αριθμητικής ανισότητας των αντίπαλων στρατών λειτουργεί εύλογα ως διαχρονικό παράδειγμα ψυχικού σθένους και αυτοθυσίας. Γνώριζαν, σαφώς, ότι επρόκειτο να πεθάνουν, θέλησαν, ωστόσο, να αγωνιστούν μέχρι τέλους για χάρη της κοινής τους πατρίδας.
 
5. Πώς συµπεριφέρθηκαν οι δηµοκρατικοί στους νεκρούς συµπολίτες τους; Τι δείχνει η στάση τους αυτή;
 
Μετά τη μάχη οι δημοκρατικοί πήραν τα όπλα των νεκρών αντιπάλων τους, αλλά δεν τους εξευτέλισαν ξεγυμνώνοντάς τους. Αυτή η ένδειξη σεβασμού απέναντι στους αντιπάλους, παρά το γεγονός ότι είχαν προφανείς λόγους να αισθάνονται πως είχαν έντονα αδικηθεί από αυτούς, υποδηλώνει τη διάθεση των δημοκρατικών να τερματίσουν την καταστροφική αυτή αντιπαλότητα. Είναι προφανές, λοιπόν, πως οι δημοκρατικοί θεωρούσαν σημαντικότερο το να τεθεί τέρμα στην εμφύλια διαμάχη από το να εκδικηθούν και να ατιμάσουν εκείνους που τους είχαν βλάψει. Έστελναν, έτσι, ένα σαφές μήνυμα στην αντίπαλη παράταξη πως ήταν πρόθυμοι να αφήσουν στην άκρη τις διαφωνίες του παρελθόντος και να προχωρήσουν σε μια ειρηνική συνύπαρξη.
 
6. Τι σήµαινε η σκύλευσις των νεκρών για τους αρχαίους ΄Ελληνες; Ποια παραδείγµατα από τον Όµηρο ανακαλεί στη µνήµη σας η αναφορά στο θέµα αυτό;
 
Η σκύλευση του νεκρού αποτελούσε μια πράξη ατίμωσής του, ώστε αφενός να διαφανεί ο ολοκληρωτικός θρίαμβος του νικητή κι αφετέρου να τονιστεί η υποτίμηση του νεκρού και της παράταξής του. Στην αρχαιότητα συνήθιζαν να παίρνουν τα όπλα του νεκρού ως λάφυρα, αλλά κάποτε έφταναν στο σημείο να απογυμνώσουν το σώμα του για να τον ντροπιάσουν ή ακόμη χειρότερα να βλάψουν το σώμα, για να εκδηλώσουν το μίσος ή την απέχθειά τους για τον νικημένο. Παραδείγματα ανάλογης συμπεριφοράς συναντά κανείς στο πλαίσιο της Ιλιάδας, όπου η ένταση των παθών ήταν τέτοια που οδηγούσε τους αντιμαχόμενους σε ακρότητες. Στη ραψωδία Ρ, για παράδειγμα, ο Έκτορας, αφού έχει σκοτώσει τον Πάτροκλο όχι μόνο του αφαιρεί τα όπλα, αλλά επιχειρεί κιόλας να του κόψει το κεφάλι, για να το ρίξει στα σκυλιά («Ο Έκτορας τον Πάτροκλο έσερνε, αφού πήρε τα όπλα του, την κεφαλή να κόψει απ’ τον ώμο, να ρίξει το κουφάρι του στου τόπου του τους σκύλους»). Με παρόμοια εκδικητικό τρόπο, ο Αχιλλέας έχοντας σκοτώσει τον Έκτορα ατιμάζει το σώμα του σέρνοντάς το γύρω από τον τάφο του Πατρόκλου (ραψωδία Ω): «Εκείνος αφού έζευε τα άλογα στ’ αμάξι σφιχτόδενε τον Έκτορα, να σέρνεται από πίσω∙ τρεις τον γυρόφερνε φορές στου Πάτροκλου το μνήμα και στη σκόνη τον γύριζε∙ κι αυτόν τον παρατούσε στη σκόνη μπρούμυτα άπλυτο».
 
7. Τι εννοεί ο Ξενοφών µε τη φράση τούς νεκρούς ποσπόνδους πεδίδοσαν;
 
Προκειμένου να γίνει με ασφάλεια η περισυλλογή των νεκρών από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις προχωρούσαν στη διασφάλιση προσωρινής ανακωχής μέσω επίσημης δεσμευτικής συμφωνίας. Οι δύο παρατάξεις έδιναν όρκο ότι θα τηρήσουν την ανακωχή, κάτι που σήμαινε πως δεσμεύονταν απέναντι στους θεούς, οπότε η σχετική συμφωνία είχε ιερό και απαραβίαστο χαρακτήρα. 
 
8. Ποια απ τα γεγοντα που αφηγεται ο Ξενοφών στις §§ 18-19 εκτιµάτε τι έχουν µικρότερη σηµασία για τη σγκρουση των Τρικοντα µε τους δηµοκρατικούς στον Πειραι; Για ποιο λόγο νοµζετε τι τα παραθέτει ο ιστορικός στη συγκεκριµένη περίπτωση;
 
Η αναφορά του Ξενοφώντα στο περιστατικό της αυτοθυσίας του μάντη δεν έχει φαινομενικά ιδιαίτερη σημασία για την επικείμενη σύγκρουση ολιγαρχικών δημοκρατικών. Επιλέγει, ωστόσο, ο ιστορικός να αναφερθεί σε αυτό με αρκετές λεπτομέρειες, διότι μέσω αυτού αναδεικνύεται το ήθος, η πατριωτική αγάπη και ο αλτρουϊσμός του δημοκρατικού μάντη και, κατ’ επέκταση, οι ηθικές εκείνες ποιότητες που χαρακτήριζαν υπό κανονικές συνθήκες τους Αθηναίους την εποχή εκείνη. Αντιστοίχως, η επιλογή του ιστορικού να επισημάνει πως οι δημοκρατικοί δεν ξεγύμνωσαν τα σώματα των νεκρών αντιπάλων τους υποδηλώνει την απώτερη πρόθεση των δημοκρατικών να οδηγηθούν οι πολίτες της Αθήνας στη συμφιλίωση και να πάψουν οι πράξεις εκείνες που όξυναν τη μεταξύ τους αντιπαράθεση. Είναι, δηλαδή, η στάση τους αυτή ένδειξη ηθικής ποιότητας και φιλειρηνικής διάθεσης, έστω κι αν βρίσκονταν εν μέσω μιας εμφύλιας σύγκρουσης.
 
§§ 20 - 22
 
1. Ποια σηµασία είχε η λεπτοµέρεια ότι ο Κλεόκριτος ήταν µύστης;
Το γεγονός ότι ο Κλεόκριτος ήταν μυημένος στα Ελευσίνια μυστήρια και μάλιστα ήταν ο κήρυκας των μυημένων του προσδίδει ένα ιδιαίτερο κύρος, το οποίο αναγνωρίζεται εξίσου απ’ όλους τους μυημένους είτε αυτοί ήταν δημοκρατικοί είτε ολιγαρχικοί. Λόγω της ξεχωριστής ιερότητας και σημασίας των μυστηρίων αυτών διαμορφωνόταν ένας πρόσθετος δεσμός μεταξύ των μετεχόντων, κάτι που αναδείκνυε ακόμη περισσότερο την άρρηκτη σύνδεση των Αθηναίων, ανεξάρτητα από τις πολιτικές τους πεποιθήσεις. Ως εκ τούτου, οι Αθηναίοι θα άκουγαν με ενδιαφέρον και σεβασμό τα όσα είχε να πει ο Κλεόκριτος, εφόσον αφενός αναγνώριζαν την τιμητική θέση που κατείχε κι αφετέρου τον ιερό χαρακτήρα των Ελευσίνιων μυστηρίων που τους ένωνε. Η θέση του Κλεόκριτου τον τοποθετούσε σε ένα διαφορετικό επίπεδο στην αντίληψη των μυημένων, το οποίο ξεπερνούσε τις πολιτικές αντιλήψεις και συμβόλιζε τη βαθιά σύνδεση μεταξύ τους. 
 
2. α) Σε ποιους απευθύνεται ο Κλεόκριτος; Πώς τους προσφωνεί;
β) Τι τονίζεται µέσω αυτής της προσφώνησης;
 
Ο Κλεόκριτος απευθύνεται στους ολιγαρχικούς, οι οποίοι κατά το προηγούμενο διάστημα επιδόθηκαν σε διώξεις εις βάρος των δημοκρατικών. Η προσφώνηση που επιλέγει να χρησιμοποιήσει είναι «άνδρες πολίτες», προκειμένου να τους υπενθυμίσει πως πέρα και πάνω από την πολιτική τους ταυτότητα είναι πρωτίστως πολίτες της Αθήνας, οπότε οφείλουν να σκέφτονται κυρίως τι είναι πιο ωφέλιμο συνολικά για την πόλη τους και όχι για την παράταξή τους. Τους υπενθυμίζει, ειδικότερα, με την προσφώνηση «πολίτες» πως έδρασαν κατά τρόπο που έβλαψε την πόλη τους, αφού με τις πράξεις τους προκάλεσαν μια αιματηρή εμφύλια σύγκρουση. Έχουν, άρα, την υποχρέωση να κατανοήσουν το πόσο επιζήμια υπήρξε η στάση τους για την Αθήνα και να σταματήσουν την περαιτέρω κλιμάκωση του προβλήματος που δημιούργησαν. 
 
3. Ποιο είδος αντωνυµιών απαντά πιο συχνά στο λόγο του Κλεοκρίτου και γιατί ο ίδιος προτάσσει το µες µετά τις ερωτήσεις στην παράγραφο 20;
 
Στον λόγο του Κλεόκριτου κυριαρχούν οι προσωπικές αντωνυμίες τόσο ως υποκείμενα όσο και ως αντικείμενα, προκειμένου μέσω αυτών να διαχωριστεί, να συγκριθεί και να αντιτεθεί η συμπεριφορά της μίας και της άλλης παράταξης. Στόχος του Κλεόκριτου είναι να τονιστεί το απρόκλητο της επιθετικής δράσης των ολιγαρχικών. Παρά το γεγονός ότι οι δημοκρατικοί -στους οποίους ανήκει και ο Κλεόκριτος (μες)- δεν έβλαψαν ποτέ τους ολιγαρχικούς, αυτό δεν απέτρεψε τους ολιγαρχικούς από το να τους καταδιώκουν και να επιχειρούν να τους σκοτώσουν. Οι ολιγαρχικοί, ωστόσο, οφείλουν να κατανοήσουν πως εκείνοι στους οποίους επιτίθενται με βιαιότητα είναι οι άνθρωποι με τους οποίους μεγάλωσαν μαζί και συμμετείχαν ανά τα χρόνια σε πολλές σημαντικές για την πόλη και τους ίδιους δραστηριότητες. Με τη σύγκριση των συμπεριφορών, αλλά και με την υπόμνηση της μακρόχρονης κοινής πορείας ο Κλεόκριτος επιχειρεί να φανερώσει στους ολιγαρχικούς πως δεν έχουν κανένα πραγματικό λόγο για να στρέφονται ενάντια στους δημοκρατικούς, αφού όλοι τους είναι πολίτες της ίδιας πόλης κι έχουν περάσει το σύνολο της ζωής τους συνεργαζόμενοι και συνυπάρχοντας.
 
4. Ποιος είναι ο στόχος της οµιλίας του Κλεοκρίτου και ποιο το περιεχόµενό της;
 
Ο Κλεόκριτος επιδιώκει να φέρει τους ολιγαρχικούς αντιμέτωπους με τη συνειδητοποίηση πως υπό την καθοδήγηση των τριάκοντα έχουν προκαλέσει τεράστια ζημιά στην Αθήνα. Παρουσιάζει για τον λόγο αυτό τις αρνητικές επιλογές των ολιγαρχικών, όπως είναι οι διώξεις και οι δολοφονίες εις βάρος των δημοκρατικών, φροντίζοντας, ωστόσο, να τονίσει πως για τα λάθη τους αυτά υπεύθυνοι είναι πρωτίστως οι τριάκοντα και όχι εκείνοι. Εξαιτίας, λοιπόν, των τριάκοντα οι ολιγαρχικοί έχουν αγνοήσει τους στενούς δεσμούς που ενώνουν τους πολίτες της Αθήνας κι έχουν οδηγήσει την πόλη σε μια επιζήμια εμφύλια διαμάχη. Γίνεται, έτσι, αντιληπτό πως αν οι ολιγαρχικοί έπαυαν να στηρίζουν τους τριάκοντα, οι Αθηναίοι θα μπορούσαν να ζουν ειρηνικά και να μην υφίστανται τις τόσο ολέθριες συνέπειες που επήλθαν από τις αποφάσεις των τριάκοντα. Καλεί, άρα, ο Κλεόκριτος τους ολιγαρχικούς να δείξουν ότι αγαπούν την πατρίδα τους, πως σέβονται τους θεούς και πως εκτιμούν τις σχέσεις φιλίας και συγγένειας που ενώνουν όλους τους Αθηναίους, με το να εγκαταλείψουν τους τριάκοντα.
 
5. Ποια είναι η στάση της παράταξης του κήρυκα απέναντι στην πατρίδα και ποια της αντίθετης παράταξης, σύµφωνα µε το λόγο του;
 
Η παράταξη του κήρυκα, η παράταξη των δημοκρατικών, έχει διατηρήσει σταθερά στάση σεβασμού απέναντι στην πατρίδα, εφόσον δεν έχει βλάψει ποτέ την αντίπαλη πολιτική παράταξη. Έχει κινηθεί με σεβασμό απέναντι στους θεούς, συμμετέχοντας στις ιερές τελετές και θυσίες∙ έχει σεβαστεί τις υποχρεώσεις της τόσο σε ό,τι αφορά την απόκτηση πνευματικής καλλιέργειας όσο και την υπηρέτηση της στρατιωτικής θητείας∙ έχει πολεμήσει για χάρη της πατρίδας κι έχει κινδυνέψει κάθε φορά που χρειάστηκε να διαφυλαχτεί η ασφάλεια της Αθήνας. Στον αντίποδα αυτής της επωφελούς στάσης βρίσκεται η στάση των ολιγαρχικών, οι οποίοι εξόρισαν και δολοφόνησαν δημοκρατικούς, φτάνοντας στο σημείο, μάλιστα, να έχουν σκοτώσει μέσα στο οκτώ μήνες τόσους Αθηναίους όσο όλοι οι Πελοποννήσιοι σε δέκα χρόνια πολέμου. Οι ολιγαρχικοί δείχνουν απόλυτη ασέβεια απέναντι σε όσα συνιστούν κρίσιμους δεσμούς μεταξύ των πολιτών της Αθήνας, με αποτέλεσμα να έχουν προκαλέσει μια καταστροφική εμφύλια διαμάχη μέσω της οποίας έχει κλονιστεί η συνοχή της αθηναϊκής πολιτείας. Ως εκ τούτου, οι ολιγαρχικοί υπό την καθοδήγηση των τριάκοντα δρουν κατά τρόπο εξαιρετικά επιζήμιο για την πατρίδα τους.  
 
6. Ποιους (ή τι) επικαλείται ο κήρυκας και για ποιο λόγο;
 
Ο Κλεόκριτος επικαλείται τους θεούς που προστάτευαν την οικογένεια του πατέρα ή της μητέρας κάθε Αθηναίου∙ τους συγγενικούς δεσμούς μεταξύ των Αθηναίων είτε αυτοί ήταν εξ αίματος είτε εξ αγχιστείας, καθώς και τους συλλόγους που είχαν διαμορφωθεί μεταξύ φίλων. Πρόκειται για στοιχεία της κοινής θρησκείας, της συγγένειας και της φιλίας, τα οποία ενώνουν τους πολίτες της Αθήνας, και τα οποία θα έπρεπε να λειτουργούν αποτρεπτικά για οποιαδήποτε μεταξύ τους σύγκρουση. Θέληση του Κλεόκριτου είναι να κατασιγάσει τα πάθη εχθρότητας και να επαναφέρει στη σκέψη των ολιγαρχικών το πόσο στενοί είναι οι δεσμοί μεταξύ όλων των πολιτών της Αθήνας, ώστε να συνειδητοποιήσουν το λάθος τους να διαρρήξουν τους δεσμούς αυτούς.
 
7. Ποιες ανόσιες πράξεις διέπραξαν οι τριάκοντα, κατά τον κήρυκα, και ποιες ήταν οι συνέπειες των πράξεών τους;
 
Οι Τριάκοντα, επιδιώκοντας το προσωπικό τους συμφέρον -την ενίσχυση της εξουσίας και της περιουσίας τους- λίγο έλειψε να σκοτώσουν μέσα σε οκτώ μήνες περισσότερους Αθηναίους απ’ όσους είχαν σκοτώσει όλοι οι Πελοποννήσιοι κατά τη διάρκεια δέκα ετών. Παρακινημένοι, μάλιστα, από την φιλαρχία και την απληστία τους οι Τριάκοντα εξώθησαν τους Αθηναίους στη χειρότερη μορφή πολέμου∙ στον εμφύλιο πόλεμο. Πρόκειται για τον πιο δύσκολο, τον πιο επώδυνο και τον πιο μισητό πόλεμο τόσο στους ανθρώπους όσο και στους θεούς, αφού διαλύει οικογένειες, συγγενικές και φιλικές σχέσεις, και καταστρέφει τα θεμέλια μιας ολόκληρης κοινωνίας.
 
8. Ποιο είναι το νόηµα της τελευταίας φράσης του λόγου του Κλεοκρίτου (Αλλ’ ε γε ... κατεδακρύσαµεν);
 
Ο Κλεόκριτος επισημαίνει στους ολιγαρχικούς πως η εμφύλια αυτή σύγκρουση αποτέλεσε μια αναγκαστική και επώδυνη διαδικασία για τους δημοκρατικούς, οι οποίοι ουδέποτε θέλησαν να στραφούν ενάντια σε συγγενικά και φιλικά τους άτομα. Η αρνητική αυτή εξέλιξη της εμφύλιας διαμάχης ανάγκασε τους δημοκρατικούς να σκοτώσουν άτομα που τους ήταν αγαπητά. Δεν μπορούσαν, ωστόσο, να πράξουν αλλιώς, αφού δεν υπήρχε άλλος τρόπος να τερματίσουν την ασυδοσία και τη ζημιογόνο δράση των Τριάκοντα. Επιδιώκει, άρα, ο Κλεόκριτος να τονίσει πως τα όσα εκτυλίχθηκαν στο πεδίο της μάχης αποτέλεσαν πηγή ψυχικής οδύνης για τους δημοκρατικούς, αφού ό,τι επιθυμούσαν εκείνοι ήταν η διασφάλιση της ειρηνικής συνύπαρξης.
 
9. Ποιοι δεσµοί µεταξύ των πολιτών, κατά την άποψη του κήρυκα, θα πρέπει να αποτρέψουν τους αντιπάλους από τις εχθρικές τους ενέργειες; Να τους καταγράψετε και να εκτιµήσετε την αξία τους για την ειρηνική συµβίωση των Αθηναίων.
 
Ο Κλεόκριτος στον σύντομο λόγο του κάνει έκκληση στους οπαδούς των ολιγαρχικών να αναλογιστούν τι είδους δεσμοί τους ενώνουν με τους σημερινούς εχθρούς τους, τους δημοκρατικούς της «Φυλής»: δεσμοί μεταξύ ανθρώπων μιας πολιτισμένης κοινωνίας, μεταξύ πολιτών ενός ειρηνικού-δημοκρατικού κράτους. Η συμμετοχή σε θρησκευτικές εκδηλώσεις και τελετές (μετεσχήκαμεν μν ερν θυσιν), στην κοινωνική (συγχορευταί), σχολική (συμφοιτηταί) και στρατιωτική (συστρατιται) ζωή· στους αγώνες για την προστασία της πατρίδας («πολλ μεθ’ μν κεκινδυνεύκαμεν») και επίσης η συγγένεια μεταξύ πολλών από τους αντιπάλους εξ αίματος (συγγενείας) ή εξ αγχιστείας (κηδεστίας), η συντροφικότητα σε συλλόγους ή λέσχες (ταιρίας), όλοι αυτοί οι δεσμοί (πάντων γρ τούτων πολλο κοινωνομεν λλήλοις), πρέπει να οδηγήσουν τους ολιγαρχικούς να εγκαταλείψουν τους τριάκοντα αδούμενοι (από σεβασμό σε) θεούς και ανθρώπους.
Το σύνολο των δεσμών αυτών είτε πρόκειται για συγγενικές ή φιλικές σχέσεις είτε για μια κοινή πορεία ενηλικίωσης είτε για τους κοινούς αγώνες προς όφελος της πατρίδας διαμορφώνουν ένα πλαίσιο στενής οικειότητας που επιτρέπει στους πολίτες της Αθήνας να συμβιώνουν ειρηνικά και να νοιάζονται ο ένας για τον άλλον.
 
10. Στην ενότητα αυτή παρατηρούµε ότι ο Ξενοφών δε σχολιάζει τη µάχη. Πού εστιάζει ο ιστορικός την προσοχή του;
 
Ο Ξενοφώντας καταγράφει την εξέλιξη της μάχης με μία μόλις πρόταση, καθώς ό,τι τον ενδιαφέρει κυρίως είναι τα όσα συνέβησαν μετά τη νίκη των δημοκρατικών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στον σεβασμό που επέδειξαν οι δημοκρατικοί στους νεκρούς αντιπάλους του, αλλά και στον λόγο του Κλεόκριτου που αποτέλεσε ένα σαφές κάλεσμα στους ολιγαρχικούς να πάψουν να στηρίζουν τους Τριάκοντα και να βοηθήσουν, ώστε να ξεπεραστεί η εμφύλια διαμάχη των Αθηναίων. Ο ιστορικός εστιάζει κυρίως στην ομιλία του Κλεόκριτου, διότι μέσω αυτής γίνεται αφενός εμφανής η αγανάκτηση των δημοκρατικών για τα όσα υπέστησαν από τους ολιγαρχικούς κι αφετέρου η ευθύνη που βαρύνει τους Τριάκοντα για τη δεινή κατάσταση στην οποία περιήλθε η Αθήνα. Η συνειδητοποίηση της ευθύνης αυτής θα επιτρέψει στην ολιγαρχική παράταξη να οδηγηθεί σε μια ορθότερη στάση, προκειμένου οι Αθηναίοι να επιστρέψουν στην πρότερη ομαλή συμβίωσή τους.
Ο Ξενοφώντας επικεντρώνει την προσοχή του σε δύο πρόσωπα, στον μάντη και στον κήρυκα των μυστών, στον Κλεόκριτο. Στην ολοζώντανη παρουσίαση των δύο αυτών προσώπων φαίνεται καθαρά ότι στις καλές στιγμές της η αρχαία κοινωνία ήταν μια πραγματική «κοινωνία πολιτών». Το πρώτο δείγμα είναι η εθελούσια θυσία του μάντη. Το δεύτερο, η ομιλία του Κλεοκρίτου προς τους αντιπάλους, με τον πλούτο των λέξεων και των όρων που σημαίνουν κοινωνία, μέθεξη, συμμετοχή.
 
§ 23
 
1. α) Με ποια συναισθήµατα προσήλθαν οι ολιγαρχικοί την εποµνη της µάχης στο συνέδριο;
β) Ποιες τάσεις εµφανίστηκαν ανάµεσά τους σχετικά µε το τι θα έπρεπε να γίνει στη συνέχεια; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας και στα δύο ερωτήµατα.
 
α. Η επόμενη μέρα για τους τριάκοντα ήταν εξαιρετικά δύσκολη, καθώς πέρα από το γεγονός ότι είχαν χάσει τον άτυπο αρχηγό τους, τον Κριτία, είχαν χάσει και την κρίσιμη μάχη με τους δημοκρατικούς. Αισθάνονταν έτσι πως είχαν ταπεινωθεί στο πεδίο της μάχης και συνάμα πως είχαν χάσει τη στήριξη των τριών χιλιάδων ολιγαρχικών. Βρέθηκαν, έτσι, στο συνέδριο γνωρίζοντας πως επί της ουσίας θα κρινόταν η τύχη της εξουσίας τους.
β. Ανάμεσα στους τρεις χιλιάδες ολιγαρχικούς -είτε εκείνοι βρίσκονταν στο συνέδριο είτε αλλού- υπήρξε διαφωνία για το πώς θα έπρεπε να συνεχίσουν ύστερα από την ήττα τους από τους δημοκρατικούς. Από τη μία υπήρχαν εκείνοι που έχοντας διαπράξει σοβαρά αδικήματα θεωρούσαν πως δεν έπρεπε να υποχωρήσουν στο κάλεσμα των δημοκρατικών για ειρήνευση, διότι φοβόντουσαν πως θα τιμωρηθούν για τις πράξεις τους. Από την άλλη, ωστόσο, υπήρχαν εκείνοι που δεν είχαν παρασυρθεί σε βιαιότητες, παρά τη συνεχή πίεση που δέχονταν από τους Τριάκοντα. Αυτοί, λοιπόν, θεωρούσαν πως θα έπρεπε να συμφιλιωθούν με τους δημοκρατικούς, προκειμένου να προστατεύσουν την πατρίδα και τους εαυτούς τους από περαιτέρω δεινά. Η δική τους πρόταση, επομένως, ήταν να αποσύρουν την υποστήριξή τους στους Τριάκοντα, αφού ήταν σαφές πως εκείνοι τους οδηγούσαν σε ακρότητες.
 
2. Πιστεύετε ότι ο λόγος του κήρυκα συνετέλεσε στις αποφάσεις που πήραν οι ολιγαρχικοί; Να αιτιολογήσετε τη γνώµη σας.
Ο λόγος του κήρυκα Κλεόκριτου είναι σαφές πως επηρέασε τις αποφάσεις που έλαβαν οι ολιγαρχικοί. Αυτό γίνεται αντιληπτό από το γεγονός πως τα επιχειρήματα εκείνων των ολιγαρχικών που επιδίωξαν την ειρήνευση και την αφαίρεση της εξουσίας από τους Τριάκοντα βασίζονταν ακριβώς σε όσα είχε πει ο Κλεόκριτος. Όπως, δηλαδή, είχε τονίσει ο κήρυκας πως τα δεινά που βίωνε η Αθήνα οφείλονταν στους τριάκοντα και πως, αν εκείνοι δεν είχαν τη στήριξη των ολιγαρχικών, η πόλη θα γλίτωνε από πρόσθετες συμφορές, τα ίδια επισημαίνουν οι ολιγαρχικοί στο συνέδριο και στις μεταξύ τους συζητήσεις. Κανένα από τα δεινά που ζούσαν οι ολιγαρχικοί δεν θα συνέβαινε, αν δεν είχαν τον έλεγχο της πόλης οι Τριάκοντα. Αποτελούσε, άρα, προφανές συμπέρασμα πως αν εξεδίωκαν τους Τριάκοντα θα γλίτωναν τόσο εκείνοι ως πολίτες όσο και η πόλη στο σύνολό της.
 
3. Με ποιους συλλογισµούς κατέληξε στο να αφαιρέσει την εξουσία από τους Τριάκοντα η συγκεκριµένη µερίδα των ολιγαρχικών;
 
Η μερίδα των ολιγαρχικών που δεν είχε διαπράξει αδικήματα και δεν είχε τον φόβο πως θα υποστεί κάποια τιμωρία οδηγήθηκε στην απόφαση να αφαιρέσει την εξουσία από τους Τριάκοντα ακολουθώντας επί της ουσίας την επιχειρηματολογία του Κλεόκριτου. Αν δεν υπάκουαν στις διαταγές των Τριάκοντα μήτε δολοφονίες δημοκρατικών θα είχαν γίνει μήτε θα είχε οδηγηθεί η πόλη σε εμφύλια σύγκρουση. Οπότε, αν ήθελαν να διασώσουν την πόλη τους και να γλιτώσουν από νέα δεινά δεν είχαν άλλη επιλογή πέρα από το να διώξουν τους βασικούς υπαίτιους αυτής της κατάστασης, τους Τριάκοντα.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...