Έκθεση Β΄ Λυκείου: Η εργασία τον 21ο αιώνα [Κριτήριο αξιολόγησης]

 

Naxart Studio 

Έκθεση Β΄ Λυκείου: Η εργασία τον 21ο αιώνα [Κριτήριο αξιολόγησης]
 
Κείμενο 1: Η εργασία τον 21^ο αιώνα
 
     Με δεδομένο ότι ο χώρος εργασίας αποτελεί το πλαίσιο στο οποίο τα άτομα δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους, οι Geldenhuys et al. υποστηρίζουν ότι η εργασία συνιστά έναν καθοριστικό χώρο προσωπικής ανάπτυξης. Επιπλέον, θεωρούν ότι σε αυτό το πλαίσιο διαμορφώνεται ο τρόπος εμπλοκής των ατόμων και επηρεάζεται ουσιαστικά η αναζήτηση νοήματος στη ζωή. Συνεπώς, η εργασία αναδεικνύεται σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο τα άτομα δύνανται να επηρεαστούν θετικά, καθιστώντας τη διερεύνηση της έννοιας του νοήματος της εργασίας επιστημονικά εύλογη και αναγκαία.
     Οι Van den Laan et al. προτείνουν ένα μοντέλο το οποίο αναπτύσσει μια προσωρινή ταξινόμηση πέντε διαστάσεων που χαρακτηρίζουν την εργασία, βασισμένη σε εκτενή επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας. Πρώτον, η εργασία θεωρείται έμφυτη στον άνθρωπο, αποτελώντας θεμέλιο για τον σκοπό ζωής και τον κοινωνικό ρόλο του. Επιπλέον, αναγνωρίζεται η σημαντική επίδραση της εργασίας στην ευημερία και ψυχική υγεία του ατόμου. Παράλληλα, η εργασία εκλαμβάνεται ως κοινωνική δραστηριότητα, που διαμορφώνεται μέσα από διαδικασίες κοινωνικοποίησης σχέσεων και αλληλεπίδρασης. Μία ακόμη διάσταση αφορά την ταυτότητα, καθώς η εργασία συνδέεται στενά με προσωπικούς και κοινωνικούς κώδικες ήθους και πρακτικής, αντανακλώντας την επαγγελματική και κοινωνική ταυτότητα του ατόμου. Τέλος, η εργασία αποτελεί μια μαθησιακή διαδικασία, όπου το άτομο μαθαίνει και εξελίσσεται μέσα από τις εμπειρίες και τις αλληλεπιδράσεις στον εργασιακό χώρο.
     Οι Van der Laan et al. αναγνωρίζουν ότι οι παραδοσιακοί ορισμοί της εργασίας, οι οποίοι επικεντρώνονται κυρίως στη μισθωτή εργασία και την παραγωγή αγαθών, δεν αντανακλούν πλήρως τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η φύση της εργασίας έχει αλλάξει δραστικά στον 21ο αιώνα, με την εμφάνιση νέων μορφών όπως η ψηφιακή εργασία, η άτυπη εργασία και η εθελοντική εργασία. Οι υπάρχοντες ορισμοί δεν καλύπτουν αυτές τις εξελίξεις, οδηγώντας σε έλλειψη σαφήνειας και σύγχυσης στην έρευνα και την πρακτική. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση, οι συγγραφείς προτείνουν έναν νέο, σύγχρονο ορισμό της εργασίας που αναγνωρίζει την πολυδιάστατη και διαπραγματευόμενη φύση της στον 21ο αιώνα.
     Κατόπιν εκτενούς βιβλιογραφικής ανασκόπησης, ο ορισμός που προτείνουν οι Van der Laan et al., διατυπώνεται ως εξής: «Η εργασία αποτελεί μια έμφυτη ανθρώπινη λειτουργία που διαμορφώνει εγγενώς τον σκοπό και τον ρόλο της ζωής του ατόμου. Είναι μια σχεσιακή διαδικασία, η οποία εκδηλώνεται μέσω ποικίλων μορφών κοινωνικοποίησης και αλληλεπίδρασης με τα εργασιακά πλαίσια. Μέσα από τη συνειδητή σκέψη, τη δράση και την προσπάθεια, το άτομο αντλεί νόημα από την εργασία, η οποία καθοδηγείται από προσωπικούς και κοινωνικούς κώδικες ήθους και πράξης. Αυτοί οι κώδικες εκφράζονται τόσο στον τρόπο που εργάζεται όσο και στη συμβολή του στο κοινωνικό σύνολο, επηρεάζοντας άμεσα την προσωπική του ευημερία».
     Ο ορισμός της εργασίας που προτείνουν οι Van der Laan et al. αναδεικνύει μια πολυδιάστατη και βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση, η οποία υπερβαίνει την παραδοσιακή, εργαλειακή θεώρηση της εργασίας ως μέσου βιοπορισμού. Η εργασία δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια παραγωγική διαδικασία, αλλά ως μια έμφυτη ανθρώπινη λειτουργία, ενσωματωμένη στον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης και ταυτότητας.
 
Αφροδίτη Βαλογιώργη, 2025
 
Κείμενο 2: Άγγελος Τερζάκης, Το Κατινάκι (απόσπασμα)
 
Το βασίλειό της, φυσικά, ήταν η σκάλα της υπηρεσίας. Ένα κλουβί ψηλό-ψηλό, τετράγωνο, αρματωμένο γύρω-γύρω με σίδερα. Όταν σήκωνες ανάσκελα το κεφάλι, μα τόσο πολύ που να σου πονέσει ο σβέρκος, έβλεπες, εκεί, ψηλά, πολύ ψηλά, ένα κομμάτι γαλάζιον ουρανό, κομμένο στις τέσσερες πλευρές σα με το μαχαίρι. Γυάλιζε η τετράγωνη πλάκα τ’ ουρανού ολοκάθαρη, σμαλτωμένη, – ψυχή μου! – λες και την είχανε σφουγγαρίσει με μανία αποβραδίς οι άγγελοι. Αχ, τι ωραία που ήταν! Όμως κι όταν η πλάκα θάμπωνε από συννεφιά, κι όταν μελάνιαζε κακιωμένη από το μπουρίνι, κι όταν η βροντή κυλιότανε μουγκά, φοβερίζοντας – μάννα μου! – πάλι το Κατινάκι τραγουδούσε.
– Μπιτ ξεμυαλισμένο είναι, π’ ανάθεμά το, αυτό το δουλάκι του δεύτερου!
Ήτανε ξεμυαλισμένο, ούτε λόγος. Χαιρότανε και τη λιακάδα και τη μπόρα. Μέσα στα νερά της βροχής, που κρουνελιάζανε σαν καταρράχτες από τα λούκια και τα σιδερένια πλατύσκαλα, εκείνο πλατσούριζε ξεμυαλισμένο, μπήγοντας ψιλές-ψιλές φωνούλες σα γαρδέλι που το μπουχίσανε και ξαφνιάστηκε. Και πάλι το τραγούδι, τ’ άσωστο τραγούδι.
Αθήνα και πάλι Αθήνα
Αθήνα μ’ αρέσεις πολύ! …
Της άρεσε η Αθήνα, αυτό ν’ ακούγεται. Ήξερε απ’ έξω κι ανακατωτά το μπακάλη, το μανάβη, το φούρναρη. Ήξερε και τα τρία παιδιά της κυρίας Παρασκευής του μοίραρχου, αντίκρυ.
Ήξερε και τον συνοικιακό κινηματογράφο, τρία τετράγωνα πιο πέρα. Εκεί έτρεχε, με την ψυχή στο στόμα, κάθε δεκαπέντε, που είχε την έξοδο. Αχ, και πού να ήταν από πουθενά η μάνα της να τη βλέπει πόσο μορφωμένη είχε γίνει τώρα, εδώ στην Αθήνα!
Στην είσοδο, όταν συναντιότανε με τον καθηγητή της Γαλλικής που καθότανε στο ισόγειο, θα ’βρισκε πάντα την ευκαιρία να του πει «μερσί». – Πες-πες, συλλογιζόταν, να ιδείς που μια μέρα θα τα καταφέρνω και στα Γαλλικά. Αμ τι νόμισες!
 
δουλάκι: χαρακτηρισμός για τις υπηρέτριες στο παρελθόν
κρουνελιάζανε: κρουνελιάζω < κρουνός: τρέχω σαν από μεγάλη βρύση, άφθονα.
γαρδέλι: το πουλί καρδερίνα.
μπουχίζω: καταβρέχω με νερό.
 
1^ο Θέμα
1. Να αποδώσετε συνοπτικά (70-80 λέξεις) το περιεχόμενο της δεύτερης παραγράφου του κειμένου («Οι Van den Laan et al. προτείνουν… και τις αλληλεπιδράσεις στον εργασιακό χώρο»).
Μονάδες 10
 
Ερευνητές προτείνουν τη θέαση της εργασίας με βάση πέντε χαρακτηριστικά της. Κατ’ αρχάς, η εργασία είναι έμφυτη στον άνθρωπο, προσφέροντας σκοπό ζωής και κοινωνικό ρόλο. Δεύτερον, επηρεάζει άμεσα την ψυχική υγεία και ευημερία του. Τρίτον, αποτελεί κοινωνική δραστηριότητα βασισμένη στην αλληλεπίδραση και τη διαμόρφωση διαπροσωπικών σχέσεων. Τέταρτον, συνδέεται άρρηκτα με την προσωπική και επαγγελματική ταυτότητα, η οποία διαπλάθεται μέσα από τον ηθικό κώδικα του ατόμου. Τέλος, λειτουργεί ως μια διαρκής μαθησιακή διαδικασία, η οποία προωθεί την προσωπική εξέλιξη μέσα από τις εργασιακές εμπειρίες.
 
2. Να προσδιορίσετε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της τρίτης παραγράφου του κειμένου («Οι Van der Laan et al. αναγνωρίζουν… διαπραγματευόμενη φύση της στον 21ο αιώνα»).
Μονάδες 10
 
Η συνοχή ανάμεσα στη δεύτερη περίοδο και την πρώτη επιτυγχάνεται με την επανάληψη της λέξης «εργασία», καθώς και με τη νοηματική σύνδεση των φράσεων «δεν αντανακλούν πλήρως», «έχει αλλάξει δραστικά». Η συνοχή ανάμεσα στην τρίτη περίοδο και τη δεύτερη επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της αναφοράς, καθώς η αντωνυμία αυτές («αυτές τις εξελίξεις») συνδέεται με τη φράση «με την εμφάνιση νέων μορφών όπως η ψηφιακή εργασία…» της δεύτερης περιόδου. Η συνοχή ανάμεσα στην τέταρτη περίοδο και την τρίτη διασφαλίζεται με το γραμματικό μέσο της αναφοράς, εφόσον η αντωνυμία αυτή («αυτή η πρόκληση») παραπέμπει στη φράση «Οι υπάρχοντες ορισμοί δεν καλύπτουν αυτές τις εξελίξεις».  
 
3.α. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε τρεις ονοματοποιημένους τύπους -ονοματοποιήσεις- και να εξηγήσετε πώς επηρεάζουν το ύφος του κειμένου («Ο ορισμός της εργασίας… της ανθρώπινης ύπαρξης και ταυτότητας»). (μονάδες 9)
 
Στη συγκεκριμένη παράγραφο εντοπίζονται, μεταξύ άλλων, οι εξής ονοματοποιημένοι τύποι: ορισμός (από το ορίζω), προσέγγιση (από το προσεγγίζω), θεώρηση (από το θεωρώ). Με την αξιοποίηση της ονοματοποίησης το ύφος του κειμένου γίνεται περισσότερο επιστημονικό και αποστασιοποιημένο, ενώ, συνάμα, αποκτά τη ζητούμενη πυκνότητα του λόγου ενός επιστημονικού κειμένου.
Η απουσία ονοματοποιημένων όρων θα καθιστούσε αναγκαία τη δημιουργία επιμέρους προτάσεων και θα είχε ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση ενός εκτενέστερου κειμένου.
 
β. Στην ακόλουθη περίοδο να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και την παθητική σύνταξη σε ενεργητική: «Μέσα από τη συνειδητή σκέψη, τη δράση και την προσπάθεια, το άτομο αντλεί νόημα από την εργασία, η οποία καθοδηγείται από προσωπικούς και κοινωνικούς κώδικες ήθους και πράξης.» (μονάδες 6)
Μονάδες 15
 
- Μέσα από τη συνειδητή σκέψη, τη δράση και την προσπάθεια, αντλείται από το άτομο νόημα από την εργασία, την οποία καθοδηγούν προσωπικοί και κοινωνικοί κώδικες ήθους και πράξης.
 
2^ο Θέμα
Στο κείμενο που σας δόθηκε εκφράζεται η άποψη πως η εργασία έχει «σημαντική επίδραση στην ευημερία και ψυχική υγεία του ατόμου». Σε ένα δικό σας άρθρο (350-400 λέξεων) καλείστε α) να τεκμηριώσετε τη διαπίστωση αυτή, και β) να παρουσιάσετε τεκμηριωμένα τρεις επιπλέον θετικές επενέργειες της εργασίας στη ζωή του ατόμου.
Μονάδες 30
 
Η εργασία πέρα από τον απλό βιοπορισμό
 
     Η μισθωτή εργασία αποτελεί έναν θεσμό ιδιαίτερης σημασίας για τους ανθρώπους, όχι μόνο ή τόσο γιατί καλύπτει τις οικονομικές τους ανάγκες, αλλά κυρίως γιατί λειτουργεί ως μέσο για την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους και για τη διασφάλιση της ψυχικής τους υγείας. Μέσω της εργασίας, άλλωστε, οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να καλλιεργήσουν τις πνευματικές και κοινωνικές τους δεξιότητες, επιτυγχάνοντας την προσωπική τους εξέλιξη.
     Οι άνθρωποι, βέβαια, ξεκινούν τον εργασιακό τους βίο με πρώτη επιδίωξη την εξασφάλιση μιας σταθερής ροής εισοδήματος, χάρη στην οποία θα μπορέσουν να οικοδομήσουν σταδιακά ένα πλαίσιο ποιοτικής διαβίωσης για τους ίδιους και την οικογένειά τους. Υπ’ αυτή την έννοια η οικονομική πτυχή της εργασίας δεν γίνεται να παραγνωριστεί. Δεν είναι, άλλωστε, διόλου ευκαταφρόνητο το γεγονός πως ένας καλός επαγγελματίας ή ένας καινοτόμος δημιουργός έχει τη δυνατότητα να εξασφαλίσει ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο και να οδηγηθεί στην οικονομική ευημερία, με όλα εκείνα τα προνόμια που τη συνοδεύουν.
     Στην πορεία, ωστόσο, γίνονται εμφανείς οι επιμέρους θετικές επενέργειές της, καθώς το άτομο συνειδητοποιεί πως μέσω της συστηματικής εργασίας ωφελείται με περισσότερους τρόπους απ’ ό,τι αρχικά περίμενε ή επιδίωκε. Μια ουσιώδης -μη οικονομικής φύσεως- προσφορά της εργασίας είναι η στήριξη και η ενδυνάμωση της ψυχικής υγείας του ατόμου, το οποίο αντλεί ουσιαστική ευδαιμονία από την αίσθηση πως με τη δράση του συνεισφέρει στο κοινωνικό σύνολο και πως αποκτά μια άξια σεβασμού θέση στην κοινωνία. Η επίγνωση, άλλωστε, πως έχει ένα πλαίσιο πάγιων υποχρεώσεων και καθηκόντων οδηγεί στη εδραίωση της αυτοπεποίθησής του και προσδίδει στην καθημερινότητά του μια πρόσθετη αξία, κρίσιμη για την εδραίωση εσωτερικών κινήτρων συνεχούς εξέλιξης.
     Η προσωπική αυτή εξέλιξη, μάλιστα, υποβοηθείται από τον αναμφισβήτητο παιδαγωγικό ρόλο της εργασίας. Μέσα από την καθημερινή αναμέτρηση με νέες προκλήσεις -ιδιαίτερα σε μία εποχή γοργών τεχνολογικών εξελίξεων- το άτομο εισέρχεται σε μια διαδικασία διαρκούς μάθησης, προκειμένου να αντεπεξέρχεται στις εξελισσόμενες απαιτήσεις του επαγγέλματός του. Ακόμη και πέρα από την πρόοδο της τεχνολογίας, το άτομο καλείται να διαχειριστεί νέες καταστάσεις που απαιτούν γνωστικές ή κοινωνικές δεξιότητες, ωθώντας το σε μια συνεχιζόμενη προσπάθεια βελτίωσης και ανάπτυξης νέων πνευματικών ικανοτήτων.  
     Έτι περαιτέρω, η εργασία συνδέεται σταδιακά με την κοινωνική ταυτότητα του ατόμου, εφόσον τόσο το είδος του επαγγέλματός του όσο και το ήθος που επιδεικνύει σε αυτό διαμορφώνουν τη γνώμη των άλλων για την προσωπικότητα και τον επαγγελματισμό του. Το άτομο, έτσι, διασφαλίζει τον σεβασμό του κοινωνικού του περίγυρου και αποκτά έναν ουσιαστικό κοινωνικό ρόλο μέσω του οποίου προσφέρει στους άλλους, αλλά και αντλεί το ίδιο έναν κατευθυντήριο σκοπό στη ζωή του. Η εργασία, δηλαδή, προσδίδει στη ζωή του ατόμου νόημα, καθώς χάρη σε αυτή αναγνωρίζει την προσωπική του αξία και τα όσα έχει τη δυνατότητα να συνεισφέρει ως μέλος της κοινωνίας.
     Συμπερασματικά, γίνεται αντιληπτό πως η εργασία συνιστά μια αναγκαιότητα στη ζωή του κάθε ανθρώπου, εφόσον χάρη σε αυτή το άτομο διασφαλίζει οικονομικούς πόρους, εξελίσσεται ως προσωπικότητα και προσδίδει νόημα στην καθημερινή του δράση. Διαφαίνεται, άρα, πως πρόκειται για έναν θεσμό πολλαπλώς επωφελή τόσο για το κάθε άτομο όσο και για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
    
3^ο Θέμα (μονάδες 20)
α. Να προσδιορίσετε τι δηλώνεται με την αντίθεση («Χαιρότανε και τη λιακάδα και τη μπόρα») και τι με το ασύνδετο σχήμα («Ήξερε απ’ έξω κι ανακατωτά το μπακάλη, το μανάβη, το φούρναρη»). (μονάδες 10)
 
Μέσω της αντίθεσης γίνεται αντιληπτός ο αγαθός χαρακτήρας της ηρωίδας, καθώς διαφαίνεται πως γνωρίζει να εκτιμά τη θετική όψη κάθε κατάστασης. Η καλή της διάθεση δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, αλλά από μια εσωτερική αίσθηση ευγνωμοσύνης απέναντι σε ό,τι της προσφέρει η ζωή. Εκτιμά το ωραίο θέαμα του γαλανού ουρανού, εκτιμά όμως και τη δροσιά της βροχής.
Με το ασύνδετο σχήμα επισημαίνεται πως η ηρωίδα κινείται στο στενό πλαίσιο ενός μικρόκοσμου, τα όρια του οποίου εξαντλούνται σε λίγους μόλις δρόμους γύρω από την κατοικία της. Η ίδια, ωστόσο, αισθάνεται πως γνωρίζει πολύ κόσμο, διότι βρίσκεται στην Αθήνα, η οποία συνιστά μια μεγάλη πόλη που της παρέχει περισσότερες ευκαιρίες κοινωνικοποίησης σε σχέση με τον τόπο καταγωγής της.  
 
β. «Όμως κι όταν η πλάκα θάμπωνε από συννεφιά, κι όταν μελάνιαζε κακιωμένη από το μπουρίνι, κι όταν η βροντή κυλιότανε μουγκά, φοβερίζοντας – μάννα μου! – πάλι το Κατινάκι τραγουδούσε.» Ποιο είναι το είδος αφήγησης με βάση τον χρόνο των ρημάτων; Σε τι αποσκοπεί μέσω αυτής ο αφηγητής (μονάδες 10)
 
Ο αφηγητής αξιοποιεί τον Παρατατικό χρόνο, μέσω του οποίου δηλώνεται επανάληψη στο παρελθόν, για να διαμορφώσει θαμιστική αφήγηση. Με τη θαμιστική αφήγηση ο αφηγητής αναφέρει μία φορά κάτι που συνέβαινε συχνά στο παρελθόν, προκειμένου να παρουσιάσει μια πάγια συνήθεια της ηρωίδας. Κατ’ αυτό τον τρόπο γίνεται αντιληπτό πως η ηρωίδα κάθε φορά που είχε καταιγίδα συνέχιζε το τραγούδι της, αντιμετωπίζοντας με χαρά ακόμη κι αυτό το έντονο φυσικό φαινόμενο, μιας και το θεωρούσε μέρος της ζωής και, συνεπώς, άξιο να το εκτιμά κανείς, όπως ακριβώς και την ηλιοφάνεια.
 
4^ο Θέμα (μονάδες 15)
Να ερμηνεύσεις σε 100-150 λέξεις τη συναισθηματική κατάσταση της πρωταγωνίστριας της αφήγησης αξιοποιώντας στοιχεία που δίνονται στο κείμενο.
 
Η ηρωίδα του κειμένου, αν και εργάζεται ως υπηρέτρια, δείχνει μεγάλη εκτίμηση για καθετί στη ζωή της, όσο απλό ή ασήμαντο κι αν είναι αυτό, βιώνοντας, κατά συνέπεια, ένα διαρκές συναίσθημα ευδαιμονίας. Ενθουσιάζεται με τη θέα του πεντακάθαρου γαλάζιου ουρανού, όπως αυτό αποδίδεται με την αξιοποίηση μιας παρομοίωσης («λες και την είχανε σφουγγαρίσει με μανία αποβραδίς οι άγγελοι»), ενθουσιάζεται όμως εξίσου και με τη βροχή, χορεύοντας με ενθουσιασμό σε αυτή, όπως επισημαίνεται με τη χρήση μεταφοράς («μπήγοντας ψιλές-ψιλές φωνούλες»). Η διαρκής χαρά της δημιουργούσε, βέβαια, αρνητική εντύπωση στους ενοίκους της πολυκατοικίας («Μπιτ ξεμυαλισμένο είναι»), οι οποίοι θεωρούν πως η νεαρή κοπέλα είναι νοητικά ασταθής. Εκείνη, ωστόσο, έχοντας έρθει στην Αθήνα από την επαρχία, δεν παύει να είναι ευγνώμων για τη νέα της ζωή και δεν διστάζει να εκφράσει τη χαρά και την αγάπη της για τη μεγάλη πόλη, όπως αυτό εκφράζεται με τη χρήση ευθύ λόγου («Αθήνα μ’ αρέσεις πολύ!»). Αν και ζει μια περιορισμένη ζωή («,κάθε δεκαπέντε, που είχε την έξοδο»), η ίδια εκλαμβάνει καθετί ως δώρο και αυτό της προσφέρει μια αίσθηση συνεχούς ευδιαθεσίας.

Έκθεση Β΄ Λυκείου: Διερευνώντας τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη σύγχρονη κατανάλωση ειδήσεων [Κριτήριο αξιολόγησης]

 
Έκθεση Β΄ Λυκείου: Διερευνώντας τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη σύγχρονη κατανάλωση ειδήσεων [Κριτήριο αξιολόγησης]
 
Κείμενο 1: Διερευνώντας τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη σύγχρονη κατανάλωση ειδήσεων
 
     Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ) έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι καταναλώνουν και αλληλοεπιδρούν με τις ειδήσεις. Η πρόσβαση σε ειδήσεις μέσω πλατφορμών όπως το Facebook, το Twitter, το Instagram και το TikTok έχει αυξήσει την ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας, ενώ παράλληλα έχει καταστήσει τη διαδικασία αυτή πιο διαδραστική και συμμετοχική. Οι χρήστες των ΜΚΔ δεν είναι πλέον μόνο παθητικοί δέκτες ειδήσεων αλλά και ενεργοί διακινητές περιεχομένου, καθώς σχολιάζουν, μοιράζονται και δημιουργούν δικές τους αναρτήσεις για τα γεγονότα.
     Ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα των ΜΚΔ είναι η δυνατότητα πρόσβασης σε ειδήσεις σε πραγματικό χρόνο. Πλατφόρμες όπως το Twitter συχνά λειτουργούν ως «εναλλακτικά πρακτορεία ειδήσεων», όπου γεγονότα δημοσιεύονται πριν από την κάλυψή τους από τα παραδοσιακά μέσα. Ωστόσο, αυτή η ταχύτητα συνοδεύεται από κινδύνους, όπως η εξάπλωση παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων.
     Η συμμετοχικότητα είναι ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που καθορίζει τον ρόλο των ΜΚΔ στην κατανάλωση ειδήσεων. Οι χρήστες μπορούν να συμμετέχουν ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις, να αμφισβητούν την αξιοπιστία των ειδήσεων και να προωθούν τις δικές τους απόψεις. Αυτή η δυναμική έχει οδηγήσει σε μια μορφή «δημοσιογραφίας των πολιτών», όπου ο καθένας μπορεί να δημοσιεύσει ειδήσεις και να επηρεάζει τον δημόσιο διάλογο. Ωστόσο, η απουσία ελέγχου της ποιότητας της πληροφορίας στα ΜΚΔ έχει δημιουργήσει προβλήματα ως προς την αξιοπιστία των ειδήσεων.
     Τα ΜΚΔ έχουν δεχθεί έντονη κριτική για τη συμβολή τους στη διάδοση ψευδών ειδήσεων και την ενίσχυση του κατακερματισμού της πληροφόρησης. Μελέτες αναφέρουν ότι οι χρήστες συχνά εμπιστεύονται περισσότερο τις ειδήσεις που προέρχονται από δημοφιλείς πηγές ή προτείνονται από φίλους τους, ανεξάρτητα από την αξιοπιστία των πηγών αυτών. Αυτή η τάση υπογραμμίζει την ανάγκη για ενίσχυση της ευαισθητοποίησης των χρηστών σχετικά με την αξία της αξιόπιστης πληροφόρησης.
     Συνοψίζοντας, τα ΜΚΔ έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο κατανάλωσης ειδήσεων, καθιστώντας τη διαδικασία πιο άμεση, συμμετοχική και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του χρήστη. Ωστόσο, οι προκλήσεις που απορρέουν από την παραπληροφόρηση απαιτούν την ανάπτυξη στρατηγικών για τη διαχείριση αυτού του ζητήματος, όπως η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού και η εφαρμογή κανονιστικών πλαισίων για τη βελτίωση της ποιότητας της πληροφόρησης.
 
Κωνσταντίνα Τσίχλα, Οι νέοι και η πρόσβασή τους στην ενημέρωση στη διαδικτυακή εποχή, 2025
 
ΘΕΜΑ 1
Να αποδώσετε συνοπτικά (60-70 λέξεις) το περιεχόμενο της δεύτερης και τρίτης παραγράφου του κειμένου («Ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα των ΜΚΔ… έχει δημιουργήσει προβλήματα ως προς την αξιοπιστία των ειδήσεων»).
Μονάδες 10
 
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναδιαμορφώνουν την ενημέρωση, προσφέροντας άμεση πρόσβαση σε ειδήσεις και προωθώντας τη «δημοσιογραφία των πολιτών» μέσω της ενεργού συμμετοχής των χρηστών στον δημόσιο διάλογο. Παρά την ταχύτητα και τη δημοκρατικότητα της διαδικασίας, η απουσία ποιοτικού ελέγχου εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους παραπληροφόρησης. Η έλλειψη αξιοπιστίας παραμένει το κύριο πρόβλημα, καθώς η ταχεία διασπορά ψευδών ειδήσεων υπονομεύει την ποιότητα της πληροφόρησης στην ψηφιακή εποχή.
 
2^ο Ερώτημα
Να εξηγήσετε πώς διασφαλίζεται η συνεκτικότητα -η νοηματική σύνδεση- μεταξύ των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου που σας δόθηκε.
Μονάδες 10
 
Μεταξύ των παραγράφων του κειμένου υπάρχει σαφής νοηματική σύνδεση, εφόσον σε όλες προσεγγίζεται η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ενημέρωση. Στη δεύτερη παράγραφο, ειδικότερα, εξειδικεύεται η αναφορά που γίνεται στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου σχετικά με την ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας. Ενώ, στην τρίτη παράγραφο, αναπτύσσεται περαιτέρω η αναφορά που γίνεται στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου σχετικά με το γεγονός ότι τα μέσα κοινωνικής διαδικασίας έχουν καταστήσει τη διαδικασία της ενημέρωσης πιο διαδραστική και συμμετοχική.
 
3^ο Ερώτημα
α. «Αυτή η τάση υπογραμμίζει την ανάγκη για ενίσχυση της ευαισθητοποίησης των χρηστών σχετικά με την αξία της αξιόπιστης πληροφόρησης.». Να προσδιορίσετε το είδος της σύνταξης -ενεργητική ή παθητική- και να αιτιολογήσετε γιατί, κατά τη γνώμη σας, η γράφουσα επέλεξε τη συγκεκριμένη σύνταξη. (μονάδες 5)
 
Η σύνταξη στο συγκεκριμένο χωρίο είναι ενεργητική και έχει επιλεχθεί, διότι μέσω αυτής δίνεται έμφαση στο υποκείμενο του ρήματος «η τάση» -το οποίο παραπέμπει στην εμπιστοσύνη που τείνουν να δείχνουν οι άνθρωποι σε ειδήσεις που τους προτείνονται από φίλους ή προέρχονται από δημοφιλείς πηγές- και, κατ’ επέκταση στο γεγονός ότι οι πολίτες δεν απασχολούνται ιδιαίτερα με την αξιοπιστία των πηγών από τις οποίες αντλούν την πληροφόρησή τους.
 
β. Σε τρεις παραγράφους (2^η, 3^η, 5^η) η γράφουσα αξιοποιεί τον σύνδεσμο «Ωστόσο». Να δηλώσετε τη σημασία του και να αιτιολογήσετε σε τι αποσκοπεί με τη χρήση του. (μονάδες 5)
 
- Ωστόσο, αυτή η ταχύτητα συνοδεύεται από κινδύνους… - Ωστόσο, η απουσία ελέγχου…, - Ωστόσο, οι προκλήσεις που απορρέουν από την παραπληροφόρηση…
 
Ο σύνδεσμος ωστόσο δηλώνει αντίθεση και μέσω της επανάληψής του η γράφουσα επιδιώκει να τονίσει εμφατικά τον σταθερό κίνδυνο που συνοδεύει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε σχέση με την ενημέρωση, ο οποίος αφορά τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και την αύξηση της παραπληροφόρησης. Έτσι, κάθε φορά που αναφέρεται στα οφέλη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι η ταχύτητα της ενημέρωσης, καθώς και η ενεργή συμμετοχή των χρηστών, επισημαίνει το ζήτημα της παραπληροφόρησης, ώστε να γίνει σαφής η συσχέτιση των μέσων αυτών με τη διάδοση αναληθών ή διαστρεβλωμένων πληροφοριών.
 
γ. «Οι χρήστες μπορούν να συμμετέχουν ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις, να αμφισβητούν την αξιοπιστία των ειδήσεων και να προωθούν τις δικές τους απόψεις». Στο χωρίο αυτό η γράφουσα αξιοποιεί την υποτακτική έγκλιση. Τι δηλώνεται με την έγκλιση αυτή; Πώς θα άλλαζε το νόημα του χωρίου, αν γινόταν χρήση οριστικής έγκλισης; (μονάδες 5)
Μονάδες 15
 
Με τη χρήση της υποτακτικής έγκλισης («μπορούν να συμμετέχουν… να αμφισβητούν… και να προωθούν») δηλώνονται οι δυνατότητες που έχουν οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς αυτό να σημαίνει κατ’ ανάγκη πως τις αξιοποιούν. Αντιθέτως, αν η περίοδος είχε γραφτεί με χρήση οριστικής έγκλισης π.χ. «Οι χρήστες συμμετέχουν ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις», το νόημα θα άλλαζε σημαντικά, εφόσον θα παρουσιαζόταν ως δεδομένο γεγονός η αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την ενεργή συμμετοχή των χρηστών σε δημόσιες συζητήσεις ή στην αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των ειδήσεων.  
 
ΘΕΜΑ 2^Ο
Σε ένα άρθρο (350-400 λέξεων) να παρουσιάσετε τεκμηριωμένα τη θετική συνεισφορά των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στην ενημέρωση των νέων -π.χ. ταχύτερη ενημέρωση, ενεργή συμμετοχή χρηστών-, καθώς και τις αρνητικές επιπτώσεις -π.χ. παραπληροφόρηση, αδιαφορία για την αξιοπιστία την πηγών-. Στο άρθρο σας να αξιοποιήσετε δημιουργικά ιδέες από το κείμενο αναφοράς.
Μονάδες 30 
 
Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης στην Ενημέρωση των Νέων: Ένα Δίκοπο Μαχαίρι
 
     Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των νέων και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ενημερώνονται για κοινωνικά, πολιτικά και παγκόσμια ζητήματα. Η επίδρασή τους στην ενημέρωση είναι διττή, καθώς συνδυάζει σημαντικά πλεονεκτήματα με σοβαρούς κινδύνους.
     Αρχικά, ένα από τα βασικότερα θετικά στοιχεία των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης είναι η ταχύτητα της ενημέρωσης. Οι ειδήσεις διαδίδονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, χωρίς τους χρονικούς περιορισμούς των παραδοσιακών μέσων. Οι νέοι μπορούν άμεσα να πληροφορηθούν για γεγονότα που συμβαίνουν οπουδήποτε στον κόσμο, όπως κοινωνικές κινητοποιήσεις, φυσικές καταστροφές ή πολιτικές εξελίξεις. Παράλληλα, τα κοινωνικά δίκτυα ενισχύουν την ενεργή συμμετοχή των χρηστών. Οι νέοι δεν είναι παθητικοί δέκτες, αλλά σχολιάζουν, μοιράζονται απόψεις, δημιουργούν περιεχόμενο και συμμετέχουν σε δημόσιους διαλόγους. Έτσι καλλιεργείται η κριτική σκέψη, η κοινωνική ευαισθητοποίηση και η αίσθηση του ενεργού πολίτη. Επιπλέον, δίνεται βήμα σε φωνές που συχνά δεν εκπροσωπούνται στα παραδοσιακά μέσα, προωθώντας την πολυφωνία και τη δημοκρατική έκφραση. Αυτή, ακριβώς, η «δημοσιογραφία των πολιτών» ενισχύει την πολυφωνία και δίνει βήμα σε διαφορετικές οπτικές γωνίες, καλλιεργώντας ένα αίσθημα κοινωνικής ευθύνης και δράσης.
     Ωστόσο, η ενημέρωση μέσω των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης ενέχει και σοβαρούς κινδύνους. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η παραπληροφόρηση. Ψευδείς ειδήσεις, παραποιημένα στοιχεία και θεωρίες συνωμοσίας διαδίδονται εύκολα, καθώς συχνά προτεραιότητα δίνεται στον εντυπωσιασμό και όχι στην αλήθεια. Οι νέοι, λόγω έλλειψης εμπειρίας ή κριτικής στάσης, ενδέχεται να αποδέχονται άκριτα τέτοιες πληροφορίες. Παράλληλα, παρατηρείται αδιαφορία για την αξιοπιστία των πηγών. Η ευκολία της αναδημοσίευσης οδηγεί συχνά στην αναπαραγωγή μη έγκυρων ειδήσεων, χωρίς έλεγχο της προέλευσής τους. Επιπροσθέτως, οι αλγόριθμοι των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης τείνουν να εξατομικεύουν το περιεχόμενο που παρουσιάζεται σε κάθε χρήστη, με αποτέλεσμα να βλέπουν μόνο πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις υπάρχουσες πεποιθήσεις τους, περιορίζοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, την κριτική τους σκέψη και προκαλώντας πόλωση.
     Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης προσφέρουν πρωτόγνωρες ευκαιρίες για άμεση και πλουραλιστική ενημέρωση. Ωστόσο, η αποτελεσματική χρήση τους προϋποθέτει ψηφιακό εγγραμματισμό. Οι νέοι οφείλουν να αναπτύξουν κριτική ματιά, να αμφισβητούν την προέλευση των πληροφοριών και να μην θυσιάζουν την εγκυρότητα στον βωμό της ταχύτητας. Μόνο έτσι η τεχνολογία θα λειτουργήσει ως εργαλείο γνώσης και όχι ως μέσο χειραγώγησης.
 
Κείμενο 2: Ισίδωρος Ζουργός «Λίγες και μία νύχτες» (αποσπάσματα)
Πρωταγωνιστής του αποσπάσματος είναι ο εντεκάχρονος εφημεριδοπώλης Λευτέρης Ζεύγος και το κεντρικό θέμα στις εφημερίδες ήταν η άφιξη του έκπτωτου σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄ στην Θεσσαλονίκη, το 1909. Το μυθιστόρημα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, (2017).
 
     Ξεκινούσε απ’ το πρακτορείο δίπλα στην Οθωμανική Τράπεζα μ’ ένα ξέχειλο καρότσι εφημερίδες και μοίραζε πρώτα τις συνδρομές: Φάρος της Θεσσαλονίκης, Αλήθεια, Γενί Γαζέτα, El Avenir, Asir, Journal de Salonique κ.ά. Ανέβαινε σκάλες, χωνόταν σε γραφεία, σε καφενεία, σε μεγάλα εμπορικά στο Λιμάνι. Όταν τελείωναν οι συνδρομές, έπαιρνε καμιά πενηνταριά φύλλα και τα έβαζε στο τσουβάλι του, που το είχε μετατρέψει σε σακίδιο για την πλάτη κρεμώντας το απ’ τους ώμους με σχοινιά. Κρατούσε ένα δύο φύλλα στο χέρι, αυτά κυρίως που είχαν τους πιο εμπρηστικούς τίτλους, κι έπαιρνε πάλι τον μεγάλο δρόμο για τις Εξοχές, που ξεκινούσε απ’ το καφενείο του Λευκού Πύργου.
     Κάθε τόσο ξεφώνιζε σε τέσσερις πέντε γλώσσες τις εφημερίδες και με τον καιρό είχε μάθει ποιος κατοικούσε πού. Στεκόταν έξω απ’ τα αρχοντόσπιτα και φώναζε με το κεφάλι χωμένο στα κάγκελα τη γλώσσα των ενοίκων: τούρκικα, ελληνικά, λαντίνο, αρμένικα, γαλλικά, βουλγάρικα …
     […] Εκείνη την πρώτη μέρα του σουλτάνου στην πόλη έστριψε κατά το συνήθειό του απ’ τη λεωφόρο για το σπίτι τους. Από το πρωί η πλάτη του σαν να πονούσε, θαρρείς και το βάρος της πρώτης είδησης ήταν ασήκωτα τούβλα και κεραμίδια, όπως αυτά που έβγαζε το εργοστάσιο του Αλλατίνι. Καθώς όμως όλα τα νέα τις τελευταίες μέρες ήταν συνταρακτικά, στο μισό της διαδρομής είχε σχεδόν ξεπουλήσει. Ήταν το καινούργιο κίνημα του κομιτάτου στην πρωτεύουσα που εξουδετέρωσε την αντεπανάσταση και εκθρόνισε τον σουλτάνο, ήταν η νέα σφαγή των Αρμενίων στα Άδανα, αλλά πιο πολύ οι φήμες για τον αιχμάλωτο πια Αβδούλ Χαμίτ που τον έφεραν στη Σαλονίκη. Του έμειναν τέσσερις γαζέτες στο χέρι, δυο ελληνικές, μια εβραίικη και μια βουλγάρικη – γι’ αυτήν την τελευταία, όσο και να ξελαρυγγιάστηκε έξω απ’ το αρχοντικό του Χατζημήσεφ, δεν τού είχε ανοίξει κανείς.
 
3^ο ΘΕΜΑ
α. Να προσδιορίσετε τα ακόλουθα σχήματα λόγου και να εξηγήσετε πώς υπηρετούν το νόημα του κειμένου:
α. «Ανέβαινε σκάλες, χωνόταν σε γραφεία, σε καφενεία, σε μεγάλα εμπορικά στο Λιμάνι.»
β. «…αυτά κυρίως που είχαν τους πιο εμπρηστικούς τίτλους»
γ. «…θαρρείς και το βάρος της πρώτης είδησης ήταν ασήκωτα τούβλα και κεραμίδια, όπως αυτά που έβγαζε το εργοστάσιο του Αλλατίνι»
(μονάδες 10)  
 
α. Ο αφηγητής αξιοποιεί ασύνδετο σχήμα, μέσω του οποίου αισθητοποιείται εναργώς η αδιάκοπη κίνηση του ανήλικου εφημεριδοπώλη, ο οποίος εργάζεται γοργά και άοκνα, προκειμένου να διανείμει και να πουλήσει γρήγορα τις εφημερίδες, ώστε να διασφαλίσει το αναγκαίο για την επιβίωσή του εισόδημα.
β. Ο αφηγητής αξιοποιεί μεταφορική χρήση του λόγου («εμπρηστικούς τίτλους»), προκειμένου να τονίσει ότι ο εντεκάχρονος εφημεριδοπώλης είχε επίγνωση του γεγονός πως οι εφημερίδες με τους πιο προκλητικούς τίτλους πωλούνταν γρηγορότερα. Οι τίτλοι τους, άλλωστε, χαρακτηρίζονται «εμπρηστικοί», ώστε να δηλωθεί η σκόπιμη πρόθεση των αρθρογράφων να κινήσουν το ενδιαφέρον των αναγνωστών σε συναισθηματικό επίπεδο, προκαλώντας τους έντονα συναισθήματα, όπως ανησυχία, φόβο ή περιέργεια.
γ. Ο αφηγητής αξιοποιεί δύο αλλεπάλληλες παρομοιώσεις, ώστε να αποδώσει εμφατικά το γεγονός πως οι ειδήσεις εκείνης της ημέρας είχαν μεγάλο ιστορικό βάρος, το οποίο παρομοιάζεται (1η παρομοίωση) με τούβλα και κεραμίδια, όπως εκείνα που κατασκεύαζε το εργοστάσιο του Αλλατίνι (2^η παρομοίωση), μέσω της οποίας επισημαίνεται ένα ιστορικό εργοστάσιο της Θεσσαλονίκης, για να διαφανεί η γνώση της πόλης και να αποδοθεί εναργέστερα το ιστορικό πλαίσιο της εποχής.
 
β. Να εντοπίσετε την κυρίαρχη έγκλιση στο πλαίσιο των δύο πρώτων παραγράφων της αφήγησης και να αιτιολογήσετε τη γλωσσική αυτή επιλογή του αφηγητή.
(μονάδες 10)
 
Η κυρίαρχη έγκλιση στις δύο πρώτες παραγράφους είναι η οριστική («Ξεκινούσε», «μοίραζε», «Ανέβαινε» κ.ά.), καθώς μέσω αυτής ο αφηγητής επιχειρεί να αναδείξει την καθημερινότητα του ήρωα ακριβώς ως είχε, και όχι όπως θα την επιθυμούσε ή θα μπορούσε να τη ζει. Παρουσιάζει, δηλαδή, την πραγματικότητα -έστω κι αν είναι δύσκολη και εξαιρετικά δυσχερής για έναν ανήλικο- προκειμένου να διαφανεί τόσο το ψυχικό και σωματικό του σθένος όσο και ο ευφυής τρόπος με τον οποίο έχει επιτύχει την εκπλήρωση του εργασιακού του ρόλου.
 
4^ο ΘΕΜΑ
Πώς χαρακτηρίζεις τον μικρό εφημεριδοπώλη στο ακόλουθο κείμενο με κριτήριο τις μεθόδους που εφαρμόζει, για να πουλήσει τις εφημερίδες του; Ποιες σκέψεις και συναισθήματα σού δημιουργούνται γι’ αυτές τις μεθόδους; Να απαντήσεις σ’ ένα κείμενο 120-150 λέξεων. (Μονάδες 15)
 
Ο μικρός εφημεριδοπώλης παρουσιάζεται ως ιδιαίτερα εργατικός, ευρηματικός και προσαρμοστικός. Οι μέθοδοι που εφαρμόζει για να πουλήσει τις εφημερίδες του δείχνουν εξυπνάδα αλλά και σκληρή ανάγκη για επιβίωση. Πιο συγκεκριμένα, έχει οργανώσει έτσι την εργασία του, ώστε να ξεκινά με τις συνδρομές, τις πάγιες, δηλαδή, διανομές και ακολούθως με τις πωλήσεις. Εργάζεται σκληρά, αλλά με ταχύτητα, όπως αυτό δηλώνεται με την αξιοποίηση ασύνδετου σχήματος («Ανέβαινε σκάλες, χωνόταν σε γραφεία, σε καφενεία, σε μεγάλα εμπορικά στο Λιμάνι»). Εκμεταλλεύεται, παράλληλα, τη γνώση του κόσμου γύρω του: γνωρίζει ποιος μένει πού και ποια γλώσσα μιλά, και προβάλλει τα πιο «εμπρηστικά» νέα για να τραβήξει την προσοχή, όπως αυτό εκφράζεται με τη χρήση μεταφοράς. Κατανοεί τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Θεσσαλονίκης, γι’ αυτό κι έχει μάθει τις διάφορες ομιλούμενες γλώσσες, ώστε να προσελκύει το αντίστοιχο κοινό, αλλά συνάμα έχει επίγνωση και του περιεχομένου των ειδήσεων που καλείται να πουλήσει, όπως αυτό τονίζεται με τη χρήση παρομοίωσης «θαρρείς και το βάρος της πρώτης είδησης ήταν ασήκωτα τούβλα και κεραμίδια».
Προσωπικά, η στάση του μου προκαλεί θαυμασμό για τη μαχητικότητά του, αλλά και συγκίνηση για τον σωματικό κάματο που υφίσταται. Η περιγραφή της πλάτης του, που πονά σαν να κουβαλά «ασήκωτα τούβλα», υπογραμμίζει το βάρος της ιστορικής επικαιρότητας που μεταφέρει. Αισθάνομαι δέος για το πώς ένα παιδί γίνεται ο συνδετικός κρίκος μιας ολόκληρης κοινωνίας, παλεύοντας για την επιβίωση μέσα σε ταραγμένους καιρούς.

Έκθεση Β΄ Λυκείου: Η Δεοντολογία ως Ήπιο Δίκαιο [Κριτήριο αξιολόγησης]

Έκθεση Β΄ Λυκείου: Η Δεοντολογία ως Ήπιο Δίκαιο [Κριτήριο αξιολόγησης]
 
Κείμενο 1: Η Δεοντολογία ως Ήπιο Δίκαιο
     Υπάρχουν δύο οπτικές γωνίες από τις οποίες μπορεί να εξεταστεί η δεοντολογία. Η σκοπιά του/της δημοσιογράφου και αυτή του Μέσου ενημέρωσης. Από την πρώτη οπτική, η δημοσιογραφία είναι ένα λειτούργημα που εκ της «γεννήσεως» της καλείται να υπηρετεί αρχές και αξίες προς όφελος της κοινωνίας και των πολιτών. Το ηθικό του “χαρακτήρα” της αναδύεται από τον τρόπο με τον οποίο ασκείται, τους κανόνες δεοντολογίας και το νομοθετικό πλαίσιο. Οι εκπρόσωποι της, οι δημοσιογράφοι, για να μπορούν να εκφράζουν κρίσεις ηθικά και νομικά υπερασπίσιμες οφείλουν να είναι καλά εκπαιδευμένοι, ενημερωμένοι και, πάνω απ’ όλα, να μπορούν να λειτουργούν ελεύθερα σε συνθήκες που τους ενθαρρύνουν να ενεργούν ηθικά.
     Επί πολλά χρόνια η κανονιστική αυτορρύθμιση προσλαμβάνονταν ως επαγγελματική ευθύνη των ίδιων των δημοσιογράφων και ως εκ τούτου έγιναν πολλές προσπάθειες για την κωδικοποίηση της ευθύνης τους, συχνά μέσω των επαγγελματικών τους ενώσεων. Οι περισσότεροι Κώδικες δεοντολογίας που συγκροτήθηκαν –παρά τις διαφορές τους– μοιράζονται κοινά στοιχεία συμπεριλαμβανομένων των αρχών της αλήθειας, της ακρίβειας, της αντικειμενικότητας, της αμεροληψίας, της δικαιοσύνης.
     Εξετάζοντας την ηθική και τη δεοντολογία από την οπτική γωνία των εκδοτικών επιχειρήσεων, χωρίς τα Μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν υφίσταται η κοινωνική και η πολιτική ζωή όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Αναγνωρίζονται ως η «τέταρτη εξουσία» πλάι στις συνταγματικά κατοχυρωμένες εξουσίες, τη νομοθετική, τη δικαστική και την εκτελεστική. Ο ρόλος τους δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην αναπαραγωγή των γεγονότων αλλά ταυτόχρονα μεταφέρουν πολιτικές, κοινωνικές, ηθικές, πολιτιστικές και άλλες ιδέες. Ως εκ τούτου συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Μόνο όμως εκείνα τα Μέσα μαζικής ενημέρωσης που είναι ελεύθερα και ανεξάρτητα από τον κυβερνητικό έλεγχο. Σε αντίθετη περίπτωση μεγιστοποιούν τους κοινωνικούς διαχωρισμούς, εγκαταλείπουν τις κύριες λειτουργίες τους και, χρησιμοποιώντας την επιρροή τους, ενισχύουν τις κρατικές ή οικονομικές δυνάμεις και αποκλείουν τις κρίσιμες «φωνές» από το δημόσιο λόγο. Σε ακραίες περιπτώσεις δύνανται να βοηθήσουν στην υποκίνηση βίαιων συγκρούσεων.
     Οι Κώδικες επαγγελματικής συμπεριφοράς είναι ο εγγυητής της δημοσιογραφίας που ασκείται υπό την σκέπη των ηθικών αξιών. Είναι μια δήλωση δέσμευσης των δημοσιογράφων να είναι υπεύθυνοι και αξιόπιστοι. Παρέχουν δε προστασία στους ιδιοκτήτες των Μέσων ενημέρωσης και τους δημοσιογράφους απέναντι σε οποιαδήποτε αδικαιολόγητη κριτική και νομική δράση. Συντάσσονται από δημοσιογραφικές ενώσεις, μιντιακούς οργανισμούς (δημόσιους και ιδιωτικούς) και άλλους ρυθμιστικούς φορείς, ενώ αντίθετα το κράτος δεν διαδραματίζει κανένα ρόλο σε αυτή την διαδικασία.
     Οι δυο προσεγγίσεις, του ατόμου που δημοσιογραφεί και της εταιρικής διοίκησης, η ανεξαρτησία και αμεροληψία που βασίζεται σε αναγνωρισμένους κανόνες ηθικής και από τις δυο πλευρές, κάνουν την ποιοτική διαφορά. Η αμερόληπτη δημοσιογραφία είναι εξαιρετικά ισχυρή και ανθεκτική παρά τις «επιθέσεις» γελοιοποίησης και τα στερεότυπα που έχουν αναπτυχθεί. Επί της ουσίας, η αξιοπιστία ενός δημοσιογράφου δεν είναι απότοκο των πεποιθήσεων ή του παρελθόντος του αλλά της μακροχρόνιας ορθότητας του δημοσιογραφικού έργου του. Αποτελεί το βασικότερο κριτήριο για εκατομμύρια ανθρώπους, που έχοντας περιορισμένο χρόνο να διαθέσουν για την ενημέρωση τους, επιλέγουν ν’ ακολουθήσουν έναν συγκεκριμένο δημοσιογράφο ή Μέσο ενημέρωσης που έχουν διακρίνει, σε βάθος χρόνου, για την αξιοπιστία και την αμεροληψία του.
 
Βασίλης Α. Βασιλόπουλος, Ανάπτυξη Δεοντολογικών Προτύπων για τα ΜΜΕ, 2024
 
1^ο Θέμα
Ερώτημα 1
Να αποδώσετε συνοπτικά σε 60 έως 70 λέξεις το περιεχόμενο της τρίτης παραγράφου του κειμένου («Εξετάζοντας την ηθική και τη δεοντολογία… να βοηθήσουν στην υποκίνηση βίαιων συγκρούσεων»).
Μονάδες 10
 
Χωρίς τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης δεν νοείται η σύγχρονη κοινωνική και πολιτική ζωή, καθώς λειτουργούν ως «τέταρτη εξουσία». Δεν αναπαράγουν μόνο γεγονότα, αλλά μεταδίδουν ιδέες και αξίες, διαμορφώνοντας την κοινή γνώμη. Ο ρόλος αυτός επιτελείται ουσιαστικά μόνο όταν είναι ελεύθερα και ανεξάρτητα· διαφορετικά ενισχύουν εξουσίες, αποκλείουν επιμέρους απόψεις αναγκαίες για τον διάλογο, οξύνουν διαχωρισμούς και ενδέχεται να υποκινήσουν συγκρούσεις.
 
Ερώτημα 2
Να προσδιορίσετε τη συλλογιστική πορεία -παραγωγική ή επαγωγική- που ακολουθεί ο γράφων στην πέμπτη παράγραφο («Οι δύο προσεγγίσεις… και την αμεροληψία του»), αιτιολογώντας την απάντησή σας. Πώς, κατά τη γνώμη σας, μέσω του συλλογισμού αυτού αναδεικνύει ο συγγραφέας την αξία των αναγνωρισμένων κανόνων ηθικής στο δημοσιογραφικό έργο;
Μονάδες 10
 
Στην πέμπτη παράγραφο ο γράφων ισχυρίζεται πως ο σεβασμός των κανόνων ηθικής τόσο από τους δημοσιογράφους όσο και από τη διοίκηση των ενημερωτικών μέσων διασφαλίζει την ποιοτική διαφορά. Πρόκειται για ένα ευρύτερο συμπέρασμα βάσει των όσων έχουν προηγηθεί, το οποίο επεξηγείται και εξειδικεύεται στο κύριο μέρος της παραγράφου, καθώς τονίζεται πως χάρη στον σεβασμό αυτό η δημοσιογραφία ενισχύεται. Η αξιοπιστία, μάλιστα, των δημοσιογράφων χτίζεται με τον μακροχρόνιο σεβασμό των κανόνων ηθικής και λειτουργεί ως βασικό κριτήριο για να κερδίζουν την αφοσίωση του κοινού. Ο συλλογισμός αυτός, άρα, είναι παραγωγικός, διότι ξεκινά από μια γενικότερη διαπίστωση και καταλήγει σε ένα επιμέρους όφελος του επιδεικνυόμενου σεβασμού απέναντι στους κανόνες ηθικής.
Μέσω του συλλογισμού αυτού αναδεικνύονται αποτελεσματικά τα οφέλη συμμόρφωσης με τους κανόνες ηθικής στο δημοσιογραφικό έργο, εφόσον τονίζεται η διασφάλιση του κύρους και η απόκτηση αφοσιωμένου κοινού ως αναγνώριση του συνεπή σεβασμού των σχετικών κανόνων από τους δημοσιογράφους και τα μέσα ενημέρωσης.
 
Ερώτημα 3
α. Στο πλαίσιο της τρίτης παραγράφου («Εξετάζοντας την ηθική και τη δεοντολογία… να βοηθήσουν στην υποκίνηση βίαιων συγκρούσεων») να εξηγήσετε τι επιτυγχάνει ο γράφων με την αξιοποίηση: της οριστικής έγκλισης, του Ενεστώτα, της ονοματοποίησης. (μονάδες 9)
 
Με την αξιοποίηση της οριστικής έγκλισης («Αναγνωρίζονται ως η τέταρτη εξουσία», «συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης» κ.ά.) ο γράφων αποδίδει απόψεις που θεωρούνται βέβαιες και πραγματικές. Η οριστική, ως εκ τούτου, ενισχύει την αίσθηση πως τα όσα καταγράφονται αποδίδουν με αντικειμενικότητα ισχύουσες και δεδομένες καταστάσεις.
Με την αξιοποίηση του Ενεστώτα («Αναγνωρίζονται», «δεν περιορίζεται», «μεταφέρουν», «μεγιστοποιούν» κ.ά.) ο γράφων τοποθετεί τα όσα καταγράφει στο παρόν, προσδίδοντάς τους επίκαιρο χαρακτήρα. Η αξιοποίηση του Ενεστώτα, παραλλήλως, προσδίδει στο κείμενο διαχρονικότητα, εφόσον κάθε αναγνώστης -ανεξάρτητα από τη χρονική περίοδο ανάγνωσης- εκλαμβάνει το περιεχόμενο του κειμένου ως απόδοση της δικής του πραγματικότητας.
Με την αξιοποίηση της ονοματοποίησης («αναπαραγωγή», «διαμόρφωση», «υποκίνηση») ο γράφων αποδίδει με πιο πυκνό τρόπο τις ιδέες του, προσδίδοντας στο κείμενό του χαρακτηριστικά επιστημονικού λόγου, εφόσον ο λόγος γίνεται πιο μεστός νοηματικά, χωρίς περιττούς πλατειασμούς.
 
β. Να εξηγήσετε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της τέταρτης παραγράφου («Οι Κώδικες επαγγελματικής συμπεριφοράς… κανένα ρόλο σε αυτή την διαδικασία») και να σχολιάσετε την αποτελεσματικότητα αυτού του τρόπου συνοχής. (μονάδες 6)
Μονάδες 15
 
Στο πλαίσιο της τέταρτης παραγράφου όλες οι περίοδοι έχουν το ίδιο υποκείμενο (Οι Κώδικες επαγγελματικής συμπεριφοράς), χωρίς αυτό να επαναλαμβάνεται κάθε φορά: «Είναι μια δήλωση», «Παρέχουν προστασία», «Συντάσσονται από δημοσιογραφικές ενώσεις». Κατ’ αυτό τον τρόπο, η συνοχή διασφαλίζεται με την παράληψη του ευκόλως εννοούμενου κοινού υποκειμένου. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο επίτευξης της εσωτερικής συνοχής, εφόσον το σύνολο της παραγράφου αναφέρεται, χαρακτηρίζει και επεξηγεί τη θετική επενέργεια που έχουν οι κώδικες επαγγελματικής συμπεριφοράς.
 
2^ο Θέμα
Στο πλαίσιο μιας ομιλίας που θα εκφωνήσετε στους συμμαθητές τους τμήματός σας να παρουσιάσετε τεκμηριωμένα -αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από το κείμενο που σας δόθηκε- τη θετική συνεισφορά των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, καθώς και τα οφέλη για τους δημοσιογράφους που σέβονται τους κανόνες δεοντολογίας του λειτουργήματός τους.
Μεριμνήστε προκειμένου να αναφέρετε τουλάχιστον δύο καλά τεκμηριωμένες ιδέες για κάθε ζητούμενο.
(350-400 λέξεις)
Μονάδες 30
 
Αγαπητοί συμμαθητές και συμμαθήτριες,
     Στο επίκεντρο της σημερινής ομιλίας μου θα τεθεί ο θετικός ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, εφόσον αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας και η επίδρασή τους διατρέχει σχεδόν κάθε πτυχή του κοινωνικού μας βίου. Θα εξεταστούν, παράλληλα, τα οφέλη που αποκομίζουν οι δημοσιογράφοι, ως θεράποντες της ενημέρωσης, όταν ακολουθούν τους κανόνες δεοντολογίας του επαγγέλματός τους και παρέχουν σε εμάς έγκυρη και αντικειμενική ενημέρωση.
     Το πρώτο ζήτημα σάς είναι προφανώς ιδιαιτέρως γνωστό, εφόσον έχετε ήδη αντιληφθεί πως τα μέσα ενημέρωσης επιτελούν, μεταξύ άλλων, έναν καίριο «παιδαγωγικό» ρόλο για το σύνολο της κοινωνίας με το να αναδεικνύουν σημαντικά θέματα και να εμπλουτίζουν τον καθημερινό κοινωνικό διάλογο. Μέσα από ουσιώδη ρεπορτάζ φέρνουν στην επιφάνεια ποικίλα ζητήματα, όπως είναι, για παράδειγμα, οι συνθήκες διαβίωσης των ηλικιωμένων, οι δυσκολίες των ατόμων με αναπηρία ή οι ανάγκες των εγκαταλελειμμένων παιδιών, ευαισθητοποιώντας το κοινωνικό σύνολο και ωθώντας τους πολίτες σε έμπρακτη εκδήλωση του ενδιαφέροντός τους.  
     Λειτουργούν, παράλληλα, ως φορείς ενημέρωσης, υπηρετώντας κατ’ αυτό τον τρόπο το δημοκρατικό πολίτευμα, στη βάση του οποίου βρίσκονται οι καλά ενημερωμένοι πολίτες. Όπως αντιλαμβάνεστε, χωρίς τα μέσα ενημέρωσης οι πολίτες δεν θα είχαν γνώση των δράσεων, των αποφάσεων, καθώς και του τρόπου υλοποίησης του κυβερνητικού, αλλά και του αντιπολιτευτικού έργου. Θα παρέμεναν, ως εκ τούτου, αδρανείς, εφόσον δεν θα είχαν εγκαίρως ενημερωθεί για όσα τους αφορούν άμεσα. Η απουσία της σχετικής ενημέρωσης θα άφηνε τους πολίτες έκθετους σε φαινόμενα κακοδιοίκησης ή ελλιπούς μέριμνας για βασικές τους ανάγκες, αφού οι ίδιοι δεν θα είχαν την ευκαιρία να αντιδράσουν και να απαιτήσουν την ορθή κάλυψή τους.
     Η ενημέρωση των πολιτών συνιστά, αναμφίβολα, την ουσιωδέστερη προσφορά των μέσων ενημέρωσης, υπό την προϋπόθεση βέβαια πως αυτή υπηρετείται με συνέπεια, ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα. Προϋποθέσεις που διασφαλίζονται μόνο χάρη στην ευσυνειδησία των θεραπόντων της ενημέρωσης, των δημοσιογράφων, ο ρόλος των οποίων είναι απολύτως κρίσιμος και επωφελής, όχι μόνο για τους πολίτες, αλλά και για τους ίδιους. Αξίζει, άρα, να έχουμε υπόψη πως οι δημοσιογράφοι που υπηρετούν ορθά το λειτούργημά τους, κερδίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και αποκομίζουν σημαντικά οφέλη.
     Σε μια εποχή που η δημοσιογραφία δέχεται πολλαπλές αμφισβητήσεις και οι δημοσιογράφοι έρχονται αντιμέτωποι με έκδηλη δυσπιστία, ο σεβασμός των αρχών της δεοντολογίας συνιστά τη μόνη απάντηση για την προάσπιση του δημοσιογραφικού κύρους. Παραλλήλως, οι δημοσιογράφοι που σέβονται σταθερά και διαχρονικά τους κανόνες του επαγγέλματός τους, αποκτούν ένα αφοσιωμένο κοινό χάρη στο οποίο έχουν τη δυνατότητα να ανελιχθούν επαγγελματικά και να εξασφαλίσουν την οικονομική επιβράβευση που αναλογεί στη με συνέπεια υπηρέτηση του λειτουργήματός τους.
     Τα μέσα ενημέρωσης, όπως έχετε υπόψη σας, αποτελούν έναν δίαυλο συνεχούς επικοινωνίας και ενημέρωσης, απολύτως αναγκαίο για την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Χρειάζεται, ωστόσο, το έργο των μέσων ενημέρωσης να τελείται από δημοσιογράφους που κατανοούν, σέβονται και αναγνωρίζουν την αξία των κανόνων δεοντολογίας του επαγγέλματός τους.
 
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.
 
Κείμενο 2: Μανόλης Αναγνωστάκης «Η απόφαση»
 
Είστε υπέρ ή κατά;
Έστω απαντήστε μ’ ένα ναι ή μ’ ένα όχι.
Το έχετε το πρόβλημα σκεφτεί
Πιστεύω ασφαλώς πως σας βασάνισε
Τα πάντα βασανίζουν στη ζωή
Παιδιά γυναίκες έντομα
Βλαβερά φυτά χαμένες ώρες
Δύσκολα πάθη χαλασμένα δόντια
Μέτρια φιλμ. Κι αυτό σάς βασάνισε ασφαλώς.
Μιλάτε υπεύθυνα λοιπόν. Έστω με ναι ή όχι.
Σ’ εσάς ανήκει η απόφαση.
Δε σας ζητούμε φυσικά να πάψετε
Τις ασχολίες σας να διακόψτε τη ζωή σας
Τις προσφιλείς εφημερίδες σας τις συζητήσεις
Στο κουρείο τις Κυριακές σας στα γήπεδα.
Μια λέξη μόνο. Εμπρός λοιπόν:
Είστε υπέρ ή κατά;
Σκεφθείτε το καλά. Θα περιμένω.
 
Μανόλης Αναγνωστάκης, Η Συνέχεια 3.  
 
Θέμα 3^ο
α. Ο τόνος του ποιήματος είναι επιτακτικός. Πώς προκύπτει, κατά τη γνώμη σας, η διαπίστωση αυτή; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με δύο τουλάχιστον γλωσσικές επιλογές. (μονάδες 10)
 
Το ποιητικό υποκείμενο απαιτεί από τους αποδέκτες του κειμένου να πάρουν θέση απέναντι σε κάποιο κοινωνικό ζήτημα, όπως αυτό διαφαίνεται από τη χρήση της προστακτικής έγκλισης («απαντήστε», «Μιλάτε», «Σκεφθείτε»). Το αίτημά του διατυπώνεται με επιτακτικό τόνο, εφόσον θεωρεί πως είναι αναγκαίο να εκφράσουν την άποψή τους, όπως γίνεται εμφανές με την επανάληψη του ερωτήματος «Είστε υπέρ ή κατά;», καθώς και με την αξιοποίηση μικροπερίοδου λόγου μέσω του οποίου αισθητοποιείται εναργέστερα η επιτακτική διάσταση του αιτήματος («Σ’ εσάς ανήκει η απόφαση», «Μια λέξη μόνο» «Εμπρός λοιπόν», «Θα περιμένω»).
 
β. Να εντοπίσετε δύο ασύνδετα σχήματα στο πλαίσιο του ποιητικού κειμένου και να εξηγήσετε πώς υπηρετεί το καθένα από αυτά το νόημα του κειμένου. (μονάδες 10)
Μονάδες 20
 
Στο πλαίσιο του ποιήματος εντοπίζονται δύο διακριτά ασύνδετα σχήματα, τα οποία έχουν διαφορετικό νοηματικό περιεχόμενο. Με το πρώτο ασύνδετο σχήμα («Παιδιά γυναίκες έντομα / Βλαβερά φυτά χαμένες ώρες / Δύσκολα πάθη χαλασμένα δόντια / Μέτρια φιλμ») το ποιητικό υποκείμενο ενισχύει επί της ουσίας τον ισχυρισμό του πως είναι βέβαιος ότι οι πολίτες έχουν ήδη σκεφτεί και βασανιστεί σχετικά με το πρόβλημα για το οποίο τους καλεί να πάρουν θέση. Με δεδομένο, άρα, το γεγονός πως όλα μας «βασανίζουν» -μας προβληματίζουν- στη ζωή, είναι σίγουρο πως και το εν λόγω ζήτημα έχει ήδη απασχολήσει τους πολίτες, οπότε το αίτημα του ποιητικού υποκειμένου να εκφράσουν την άποψή τους σχετικά με αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικό.
Το δεύτερο ασύνδετο σχήμα («Δε σας ζητούμε φυσικά να πάψετε / Τις ασχολίες σας να διακόψτε τη ζωή σας / Τις προσφιλείς εφημερίδες σας τις συζητήσεις / Στο κουρείο τις Κυριακές σας στα γήπεδα») συνιστά ένα ειρωνικό σχόλιο του ποιητικού υποκειμένου, εφόσον η απαίτησή του να εκφράσουν οι πολίτες την άποψή τους δεν σημαίνει πως θα χρειαστεί να «θυσιάσουν» πολύ χρόνο από τις πολύτιμες ασχολίες τους. Με την παράθεση των ποικίλων αφορμών που βρίσκουν οι πολίτες καθημερινά για να συζητούν και να σχολιάζουν τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα, το ποιητικό υποκείμενο επισημαίνει πως ούτως ή άλλως οι άνθρωποι έχουν την έμφυτη τάση να εκφέρουν την άποψή τους για οτιδήποτε συμβαίνει, οπότε το να τοποθετηθούν για ένα κρίσιμο ζήτημα της κοινωνίας δεν είναι κάτι έξω από τις συνήθειές τους, ούτε κάτι που θα «διακόψει» τις αγαπημένες δραστηριότητές τους, που συχνά τους κρατούν απασχολημένους με λιγότερο ουσιώδη ζητήματα.
 
Θέμα 4^ο
Ποιο θεωρείτε πως είναι το θέμα του κειμένου που προκύπτει από το αίτημα του ποιητικού υποκειμένου να αποφασίσουν οι πολίτες αν είναι «υπέρ ή κατά»; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις κατάλληλους κειμενικούς δείκτες. Ποια είναι η δική σας άποψη σχετικά με το θέμα αυτό; (150-200 λέξεις)
Μονάδες 15
 
Το θέμα του ποιήματος, κατά τη γνώμη μου, είναι το καθήκον που έχουν οι πολίτες να παίρνουν θέση απέναντι σε κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα, χωρίς να φέρνουν ως δικαιολογία το πλήθος των ασχολιών τους, προκειμένου να αποφύγουν την εκπλήρωση του καθήκοντός τους. Το θέμα αυτό αναδεικνύεται μέσω της επιτακτικής απαίτησης του ποιητικού υποκειμένου να εκφράσουν οι πολίτες την άποψή τους, όπως αυτή προκύπτει από την επανάληψη του ερωτήματος «Είστε υπέρ ή κατά;». Το ποιητικό υποκείμενο, μάλιστα, επιχειρεί να διευκολύνει το χρέος των πολιτών προβαίνοντας στην παραχώρηση να εκφραστούν έστω μονολεκτικά («Έστω με ναι ή όχι»), ώστε να μην θεωρήσουν πως απαιτείται από αυτούς κάτι το ιδιαίτερα χρονοβόρο. Το ζήτημα, άλλωστε, για το οποίο καλούνται να αποφασίσουν τους έχει δεδομένα απασχολήσει, καθώς οι άνθρωποι προβληματίζονται για καθετί στη ζωή τους είτε αυτό είναι ουσιώδες είτε όχι, όπως αυτό δηλώνεται με τη χρήση ασύνδετου σχήματος («Τα πάντα βασανίζουν στη ζωή / Παιδιά γυναίκες έντομα / Βλαβερά φυτά χαμένες ώρες / Δύσκολα πάθη χαλασμένα δόντια / Μέτρια φιλμ»). Υπ’ αυτή την έννοια, το αίτημα του ποιητικού υποκειμένου δεν είναι υπερβολικό, εφόσον οι πολίτες έχουν ήδη σκεφτεί και «βασανιστεί» σχετικά με το τρέχον σημαντικό ζήτημα. Ως εκ τούτου, το ποιητικό υποκείμενο εγείρει επιτακτικά την αξίωσή του να λάβουν θέση, όπως αυτό τονίζεται με τη χρήση μικροπερίοδου λόγου («Μια λέξη μόνο», «Θα περιμένω»).
Προσωπικά θεωρώ πως το θέμα του κειμένου είναι καίριο, με διαχρονική αξία, δοθέντος πως οι πολίτες οφείλουν πράγματι να παίρνουν θέση απέναντι σε κρίσιμα ζητήματα και να ασκούν έτσι το δημοκρατικό τους δικαίωμα στην έκφραση της προσωπικής τους άποψης. Η αποχή, άλλωστε, από τον δημόσιο διάλογο και η αδιαφορία απέναντι στα όσα απασχολούν την κοινωνία λειτουργεί υπονομευτικά για τη δημοκρατία και αποδυναμώνει τον ρόλο των πολιτών σε αυτή.