Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 3 (ασκήσεις σχολικού)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Print Friendly and PDF
Pierre Debusschere

Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 3 (ασκήσεις σχολικού)

Β. Λεξιλογικά – Ετυμολογικά

- Να συμπληρώσετε την τρίτη στήλη με τις κατάλληλες λέξεις της α.ε.:

Ουσιαστικά παράγωγα από επίθετα και από άλλα ουσιαστικά

πρωτότυπη λέξη    παραγωγική κατάληξη   παράγωγο ουσιαστικό

γαθός                   -ότης                                            γαθότης
ναγκαος              -ότης                                            ναγκαιότης
ξιος                       -ία                                                 ξία
τερος                    -ότης                                            τερότης
κανός                    -ότης                                            κανότης  
μικρός                   -ότης                                             μικρότης
οκία                     -ίδιον                                             οκίδιον
                              -έτης                                              οκέτης
οκος                     -ίσκος                                            οκίσκος
πόλις                     -της                                               πολίτης
                              -ίδιον                                             πολίδιον
             
Ασκήσεις

1. Να σχηματίσετε παράγωγα ουσιαστικά της α.ε. από τα επίθετα εδαίμων, σοφς και πλείων (γεν. πλείονος).

εδαίμων: εδαίμονία
σοφς: σοφία
πλείων: πλειονότης

2. Να σημειώσετε δίπλα στα παραγόμενα από ρήματα ουσιαστικά του πίνακα τι δηλώνει το καθένα. Θυμηθείτε όσα επαναλάβατε στην προηγούμενη Ενότητα:

παράγωγο ουσιαστικό                      δηλώνει:
χρσις                                                       ενέργεια
δαπάνη                                                    ενέργεια, κατάσταση
κτμα                                                       αποτέλεσμα ενέργειας
λεθρος                                                    κατάσταση
θλητής                                                    πρόσωπο που ενεργεί

3. Να συμπληρώσετε τον πίνακα με λέξεις ομόρριζες της λ. οκία στην α.ε. ανάλογα με το τι δηλώνουν:

πρόσωπο  που ενεργεί: οκέτης, οκεύς  
ενέργεια: οκησις
αποτέλεσμα ενέργειας: τ οκημα   
τόπος: τ οκητήριον
ουσιαστικό παράγωγο του επιθ. οκεος: οκειότης

4. Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις της ν.ε. με α΄ συνθετικό το επίθετο ταχύς, ώστε να αποδώσετε τη σημασία των παρακάτω φράσεων:

α. αυτός που αναπτύσσεται με εντατικό ρυθμό: ταχύρρυθμος      
β. αυτός που πλέει με μεγάλη ταχύτητα: ταχύπλοος             
γ. η γρήγορη αποστολή δεμάτων, εμπορευμάτων: ταχυμεταφορά            
δ. η πληρωμή λογαριασμών μέσω Ταχυδρομείου: ταχυπληρωμή  
ε. η παθολογική επιτάχυνση των παλμών της καρδιάς: ταχυπαλμία / ταχυκαρδία

Γ. Γραμματική

Τα συνηρημένα ρήματα

- Να παρατηρήσετε τους παρακάτω ρηματικούς τύπους του κειμένου της Ενότητας: λυπεται, γεται, πιθυμε, δοκε. Οι καταλήξεις τους μοιάζουν με τις αντίστοιχες καταλήξεις των βαρύτονων ρημάτων, διαφέρει όμως ο τονισμός τους. Πρόκειται για τα συνηρημένα ή περισπώμενα ρήματα.

- Συνηρημένα είναι τα φωνηεντόληκτα ρήματα των οποίων ο χαρακτήρας -α-, -ε- ή -ο- συγχωνεύεται (συναιρείται) με το ακόλουθό του φωνήεν της κατάληξης. Αυτή η συγχώνευση ονομάζεται συναίρεση (πβ. ν.ε.: αγαπάει, αγαπά). Αλλιώς αποκαλούνται περισπώμενα, γιατί στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής ενεστώτα ε.φ. παίρνουν περισπωμένη.

Οι τάξεις των συνηρημένων

Διακρίνουμε τρεις τάξεις συνηρημένων με βάση τον χαρακτήρα τους:
α΄ τάξη χαρακτήρας -α-, π.χ. τιμάω, τιμ.
β΄ τάξη χαρακτήρας -ε-, π.χ. ποιέω, ποι.
γ΄ τάξη χαρακτήρας -ο-, π.χ. δηλόω, δηλ.

Διαδικασία σχηματισμού συνηρημένων ρημάτων

Οι συναιρέσεις αφορούν μόνο τον ενεστώτα και τον παρατατικό σε όλες τις εγκλίσεις τους.

- Γράφουμε και τονίζουμε σύμφωνα με όσα ισχύουν στα βαρύτονα ρήματα την ασυναίρετη μορφή του ρήματος, π.χ. τιμάω, τιμάεις, τιμάει, τιμάομεν, τιμάετε, τιμάουσι(ν).

- Κατόπιν συναιρούμε τον χαρακτήρα με το φωνήεν ή τη δίφθογγο της κατάληξης που ακολουθεί αμέσως μετά, σύμφωνα με τον πίνακα συναιρέσεων της τάξης στην οποία ανήκει το ρήμα, π.χ. τιμάετε τιμτε.

- Προσοχή στον σχηματισμό του απαρεμφάτου ενεργητικού ενεστώτα: σχηματίζεται με την αρχαιότερη κατάληξη -εν και όχι με την -ειν! Γι’ αυτό και στην α΄ τάξη συνηρημένων το απαρέμφατο δεν παίρνει υπογεγραμμένη (τιμν).

Η θέση του τόνου

α) Αν στον ασυναίρετο τύπο ο τόνος δε βρίσκεται σε μία από τις συναιρούμενες συλλαβές, μένει στη θέση που ήταν και όποιος ήταν, π.χ. σκόπεον σκόπουν.

β) Αν στον ασυναίρετο τύπο ο τόνος βρίσκεται σε μία από τις συναιρούμενες συλλαβές, τότε τονίζεται η συλλαβή που προήλθε από τη συναίρεση, π.χ. σκοπέω σκοπ.

Το είδος του τόνου

Αν η συλλαβή που προέρχεται από τη συναίρεση βρίσκεται:

α) στην προπαραλήγουσα, οξύνεται, π.χ. σκοπεόμεθα σκοπούμεθα.

β) στην παραλήγουσα, παίρνει περισπωμένη, εφόσον η λήγουσα είναι βραχύχρονη, διαφορετικά οξύνεται, π.χ.

σκοπέετε σκοπετε, αλλά σκοπεέτω σκοπείτω.

γ) στη λήγουσα, περισπάται, π.χ. σκοπέω σκοπ.

Α΄ τάξη συνηρημένων ρημάτων (-άω, )

Οι συναιρέσεις

α + ε, η = α
α + ει, =
α + ο, ου, ω = ω
α + οι =

- Εφαρμόζοντας τις συναιρέσεις της α΄ τάξης και τις γενικές οδηγίες σχηματισμού των συνηρημένων ρημάτων να συμπληρώσετε τους ακόλουθους πίνακες:

Ενεστώτας ε.φ.

                         οριστική                                  υποτακτική
α΄εν.               (νιά-ω) νι                             (νιά-ω) νι
β΄ εν.              (νιά-εις) νις                         (νιά-ς) νις
γ΄εν.               (νιά-ει) νι                             (νιά-) νι
α΄ πληθ.         (νιά-ομεν) νιμεν                (νιά-ωμεν) νιμεν
β΄ πληθ.         (νιά-ετε) νιτε                      (νιά-ητε) νιτε
γ΄πληθ.          (νιά-ουσι) νισι(ν)              (νιά-ωσι) νισι(ν)

                        ευκτική                                    προστακτική
α΄εν.               (νιά-οιμι) νιμι                       —
β΄ εν.              (νιά-οις) νις                      (νία-ε) νία
γ΄εν.               (νιά-οι) νι                          (νια-έτω) νιάτω
α΄ πληθ.         (νιά-οιμεν) νιμεν                —
β΄ πληθ.         (νιά-οιτε) νιτε                  (νιά-ετε) νιτε
γ΄πληθ.          (νιά-οιεν) νιεν                  (νια-όντων) νιώντων

απαρέμφατο: (νιά-εν) νιν,
μετοχή (ονομ. εν. ουδ.): (νιά-ον) νιν [νιν, νισα]

Παρατατικός ε.φ.

οριστική
α΄ εν.  (νία-ον) νίων         α΄ πληθ.         (νιά-ωμεν) νιμεν
β΄ εν.  (νία-ες) νίας          β΄ πληθ.         (νιά-ητε) νιτε
γ΄εν.   (νία-ε) νία             γ΄ πληθ.         (νία-ωσι) νίων

Ενεστώτας μ.φ.

                         οριστική                              υποτακτική
α΄ εν.              (νιά-ομαι) νιμαι             (νιά-ομαι) νιμαι
β΄ εν.              (νιά- ή ει) νι                  (νιά-) νι
γ΄εν.               (νιά-εται) νιται               (νιά-ηται) νιται
α΄πληθ.          (νια-όμεθα) νιώμεθα       (νια-ώμεθα) νιώμεθα
β΄ πληθ.         (νιά-εσθε) νισθε             (νιά-ησθε) νισθε
γ΄πληθ.          (νιά-ονται) νινται          (νιά-ωνται) νινται 

                         ευκτική                             προστακτική
α΄ εν.              (νια-οίμην) νιμην                     —
β΄ εν.              (νιά-οιο) νιο                   (νιά-ου) νι
γ΄εν.               (νιά-οιτο) νιτο               (νια-έσθω) νιάσθω
α΄πληθ.          (νια-οίμεθα) νιμεθα      —
β΄ πληθ.         (νιά-οισθε) νισθε          (νιά-εσθε) νισθε
γ΄πληθ.          (νιά-οιντο) νιντο           (νια-έσθων) νιάσθων

απαρέμφατο: (νιά-εσθαι) νισθαι,
μετοχή (ονομ. εν. θηλ.): (νια-ομένη) νιωμένη [νιώμενος, νιώμενον]

Παρατατικός μ.φ.

οριστική
α΄ εν.  (νια-όμην) νιώμην           α΄ πληθ.         (νια-όμεθα) νιώμεθα
β΄ εν.  (νιά-ου) νι                      β΄ πληθ.         (νιά-εσθε) νισθε
γ΄εν.   (νιά-ετο) νιτο                 γ΄ πληθ.         (νιά-οντο) νιντο

Παρατηρήσεις

- Τα συνηρημένα ρήματα της πρώτης τάξης σχηματίζουν τους υπόλοιπους χρόνους κατά τα βαρύτονα φωνηεντόληκτα, αφού προηγουμένως τρέψουν τον χαρακτήρα τους -α- σε -η-, π.χ. τιμάω, τιμ τιμή-σω, τίμη-σα, τετίμη-κα, τετιμή-κειν. Εξαίρεση αποτελούν όσα πριν από τον χαρακτήρα -α- έχουν -ε-, -ι- ή -ρ-, τα οποία διατηρούν το -α-, π.χ. νι νιά-σω, νία-σα.

- Τα ρήματα ζ, πειν, διψ, χρμαι έχουν χρονικό χαρακτήρα -η- και όχι -α-. Κλίνονται κατά τα εις -άω, αλλά έχουν -η- και -- όπου τα ρήματα σε -άω έχουν -α- και -- αντίστοιχα, π.χ. ζ, ζς, ζ, ζμεν, ζτε, ζσι.

Ασκήσεις

1. Να γράψετε τους τύπους του ρ. κοιμμαι που ζητούνται:

ονομ. πληθ. αρσ. γεν. μτχ. ενεστ.: κοιμώμενοι
α΄ πληθ. οριστ. ενεστ.: κοιμώμεθα
απαρ. ενεστ.: κοιμσθαι
γ΄ εν. ευκτ. ενεστ.: κοιμτο
β΄ εν. προστ. ενεστ.: κοιμ

2. Να συμπληρώσετε τα κενά με τη γραμματική αναγνώριση των παρακάτω τύπων:

προσεδόκα: γ΄ ενικό Παρατατικού ενεργητικής φωνής του ρήματος προσδοκάω, προσδοκ
προσδοκάτω: γ΄ ενικό πρόσωπο προστακτικής Ενεστώτα ενεργητικής φωνής του ρήματος προσδοκάω, προσδοκ
νικν: Απαρέμφατο Ενεστώτα ενεργητικής φωνής του ρήματο νικάω, νικ
νικεν: γ΄ πληθυντικό πρόσωπο ευκτικής Ενεστώτα ενεργητικής φωνής του ρήματος νικάω, νικ
τιμάσθω: γ΄ ενικό πρόσωπο προστακτικής Ενεστώτα μέσης φωνής του ρήματος τιμάομαι, τιμμαι  
τιμν: ονομαστική ενικού αριθμού αρσενικού μετοχής Ενεστώτα ενεργητικής φωνής του ρήματος τιμάω, τιμ
[Ο τύπος αυτός συμπίπτει και με την ονομαστική ενικού αριθμού ουδετέρου της μετοχής Ενεστώτα ενεργητικής φωνής, όπως και με την αιτιατική του αντίστοιχου ουδετέρου]         

3. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α΄ με τη γραμματική αναγνώρισή τους στη στήλη Β΄ (δύο στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν):

Α΄      
1. γαπμεν
2. παντεν
3. γελν
4. ξαπατται
5. ρωτν
6. συναντάτω
7. ρσθαι

Β΄
α. ονομ. εν. αρσ. γεν. μτχ. ενεστ. ε.φ.
β. απαρ. ενεστ. ε.φ.
γ. γ΄εν. προστ. ενεστ. ε.φ.
δ. γ΄ πληθ. ευκτ. ενεστ. ε.φ.
ε. απαρ. ενεστ. μ.φ.
στ. α΄ πληθ. οριστ. ή υποτ. ενεστ. ε.φ.
ζ. γ΄ εν. οριστ. ή υποτ. ενεστ. μ.φ.
η. γ΄ εν. οριστ. ενεστ. ε.φ.
θ. γ΄ εν. προστ. ενεστ. μ.φ.

1 = στ, 2 = δ, 3 = β, 4 = ζ, 5 = α, 6 = γ, 7 = ε

4. Συμπληρώστε τις λέξεις που ζητούνται:

β΄ εν. προστ. ενεστ. ε.φ. ρ. σιωπάω, -.: σιώπα
γ΄ πληθ. οριστ. ενεστ. ε.φ. ρ. άω, -: ἐῶσι 
β΄ εν. οριστ. ενεστ. μ.φ. ρ. γεννάω, -.: γενν
γ΄ εν. υποτ. ενεστ. μ.φ. ρ. ατιάομαι, -μαι.: ατιται

γ΄ πληθ. οριστ. παρατ. ε.φ. ρ. δράω, -.: δρων

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X