Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 17 [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]

Design Turnpike

 
Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 17 [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]
 
Κείμενο
Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant. Alius aliā de causā discedere cupiēbat. Nonnulli pudōre adducti remanēbant. Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenēre poterant; abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commūne periculum miserabantur. Totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timōre paulātim etiam ii, qui rei militaris perīti habebantur, perturbabantur.
 
Μετάφραση
Μεγάλος φόβος έπιασε (ή κατέλαβε) το στράτευμα από τις διαδόσεις των Γαλατών και των εμπόρων, οι οποίοι διακήρυτταν (ή διαλαλούσαν) ότι οι Γερμανοί ήταν φοβερής σωματικής διάπλασης και απίστευτης ανδρείας (ή είχαν φοβερή σωματική διάπλαση και απίστευτη ανδρεία). Άλλοι (από τους Ρωμαίους) ήθελαν να φύγουν προβάλλοντας ο καθένας και μια δικαιολογία). Μερικοί παρασυρμένοι (ή σπρωγμένοι) από ντροπή (παρ)έμεναν. Αυτοί δεν μπορούσαν ούτε να προσποιηθούν ούτε να (συγ)κρατήσουν τα δάκρυά τους· κρυμμένοι στις σκηνές (τους) είτε παραπονούνταν για τη μοίρα τους (ή έκλαιγαν τη μοίρα τους) είτε θρηνούσαν για τον κοινό κίνδυνο μαζί με τους φίλους τους. Σε όλο το στρατόπεδο υπογράφονταν και σφραγίζονταν (ή υπέγραφαν και σφράγιζαν) διαθήκες (ή έγραφαν τις διαθήκες τους). Από τις διαδόσεις τους και τον φόβο τους ταράζονταν σιγά-σιγά ακόμη και αυτοί που θεωρούνταν έμπειροι στα στρατιωτικά πράγματα (ζητήματα).
 
Συντακτική ανάλυση
Magnus timor exercitum occupavit ex vocibus Gallorum ac mercatorum: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
occupavit: ρήμα.
timor: υποκείμενο ρήματος.
Magnus: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο timor.
exercitum: αντικείμενο ρήματος.
ex vocibus: εμπρόθετος προσδιορισμός του εξωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο occupavit.
Gallorum, mercatorum: γενικές υποκειμενικές στο vocibus.
 
qui Germanos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtute esse praedicabant: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση στα Gallorum, mercatorum. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει πραγματικό γεγονός και, μάλιστα, σε χρόνο παρατατικό επειδή αναφέρεται στο παρελθόν.
praedicabant: ρήμα.
qui: υποκείμενο ρήματος.
esse: αντικείμενο ρήματος, ειδικό απαρέμφατο.
Germanos: υποκείμενο του απαρεμφάτου (ετεροπροσωπία).
magnitudine, virtute: (οργανικές) αφαιρετικές κατηγορηματικές της ιδιότητας στο Germanos μέσω του συνδετικού esse.
ingenti: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο magnitudine.
incredibili: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο virtute.
corporum: γενική κτητική στο magnitudine.
 
Alius alia de causa discedere cupiebat: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
cupiebat: ρήμα.
Alius: υποκείμενο ρήματος και του απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία).
discedere: αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο.
de causa: εμπρόθετος προσδιορισμός του εξωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο discedere.
alia: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο causa.
 
Nonnulli pudore adducti remanebant: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
remanebant: ρήμα.
Nonnulli: υποκείμενο ρήματος και της μετοχής.
adducti: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος Nonnulli, δηλώνει το προτερόχρονο (αφού είναι μετοχή παρακειμένου) στο παρελθόν (αφού εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου, remanebant)
[Ανάλυση σε πρόταση: quod nonnulli adducti erant (sunt)(αντικειμενική αιτιολογία)·
(αν θα θέλαμε να εκφράσουμε υποκειμενική αιτιολογία): quod nonnulli adducti essent·
(αν θα θέλαμε να δηλώσουμε το αποτέλεσμα εσωτερικής λογικής διεργασίας):cum nonnulli adducti essent ].
pudore: (απλή, οργανική) αφαιρετική του εσωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο adducti.
 
Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenere poterant: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
poterant: ρήμα.
Hi: υποκείμενο ρήματος και των απαρεμφάτων (ταυτοπροσωπία).
fingere, tenere: αντικείμενα ρήματος, τελικά απαρέμφατα.
vultum: αντικείμενο του απαρεμφάτου fingere.
lacrimas: αντικείμενο του απαρεμφάτου tenere.
 
abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
querebantur: ρήμα.
(hi): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος και μετοχής.
fatum: αντικείμενο ρήματος.
suum: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο fatum (άμεση/ευθεία αυτοπάθεια, αφού αναφέρεται στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου από τον οποίο εξαρτάται).
abditi: χρονική μετοχή, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος (hi), δηλώνει το προτερόχρονο (αφού είναι μετοχή παρακειμένου) στο παρελθόν (αφού εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου, querebantur).
[Ανάλυση σε πρόταση: (αν θέλουμε να δηλώσουμε μόνο τον χρόνο) postquam/ut hi abditi sunt (erant), (αν θέλουμε να δηλώσουμε τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στη μετοχή και το ρήμα) cum hi abditi essent].
in tabernaculis: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει στάση σε τόπο στο abditi.
 
aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur: κύρια πρόταση κρίσης, συνδέεται παρατακτικά με τον διαζευκτικό σύνδεσμο aut με την προηγούμενη κύρια πρόταση, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
miserabantur: ρήμα.
(hi): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος.
periculum: αντικείμενο ρήματος.
commune: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο periculum.
cum familiaribus: εμπρόθετος προσδιορισμός της κοινωνίας στο miserabantur.
suis: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο familiaribus (άμεση/ευθεία αυτοπάθεια, αφού αναφέρεται στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου από τον οποίο εξαρτάται).
 
Totis castris testamenta obsignabantur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
obsignabantur: ρήμα.
testamenta: υποκείμενο ρήματος.
castris: απλή (τοπική) αφαιρετική που δηλώνει στάση σε τόπο στο obsignabantur (η στάση σε τόπο δηλώνεται με απλή (τοπική) αφαιρετική όταν ένα ουσιαστικό συνοδεύεται από το αντωνυμικό επίθετο totus)
Totis: ομοιόπτωτος, κατηγορηματικός προσδιορισμός στο castris.1
 
Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii […] perturbabantur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
perturbabantur: ρήμα.
ii: υποκείμενο ρήματος.
vocibus ac timore: απλές αφαιρετικές του ποιητικού αιτίου (άψυχα) [στην ουσία πρόκειται για αφαιρετικές του εξωτερικού αναγκαστικού αιτίου] στο perturbabantur.
Horum: γενική υποκειμενική στα vocibus, timore.
paulatim: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο perturbabantur.
etiam: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο perturbabantur. (Κατά άλλους, είναι συμπλεκτικός σύνδεσμος).
 
qui rei militaris periti habebantur: Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση προσδιοριστική στο ii. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία qui, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει πραγματικό γεγονός και, μάλιστα, σε χρόνο παρατατικό επειδή αναφέρεται στο παρελθόν.
habebantur: ρήμα.
qui: υποκείμενο ρήματος.
periti: κατηγορούμενο στο qui μέσω του συνδετικού habebantur.
rei: γενική ως συμπλήρωμα (αντικειμενική) στο periti.
militaris: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο rei.
 
Πηγή συντακτικής ανάλυσης: study4exams.gr
 
Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική
 
1. Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum = Exercitus magno timōre occupātus est ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum.
 
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης (exercitum, αιτιατική) γίνεται υποκείμενο στην παθητική (exercitus, ονομαστική).
- Το ρήμα (occupāvit, οριστική παρακειμένου ενεργητικής φωνής, γ΄ ενικό) μεταφέρεται στην παθητική φωνή και συμφωνεί με το νέο υποκείμενο (occupātus est).
- Το υποκείμενο της ενεργητικής (Magnus timor, ονομαστική) γίνεται ποιητικό αίτιο. Επειδή είναι άψυχο, εκφέρεται με απρόθετη αφαιρετική (magno timōre).
 
2. Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenēre poterant = Ab his neque vultus fingi neque lacrimae tenēri poterant.
 
Διευκρινίσεις:
- Τα αντικείμενα των απαρεμφάτων (vultum, lacrimas) γίνονται υποκείμενα του ρήματος και των απαρεμφάτων (ταυτοπροσωπία) σε ονομαστική (vultus, lacrimae).
- Τα ενεργητικά απαρέμφατα μετατρέπονται σε παθητικά (fingi, tenēri). Το ρήμα poterant παραμένει ως έχει για να συμφωνεί με τον πληθυντικό των νέων υποκειμένων.
- Το υποκείμενο της ενεργητικής (Hi) μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο. Επειδή είναι έμψυχο (οι στρατιώτες), εκφέρεται με ab + αφαιρετική (ab his).
 
Μετατροπή παθητικής σύνταξης σε ενεργητική
 
1. Horum vocibus ac timōre paulātim etiam ii [...] perturbabantur = Horum voces ac timor paulātim etiam eos [...] perturbabant.
 
Διευκρινίσεις:
- Το ποιητικό αίτιο της παθητικής πρότασης, που εδώ είναι άψυχο και εκφέρεται με απρόθετη αφαιρετική (vocibus ac timōre), μετατρέπεται σε υποκείμενο στην ονομαστική (voces ac timor). Το horum παραμένει γενική κτητική.
- Το παθητικό ρήμα (perturbabantur, οριστική παρατατικού, γ΄ πληθυντικό) μεταφέρεται στην ενεργητική φωνή (perturbabant), παραμένοντας στον ίδιο χρόνο και πρόσωπο για να συμφωνεί με τα νέα υποκείμενα (voces ac timor).
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος (ii, ονομαστική) μετατρέπεται σε άμεσο αντικείμενο στην αιτιατική (eos).
 
2. Totis castris testamenta obsignabantur. = (Milites) totis castris testamenta obsignabant.
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο (a militibus) μετατρέπεται σε υποκείμενο σε ονομαστική (milites).
- Το ρήμα (obsignabantur, οριστική παρατατικού παθητικής φωνής, γ΄ πληθυντικό) μεταφέρεται στην ενεργητική φωνή (obsignabant).
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος (testamenta, ονομαστική πληθυντικού) μετατρέπεται σε αντικείμενο στην αιτιατική. Επειδή η λέξη testamentum είναι ουδέτερου γένους, η ονομαστική και η αιτιατική ταυτίζονται (testamenta). Το totis castris παραμένει αφαιρετική (στάσης σε τόπο).
 
3. qui rei militaris perīti habebantur = quos (omnes) rei militaris perītos habebant.
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο (ab omnibus) μετατρέπεται σε υποκείμενο σε ονομαστική (omnes).
- Το ρήμα (habebantur, οριστική παρατατικού παθητικής φωνής, γ΄ πληθυντικό) μεταφέρεται στην ενεργητική φωνή (habebant).
- Το υποκείμενο (qui) τίθεται σε αιτιατική και λειτουργεί πλέον ως αντικείμενο του ρήματος (quos).
- Το κατηγορούμενο perīti τρέπεται σε αιτιατική προκειμένου να λειτουργήσει ως κατηγορούμενο του αντικειμένου (perītos).
 
Ανάλυση μετοχών σε δευτερεύουσες προτάσεις
 
1. adducti (Nonnulli pudōre adducti remanēbant): Αιτιολογική μετοχή
α. quod (ii ή nonulli) pudore adducti erant (ή adducti sunt) = αντικειμενική αιτιολογία
β. quod nonnulli pudōre adducti essent = υποκειμενική αιτιολογία
γ. cum (ii ή nonulli) pudore adducti essent = αποτέλεσμα εσωτερικής λογικής διεργασίας
 
2. abditi (...abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur...): Χρονική μετοχή
α. postquam/ut hi in tabernaculis abditi sunt (erant) = δήλωση μόνο χρόνου
β. ...cum (hi) in tabernaculis abditi essent = δήλωση σχέσης αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στη μετοχή και το ρήμα
 
Μετατροπή ευθέος λόγου σε πλάγιο
 
1. Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant. = Ille dixit magnum timorem exercitum occupāvisse ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicārent.
 
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα της κύριας πρότασης occupāvit (οριστ. παρακειμένου) γίνεται ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (occupāvisse).
- Το υποκείμενό του magnus timor τίθεται σε αιτιατική (magnum timorem).
- Η δευτερεύουσα αναφορική πρόταση τρέπεται σε υποτακτική. Η οριστική παρατατικού (praedicābant) γίνεται υποτακτική παρατατικού (praedicārent), καθώς εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου.
 
2. Alius aliā de causā discedere cupiēbat. = Ille dixit alium aliā de causā discedere cupīvisse.
 
Διευκρινίσεις:
Η οριστική παρατατικού (cupiēbat) τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (cupīvisse). Το υποκείμενο τίθεται σε αιτιατική (alium).
 
3. Nonnulli pudōre adducti remanēbant. = Ille dixit nonnullos pudōre adductos remansisse.
 
Διευκρινίσεις:
Η οριστική παρατατικού (remanēbant) τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (remansisse). Το υποκείμενο και η μετοχή μεταφέρονται σε αιτιατική (nonnullos adductos).
 
4. Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenēre poterant; = Ille dixit eos (ή illos) neque vultum fingere neque lacrimas tenēre potuisse.
 
Διευκρινίσεις:
Η οριστική παρατατικού (poterant) γίνεται ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (potuisse). Η δεικτική αντωνυμία hi (υποκείμενο) δεν διατηρείται στον πλάγιο λόγο αλλά τρέπεται σε αιτιατική της αντωνυμίας is ή ille (eos ή illos).
 
5. abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commūne periculum miserabantur = Ille dixit eos abditos in tabernaculis aut suum fatum questos esse aut cum familiaribus suis commūne periculum miseratos esse.
 
Διευκρινίσεις:
Τα αποθετικά ρήματα querebantur και miserabantur (οριστική παρατατικού) τρέπονται σε ειδικά απαρέμφατα παρακειμένου (questos esse, miseratos esse). Η χρονική μετοχή abditi (που συνδέεται με το εννοούμενο υποκείμενο) τίθεται σε αιτιατική (abditos).
 
6. Totis castris testamenta obsignabantur. = Ille dixit totis castris testamenta obsignata esse.
 
Διευκρινίσεις:
Το παθητικό ρήμα obsignabantur (οριστ. παρατατικού) γίνεται απαρέμφατο παρακειμένου (obsignata esse). Το υποκείμενο testamenta παραμένει στην ίδια μορφή, επειδή στα ουδέτερα η αιτιατική ταυτίζεται με την ονομαστική.
 
7. Horum vocibus ac timōre paulātim etiam ii, qui rei militaris perīti habebantur, perturbabantur. = Ille dixit eorum (ή illorum) vocibus ac timōre paulātim etiam eos, qui rei militaris perīti haberentur, perturbatos esse.
 
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα perturbabantur (οριστ. παρατατικού) τρέπεται σε απαρέμφατο παρακειμένου (perturbatos esse).
- Το υποκείμενο ii τρέπεται στην αντίστοιχη αιτιατική (eos).
- Η δεικτική αντωνυμία horum μετατρέπεται σε eorum (ή illorum), καθώς το hic γίνεται ille ή is.
- Στη δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, η οριστική παρατατικού (habebantur) γίνεται υποτακτική παρατατικού (haberentur) λόγω της εξάρτησης από ρήμα ιστορικού χρόνου.
 
Μετατροπή πλάγιου λόγου σε ευθύ
 
1. Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse = Germāni ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte sunt.
 
Διευκρινίσεις:
- Πλάγιο λόγο έχουμε όταν τα λόγια κάποιου μας ανακοινώνονται εξαρτημένα από ένα λεκτικό ρήμα. Εδώ, παρατηρούμε ότι ο πλάγιος λόγος εκφέρεται με ειδικό απαρέμφατο. Στο χωρίο αυτό, το ρήμα εξάρτησης είναι το λεκτικό ρήμα praedicābant.
- Το απαρέμφατο esse είναι χρόνου Ενεστώτα. Η θεωρία αναφέρει ρητά πως η Οριστική Ενεστώτα τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο Ενεστώτα. Άρα, κάνοντας την αντίστροφη πορεία, το ρήμα στον ευθύ λόγο πρέπει να τεθεί σε Οριστική Ενεστώτα. Κατά την τροπή αυτή, δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν ο χρόνος του ρήματος εξάρτησης (ο Παρατατικός του praedicābant). Επομένως, το esse (σε γ΄ πληθυντικό πρόσωπο) θα γίνει sunt.
- Στον πλάγιο λόγο, το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου μπαίνει πάντα σε πτώση αιτιατική. Γι’ αυτόν τον λόγο βλέπουμε τον τύπο Germānos. Επιστρέφοντας στον ευθύ λόγο ως υποκείμενο ρήματος οριστικής, η λέξη πρέπει να τεθεί σε ονομαστική πτώση, δηλαδή Germāni.
 
Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή
 
1. ...qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant. = ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicantium
 
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα της δευτερεύουσας πρότασης είναι το praedicābant, το οποίο βρίσκεται σε χρόνο Παρατατικό της ενεργητικής φωνής. Σύμφωνα με τη θεωρία, ο παρατατικός ενός ενεργητικού ρήματος μετατρέπεται σε μετοχή ενεργητικού ενεστώτα. Αυτό συμβαίνει διότι δηλώνει μια ταυτόχρονη πράξη σε σχέση με την κύρια πρόταση. Επομένως, θα χρησιμοποιήσουμε τη μετοχή praedicans, -ntis.
- Το υποκείμενο της αναφορικής πρότασης είναι η αντωνυμία qui, η οποία αναφέρεται στις λέξεις Gallōrum ac mercatōrum (σε πτώση γενική). Βάσει της θεωρίας, αν το υποκείμενο του ρήματος που θα γίνει μετοχή αποτελεί όρο της πρότασης στην οποία θα ενταχθεί η μετοχή (στην περίπτωσή μας, είναι προσδιορισμός σε γενική πτώση), τότε η μετοχή και το υποκείμενό της θα γίνουν συνημμένα στην πτώση αυτή. Κατά συνέπεια, η μετοχή πρέπει να μπει σε πτώση γενική πληθυντικού (συνημμένη στο Gallōrum ac mercatōrum).
 
Μετατροπή κύριας πρότασης σε χρονική
 
Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum (...). Alius aliā de causā discedere cupiēbat. = Cum magnus timor exercitum occupavisset ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant, alius aliā de causā discedere cupiēbat.
 
Διευκρινίσεις:
- Στο αρχικό κείμενο, το γεγονός ότι ο φόβος κατέλαβε τον στρατό (occupāvit) είναι η αιτία που οδήγησε στο αποτέλεσμα να θέλουν οι στρατιώτες να φύγουν (cupiēbat). Σύμφωνα με τη θεωρία για τις χρονικές προτάσεις, όταν θέλουμε σε μια διήγηση του παρελθόντος να υπογραμμίσουμε τη βαθύτερη σχέση αιτίου-αιτιατού (δηλαδή ότι κάτι συνέβη ως αποτέλεσμα του ότι προηγήθηκε κάτι άλλο), χρησιμοποιούμε τον ιστορικό/διηγηματικό σύνδεσμο cum.
- Εφόσον επιλέγουμε τον ιστορικό cum, η χρονική πρόταση πρέπει να εκφερθεί υποχρεωτικά με Υποτακτική, διότι εδώ υπεισέρχεται το υποκειμενικό στοιχείο της λογικής σύνδεσης των γεγονότων.
- Το ρήμα της (νέας) κύριας πρότασης είναι το cupiēbat, το οποίο βρίσκεται σε ιστορικό χρόνο (Παρατατικός). Η πράξη της κατάληψης του στρατού από τον φόβο προηγείται χρονικά της επιθυμίας τους να διαφύγουν, δηλαδή έχουμε προτερόχρονο στο παρελθόν. Σύμφωνα με τον κανόνα, ο ιστορικός cum για πράξη προτερόχρονη εκφέρεται με Υποτακτική Υπερσυντελίκου. Συνεπώς, η Οριστική Παρακειμένου occupāvit θα μετατραπεί στην Υποτακτική Υπερσυντελίκου occupavisset.
 
Ανάπτυξη ομοιόπτωτων προσδιορισμών σε δευτερεύουσες προτάσεις
 
1. Magnus timor exercitum occupāvit = timor, qui magnus erat, exercitum occupāvit
Διευκρίνιση: Το timor είναι αρσενικό ενικού, άρα η αντωνυμία εισαγωγής είναι qui. Το ρήμα εξάρτησης είναι το occupāvit (ιστορικός χρόνος), άρα το sum γίνεται erat.
 
2. ingenti magnitudine = magnitudine, quae ingens erat
Διευκρίνιση: Το magnitudine είναι θηλυκό ενικού, άρα η αντωνυμία εισαγωγής είναι quae. Το ρήμα εξάρτησης είναι το praedicābant (ιστορικός χρόνος), άρα χρησιμοποιείται το erat.
 
3. incredibili virtūte = virtūte, quae incredibilis erat
Διευκρίνιση: Το virtūte είναι θηλυκό ενικού, άρα η αντωνυμία εισαγωγής είναι quae. Το ρήμα εξάρτησης είναι το praedicābant (ιστορικός χρόνος), άρα χρησιμοποιείται το erat.
 
4. commūne periculum miserabantur = periculum, quod commūne erat, miserabantur
Διευκρίνιση: Το periculum είναι ουδέτερο ενικού, άρα η αντωνυμία εισαγωγής είναι quod. Το ρήμα εξάρτησης είναι το miserabantur (ιστορικός χρόνος), άρα erat.