Γιώργος Θεοτοκάς [Σύγκρουση… θρησκειών]

 
Γιώργος Θεοτοκάς (1906-1966), [Σύγκρουση… θρησκειών]
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Γιώργου Θεοτοκά «Αργώ», δεύτερος τόμος, εκδόσεις Εστία, Αθήνα. 1992.
 
Η Αντιγόνη τον μεταχειριζότανε λιγάκι σαν παιδί, μεταφέροντας στις συζυγικές τους σχέσεις όλην τη στοργή της για τον γιο, που της έλειπε. […]
Μονάχα μια φορά κοντέψανε να τσακωθούνε στα γερά, όταν γεννήθηκε η Μόρφω, τον τέταρτο χρόνο του γάμου, κι ο Φραγκίσκος, που δεν είχε σκοτιστεί ποτέ του για καμιά θρησκεία, ανακάλυψε ξαφνικά πως είτανε καθολικός και πως το παιδί τους έπρεπε να βαφτιστεί στη δική του εκκλησία. Η Αντιγόνη επέμενε να γίνει το παιδί ορθόδοξο, γιατί αισθανότανε πως το αντίθετο θα έθλιβε κατάκαρδα και ανεπανόρθωτα τους γονείς της και όλο το πελοποννησιακό συγγενολόϊ.  «Κάνε μια θυσία για μένα, έλεγε, για την αγάπη μας Φραγκίσκε!». Μα ο Φραγκίσκος Δελατόλλας αποκρινότανε με ύφος δραματικό πως είταν έτοιμος να θυσιάσει τα πάντα για την αγάπη της, εξόν από τους βωμούς των προγόνων του. «Ώστε αγαπάς περισσότερο τους προγόνους σου από μένα;», ρώτησε μια μέρα απειλητικά η Αντιγόνη. «Δε σβήνεται από τη μνήμη των ανθρώπων η Ιστορία!», αποκρίθηκε ο Φραγκίσκος. Η Αντιγόνη, όμως, που είχε πειραχτεί στο φιλότιμο, ήθελε μια κατηγορηματική απάντηση. «Αγαπάς περισσότερο από μένα, συνέχισε, τους πεθαμένους Τηνιακούς κι’ όλα αυτά τα βενετσιάνικα κοραφέξαλα – ναι ή όχι;». «Ναι», είπε ο Φραγκίσκος και πρόσθεσε μια φράση, που γι’ αυτήν ζήτησε αργότερα πολλές φορές συγγνώμη: «Δε με καταλαβαίνεις, δε με κατάλαβες ποτέ, δε θα με καταλάβεις ποτέ! Είσαι Μωραϊτισσα!». Τότες έπαψαν να μιλούν για ένα διάστημα. Τη συζυγική αυτή κρίση τη γιάτρεψε ο πατέρας της Αντιγόνης που τους κάλεσε μια μέρα πολύ επίσημα στο γραφείο του και τους δήλωσε με το πιο κοφτό του ύφος πως, αν γίνει το μοναδικό του εγγόνι φραγκάκι, θα κάνει διαθήκη και θα αφήσει όλα τα χρήματά του στον εθνικό στόλο. «Και πηγαίνετε κατόπι, πρόσθεσε, να μαλλιοτραβιόσαστε δέκα χρόνια με τους δικηγόρους του Δημοσίου για να χαλάσετε τη διαθήκη μου – τη διαθήκη του πατέρα σας! – μέχρι του Αρείου Πάγου και ακόμα παραπέρα». Ο Φραγκίσκος αποκρίθηκε αμέσως πως είχε πάρει «κατόπιν ωρίμου σκέψεως» την απόφαση να κάνει όλες τις υποχωρήσεις για την ευτυχία της οικογένειας κ’ η Μόρφω βαφτίστηκε ορθόδοξη από τον ίδιο τον παππού της, που διάλεξε και το όνομά της.
 
ΘΕΜΑ 3 (μονάδες 20)
α. Να αιτιολογήσετε σε τι αποσκοπεί η αξιοποίηση ευθέος λόγου στο πλαίσιο της αφήγησης. Να αξιοποιήσετε σχετικά παραδείγματα για να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.
 
Η αξιοποίηση του ευθύ λόγου στο πλαίσιο της αφήγησης αποσκοπεί πρωτίστως στην ενίσχυση της θεατρικότητας και της ζωντάνιας του κειμένου, εφόσον ο αναγνώστης μπορεί να πλάσει ευχερέστερα στη σκέψη του την εικόνα της αντιδικίας του ζευγαριού («Κάνε μια θυσία για μένα, για την αγάπη μας Φραγκίσκε!»). Παραλλήλως, μέσω του ευθέος λόγου καθίσταται εφικτή η εναργέστερη παρουσίαση της προσωπικότητας των ηρώων, εφόσον μέσα από τα λόγια τους διαφαίνονται στοιχεία του χαρακτήρα τους (-«Ώστε αγαπάς περισσότερο τους προγόνους σου από μένα;», -«Δε σβήνεται από τη μνήμη η Ιστορία!»). Τέλος, με τον ευθύ λόγο ενισχύεται η δραματική διάσταση του κειμένου, καθώς ο αναγνώστης βιώνει εντονότερα τη συναισθηματική κατάσταση των ηρώων και τις επιμέρους κορυφώσεις της ενδοοικογενειακής διαμάχης («Και πηγαίνετε κατόπι να μαλλιοτραβιόσαστε δέκα χρόνια με τους δικηγόρους του Δημοσίου για να χαλάσετε τη διαθήκη μου…»).
 
β. - «Δε με καταλαβαίνεις, δε με κατάλαβες ποτέ, δε θα με καταλάβεις ποτέ! Είσαι Μωραϊτισσα!»: Να εξηγήσετε τη λειτουργία της επανάληψης στη φράση αυτή.
- Τη συζυγική αυτή κρίση τη γιάτρεψε ο πατέρας της Αντιγόνης: Να εντοπίσετε και να εξηγήσετε τη μεταφορά που αξιοποιείται στο χωρίο αυτό.
 
- Η επανάληψη στη συγκεκριμένη φράση αποδίδει εμφατικά το παράπονο του Φραγκίσκου πως η σύζυγός του δεν μπόρεσε ποτέ να τον καταλάβει, διότι εκείνη είναι Πελοποννήσια και, ως εκ τούτου, ξένη προς τα έθιμα και τις αντιλήψεις των νησιωτών. Με την εναλλαγή, μάλιστα, των χρονικών επιπέδων (παρόν, παρελθόν, μέλλον) ο ήρωας διεκτραγωδεί τη διάσταση αντιλήψεων μεταξύ τους, μεταδίδοντας την -υπερβολική- εντύπωση πως η Αντιγόνη δεν συμμερίστηκε ποτέ τις ανησυχίες, τους προβληματισμούς και τις επιθυμίες του.
 
- Η μεταφορική χρήση του ρήματος «γιάτρεψε» συνιστά επί της ουσίας ειρωνικό σχόλιο, υπό την έννοια πως η αδυναμία του ζευγαριού να οδηγηθεί σε μια συμβιβαστική απόφαση επιλύθηκε διαμιάς, όταν ο πατέρας της Αντιγόνης απείλησε να τους αποκληρώσει, κληροδοτώντας την περιουσία του στον εθνικό στόλο. Η «θεραπεία» της συζυγικής κρίσης υπ’ αυτή την έννοια επήλθε μόλις ο Φραγκίσκος συνειδητοποίησε πως υπήρχε κίνδυνος να χάσει την περιουσία του πεθερού του, οπότε και έσπευσε να προβεί στις αναγκαίες υποχωρήσεις.
 
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Στο κείμενο που σας δόθηκε να ερμηνεύσετε την αιτία που προκάλεσε κρίση στον γάμο της Αντιγόνης. Ποια είναι η προσωπική σας τοποθέτηση στο γεγονός για το οποίο γίνεται λόγος στο κείμενο; Να αναπτύξετε την ερμηνεία σας σε100-150 λέξεις.
 
Η κρίση στον γάμο της Αντιγόνης προκλήθηκε απρόσμενα, όταν η γέννηση του παιδιού τους έφερε στην επιφάνεια τη διαφορά δόγματος του ζευγαριού. Παρά το γεγονός ότι ο σύζυγός της, ο Φραγκίσκος, «δεν είχε σκοτιστεί ποτέ του για καμιά θρησκεία», αιφνιδίως πρόβαλε την αξίωση να βαφτιστεί το παιδί τους σε καθολική εκκλησία. Το αίτημα αυτό, ωστόσο, έφερε σε δύσκολη θέση την ορθόδοξη Αντιγόνη, διότι γνώριζε πως κάτι τέτοιο «θα έθλιβε κατάκαρδα και ανεπανόρθωτα τους γονείς της». Έτσι, από τη μία τίθεται η επίγνωση της Αντιγόνης πως θα πλήγωνε βαθύτατα τους γονείς της, αν το παιδί γινόταν καθολικό, κι από την άλλη προβάλλεται η αίσθηση του Φραγκίσκου πως θα θυσίαζε τους «βωμούς των προγόνων» του, κάτι που δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει. Αν και επρόκειτο για μια διαφορά που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ήσσονος σημασίας, εφόσον και οι δύο γονείς ήταν χριστιανοί, προκύπτει μια σύγκρουση εγωισμού για το ποιος από τους δύο θα υπερισχύσει. Ο συμβιβασμός, βέβαια, ήταν αναπόφευκτος και σχετικά απλός, όπως φάνηκε από την άμεση επίλυση του ζητήματος, μόλις ο πατέρας της Αντιγόνης απείλησε πως θα κληροδοτήσει την περιουσία του στον εθνικό στόλο.
Διαφορές, όπως αυτές που σχετίζονται με το θρησκευτικό δόγμα, αν και μπορεί να μοιάζουν «αγεφύρωτες», δεν θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, να συνιστούν αιτία διαφωνιών, εφόσον ανεξάρτητα από το δόγμα ή ακόμη και το θρήσκευμα οι γονείς μπορούν από κοινού να μεταλαμπαδεύσουν στο παιδί τους τις κατάλληλες αξίες και αρχές, κινούμενοι πέρα από τα αυστηρά όρια μιας συγκεκριμένης θρησκείας.
 
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».