Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 5 (ασκήσεις σχολικού)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Print Friendly and PDF
Aged pixel

Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 5 (ασκήσεις σχολικού)

Β. Λεξιλογικά – Ετυμολογικά

- Να συμπληρώσετε τα κενά του πίνακα που ακολουθεί με τις κατάλληλες λέξεις της αρχαίας ελληνικής:

Επίθετα παράγωγα από ονόματα

όνομα      κατάληξη            παράγωγο επίθετο                  σημασία

λλος             -οιος                 λλοος = αυτός που χαρακτηρίζεται από την έννοια του λλου, του διαφορετικού.

δίκη               -αιος              δίκαιος = αυτός που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη δίκη ή έχει σχέση με αυτό.
             
ξις (<ρ. χω)  -ικός     (συν-) κτικός = αυτός που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη ξις ή έχει σχέση με αυτό.

νόμος              -ιμος            νόμιμος = τον κατάλληλο για εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη νόμος.

νος                -ερός             νοερός = πλησμονή

πολίτης        -ικός             πολιτικός =  αυτός που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη πολίτης ή έχει σχέση με αυτό.

σμα         -ικός               σωματικός = αυτός που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη σμα ή έχει σχέση με αυτό.

τύχη               -ρός               τυχηρός = πλησμονή
                     -αιος           τυχαος = αυτός που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη τύχη ή έχει σχέση με αυτό.

Ασκήσεις

1. Από τα παρακάτω ονόματα να σχηματίσετε επίθετα της α.ε. χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες από τις ακόλουθες παραγωγικές καταλήξεις: -ιος, -αιος, -ειος, -μος, -ικός, -ος, -λέος, -αλέος, -ώδης.

όνομα                       παράγωγο επίθετο
τιμή                                τίμιος
γορά                            γοραος 
χρυσός                          χρυσος
μανία                             μανιώδης
πενα                             πειναλέος
σπουδή                         σπουδαος
πόλεμος                        πολέμιος / πολεμικός
τέλος                             τέλειος
ρα                                ραος

2. α. πένομαι: να δώσετε ομόρριζες λέξεις, απλές ή σύνθετες, του ρήματος στη ν.ε.
πενία, πένης, πενιχρός, λεξιπενία, σιδηροπενία

β. Τι σημαίνει η έκφραση «πενία τέχνας κατεργάζεται»; Σε ποιες περιπτώσεις τη χρησιμοποιούμε;
Η έκφραση αυτή σημαίνει ότι οι στερήσεις και οι δυσκολίες αναγκάζουν τον άνθρωπο να γίνει εφευρετικός, να επινοεί πρωτότυπες λύσεις και έξυπνα τεχνάσματα για τη βελτίωση της κατάστασής του.
Τη χρησιμοποιούμε σε περιπτώσεις όπου κάποιος, έχοντας έρθει αντιμέτωπος με οικονομικές δυσκολίες, βρίσκει έναν εντελώς πρωτότυπο τρόπο για να εξοικονομήσει τα προς το ζην. 

Γ. Γραμματική

Γ′ τάξη συνηρημένων ρημάτων (-όω, -)

ξιούτω, ξιομεν: Στη ν.ε. συναντάμε τα ρήματα αξιώνω, απαξιώνω, καταξιώνω κ.ά. Ποιο συμπέρασμα μπορείτε να βγάλετε για τη μετεξέλιξη των συνηρημένων ρημάτων σε -όω, - της α.ε. στη ν.ε.; Να αναφέρετε και άλλα παραδείγματα.

Τα συνηρημένα σε -όω, - της αρχαίας ελληνικής έχουν τραπεί σε ρήματα που λήγουν σε -ώνω στη νέα ελληνική. Για παράδειγμα: βεβηλόω- / βεβηλώνω, λευθερόω- / ελευθερώνω, ρημόω- / ερημώνω, θεμελιόω-/ θεμελιώνω, ναυλόω- / ναυλώνω, χυρόω- / οχυρώνω, πληρόω- / πληρώνω κ.ά.    

Οι συναιρέσεις

ο + η, ω = ω
ο + ε, ο, ου = ου
ο + ει, , οι = οι

Εφαρμόζοντας τις συναιρέσεις της γ΄ τάξης και τις γενικές οδηγίες σχηματισμού των συνηρημένων ρημάτων να συμπληρώσετε τους ακόλουθους πίνακες:

Ενεστώτας ε.φ.

                        οριστική                            υποτακτική
α΄εν.              (ξιό-ω) ξι                          (ξιό-ω) ξι
β΄εν.              (ξιό-εις) ξιος                     (ξιό-ς) ξιος
γ΄εν.              (ξιό-ει) ξιο                         (ξιό-) ξιο
α΄πληθ.          (ξιό-ομεν) ξιομεν           (ξιό-ωμεν) ξιμεν
β΄πληθ.          (ξιό-ετε) ξιοτε                 (ξιό-ητε) ξιτε
γ΄πληθ.          (ξιό-ουσι) ξιοσι(ν)          (ξιό-ωσι) ξισι(ν)

                        ευκτική                             προστακτική
α΄εν.               (ξιό-οιμι) ξιομι                 —
β΄εν.               (ξιό-οις) ξιος                    (ξίο-ε) ξίου
γ΄εν.               (ξιό-οι) ξιο                        (ξιο-έτω) ξιούτω
α΄πληθ.          (ξιό-οιμεν) ξιομεν           —
β΄πληθ.          (ξιό-οιτε) ξιοτε                (ξιό-ετε) ξιοτε
γ΄πληθ.          (ξιό-οιεν) ξιοεν                (ξιο-όντων) ξιούντων

απαρέμφατο: (ξιό-εν) ξιον
μετοχή (ονομ. εν. αρσ.): (ξιό-ων) ξιν [ξιοσα, ξιον]  

Παρατατικός ε.φ.

οριστική
α' εν.   (ξίο-ον) ξίουν                   α΄πληθ.         (ξιό-ομεν) ξιομεν
β΄εν.   (ξίο-ες) ξίους                   β΄πληθ.          (ξιό-ετε) ξιοτε
γ΄εν.   (ξίο-ε)  ξίου                     γ΄πληθ.           (ξίο-ον) ξίουν

Ενεστώτας μ.φ.

                         οριστική                                 υποτακτική
α΄εν.               (ξιό-ομαι) ξιομαι                 (ξιό-ωμαι) ξιμαι
β΄εν.               (ξιό-) ξιο                              (ξιό-) ξιο
γ΄εν.               (ξιό-εται) ξιοται                   (ξιό-ηται) ξιται
α΄πληθ.          (ξιο-όμεθα) ξιούμεθα           (ξιο-ώμεθα) ξιώμεθα
β΄πληθ.          (ξιό-εσθε) ξιοσθε                 (ξιό-ησθε) ξισθε
γ΄πληθ.          (ξιό-ονται) ξιονται               (ξιό-ωνται) ξινται

                         ευκτική                           προστακτική
α΄εν.                (ξιο-οίμην) ξιοίμην         —
β΄εν.                (ξιό-οιο) ξιοο                  (ξιό-ου) ξιο
γ΄εν.                (ξιό-οιτο) ξιοτο               (ξιο-έσθω) ξιούσθω
α΄πληθ.          (ξιο-οίμεθα) ξιοίμεθα        —
β΄πληθ.            (ξιό-οισθε) ξιοσθε         (ξιό-εσθε) ξιοσθε
γ΄πληθ.            (ξιό-οιντο) ξιοντο          (ξιο-έσθων) ξιούσθων

απαρέμφατο: (ξιό-εσθαι) ξιοσθαι,
μετοχή (ονομ. εν. θηλ.): (ξιο-ομένη) ξιουμένη [ξιούμενος, ξιούμενον]

Παρατατικός μ.φ.

οριστική
α' εν.   (ξιο-όμην) ξιούμην          α΄πληθ.          (ξιο-όμεθα) ξιούμεθα
β΄εν.   (ξιό-ου) ξιο                      β΄πληθ.          (ξιό-εσθε) ξιοσθε
γ΄εν.   (ξιό-ετο) ξιοτο                γ΄πληθ.          (ξιό-οντο) ξιοντο

Παρατηρήσεις

- Τα συνηρημένα ρήματα γ΄ τάξης σχηματίζουν τους υπόλοιπους χρόνους τους κατά τα βαρύτονα φωνηεντόληκτα, αφού προηγουμένως τρέψουν (εκτείνουν) τον χαρακτήρα τους -ο- σε -ω-, π.χ. ξιόω, ξι ξιώ-σω, ξίω-σα, ξίω-κα, ξιώ-κειν.

Ασκήσεις 

1. δουλόω, δουλδηλόω, δηλ: Να κλίνετε την οριστική παρατατικού ε.φ και μ.φ. και την ευκτική ενεστώτα μ.φ.

Οριστική Παρατατικού ε.φ.
δολουν
δολους
δολου
δουλομεν
δουλοτε
δολουν

Οριστική Παρατατικού μ.φ.
δουλομην
δουλο
δουλοτο
δουλομεθα
δουλοσθε
δουλοντο

Ευκτική Ενεστώτα μ.φ.
δουλομην
δουλοο
δουλοτο
δουλομεθα
δουλοσθε
δουλοντο

Οριστική Παρατατικού ε.φ.
δλουν
δλους
δλου
δηλομεν
δηλοτε
δλουν

Οριστική Παρατατικού μ.φ.
δηλομην
δηλο
δηλοτο
δηλομεθα
δηλοσθε
δηλοντο

Ευκτική Ενεστώτα μ.φ.
δηλομην
δηλοο
δηλοτο
δηλομεθα
δηλοσθε
δηλοντο

2. Να συμπληρώσετε τα πρόσωπα του ρ. λευθερόω, λευθερ που ζητούνται:

β΄εν. οριστ. ενεστ. μ.φ. = λευθερο                                 
β΄εν. υποτ. ενεστ. μ.φ. = λευθερο                                 
γ΄ πληθ. παρατ. ε.φ. = λευθέρουν                                  
α΄ πληθ. ευκτ. ενεστ. μ.φ. = λευθεροίμεθα                                
β΄ εν. ευκτ. ενεστ. ε.φ. = λευθερος - λευθεροίης
β΄πληθ. οριστ. ενεστ. μ.φ. = λευθεροσθε
γ΄ εν. προστ. ενεστ. ε.φ. = λευθερούτω
γ΄ πληθ. προστ. ενεστ. μ.φ. = λευθερούσθων - λευθερούσθωσαν

3. Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις των ρημάτων στις παρακάτω φράσεις:

α. Σφόδρα γε βούλεται τος λληνας λευθέρους εναι κα ατονόμους, ς δηλο (γ΄ εν. οριστ. ενεστ. ε.φ.) τ ργα ατο.

β. Ο συγγνώμης τυχεν ξιν (ονομ. εν. αρσ. μτχ. ε.φ.) τατα διλθον (= διηγήθηκα αναλυτικά).

γ. Συμβήσεται δ’ μα κα τ πρότερον ερημένα πιβεβαιοσθαι (απαρ. ενεστ. μ.φ.) κα φανερώτερα εναι οτως χοντα.

δ. δ ξιος ν μεγάλων ξιο (ευκτ. ενεστ. ε.φ.) ν μικρν αυτόν.

ε. Μετ τύχης γαθς λευθεροτε (β πληθ. προστ. ενεστ. ε.φ.) τος λληνας.

4. Να αντιστοιχίσετε τους τύπους της στήλης Α΄ με τη γραμματική τους αναγνώριση στη στήλη Β΄ (δύο στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν):

Α΄                                             Β΄
                                                    α. β΄ εν. προστ. ενεστ. ε.φ.
1. ζημιο                                    β. β΄πληθ. υποτ. ενεστ. ε.φ.
2. δηλοται                               γ. γ΄ εν. ευκτ. ενεστ. ε.φ.
3. στεφαντε                           δ. γ΄ εν. οριστ. παρατ. ε.φ
4. βεβαιο                                 ε. απαρ. ενεστ. μ.φ.
5. μισθοσθαι                          στ. β΄ εν. προστ. ενεστ. μ.φ.
                                                   ζ. γ΄εν. οριστ. ενεστ. μ.φ.
Απάντηση:
1. ζημιο = στ. β΄ εν. προστ. ενεστ. μ.φ.
2. δηλοται = ζ. γ΄εν. οριστ. ενεστ. μ.φ.
3. στεφαντε = β. β΄πληθ. υποτ. ενεστ. ε.φ.
4. βεβαιο = γ. γ΄ εν. ευκτ. ενεστ. ε.φ.
5. μισθοσθαι = ε. απαρ. ενεστ. μ.φ.

5. Να γράψετε τις λέξεις που ζητούνται.

1. α΄ εν. οριστ. παρατ. του ρ. δικαιόω, δικαι. = δικαίουν
2. α΄ πληθ. οριστ. ενεστ. του ρ. λευθερόω, λευθερ. = λευθερομεν
3. απαρ. ενεστ. του ρ. ζημιόω, ζημι. = ζημιον
4. γ΄ εν. ευκτ. ενεστ. του ρ. πληρόομαι, πληρομαι (= γεμίζω). = πληροτο

5. γ΄ πληθ. υποτ. ενεστ. του ρ. πνόω, πν. = πνσι

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λατινικά Γ ΛυκείουΘεωρία - Ασκήσεις Συντακτικού - Γραμματική

X