Ιστορία Προσανατολισμού: Ο εθνικός διχασμός [Επεξεργασία Πηγών]

 
Ιστορία Προσανατολισμού: Ο εθνικός διχασμός [Επεξεργασία Πηγών]
 
Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφέρετε:
α. τη διαφορά απόψεων που προκάλεσε το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου ανάμεσα στον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλου, μέχρι και την παραίτηση του δεύτερου
β. το κλίμα που διαμορφώθηκε μετά την άρνηση συμμετοχής των Φιλελευθέρων στις εκλογές μέχρι και την παράταση της θητείας της Βουλής.
                                                                                                                         
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Προβλέποντας την επικείμενη κατάρρευση της Σερβίας, ο Βενιζέλος αύξησε την πίεση που ασκούσε στον βασιλιά. Ο Κωνσταντίνος παρέμεινε πεισματικά ουδετερόφιλος⸱ αρχικά δέχθηκε απλώς να κηρυχθεί επιστράτευση ως απάντηση στην επιστράτευση της Βουλγαρίας.
Ο Βενιζέλος επεσήμανε στον βασιλιά ότι η συστηματική άρνησή του να συνταχθεί με τη βούληση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας συνιστούσε παραβίαση του Συντάγματος. Προσπάθησε επίσης να τον πείσει ότι η στάση της Ελλάδας δεν ήταν απλή ουδετερότητα αλλά «ευμενής ουδετερότης» υπέρ της Γερμανίας⸱ και στρεφόταν πλέον σαφώς κατά της Entente, η οποία θεωρούσε την Ελλάδα κατ’ ουσίαν σύμμαχο της Γερμανίας. Πράγματι, η Entente θα είχε ήδη κηρύξει τον πόλεμο στην Ελλάδα αν δεν υπήρχε η διεθνώς πασίγνωστη διαφωνία των δύο ανδρών και οι διπλωματικές προσπάθειες του Βενιζέλου να διατηρήσει ανοιχτές τις διαπραγματεύσεις με τη βρετανική κυβέρνηση.
Παρ’ όλα αυτά, ο Κωνσταντίνος παρέμεινε αμετάπειστος⸱ και ο Βενιζέλος παραιτήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 1915, καταγγέλλοντας ως αντισυνταγματική τη στάση του βασιλιά. 
 
Γιώργος Δερτιλής, Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις 1821-2016
 
ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Στις 18 Νοεμβρίου 1916, συμμαχικά αγήματα (Γάλλων, Άγγλων και Ιταλών) επρόκειτο να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας ως «ειρηνική επίδειξη», χωρίς να περιμένουν αντίσταση, μετά από τις προσωπικές συνεννοήσεις του Κωνσταντίνου με τον Γάλλο ναύαρχο Φουρνέ. Αιφνιδιάστηκαν, όμως, και αποκρούστηκαν, με πολλές απώλειες (62 νεκρούς και 170 τραυματίες), από πολλαπλάσιες δυνάμεις τακτικού στρατού και Επιστράτων. Το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορούσε βέβαια να ανατρέψει ο σύντομος βομβαρδισμός της πρωτεύουσας από τον συμμαχικό στόλο.
Μετά την πλασματική αλλά μεθυστική νίκη κατά των ξένων, οι Επίστρατοι επιδόθηκαν από τις 19 Νοεμβρίου σε ένα έξαλλο «πογκρόμ» κατά των «προδοτών», δολοφονώντας άγνωστο αριθμό, διαπομπεύοντας, κακοποιώντας, ληστεύοντας και φυλακίζοντας εκατοντάδες επώνυμους και ανώνυμους Φιλελευθέρους (κατά προτίμηση Μικρασιάτες πρόσφυγες και Κρητικούς), με τη συνεργασία των αρχών.
Τότε εφευρέθηκαν και οι πρώτες «δηλώσεις μετανοίας», που εκβιάζονταν να υπογράψουν τα θύματα, αποκηρύσσοντας τον «προδότη» και «στασιαστή» Βενιζέλο.
 
Γιώργος Μαυρογορδάτος, 1915, ο Εθνικός Διχασμός
 
Ενδεικτική απάντηση
 
Με αφορμή τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, εκφράστηκαν διαφορετικές απόψεις ως προς τη σκοπιμότητα ή μη της συμμετοχής της Ελλάδας στον πόλεμο. Οι Φιλελεύθεροι τάσσονταν υπέρ της συμμετοχής στον πόλεμο, στο πλευρό της Αντάντ, επειδή προσδοκούσαν ότι με αυτόν τον τρόπο η Ελλάδα θα είχε εδαφικά οφέλη. Ο βασιλιάς και το Γενικό Επιτελείο είχαν διαφορετική εκτίμηση. Θεωρούσαν ανεύθυνη τη θέση των Φιλελευθέρων, εκτιμώντας ότι η έκβαση του πολέμου ήταν αβέβαιη και θα μπορούσαν να νικήσουν οι Κεντρικές δυνάμεις. Δεδομένης της κυριαρχίας της Αγγλίας στην ανατολική Μεσόγειο, και παρά τους δεσμούς του με τη Γερμανία, ο Κωνσταντίνος δεν μπορούσε να ζητήσει συμμετοχή στον πόλεμο στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, γι’ αυτό έλαβε θέση υπέρ της ουδετερότητας της Ελλάδας. Όπως επισημαίνεται από τον Γ. Δερτιλή (Κείμενο Α), ακόμη κι όταν ο Βενιζέλος πίεσε εντονότερα τον βασιλιά επικαλούμενος την επικείμενη συντριπτική ήττα της Σερβίας από τη Βουλγαρία, ο Κωνσταντίνος παρέμεινε ανένδοτος. Η μόνη παραχώρησή του ήταν να δεχτεί την κήρυξη επιστράτευσης ως αντίδραση στην επιστράτευση της Βουλγαρίας. Η εμμονή, μάλιστα, του Κωνσταντίνου στη θέση του για την ουδετερότητα, τον οδήγησε να δράσει με τρόπο που υπέσκαπτε τα θεμέλια του πολιτικού συστήματος. Ο βασιλιάς, ανέπτυξε μυστική διπλωματία εν αγνοία της κυβέρνησης, καταφεύγοντας ακόμη και σε παράνομα μέσα (π.χ. παράδοση απόρρητων διπλωματικών εγγράφων στους Γερμανούς.) Το 1915 προκάλεσε δύο φορές την παραίτηση της κυβέρνησης. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από τον Γ. Δερτιλή (Κείμενο Α), ο οποίος αναφέρει τις ποικίλες προσπάθειες του Βενιζέλου να μεταπείσει τον Κωνσταντίνο. Ο πρωθυπουργός τόνιζε στον βασιλιά πως η επίμονη άρνησή του να αποδεχτεί την επιθυμία του κόμματος που είχε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία αποτελούσε παραβίαση του Συντάγματος. Παραλλήλως, ο πρωθυπουργός επιχειρούσε να του εξηγήσει πως η τηρούμενη από την Ελλάδα ουδετερότητα δεν γινόταν αντιληπτή από τα μέλη της Αντάντ απλώς ως μη συμμετοχή στον πόλεμο, αλλά ως «ευμενής ουδετερότητα» προς όφελος της Γερμανίας, και, άρα, ως εχθρική στάση απέναντι στην Αντάντ. Η Ελλάδα, δηλαδή, δημιουργούσε την εντύπωση πως είχε συμμαχήσει με τη Γερμανία, κάτι που θα μπορούσε, όπως σχολιάζει ο ιστορικός, να οδηγήσει την Αντάντ στο να της κηρύξει τον πόλεμο. Το γεγονός, ωστόσο, πως η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον Κωνσταντίνο ήταν γνωστή διεθνώς, είχε αποτρέψει την εξέλιξη αυτή. Λαμβάνονταν, άλλωστε, υπόψη οι διπλωματικές προσπάθειες του Βενιζέλου να παραμένει σε συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση της Βρετανίας. Ο Βενιζέλος, εντούτοις, διαπιστώνοντας ότι ο Κωνσταντίνος δεν άλλαζε άποψη δήλωσε την παραίτησή του στις 5 Οκτωβρίου του 1915, καταγγέλλοντας την αντισυνταγματική στάση του βασιλιά.
 
β. Στις εκλογές που προκηρύχθηκαν μετά τη δεύτερη παραίτηση του Βενιζέλου, δεν συμμετείχαν οι Φιλελεύθεροι, καθώς θεωρούσαν την ενέργεια του βασιλιά ως παραβίαση του συντάγματος. Εκδηλώσεις βίας και φανατισμού δημιούργησαν χάσμα ανάμεσα στις δύο παρατάξεις και κυριάρχησε το μίσος. Όποιος ήταν κατά του πολέμου, κινούσε αμέσως την υποψία στους Βενιζελικούς, ότι ήταν κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, κατά των εθνικών συμφερόντων. Οι Αντιβενιζελικοί έβλεπαν στο πρόσωπο των Βενιζελικών βίαιους πράκτορες της Αντάντ, που μάχονταν τον βασιλιά, κατέστρεφαν την ενότητα του έθνους και έθεταν σε κίνδυνο το κράτος. Τα δύο κόμματα διέφεραν όλο και λιγότερο μεταξύ τους στην πολιτική πρακτική και την προπαγάνδα, παράλληλα όμως όλο και περισσότερο ενισχυόταν ο διπολισμός. Στα μέσα του 1916 το Κοινοβούλιο χάθηκε ουσιαστικά από το προσκήνιο. Το κλίμα της εποχής επέτρεψε να συμμετάσχουν στη διαμάχη και στρατιωτικοί, οι οποίοι δημιούργησαν δύο οργανώσεις αντίθετες μεταξύ τους, ανάλογα με το αν τα συμφέροντα κάθε ομάδας εξυπηρετούνταν από τον πόλεμο ή την ουδετερότητα. Στις 26 Σεπτεμβρίου 1916 ο Βενιζέλος συγκρότησε δική του κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη.
Οι συγκρούσεις πήραν σταδιακά διαστάσεις εμφυλίου πολέμου. Ενδεικτικά του κλίματος της εποχής είναι τα όσα καταγράφει ο Γ. Μαυρογορδάτος (Κείμενο Β) σχετικά με τη στάση των υποστηρικτών του βασιλιά. Στις 18 Νοεμβρίου 1916 μικρές στρατιωτικές ομάδες των συμμάχων (Γαλλίας, Αγγλίας και Ιταλίας) σκόπευαν να καταλάβουν με συμβολικό τρόπο συγκεκριμένα σημεία στρατηγικής σημασίας στην πρωτεύουσα στο πλαίσιο μιας «ειρηνικής επίδειξης». Η όλη διαδικασία επρόκειτο να γίνει ύστερα από συνεννοήσεις ανάμεσα στον βασιλιά και τον Φουρνέ, ναύαρχο της Γαλλίας, οπότε δεν αναμενόταν καμία αντίδραση από τη μεριά των Ελλήνων. Ωστόσο, σημαντικές δυνάμεις του τακτικού ελληνικού στρατού, καθώς και Επίστρατοι, αιφνιδίασαν τους συμμάχους, σκοτώνοντας 72 από τους στρατιώτες τους και τραυματίζοντας 170, γεγονός που δεν μπορούσε να ανατραπεί από τον εκ των υστέρων σύντομο βομβαρδισμό της Αθήνας από τα συμμαχικά πλοία. Δημιουργήθηκε, έτσι, η εσφαλμένη εντύπωση στους υποστηρικτές του Κωνσταντίνου ότι είχαν πετύχει μια «σημαντική» νίκη εις βάρος των συμμάχων, κάτι που τους οδήγησε στο να πιστεύουν πως έχουν τον έλεγχο της κατάστασης. Από την επόμενη κιόλας μέρα (19 Νοεμβρίου 1916) ξεκίνησαν ανεξέλεγκτες διώξεις κατά των υποστηρικτών του Βενιζέλου, τους «προδότες», όπως τους θεωρούσαν, σκοτώνοντας αδιευκρίνιστο αριθμό. Πολλοί, άλλωστε, βενιζελικοί έπεσαν θύματα ληστείας, κακοποίησης, δημόσιας διαπόμπευσης, αλλά και φυλάκισης, καθώς οι υποστηρικτές του βασιλιά δίωκαν επώνυμους, αλλά και ανώνυμους Φιλελεύθερους, επιλέγοντας πρωτίστως όσους ήταν Κρητικοί ή πρόσφυγες Μικρασιάτες. Στις διώξεις αυτές, μάλιστα, είχαν τη στήριξη και των κρατικών αρχών. Παραλλήλως, μάλιστα, τότε επινόησαν και τις «δηλώσεις μετανοίας» τις οποίες εξανάγκαζαν τα θύματά τους να τις υπογράψουν, δηλώνοντας ότι αποκηρύσσουν τον Βενιζέλο, ο οποίος χαρακτηριζόταν «προδότης» και «στασιαστής». Οι Αντιβενιζελικοί, λοιπόν, άσκησαν τρομοκρατία στους αντιπάλους, ενώ ο Βενιζέλος κήρυξε έκπτωτο το βασιλιά, ο οποίος υπό την πίεση της Αντάντ εγκατέλειψε το θρόνο και τη χώρα. Οι Φιλελεύθεροι ανέλαβαν στην Αθήνα τη διακυβέρνηση και κήρυξαν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας. Ο εθνικός διχασμός εξαπλώθηκε στο στράτευμα, καθώς ευνοήθηκαν οι αξιωματικοί της οργάνωσης «Εθνική Άμυνα» εις βάρος άλλων. Η κυβέρνηση παρέτεινε τη θητεία της Βουλής, παρά την πίεση που ασκούσαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης.