Μιχαήλ Μητσάκης «Εις τρελλός»

 
Μιχαήλ Μητσάκης (1863-1916) «Εις τρελλός»
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το διήγημα του Μιχαήλ Μητσάκη «Εις τρελλός» που δημοσιεύτηκε στις 15 Μαρτίου 1887 στο περιοδικό «Εστία».
 
Μεταξύ των ολίγων περιέργων θεαμάτων της μικράς επαρχιακής πόλεως εις ην διήλθον την παιδικήν μου ηλικίαν, κατελέγετο και εις παράφρων, ούτινος η ανάμνησις έμεινεν βαθέως εγκεχαραγμένη εις το πνεύμα μου.
Υψηλός μάλλον το ανάστημα, κάτισχνος[1], την κόμην μακράν και αγρίαν, τους οφθαλμούς έξω των κογχών, το γένειον πυκνόν και άτακτον, το δέρμα κατερρικνωμένον υπό του ήλιου και του ψύχους, τον αυχένα κεκυφώς[2], περιέφερεν από πρωίας μέχρις εσπέρας ανά τας οδούς το ρακένδυτου σώμα του και την πειναλέαν ύπαρξίν του. [...]
Αβλαβής άλλως κατά πάντα, ήρεμος ως αρνίον, συμπαθής μάλιστα, μ’ όλην της μορφής του την έκφρασιν και του βλέμματός του την ανήσυχον και αόριστον λάμψιν. Αλλ’ ίσα ίσα διότι ήτο αβλαβής υφίστατο τα πάνδεινα. Τα παιδία των σχολείων παρηκολούθουν αλαλάζοντα[3] κατόπιν του, έσυρον εκ των όπισθεν τα εσχισμένα του φορέματα ή τον ελιθοβόλουν κατά βούλησιν. Οι χαριτωμένοι νεανίαι του γυμνασίου εδοκίμαζον την δύναμιν των βραχιόνων των επί της ράχεώς του. Τον εκύλιον εις την λάσπην όταν έβρεχε και εις τον κονιορτόν[4] όταν δεν έβρεχε· του έδιδον και εκάπνιζε τσιγάρα εις τα όποια περιείχετο πυρίτις, όπως γελώσιν έπειτα βλέποντες αναφλεγομένας τας τρίχας του πώγωνός[5] του. Ειδικαί συμμορίαι κατηρτίζοντο προς ανεύρεσίν του, τον συνελάμβανον, τον έδενον και τον έφερον όπου υπήρχε σύναξις κόσμου και ανελάμβανον τα καθήκοντα των εκτελεστών των προαποφασισθέντων προς τέρψιν των περιισταμένων και αναπλήρωσιν άλλης δημοσίας διασκεδάσεως.
 
1. κάτισχνος: πολύ αδύνατος
2. κεκυφώς: σκυφτός
3. αλαλάζοντα: φωνάζοντας
4. κονιορτόν: σκόνη
 5. πώγωνος: πηγουνιού
 
ΘΕΜΑ 3 (μονάδες 20)
α) Ποια είναι η λειτουργία των μετοχών στο κείμενο («αλαλάζοντα», «βλέποντες», «αναφλεγομένας»); Τι προσδίδουν στο ύφος;
 
Η χρήση μετοχών που δηλώνουν τρόπο επιτρέπει στον αφηγητή να αποδώσει αφενός τη συλλογική και ενεργή συμμετοχή των παιδιών στον βασανισμό του άκακου ήρωα, και αφετέρου την επικινδυνότητα των πράξεών τους, εφόσον διασκεδάζουν με τις φλόγες που πιάνουν τα γένια του, όταν καπνίζει τα τσιγάρα με την πυρίτιδα. Με τις μετοχές αυτές ενισχύεται η δραματικότητα του ύφους, εφόσον τονίζεται το στοιχείο της δράσης και διαφαίνεται το συνεχές, όπως και το ανηλεές των βασανιστηρίων εις βάρος του ήρωα.
 
β) Να χαρακτηρίσετε το ύφος του κειμένου.
 
Το ύφος του κειμένου μπορεί να χαρακτηριστεί ρεαλιστικό, δοθέντος πως ο αφηγητής δηλώνει πως τα όσα καταγράφει συνιστούν γεγονότα που ο ίδιος είδε και βίωσε στη γενέθλια πόλη του. Αποδίδει, ως εκ τούτου, με τρόπο ειλικρινή τη βίαιη, απάνθρωπη και μειωτική αντιμετώπιση του άκακου «παράφρονα» της μικρής του πόλης από τους συμπολίτες του. Παραλλήλως, το ύφος του κειμένου είναι δραματικό, καθώς τόσο με τη συνδρομή της θαμιστικής αφήγησης όσο και με τη συνεχή χρήση ρημάτων που δηλώνουν βίαιες ενέργειες αποδίδει μια διαρκή κλιμάκωση της απάνθρωπης δράσης των παιδιών της μικρής πόλης. Η δραματικότητα αυτή, συνάμα, ενισχύεται μέσω της συναισθηματικής έντασης που προκαλείται στους αναγνώστες λόγω ακριβώς της σκληρότητας των παρουσιαζόμενων γεγονότων.  
 
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Να ερμηνεύσεις με βάση τα νοήματα του κειμένου τη στάση των συμπολιτών στον ήρωα της αφήγησης και να εκθέσεις τις σκέψεις και τα συναισθήματα που σου προκάλεσε η ανάγνωση του αποσπάσματος. Να οργανώσεις την ερμηνεία σου σε 100-150 λέξεις.
 
Ο ακίνδυνος και ήρεμος ήρωας της αφήγησης λόγω της νοητικής του αδυναμίας γίνεται αντικείμενο συνεχών βασανιστηρίων κυρίως από εφηβικής ηλικίας παιδιά, αλλά με τη συναίνεση, όπως διαφαίνεται, των ενηλίκων («προς τέρψιν των περιισταμένων»), οι οποίοι διασκεδάζουν με το θέαμα, αντί να επιχειρούν να τον προφυλάξουν. Με την αξιοποίηση σχήματος αντίθεσης «ήρεμος ως αρνίον», «αλαλάζοντα» ο αφηγητής αναδεικνύει την απρόκλητη σκληρότητα που επιδεικνύουν απέναντί του τα παιδιά. Φροντίζει, μάλιστα, με σχήμα κλιμάκωσης να τονίσει πως ό,τι ξεκινά με ηπιότερα πειράγματα, όπως το να του τραβούν τα ρούχα, οδηγείται σε όλο και βιαιότερες πράξεις «ελιθοβόλουν, εκύλιον εις την λάσπην, έδενον». Ο αφηγητής στηλιτεύει την απάνθρωπη συμπεριφορά των κατοίκων της περιοχής, σχολιάζοντας ειρωνικά πως η βιαιότητα απέναντί του λειτουργεί, επί της ουσίας, «ως αναπλήρωσιν άλλης δημοσίας διασκεδάσεως».
Προσωπικά με θλίβει η αναίσχυντη αυτή κακομεταχείριση ενός νοητικά αδύναμου ανθρώπου και μου προκαλεί ιδιαίτερη αγανάκτηση το γεγονός πως για τους ενήλικες της περιοχής η σκληρότητα αυτή συνιστούσε μέσο διασκέδασης. Θεωρώ πως θα έπρεπε το άτομο αυτό να τελεί υπό την προστασία των γύρω του και όχι να γίνεται αντικείμενο βασανισμού.