Ιστορία Προσανατολισμού: Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος (πηγές)

Ιστορία Προσανατολισμού: Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος (πηγές)
 
Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αξιοποιώντας τα κείμενα που σας δίνονται να αναφερθείτε στην οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος. 
 
Κείμενο Α
Καθ’ ον χρόνον η Ελλάς επεστρατεύετο υπέρ επιτυχίας ριζικών υπό εγγυήσεις μεταρρυθμίσεων εν ταις επαρχίαις της ανατολικής Ευρώπης, δεν ήτο δυνατόν η Κυβέρνησις του Βασιλέως να μην εντείνη την μέριμναν αυτής υπέρ της εν επισφαλεί καταστάσει σαλευομένης Κρήτης και του εκκρεμούς αυτής ζητήματος· εκ τούτου δ’ απέρρευσεν η εν τη Κυβερνητική δηλώσει υπό όρον απόφασις ουσιαστικής υπό της Ελλάδος διοικήσεως της νήσου και εν μια και τη αυτή βουλή συναντιπροσωπεύσεως αμφοτέρων.
Υπό τοιαύτας συνθήκας εγκριθείσα έκτοτε ως αναγκαία πραγματοποιείται σήμερον, εν ώρα ανωμαλίας πολεμικής η αποστολή εις Κρήτην Γενικού Διοικητού· και κατά την ώραν ταύτην υπό του Βασιλέως εκπεμφθείς, κατ’ εντολήν Αυτού αναλαμβάνω την Γενικήν Διοίκησιν, ου μόνον όπως προπαρασκευασθώσι τα της ενεργείας νομίμων βουλευτικών εκλογών εν πάση ελευθερία, αλλά και όπως δια των καθεστηκυιών οργανικών αρχών επιδιωχθή το ακώλυτον και απαρέγκλιτον της λειτουργίας των κειμένων νόμων και η εν αυστηροτάτη τηρήσει της τάξεως εξασφάλισις της ισότητος Χριστιανών και Μουσουλμάνων.
 
Διάγγελμα Γενικού Διοικητή Κρήτης, Στέφανου Δραγούμη, Εν Χανίοις τη 12 Οκτωβρίου 1912
 
Κείμενο Β
… Η θέση των ξένων προξένων στην Κρήτη σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Για περισσότερο από χρόνο έχουν αποκλειστεί από την αλληλογραφία με τις κρητικές αρχές, λόγω της επιμονής των τελευταίων να χρησιμοποιούν στις επιστολές τους τη φράση “Βασίλειον της Ελλάδος”. Η μόνη κυβέρνηση που διοικεί το νησί από τον περασμένο Οκτώβρη είναι του Δραγούμη και τους έχει απαγορευτεί να έχουν επίσημες σχέσεις. Όλες οι υποθέσεις διεκπεραιώνονται προφορικά με κατώτερους αξιωματούχους, όπως τον Αρχηγό της Χωροφυλακής, και, όταν αυτή η διέξοδος αποτυγχάνει, δεν μπορούν να κάνουν τίποτε […] Πιστεύω ότι χρειάζεται να εξουσιοδοτηθούμε να συμπεριφερόμαστε στον Δραγούμη ως να  είναι η de facto κυβέρνηση»
 
Έκθεση του γενικού πρόξενου της Βρετανίας στην Κρήτη, Wratislaw, Χανιά, 12 Απριλίου 1913
 
Κείμενο Γ
«[…] Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τής ἤττης μας κατά τον Βαλκανικόν πόλεμον, ἑν ἀπό τά πρικρότερα, τά μᾶλλον σπαράξαντα την καρδίαν μας, εἶνε ὅτι την νῆσον Κρήτην […] ἠναγκάσθημεν να ἐγκαταλείψωμεν εἰς την Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο ὅμως ἀκριβῶς, ὅπερ σπαράσσει την καρδίαν μας περισσότερον εἶνε ὅτι ἠ ἐγκατάλειψις αὔτη δεν ἐγένετο συνεπείᾳ πιέσεως ὑπό τῶν τριῶν ἤ τεσσάρων Κρατῶν, ἀλλά ὑπό μόνης τῆς Ἑλλάδος, ἐπωφελειθείσης τῶν ἐσωτερικῶν μας διενέξεων κατά την στιγμήν καθ’ ἥν εὖρεν ἡμᾶς ἀπησχολημένους με τά ἐσωτερικά μας και περιπλεγμένους εἰς πόλεμον και παράλαβεν εἰς χεῖρας την την ὡραίαν ταύτην νῆσον […]»
 
Τουρκική εφημερίδα «Τασβίρι – Εφκιάρ (Tasvîr-i Efkâr)», 9 Δεκεμβρίου 1913
 
Ενδεικτική απάντηση
 
Εκείνο που δεν είχε κατορθώσει να λύσει η διπλωματία, το έλυσε ο πόλεμος. Ευθύς μετά την έκρηξη των Βαλκανικών πολέμων (Οκτώβριος 1912) οι πύλες του ελληνικού Κοινοβουλίου άνοιξαν για τους Κρήτες βουλευτές, που έγιναν δεκτοί με εκδηλώσεις απερίγραπτου πατριωτικού ενθουσιασμού. Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων ανέγνωσε Ψήφισμα, σύμφωνα με το οποίο «η Ελλάς αποδέχεται όπως του λοιπού ενυπάρχη κοινόν Κοινοβούλιον δια το ελεύθερον Βασίλειον και διά την νήσον Κρήτην». Αλλά ο Βενιζέλος δεν προχώρησε περισσότερο, για να μη διαταράξει τις σχέσεις του με τις ευρωπαϊκές Δυνάμεις, εν όψει και του πολέμου που είχε αρχίσει. Αρκέστηκε να αποστείλει στην Κρήτη ως Γενικό Διοικητή το φίλο του Στέφανο Δραγούμη, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του στις 12 Οκτωβρίου 1912. Στο διάγγελμά του την ημέρα εκείνη, ο Στέφανος Δραγούμης, επισήμανε πως η ελληνική κυβέρνηση έχοντας συμμετάσχει σε μια προσπάθεια ριζικών αλλαγών στις περιοχές της ανατολικής Ευρώπης, δεν μπορούσε να παραγνωρίσει την επισφαλή κατάσταση που διαμορφωνόταν στην υπό κινητοποίηση Κρήτη, όπως και το υπό εκκρεμότητα ζήτημα της πολιτικής της κατάστασης. Ως εκ τούτου, αποφάσισε να θέσει τη νήσο υπό ελληνική διοίκηση και να συγκροτήσει κοινή βουλή για το ελληνικό βασίλειο και για την Κρήτη. Η αποστολή επομένως του ίδιου ως Γενικού Διοικητή γινόταν σε δύσκολη και εμπόλεμη περίοδο, με εντολή του Έλληνα Βασιλιά, αφενός για να προετοιμάσει τη διενέργεια νόμιμων εκλογών, προκειμένου να προκύψουν οι εκπρόσωποι της νήσου στη βουλή, κι αφετέρου για να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία των τοπικών αρχών και να τηρηθεί η τάξη, ώστε να είναι εγγυημένη η ισότητα μεταξύ των Χριστιανών και των Μουσουλμάνων κατοίκων της Κρήτης.
Τα γεγονότα εξελίχθηκαν ταχύτατα, καθώς ήταν πλέον ορατή η ήττα της Τουρκίας. Στην πράξη η ένωση είχε συντελεστεί και απλώς έμενε η επικύρωσή της με την υπογραφή μιας διεθνούς συνθήκης. Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σημαίες των Μ. Δυνάμεων και της Τουρκίας. Όλα τα σύμβολα της τουρκικής επικυριαρχίας, αλλά και της κηδεμονίας των Μ. Δυνάμεων, είχαν πλέον εξαφανιστεί από την Κρήτη. Όπως, όμως, προκύπτει από την έκθεση του Βρετανού Πρόξενου στην Κρήτη, Wratislaw, οι προστάτιδες δυνάμεις δεν είχαν αποδεχτεί την ένωση της νήσου με την Ελλάδα. Τον Απρίλιο του 1913 οι ξένοι πρόξενοι βρίσκονταν ακόμη στην Κρήτη, δεν είχαν όμως ομαλή επικοινωνία με την κρητική κυβέρνηση, διότι οι τοπικές αρχές υπέγραφαν τις επιστολές τους με τη φράση «Βασίλειον της Ελλάδος», γεγονός που δεν επέτρεπε στους προξένους να τις δέχονται ως επίσημα έγγραφα και να απαντούν σε αυτές. Έτσι, από τον Οκτώβριο του 1912 είχαν επί της ουσίας διακόψει την επικοινωνία με την κρητική κυβέρνηση του Στέφανου Δραγούμη, διότι ούτως ή άλλως ο ίδιος είχε απαγορεύσει την ύπαρξη επίσημων σχέσεων με τους προξένους. Η μόνη μορφή επικοινωνίας ήταν προφορική μέσω κατώτερων αξιωματούχων της νήσου, όπως μέσω του Αρχηγού της Χωροφυλακής, κι αν η επικοινωνία αυτή δεν απέδιδε, δεν υπήρχε άλλος τρόπος συνεννόησης. Ως εκ τούτου ο Γενικός Πρόξενος της Βρετανίας αιτήθηκε στην κυβέρνησή του να αντιμετωπίζουν τη διοίκηση του Δραγούμη ως de facto κυβέρνηση της Κρήτης, προκειμένου να υπάρξει δυνατότητα επικοινωνίας.
Η ευτυχής για την Ελλάδα έκβαση των Βαλκανικών πολέμων έδωσε και στο Κρητικό Ζήτημα την οριστική λύση του. Με το άρθρο 4 της Συνθήκης του Λονδίνου (30 Μαΐου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη, την οποία παραχωρούσε στις Μ. Δυνάμεις της Ευρώπης. Με ιδιαίτερη συνθήκη ειρήνης μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας (14 Νοεμβρίου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμά του στην Κρήτη, η οποία έτσι εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια ως οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της. Οι Μ. Δυνάμεις αποδέχθηκαν σιωπηρά τη λύση αυτή, δηλώνοντας απλώς ότι έλαβαν γνώση των ενεργειών της ελληνικής κυβέρνησης. Σχετικά με τη στάση των Δυνάμεων απέναντι στις ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης αντλούμε πληροφορίες από άρθρο τουρκικής εφημερίδας, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1913, όταν είχε πια πραγματοποιηθεί η επίσημη κήρυξη της ένωσης. Ο Τούρκος δημοσιογράφος αποδίδει την απώλεια της ωραίας Κρήτης στην ήττα της χώρας του στον δεύτερο Βαλκανικό πόλεμο, αλλά κυρίως στο γεγονός πως η Ελλάδα εκμεταλλεύτηκε την ήττα αυτή και την εσωτερική αναστάτωση που προκλήθηκε στην Τουρκία για να προχωρήσει μονομερώς στην κήρυξη της ένωσης. Η Τουρκία, δηλαδή, δεν δέχτηκε καμία πίεση από τις προστάτιδες δυνάμεις της Κρήτης για να εγκαταλείψει τη νήσο, αλλά εξωθήθηκε σε αυτή την εξέλιξη μόνο από τις ελληνικές ενέργειες.  
Ένα μήνα μετά την συνθήκη μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, την 1η Δεκεμβρίου 1913, κηρύχθηκε και επίσημα η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, με την παρουσία τού τότε βασιλιά Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου. Η ελληνική σημαία υψώθηκε στο ιστορικό φρούριο του Φιρκά και, στη θέση, όπου άλλοτε κυμάτιζε η τουρκική σημαία, στήθηκε μαρμάρινη επιγραφή, που έγραφε:
 
ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΝ ΚΡΗΤΗ
1669-1913
ΗΤΟΙ, 267 ΕΤΗ, 7 ΜΗΝΕΣ, 7 ΗΜΕΡΑΙ
ΕΤΗ ΑΓΩΝΙΑΣ