Ιστορία Προσανατολισμού: Η πρόνοια για τους πρόσφυγες κατά την Οθωνική περίοδο (πηγές)
Ύστερα από έγγραφη αναφορά-αίτηση Μανιατών, επιτεύχθηκε η υπογραφή του Βασιλικού Διατάγματος της 19ης Απριλίου 1834 Περί συνοικισμοῦ Λακώνων ἐν Πεταλιδίῳ.
Οι Μακεδόνες κτίζουν τη Νέα Πέλλα
[Οι Μακεδόνες] επί του Κυβερνήτου είχον μεταφερθή εκ των Βορείων Σποράδων εις την Μεγαρίδα, όπου ωργανώθησαν στρατιωτικώς και οπόθεν έδρασαν δια την απελευθέρωσιν της Στερεάς Ελλάδος. Επόμενον λοιπόν ήτο να επιζητήσουν να συνοικισθούν εις τόπον της Στερεάς Ελλάδος και μάλιστα προς τα σύνορα της Θεσσαλίας. Η επί του συνοικισμού των Μακεδόνων επιτροπή (...) δι’ εγγράφου της από 9 Ιανουαρίου 1837 (...) αναφέρει μεταξύ άλλων ότι οι Μακεδόνες υπό την σκέπην του βασιλέως Όθωνος συνοικίζονται εις την Αταλάντην της Λοκρίδος, όπου κτίζουν πόλιν φέρουσαν το όνομα Νέα Πέλλα. Εις την πόλιν ταύτην έχουν ήδη εγκατασταθή 70 οικογένειαι Μακεδόνων «και άλλαι περί τας τετρακοσίας, καταγραφείσαι μέχρι τούδε εις τους καταλόγους, δεν ηδυνήθησαν δια την έλλειψιν των μέσων να αποκατασταθώσιν ακόμη». Εν τέλει παρακαλούν τον βαρώνον Μπέλλιον (...) ν’ αναλάβη την σύναξιν εράνων μεταξύ των εν Ευρώπη εγκατεστημένων συμπατριωτών των δια την περάτωσιν του συνοικισμού της Νέας Πέλλης και την ενίσχυσιν της πνευματικής και οικονομικής ζωής αυτής.
Η συμβολή των Χίων στη δημιουργία του Πειραιά υπήρξε κυρίως ποιοτική. Η ίδια η μετάβασή τους στη νέα πόλη είχε τη μορφή επενδυτικού σχεδίου, και υπό αυτό το καθεστώς τη διαπραγματεύθηκαν: Οι Χιώτες έποικοι της Ερμούπολης συνέδεαν τη μετάβαση στον Πειραιά με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα, και κατά συνέπεια με τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης που παρουσίαζε το λιμάνι. H μετάβασή τους στον Πειραιά, πέρα από τις προσφορές φθηνής γης από την πλευρά της κυβέρνησης, συνδεόταν γι’ αυτούς και με άλλες δεσμεύσεις, που
εξασφάλιζαν το εμπορικό μέλλον της περιοχής: ατέλεια λιμένος, κατασκευή λοιμοκαθαρτηρίου, συστήματος διαμετακόμισης, κατασκευή αποθηκών, δικαίωμα για ίδρυση τοπικής τράπεζας κ.λπ., δηλαδή με τον εξοπλισμό μιας εμπορικής πόλης. H καθυστέρηση στην ικανοποίηση αυτών των αιτημάτων αποτελούσε αιτία αναβολής της εγκατάστασης στον Πειραιά.
Κατά την περίοδο αυτή, δραστηριοποιήθηκαν ιδιαίτερα οι Χίοι, οι Ψαριανοί, οι Μακεδόνες και οι Κρήτες πρόσφυγες για την αποκατάστασή τους.
Στους Χίους πρόσφυγες παραχωρήθηκε το 1835 ο δεξιός τομέας της σχεδιαζόμενης πόλης του Πειραιά, για να κτίσουν εκεί τα σπίτια τους. Σύμφωνα, ωστόσο, με τον Β. Τσοκόπουλο (Κείμενο Γ), η συμμετοχή των Χίων στη δημιουργία του Πειραιά υπήρξε περισσότερο ποιοτική, παρά ποσοτική, γεγονός που σημαίνει πως δεν μετέβησαν πολλοί Χίοι πρόσφυγες εκεί. Προκειμένου, άλλωστε, να μετοικήσουν Χίοι από την Ερμούπολη στον Πειραιά ήθελαν να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, αποδίδοντας στη σχετική απόφαση τον χαρακτήρα επενδυτικού σχεδίου. Βασικό στοιχείο ήταν, βέβαια, η μεταφορά της πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους στην Αθήνα, καθώς έτσι θα ενισχύονταν οι προοπτικές ανάπτυξης του λιμένος του Πειραιά. Αντιστοίχως, η προσφορά φθηνής γης δεν επαρκούσε ως δέλεαρ για εκείνους, αν δεν συνοδευόταν από πρόσθετες δεσμεύσεις από τη μεριά του κράτους, προκειμένου να διασφαλιστεί η εμπορική ανάπτυξη της περιοχής. Ήθελαν, ειδικότερα, να απολαμβάνουν φορολογική ατέλεια στο λιμάνι του Πειραιά, να έχει κατασκευαστεί λοιμοκαθαρτήριο για τα πλοία, επαρκές σύστημα διαμετακόμισης, αποθήκες εμπορευμάτων, καθώς και να υπάρχει το δικαίωμα ίδρυσης τοπικής τράπεζας. Η όποια καθυστέρηση, επομένως, εκπλήρωσης των αξιώσεων αυτών συνιστούσε για τους Χίους αιτία για να αναβάλουν τη μετοίκησή τους στον Πειραιά.
Στο αίτημα των Ψαριανών ανταποκρίθηκε η κυβέρνηση το 1836. Και πρωτύτερα είχαν γίνει κρατικές παρεμβάσεις για την ίδρυση συνοικισμού των Ψαριανών στην Ερέτρια, αλλά δεν απέδωσαν, περισσότερο λόγω διαφωνιών για τη θέση και τη διανομή των οικοπέδων. Δινόταν για οικοδόμηση όλη η παραθαλάσσια περιοχή της Ερέτριας και παρεχόταν στο δήμο Ψαριανών το δικαίωμα να διαχειριστεί ελεύθερα την εθνική γη του συνοικισμού.
Προσπάθειες για να ιδρύσουν δικό τους συνοικισμό στα χρόνια του Όθωνα κατέβαλαν και οι Μακεδόνες πρόσφυγες. Από την Ελευσίνα, όπου βρίσκονταν, ζήτησαν και πέτυχαν να ιδρύσουν συνοικισμό στη Στερεά Ελλάδα, στην περιοχή της Αταλάντης. Ο συνοικισμός τους πήρε το όνομα «Νέα Πέλλα» και εκεί εγκαταστάθηκαν αρχικά 70 οικογένειες. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνονται από τον Α. Βακαλόπουλο (Κείμενο Β), ο οποίος παρέχει πρόσθετες πληροφορίες. Επισημαίνει, ειδικότερα, πως οι Μακεδόνες είχαν μεταφερθεί στα χρόνια του Καποδίστρια από τις Βόρειες Σποράδες στα Μέγαρα, όπου οργανώθηκαν στρατιωτικά κι από όπου συμμετείχαν ενεργά στην απελευθέρωση της Στερεάς Ελλάδας. Ήταν, ως εκ τούτου, λογικό να ζητήσουν κατόπιν τη δημιουργία δικού τους συνοικισμού στη Στερεά Ελλάδα και ιδιαίτερα σε περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Θεσσαλία. Η επιτροπή, μάλιστα, των Μακεδόνων για τον συνοικισμό τους ανέφερε με έγγραφό της στις 9 Ιανουαρίου 1837, πως με μέριμνα του βασιλιά Όθωνα άρχισαν να εγκαθίστανται Μακεδόνες στην Αταλάντη της Λοκρίδας, όπου ξεκίνησαν να χτίζουν μια δική τους πόλη, τη Νέα Πέλλα. Εκεί είχαν ήδη μεταφερθεί εβδομήντα οικογένειες, υπήρχαν όμως καταγεγραμμένες άλλες τετρακόσιες, οι οποίες δεν είχαν κατορθώσει ελλείψει οικονομικών πόρων να μετοικήσουν. Αναγκαζόταν, έτσι, η επιτροπή να παρακαλέσει τον βαρόνο Μπέλλιο να μεριμνήσει για την οργάνωση εράνων ανάμεσα στους Μακεδόνες που είχαν εγκατασταθεί στην Ευρώπη, ώστε να καταστεί εφικτή η ολοκλήρωση του συνοικισμού στη Νέα Πέλλα και, συνάμα, να ενισχυθεί η πνευματική και η οικονομική ζωή του εκεί συνοικισμού.
Για τους Κρήτες πρόσφυγες, που είχαν εγκατασταθεί σε περιοχές της Πελοποννήσου, εκδόθηκαν διατάγματα που προωθούσαν το συνοικισμό τους στη Μήλο, τη Μεσσηνία και την Αργολίδα.
Για τους Σουλιώτες οι αναβολές δεν είχαν ούτε τώρα τέλος. Αποφασίστηκε το 1837 η ίδρυση συνοικισμού τους στο Αντίρριο, η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε. Σοβαρότερη φαίνεται ότι ήταν η προσπάθεια ίδρυσης ενός συνοικισμού Ηπειρωτών στην Κυλλήνη το 1840. Άλλοι Ηπειρώτες και Σουλιώτες εγκαταστάθηκαν στη Ναύπακτο.
Αίτημα ίδρυσης συνοικισμού υπέβαλαν και ο Κάσιοι πρόσφυγες το 1838, οι οποίοι επιδίωξαν να μεταναστεύσουν στην Αμοργό.
Με διατάγματα ιδρύθηκαν επίσης συνοικισμοί, οι οποίοι ήταν συνέπεια εσωτερικής μετανάστευσης, όπως των Μανιατών στο Πεταλίδι της Μεσσηνίας, των Υδραίων στον Πειραιά και αργότερα των Καρυστίων στην Οθωνούπολη της Εύβοιας. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη μετανάστευση των Μανιατών, πρόσθετες πληροφορίες μας παρέχει η Δ. Γρουσουζάκου (Κείμενο Α), η οποία επισημαίνει πως το σχετικό διάταγμα για τους Μανιάτες («Περί συνοικισμού Λακώνων εν Πεταλιδίω») εκδόθηκε στις 19 Απριλίου 1834, ύστερα από δική τους αίτηση. Το διάταγμα αυτό -το πρώτο σχετικά με τον συνοικισμό στο Πεταλίδι- συνιστούσε αποδοχή του αιτήματος των Μανιατών και προέβλεπε πως ο εκεί συνοικισμός θα οικοδομούταν με βάση το πολεοδομικό σχέδιο που εμπεριεχόταν σε αυτό, ενώ έδινε και τις πρώτες γενικές κατευθύνσεις για την οργάνωσή του. Με το σχετικό διάταγμα επιβεβαιωνόταν η κυβερνητική πρόθεση να στηρίξει τη δημιουργία συνοικισμών για τους Μανιάτες ακόμη και πέρα από τα βουνά τους. Περιείχε, ωστόσο, σαφή επισήμανση πως αν υπήρχαν αντιρρήσεις σχετικά με τον εν λόγω συνοικισμό έπρεπε να δημοσιοποιηθούν άμεσα.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου