Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Άρνηση της Θεραπείας» (Α΄ & Β΄ Θέμα)

Pascal Broze
 
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Άρνηση της Θεραπείας» (Α΄ & Β΄ Θέμα)
 
Κείμενο: Άρνηση της Θεραπείας
 
     Ένα σημαντικό ηθικό ζήτημα, το οποίο ανακύπτει από την εκούσια ενεργητική ευθανασία, στο πλαίσιο του σεβασμού της αυτονομίας του ασθενούς σχετίζεται με το ερώτημα αν οι διανοητικά ικανοί ασθενείς έχουν το ηθικό δικαίωμα να αρνηθούν την θεραπεία, με απώτερο σκοπό να προκαλέσουν τον επικείμενο θάνατο τους, ή αν υπάρχει κάποιο ειδικό δικαίωμα προσφυγής στην συνδρομή των γιατρών για να βοηθηθούν και να προκαλέσουν το θάνατό τους, αξιοποιώντας κάποια ενεργητικά μέσα. Αρχικά, αυτό το οποίο οφείλει κανείς να σημειώσει, αποτελεί το γεγονός πως η άρνηση θεραπείας  δικαιολογείται από σεβασμό για την αυτονομία του άλλου ατόμου. Αντιστοίχως, η βοήθεια των γιατρών είναι αιτιολογημένη, αν αναλογιστεί κανείς την δυσχερή κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ασθενής και την ανακούφιση που επιθυμεί να προσφέρει ο γιατρός από την πλευρά του. Από την άλλη, σύμφωνα με τον κώδικα ιατρικής ηθικής που βασίζεται στον Ιπποκράτειο Όρκο, ο τελευταίος δεσμεύει τον ιατρό και απαγορεύει την αφαίρεση της ζωής των ασθενών ή την υποβοήθηση της τελευτής τους ακόμα και εάν κίνητρο είναι ο οίκτος για τον ασθενή. Τα επιχειρήματα υπέρ της παραπάνω άποψης, σχετίζονται αφενός με τον ρόλο του επαγγελματία γιατρού που απαγορεύουν την πρόκληση θανάτου και αφετέρου με τις ολέθριες κοινωνικές συνέπειες που θα είχε η μεταβολή των ηθικών παραδόσεων. Όσον αφορά τις τελευταίες, υποστηρίζεται πως το σύστημα αξιών της κοινωνίας θα πλήττονταν σοβαρά, εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων για τα μέλη της κοινωνίας που θεωρούνται ευάλωτα. 
     Πολλοί θα υποστήριζαν ότι εφόσον ο γιατρός αναλαμβάνει τη θεραπεία του ασθενή, δεν υπάρχει καταλληλότερο άτομο από τον ίδιο για να τον ανακουφίσει, παρέχοντας του φροντίδα ακόμα και αν αυτό σημαίνει να επιταχύνει το θάνατο όταν η ζωή πλέον είναι ένα μαρτύριο για τον ασθενή. Σύμφωνα όμως με πρόσφατες επιστημονικές θέσεις, ορμώμενοι από τον Ιπποκράτειο Όρκο, όπου η σχέση μεταξύ ιατρού και ασθενή είναι απόλυτα σαφής (δεν επιτρέπει τη χορήγηση θανατηφόρου σκευάσματος ακόμη και έπειτα από παράκληση του ασθενούς, ούτε την παρακίνηση φυσικά σε μια τέτοια πράξη), το Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο και η Βρετανική Ιατρική Ένωση, ορίζουν πως πρωταρχικό καθήκον του γιατρού είναι η θεραπεία και η φροντίδα του ασθενή, με στόχο το μέγιστο όφελος του τελευταίου. Ως τέτοιο, εννοείται η βελτίωση της κλινικής κατάστασης του ασθενή, υπό τους όρους επιμήκυνσης, όσο είναι εφικτό, της ζωής, η ανακούφιση από τον πόνο, η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών. Είναι σαφές πως οι μέθοδοι της ενεργητικής ή παθητικής ευθανασίας δεν βελτιώνουν καμία κλινική κατάσταση υπό τους παραπάνω όρους, αλλά μεταφέρουν τον ασθενή από τη θέση του ζωντανού στη θέση του αποθανόντος. Ακόμη κι αν θεωρήσουμε ότι η φροντίδα και η ανακούφιση του πόνου επιτεύχθηκαν με μία από τις δύο μεθόδους, το μόνο που πραγματικά γνωρίζουμε είναι ότι ο ασθενής «πέρασε» σε μία κατάσταση πέρα από τα επίγεια βάσανα, χωρίς αυτό να σημαίνει κάτι παραπάνω, αφού δεν έχουμε καμία γνώση για αυτήν την κατάσταση ανυπαρξίας.
 
Ελένη Καζαντζή, Ευθανασία: Ιστορικές, φιλοσοφικές και νομικές προσεγγίσεις, 2024
 
ΘΕΜΑ Α
Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 80-90 λέξεων το περιεχόμενο της πρώτης παραγράφου του κειμένου που σας δόθηκε.  
 
Η εκούσια ενεργητική ευθανασία εγείρει ηθικά ζητήματα σχετικά με το δικαίωμα άρνησης θεραπείας από τον ασθενή ή το αίτημα ιατρικής συνδρομής για την πρόκληση του θανάτου. Υπέρ της άποψης αυτής λειτουργεί η αυτονομία του ατόμου, όπως και η βούληση του ιατρού να ανακουφίσει τον πάσχοντα. Στον αντίποδα, ωστόσο, τίθενται ο κώδικας της ιατρικής που απαγορεύει την υποβοήθηση του θανάτου, αλλά και οι αρνητικές συνέπειες από τη θεσμοθέτηση της ευθανασίας, καθώς θα υπονομευτεί το κοινωνικό σύστημα αξιών, προκαλώντας σοβαρούς κινδύνους για τα ευάλωτα μέλη λόγω πιθανών διαγνωστικών σφαλμάτων ή ιατρικής αμέλειας.
 
ΘΕΜΑ Β
Β1. Να προσδιορίσετε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της δεύτερης παραγράφου του κειμένου.
 
Η συνοχή μεταξύ της δεύτερης και της πρώτης περιόδου επιτυγχάνεται με τη διαρθρωτική λέξη «όμως» μέσω της οποίας εκφράζεται νοηματική αντίθεση. Η χρήση διαρθρωτικής λέξης εντάσσεται στα γραμματικά μέσα συνοχής και ειδικότερα σε αυτό της σύζευξης. Η συνοχή μεταξύ της τρίτης περιόδου και της δεύτερης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της αναφοράς, καθώς στη φράση «Ως τέτοιο», η αντωνυμία αναφέρεται σε φράση της προηγούμενης περιόδου, και πιο συγκεκριμένα στο «μέγιστο όφελος». Η συνοχή μεταξύ της τέταρτης περιόδου και της τρίτης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της επανάληψης, εφόσον η φράση «βελτίωση της κλινικής κατάστασης» της τρίτης περιόδου επαναλαμβάνεται μερικώς στην τέταρτη περίοδο («δεν βελτιώνουν καμιά κλινική κατάσταση»). Η συνοχή μεταξύ της πέμπτης περιόδου και της τέταρτης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της σύζευξης, εφόσον αξιοποιούνται σύνδεσμοι που εισάγουν παραχωρητική πρόταση («Ακόμη κι αν»).
 
Β2.α. Να εξηγήσετε πώς επιτυγχάνεται η διαφοροποίηση στην οπτική της γλώσσας στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου, παραθέτοντας σχετικά παραδείγματα (αρκούν δύο) για καθεμία από τις δύο διαφορετικές οπτικές.
 
Στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου προσεγγίζεται το θέμα της εκούσιας ενεργητικής ευθανασίας από δύο διαφορετικές -αντίθετες μεταξύ τους- οπτικές‧ από εκείνη που αναγνωρίζει κάποια ερείσματα υπέρ αυτού του αιτήματος και από εκείνη που απορρίπτει την ύπαρξη σχετικών ερεισμάτων. Η πρώτη άποψη υποστηρίζεται με εκφράσεις, όπως «δικαιολογείται από σεβασμό για την αυτονομία του άλλου ατόμου», «την ανακούφιση που επιθυμεί να προσφέρει ο γιατρός από την πλευρά του» που επικαλούνται το δικαίωμα του ασθενούς να αποφασίσει, αλλά και τη συμπόνια του γιατρού. Η αντίθετη άποψη υποστηρίζεται με εκφράσεις, όπως «ο τελευταίος δεσμεύει τον ιατρό και απαγορεύει την αφαίρεση της ζωής», «εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων» που αναδεικνύουν τόσο το ιατρικό καθήκον όσο και τους κινδύνους που ελλοχεύουν, αν γίνει αποδεκτή η ευθανασία.
Σε επίπεδο γλωσσικών επιλογών αξιοποιείται η αφηρημένη έννοια της «αυτονομίας», ώστε να τονιστεί το ατομικό δικαίωμα του ίδιου του ασθενή να αποφασίζει για τον εαυτό του, καθώς και ο ονοματοποιημένος τύπος της «ανακούφισης», προκειμένου να επισημανθεί η επιθυμία του γιατρού να βοηθήσει ενεργά τον ασθενή που υποφέρει. Ενώ, με την προσωποποίηση του Ιπποκράτειου όρου, ο οποίος «δεσμεύει» και «απαγορεύει» τονίζεται δραστικά το καθήκον του γιατρού, αλλά και με τις αλλεπάλληλες γενικές της αιτίας «εσφαλμένων διαγνώσεων», «αμέλειας», «αναδυόμενων κινδύνων» τονίζεται το ενδεχόμενο της άστοχης καταφυγής ή και της εκούσιας κατάχρησης της ευθανασίας.
 
β. Να προσδιορίσετε το είδος του συλλογισμού -παραγωγικός ή επαγωγικός- στο ακόλουθο χωρίο της δεύτερης παραγράφου: «Σύμφωνα όμως με πρόσφατες επιστημονικές θέσεις… η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών», αιτιολογώντας την απάντησή σας.
 
Ο συλλογισμός του συγκεκριμένου χωρίου είναι παραγωγικός, διότι με βάση μια γενική αρχή, τον Ιπποκράτειο Όρο, και ένα βασικό αξίωμα αυτού, τη δέσμευση πως ο γιατρός δεν θα αφαιρέσει εκούσια τη ζωή ασθενή, έστω κι αν ο ασθενής τον εκλιπαρήσει για αυτό, διευκρινίζεται η οφειλόμενη στάση του γιατρού απέναντι στους ασθενείς του. Ειδικότερα, επισημαίνεται πως ζητούμενο για τον γιατρό είναι η επιδίωξη της θεραπείας και της φροντίδας του ασθενή με στόχο τη βελτίωση της κλινικής του κατάστασης, είτε αυτό σημαίνει την παράταση της ζωής του ή την ανακούφιση του πόνου είτε τη διατήρηση των επιμέρους λειτουργιών του οργανισμού του.
 
Β3.α. Να αιτιολογήσετε την αξιοποίηση απρόσωπης σύνταξης στο ακόλουθο χωρίο: «Όσον αφορά τις τελευταίες, υποστηρίζεται πως το σύστημα αξιών της κοινωνίας θα πλήττονταν σοβαρά, εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων για τα μέλη της κοινωνίας που θεωρούνται ευάλωτα.»
 
Με την αξιοποίηση της απρόσωπης σύνταξης («υποστηρίζεται») η γράφουσα κατευθύνει την προσοχή του αναγνώστη στο ουσιώδες, στο πλήγμα, δηλαδή, που θα προκαλούσε η νομική ή ηθική αποδοχή της ευθανασίας στο σύστημα αξιών των πολιτών, εφόσον, μεταξύ άλλων, θα αναδύονταν σημαντικοί κίνδυνοι για ευάλωτα μέλη της κοινωνίας. Με την επιλογή αυτή δεν γίνεται δήλωση του υποκειμένου (ποιοι υποστηρίζουν την άποψη αυτή), ώστε να αποφευχθεί μια πιθανή -αλλά ως προς την ουσία του θέματος περιττή- ενασχόληση με το κύρος ή την ταυτότητα εκείνων που εκφράζουν τη σχετική άποψη. Παραλλήλως, μέσω της απρόσωπης σύνταξης η συγκεκριμένη άποψη εμφανίζεται ευρέως αποδεκτή και ως εκ τούτου αποδίδονται εμφατικότερα οι απειλούμενοι κίνδυνοι.  
 
β. Να εξηγήσετε ποιες λειτουργίες επιτελεί η ονοματοποίηση στο ακόλουθο χωρίο: «Ως τέτοιο, εννοείται η βελτίωση της κλινικής κατάστασης του ασθενή, υπό τους όρους επιμήκυνσης, όσο είναι εφικτό, της ζωής, η ανακούφιση από τον πόνο, η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών».
 
Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου χωρίου γίνεται χρήση πολλών ονοματοποιημένων τύπων («βελτίωση», «επιμήκυνσης», «ανακούφιση», «επαναφορά», «διατήρηση»), καθώς βασικός σκοπός της γράφουσας είναι να αποδώσει με νοηματικά πυκνό τρόπο το καθήκον του γιατρού απέναντι στον ασθενή του. Παραλλήλως, με την αξιοποίηση της ονοματοποίησης γίνεται εμφανής ο επιστημονικός χαρακτήρας του κειμένου - εφόσον αποφεύγεται η απλοποίηση που προκύπτει από τη διαρκή χρήση ρημάτων και τη διαμόρφωση πολλών σύντομων προτάσεων-, επιτυγχάνεται η με αντικειμενικό τρόπο απόδοση των πτυχών του καθήκοντος αυτού, αλλά και η ουσιαστική παρουσίασή του, εφόσον καλύπτονται με σαφή τρόπο οι επιμέρους αυτές πτυχές του.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2020-2025 (Νεοελληνική Γλώσσα): Εκφωνήσεις Δ Θέματος

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2020-2025 (Ν. Γλώσσα): Εκφωνήσεις Δ Θέματος
 
2025. Τα Κείμενα 1 και 2 αναφέρονται στη δημιουργικότητα και τη σημασία της. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενό τους, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφέρετε:  α) τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/ μαθητριών και β) τους τρόπους με τους οποίους εσείς επιλέγετε στην προσωπική σας ζωή να εκφράσετε τη δημιουργικότητά σας. 
 
2024. Στο Κείμενο 1 διατυπώνεται η θέση ότι τα ταξίδια αποτελούν «τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο ψυχικής εκτόνωσης και αναζωογόνησης του κάθε ανθρώπου».
α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την παραπάνω θέση της συντάκτριας και γιατί;
β) Εσείς, ποιους τρόπους επιλέγετε, για να αναζητήσετε την προσωπική σας ηρεμία και ισορροπία και για ποιους λόγους κάνετε αυτές τις επιλογές;
Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2 να παρουσιάσετε τις απόψεις σας σε άρθρο 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας.
 
2023. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ως εκπρόσωπος της μαθητικής σας κοινότητας, εκφωνείτε ομιλία (350-400 λέξεις) στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου της περιοχής σας.
α) Να αναφέρετε φαινόμενα παραβίασης των δικαιωμάτων της γυναίκας στη σύγχρονη εποχή στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο﮲
β) εσείς, ως νέα γενιά, μπορείτε να συμβάλλετε έμπρακτα στην επίτευξη της ισότητας των φύλων;
Όποια κι αν είναι η άποψή σας, να την υποστηρίξετε τεκμηριωμένα αξιοποιώντας δημιουργικά και τα κείμενα αναφοράς (Κείμενα 1, 2, 3).
 
2022. «Αξίζει να μαθαίνουμε για αυτούς τους νεκρούς. Αξίζει να γνωρίζουμε τι έκαναν, πώς σκέφτονταν, πώς ζούσαν». Με αφορμή τη διαπίστωση του συγγραφέα και αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2:
α) να εκφράσετε την άποψή σας για την αξία της ιστορικής γνώσης και
β) να αναφέρετε βιωματικούς τρόπους που μπορούν να καλλιεργήσουν το ενδιαφέρον σας για το ιστορικό παρελθόν.
Το κείμενό σας να έχει τη μορφή άρθρου που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας. (350-400 λέξεις)
 
2021. Σε μια νεανική ιστοσελίδα δημοσιεύονται τα Κείμενα 1 και 2 και καλείσαι, αφού τα μελετήσεις, να απαντήσεις με ένα άρθρο (350-400 λέξεις), στην ίδια ιστοσελίδα, στα παρακάτω ερωτήματα:
α) Με ποια εφόδια πιστεύεις ότι θα μπορέσεις να αντιμετωπίσεις τον κόσμο στην περίπτωση που επιβεβαιωθούν οι ανησυχίες που περιγράφονται στην παράγραφο 2 του Κειμένου 1*;
β) Με ποιες συγκεκριμένες δράσεις, κατά τη γνώμη σου, θα μπορούσατε εσείς οι νέοι να βελτιώσετε τον κόσμο;
 
* Σε έρευνα του Pew Research Center, περίπου χίλιοι ειδικοί, πρωτοπόροι στην έρευνα και στην καινοτομία, ηγετικές φυσιογνωμίες στην πολιτική και στην οικονομία, ακτιβιστές, σκιαγράφησαν την κανονικότητα του 2025, συμφωνώντας ότι θα είναι περισσότερο τεχνολογική. Το 47% δήλωσε ότι η ζωή θα είναι χειρότερη για τους περισσότερους ανθρώπους. Δίνοντας στο μέλλον το βάρος της σημερινής πραγματικότητας, προέβλεψαν ότι θα έχουν αυξηθεί οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες, η μαζική επιτήρηση για λόγους ασφαλείας, οι ανελευθερίες, ο αυταρχισμός, αλλά και το ψηφιακό έγκλημα, η ανεξέλεγκτη παραπληροφόρηση, η ψηφιακή προπαγάνδα, η κοινωνική πόλωση, η ρητορική μίσους, οι διενέξεις κρατών. Θα έχει περιοριστεί η δυνατότητα ορθολογικής συζήτησης και χάραξης πολιτικής βάσει τεκμηρίων. Θα έχουν χαθεί θέσεις εργασίας λόγω αυτοματισμού, και μαζί μέρος της ψυχικής υγείας και της κοινωνικής συνοχής.
 
2020. Ποια είναι η σχέση σας με την ανάγνωση βιβλίων και ποιος ο ρόλος της στη γενικότερη διαχείριση του προσωπικού σας χρόνου; Με αφόρμηση τα Κείμενα 1 και 2 αποφασίζετε να καταθέσετε την προσωπική σας εμπειρία στο ιστολόγιο του σχολείου σας. Να δικαιολογήσετε την όποια επιλογή σας. (300-350 λέξεις).
 
Επαναληπτικές 2025. «Η συζήτηση οδηγείται στον εθισμό που προκαλούν τα social media και στο πώς ο ψηφιακός κόσμος έχει υποκαταστήσει τις ανθρώπινες σχέσεις» (Κείμενο 1).
α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τη διαπίστωση ότι τα social media (μέσα κοινωνικής δικτύωσης) προκαλούν εθισμό και ότι ο ψηφιακός κόσμος έχει υποκαταστήσει τις ανθρώπινες σχέσεις;
β) Με ποιους τρόπους πιστεύετε ότι μπορούν να αξιοποιούνται τα κοινωνικά δίκτυα, ώστε να ωφελούν τον νέο άνθρωπο;
Να διατυπώσετε τις θέσεις σας σε ένα άρθρο 300-400 λέξεων που θα δημοσιευτεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σας αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2.
 
Επαναληπτικές 2024. Στο Κείμενο 2 διατυπώνεται η άποψη ότι «Το κεντρικό αίτημα... για τα Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) είναι η ανάγκη το οργανωμένο κοινωνικό σύνολο να τους εξασφαλίσει ίσους με όλους όρους, συνθήκες και ευκαιρίες ανάπτυξης της προσωπικότητάς τους και κατάκτησης ενός ικανοποιητικού επιπέδου ζωής».
α) Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ΑμεΑ;
β) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη που διατυπώνεται στο παραπάνω απόσπασμα για τον ρόλο του οργανωμένου κοινωνικού συνόλου στην κατάκτηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου ζωής των ΑμεΑ;
Να διατυπώσετε τις θέσεις σας σε μια σύντομη εισήγηση 350-400 λέξεων στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης που διοργανώνει το σχολείο για τα δικαιώματα των ΑμεΑ. Στην απάντησή σας να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2.
 
Πρώτες Επαναληπτικές 2023. Συμμετέχετε σε συνεδρίαση της Βουλής των Εφήβων, με θέμα «Σεβασμός
και Ανθρώπινα Δικαιώματα». Στη συνεδρίαση κυριαρχεί η άποψη ότι επικρατεί σημαντικό έλλειμμα σεβασμού στη σύγχρονη εποχή. Στην ομιλία σας (350-400 λέξεων):
α) διατυπώνετε τη συμφωνία ή τη διαφωνία σας σχετικά με την άποψη αυτή, τεκμηριώνοντάς την με ενδεικτικά παραδείγματα, και
β) αναφέρετε τους τρόπους με τους οποίους εσείς εκδηλώνετε τον σεβασμό απέναντι στον εαυτό σας και τους άλλους.
Να αξιοποιήσετε δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2.
 
Δεύτερες Επαναληπτικές 2023. «Αν πάντως η Ευρώπη έχει μέλλον – και ο Στάινερ πιστεύει ότι παρά ταύτα έχει! –, αυτό βρίσκεται αυτονόητα στην ενοποίησή της, αλλά ακόμη περισσότερο στον σεβασμό των πολιτιστικών, γλωσσικών, κοινωνικών, διατροφικών και άλλων ιδιαιτεροτήτων».
α) Με αφορμή το παραπάνω απόσπασμα του Κειμένου 2, θεωρείτε την ποικιλομορφία πλεονέκτημα ή μειονέκτημα για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό;
β) Ποιες προσδοκίες έχετε ως νέοι/ες για το μέλλον σας ζώντας στην Ευρώπη;
Το κείμενό σας (350-400 λέξεις) να έχει τη μορφή ομιλίας που εκφωνείτε, εκπροσωπώντας το σχολείο σας σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής μαθητών/τριών. Μπορείτε να αξιοποιήσετε δημιουργικά υλικό από τα Κείμενα 1 και 2.
 
Επαναληπτικές 2022. Η συντάκτρια του Κειμένου 1 διερωτάται: «Γιατί είναι δύσκολο να αλλάξουμε τις συνήθειές μας, να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για την οικολογική καταστροφή, έτσι ώστε να λειτουργήσουμε σωτήρια τόσο για εμάς όσο και για το περιβάλλον;».
α) Αν το ερώτημα απευθυνόταν σε εσάς προσωπικά, τι θα απαντούσατε;
β) Πιστεύετε ότι η δική σας γενιά θα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα βιώσιμο μέλλον για τον πλανήτη;
Τεκμηριώστε τις απαντήσεις σας, λαμβάνοντας υπόψη και τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2. Το κείμενό σας (350-400 λέξεων) να έχει τη μορφή άρθρου που θα δημοσιευτεί στη μαθητική σας εφημερίδα, σε σχετικό αφιέρωμα για το περιβάλλον.
 
Επαναληπτικές 2021. Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2, να γράψεις ένα δικό σου κείμενο (350-400 λέξεις), το οποίο θα αναρτηθεί στο προσωπικό σου ιστολόγιο, με βάση τα παρακάτω ερωτήματα:
α) Με ποια κριτήρια επιλέγεις τα μουσικά σου ακούσματα;
β) Πώς αυτά συμβάλλουν τόσο στη συγκρότηση του εαυτού σου όσο και στην αντίληψή σου για τον κόσμο;
 
Επαναληπτικές 2020. Σε μια συζήτηση με έναν καθηγητή σας στη σχολική τάξη με θέμα: «Η επιστήμη στην καθημερινή ζωή», η δική του παρέμβαση τελείωσε με την άποψη του Στέφανου Τραχανά ότι: «Το να κρατάς διαρκώς το ενδεχόμενο να έχεις κάνει λάθος και να μη διστάζεις να κάνεις τις αναγκαίες αναθεωρήσεις, όταν το διαπιστώνεις, σε βοηθάει πολύ στο να γίνεσαι άξιος επιστήμονας και χρήσιμος άνθρωπος». Αυτή η άποψη μπορεί να έχει εφαρμογή στην προσωπική σας ζωή; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε ομιλία που θα απευθύνετε στην ολομέλεια της τάξης
(300-350 λέξεις).

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Μετασχηματίζουσα Μάθηση [Παραγωγή λόγου]

Charles Coffey

 
Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Μετασχηματίζουσα Μάθηση [Παραγωγή λόγου]
 
Κείμενο 1
Μετασχηματίζουσα Μάθηση
 
     Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης (transformative learning) του Mezirow περιγράφει πώς οι ενήλικοι μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο, αναθεωρώντας βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις μέσα από τον κριτικό στοχασμό (critical reflection) και τον διάλογο. Βασική έννοια στη θεωρία είναι τα «πλαίσια αναφοράς» (frame of reference), δηλαδή τα σύνολα παραδοχών και αξιών που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν τις εμπειρίες τους. Η μάθηση συμβαίνει όταν τα άτομα αμφισβητούν αυτά τα πλαίσια και τα επαναπροσδιορίζουν.
     Μέσα στα «πλαίσια αναφοράς» περιλαμβάνονται οι νοητικές «συνήθειες» (habits of mind) και οι «απόψεις» ή «οπτικές» (points of view). Κατά την παιδική ηλικία, όλα τα άτομα υιοθετούν ένα σύστημα νοητικών συνηθειών, δηλαδή ένα σύνολο παραδοχών, το οποίο κατά την ενήλικη ζωή αποδεικνύεται συνήθως δυσλειτουργικό και δεν επιτρέπει την αντίληψη της πραγματικότητας.
     Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης ενσωματώνει έννοιες όπως ο αναστοχασμός, η κοινωνική συνείδηση και η μεταβολή των γνωστικών σχημάτων. Τα πλαίσια αναφοράς μπορεί να είναι περιοριστικά ή ακόμα και δυσλειτουργικά, και η μετασχηματίζουσα μάθηση επιδιώκει την απελευθέρωση από τέτοιους περιορισμούς, προωθώντας πιο ανοιχτές και ευέλικτες αντιλήψεις.
     Κεντρικό ρόλο στη διαδικασία αυτή έχει ο κριτικός στοχασμός, ο οποίος μπορεί να λάβει μορφές όπως ο αυτοστοχασμός (self-reflection) και ο αφηγηματικός στοχασμός (narrative reflection). Ο στοχαστικός διάλογος λειτουργεί επίσης ως εργαλείο που ενισχύει την κριτική σκέψη και τη συλλογική κατανόηση, επιτρέποντας την ανταλλαγή απόψεων και την επανεξέταση ιδεών μέσα σε ένα υποστηρικτικό πλαίσιο.
     Η θεωρία αυτή προσφέρει ένα δυναμικό πλαίσιο για την κατανόηση της ενήλικης μάθησης ως μιας διαδικασίας βαθιάς εσωτερικής αλλαγής, που συνδυάζει την προσωπική ανάπτυξη με τη συνειδητοποίηση και την κοινωνική μεταμόρφωση.
     Η συγκεκριμένη θεωρία σχετίζεται με τον τρόπο που η μάθηση εμπεριέχει τον κριτικό στοχασμό και μπορεί να επιφέρει μετασχηματισμούς στο σύστημα των αντιλήψεων των ενήλικων ατόμων, αλλάζοντας ολιστικά τον τρόπο που σκέφτονται και δρουν μέσα στην κοινωνία. Ο ίδιος ορίζει τη μετασχηματίζουσα μάθηση ως μία «διεργασία κατά την οποία μετασχηματίζουμε δεδομένα πλαίσια αναφοράς (νοητικές συνήθειες, νοηματοδοτικές προοπτικές, νοητικά σύνολα), ώστε αυτά να γίνουν πιο περιεκτικά, πολυσχιδή, ανοικτά, συναισθηματικά έτοιμα για αλλαγή και στοχαστικά, προκειμένου να παραγάγουν πεποιθήσεις και απόψεις που θα αποδειχθούν περισσότερο αληθινές ή πιο ικανές να δικαιολογήσουν την παρώθηση σε δράση».
 
Κουρουμάνη Ανδρομάχη, Θεσσαλονίκη 2025
 
Κείμενο 2
Δια βίου μάθηση
 
     Η δια βίου μάθηση ορίζεται ως η διαδικασία μάθησης των ανθρώπων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους και είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για να μπορέσουν να αναπτυχθούν πλήρως στις σύγχρονες κοινωνίες. Αναφέρεται σε δομημένες και μη δομημένες διαδικασίες μάθησης που συναντά ένα άτομο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Αυτό έχει κάνει την προσέγγιση στην εκπαίδευση αποτελεσματική όσον αφορά τη μετάδοση γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων που ενισχύουν την προσωπική ανάπτυξη, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την εμπορευσιμότητα της εργασίας. 
     Η δια βίου μάθηση μπορεί να οριστεί ως δραστηριότητες μάθησης των εκπαιδευόμενων που επιδιώκονται σε συνεχή βάση, πρόθυμα και για δικό τους συμφέρον, πολλώ δε μάλλον για την προσωπική και επαγγελματική τους ικανοποίηση. Εκτός από κοινωνικό πλεονέκτημα, συμβάλλει επίσης στην κοινωνική συμμετοχή, τη δραστηριότητα στην κοινωνία των πολιτών και την ταυτότητα του εαυτού, καθώς και την ανταγωνιστικότητα στην αγορά εργασίας.
     Η διάκριση μεταξύ της δια βίου μάθησης και της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης περιλαμβάνει πολλές βασικές διαφορές. Η δια βίου μάθηση αναφέρεται σε μια συνεχή διαδικασία που εκτείνεται σε ολόκληρη τη ζωή ενός ατόμου, που περιλαμβάνει επίσημες, μη τυπικές και άτυπες δραστηριότητες μάθησης. Αυτό περιλαμβάνει μαθησιακές εμπειρίες που συμβαίνουν σε διάφορα περιβάλλοντα, όπως χώρους εργασίας, σπίτια ή κοινοτικούς χώρους, καθιστώντας την μια πιο ευέλικτη και αυτοκατευθυνόμενη μορφή μάθησης. Αντίθετα, η συνεχιζόμενη εκπαίδευση αναφέρεται συνήθως σε δομημένα προγράμματα μάθησης που απευθύνονται σε ενήλικες, που συχνά παρέχονται μέσω επίσημων ιδρυμάτων όπως πανεπιστήμια ή κέντρα κατάρτισης, με έμφαση στην επαγγελματική ανάπτυξη και πιστοποίηση.
     Η συνεχιζόμενη εκπαίδευση συνδέεται στενά με συγκεκριμένους στόχους, όπως η απόκτηση πιστοποιήσεων, η προώθηση επαγγελματικών δεξιοτήτων ή η τήρηση επαγγελματικών προτύπων. Η δια βίου μάθηση, από την άλλη πλευρά, είναι ευρύτερη και πιο διάχυτη, ενθαρρύνοντας την προσωπική ανάπτυξη, την προσαρμοστικότητα και μια κουλτούρα μάθησης σε όλα τα στάδια της ζωής. Η κατανόηση αυτών των διαφορών βοηθά στο σχεδιασμό εκπαιδευτικών συστημάτων που καλύπτουν τόσο τις επαγγελματικές ανάγκες των ενηλίκων μέσω της συνεχούς εκπαίδευσης όσο και τις ευρύτερες, πιο άτυπες φιλοδοξίες μάθησης που υποστηρίζει η δια βίου μάθηση.
 
Σταυρούλα Παπαδάκου, Αλεξανδρούπολη, 2025
 
Θέμα Δ
Σε ένα άρθρο επιχειρηματολογίας (350-400 λέξεις) να αναφερθείτε: α) στα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν οι ενήλικες από τη δια βίου μάθηση, και β) στο κατά πόσο θεωρείτε ότι θα σας ωφελήσουν η συνεχιζόμενη εκπαίδευση ή η δια βίου μάθηση μετά την ολοκλήρωση των αρχικών σπουδών σας και γιατί.
Για τη σύνταξη του άρθρου σας να αξιοποιήσετε δημιουργικά ιδέες από τα κείμενα αναφοράς.
 
Μάθηση: Μια συνεχιζόμενη διαδικασία
 
     Η εξελισσόμενη φύση της κοινωνικής πραγματικότητας, όπως και οι συνεχείς εξελίξεις σε όλους τους επιστημονικούς τομείς καθιστούν τη δια βίου μάθηση αναγκαία τόσο για τους ήδη ενήλικες όσο και για όσους από εμάς φοιτούμε ακόμη στο σχολείο. Τα όσα μαθαίνουμε και τα όσα θα μάθουμε, άλλωστε, θα χρειαστούν αργότερα επικαιροποίηση ή εκ βάθρων αναθεώρηση, εφόσον προκύπτουν διαρκώς νέες γνώσεις και νέες ζητούμενες δεξιότητες.
     Οι ήδη ενήλικες διαμόρφωσαν τις αντιλήψεις τους σε προηγούμενες δεκαετίες, όταν η κοινωνία δεν είχε αποκτήσει τον τωρινό της πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, καθώς και όταν οι αντιλήψεις ήταν λιγότερο δεκτικές απέναντι στη διαφορετικότητα. Υπ’ αυτό το πρίσμα, η μάθηση έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει μετασχηματιστικά για αυτούς, προσφέροντάς τους έναν πιο ευέλικτο και πιο ανοιχτό τρόπο θέασης της πραγματικότητας. Οι παρελθούσες παραδοχές για το τι είναι αποδεκτό ή για το τι είναι κοινωνικώς ορθό δεν ανταποκρίνονται στα τωρινά δεδομένα, γι’ αυτό και απαιτείται μια διαδικασία επανεξέτασής τους σε ένα πλαίσιο καθοδηγούμενης μάθησης που θα διευκολύνει την κοινωνική μεταμόρφωση των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας.
     Αντιστοίχως, η επέλαση της τεχνολογίας στον εργασιακό βίο προκαλεί δυσκολίες στους ηλικιακά μεγαλύτερους, εφόσον η επαφή τους με τα τεχνολογικά επιτεύγματα ξεκίνησε -πιθανά- όταν είχαν ήδη ολοκληρώσει την τυπική μαθησιακή τους πορεία. Δεν έχουν αποκτήσει, έτσι, τη ζητούμενη εξοικείωση, με αποτέλεσμα να αισθάνονται πως κάθε νέα τεχνολογική εφαρμογή τους δυσκολεύει ακόμη περισσότερο. Μέσω, ωστόσο, της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν την αναγκαία εξοικείωση και να ωφεληθούν στον εργασιακό τους βίο.
     Κατά τρόπο αντίστοιχο, ακόμη και η δική μας γενιά μπορεί να επωφεληθεί από τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση, δοθέντος πως η υπό διαρκή εξέλιξη τεχνητή νοημοσύνη θα επιφέρει αναπόφευκτα ραγδαίες αλλαγές στον εργασιακό χώρο. Ως εκ τούτου, η κατάρτιση που θα μας είναι αναγκαία, προκειμένου να έχουμε δυναμικά πλεονεκτήματα στον εργασιακό χώρο θα βρίσκεται υπό συνεχή αναθεώρηση, καθιστώντας εν μέρει παρωχημένες ακόμη και γνώσεις που αποκτήθηκαν μόλις λίγα χρόνια πριν. Θα έχουμε, άρα, την υποχρέωση να ακολουθούμε μια διαδικασία συνεχιζόμενης εκπαίδευσης, ώστε να λαμβάνουμε τις αναγκαίες πιστοποιήσεις και τις απαραίτητες δεξιότητες που θα μας επιτρέπουν να είμαστε αποτελεσματικοί στην εργασία μας.
     Πέρα, βέβαια, από τις αλλαγές που θα επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη, είναι δεδομένο πως κάθε επιμέρους επιστήμη ακολουθεί πορεία συνεχούς εξέλιξης, με αποτέλεσμα να προκύπτουν νέες γνώσεις, οι οποίες καθιστούν σταδιακά μη επαρκείς του τίτλους σπουδών του παρελθόντος. Χρειάζεται, άρα, μια κουλτούρα αναγνώρισης της αξίας που έχουν οι επιμορφώσεις, μέσω των οποίων το κάθε άτομο διατηρεί επαφή με τις εξελίξεις στο αντικείμενο σπουδών του.
     Το επωφελές, άρα, της δια βίου μάθησης, όπως και της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης, είναι εμφανές για τους ενήλικες κάθε ηλικίας, εφόσον τόσο η μάθηση όσο και η κατάρτιση συνιστούν αναγκαιότητες της εποχής μας. Οι αλλαγές στην κοινωνία, στις επιστήμες και στην τεχνολογία δεν αφήνουν περιθώρια πνευματικού και γνωστικού εφησυχασμού.  
 
[Λέξεις: 447]

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας [Ασκήσεις γλωσσικών επιλογών]

Shi Hu Kang

 
Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Τα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας [Ασκήσεις γλωσσικών επιλογών]
 
Κείμενο
Διερεύνηση της ποιότητας της ιδρυματικής και της ανάδοχης φροντίδας των παιδιών στην Ελλάδα, σήμερα: Η οπτική των κοινωνικών λειτουργών
 
Εισαγωγικό σημείωμα
Οι κοινωνικοί λειτουργοί που εργάζονται στις αναδοχές, αξιολόγησαν θετικά το εναλλακτικό μέτρο συγκρινόμενο με την ιδρυματική φροντίδα, επισημαίνοντας ότι καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών.
 
     Το γεγονός ότι Ευρωπαϊκοί οργανισμοί και όργανα στα οποία μετέχει και η Ελλάδα έθεσαν ως προτεραιότητά τους την αποϊδρυματοποίηση, καλώντας τα κράτη μέλη να προστατεύουν τα παιδιά στην κοινότητα αντί στο ίδρυμα, καθώς και η έκδοση των Κοινών Κατευθυντήριων Γραμμών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας, οδήγησαν την χώρα μας σε μια σταδιακή αλλαγή με τελικό προορισμό την αποϊδρυματοποίηση.
     Η ανάδοχη φροντίδα διαθέτει πλεονεκτήματα έναντι της ιδρυματικής, καθώς προσφέρει εξατομικευμένη κάλυψη των αναγκών, καλύπτοντας το κενό της σύναψης συναισθηματικού δεσμού με ένα σταθερό πρόσωπο αναφοράς, απαλλάσσει το παιδί από τον κίνδυνο του στιγματισμού που επιφέρει η ιδρυματική συνθήκη, η απομάκρυνσή του από τους γονείς του είναι σχετικά πιο ήπια, ενώ οι γονείς συμπεριλαμβάνονται καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Η εμπειρία της οικογενειακής ζωής, το αίσθημα της ασφάλειας, η αποκλειστική φροντίδα και η σύναψη νέων επωφελών σχέσεων, λειτουργούν επανορθωτικά στα πρότερα τραύματά του, το ενισχύουν, ώστε να αναπτύξει δεξιότητές και να ξαναβρεί την παιδικότητά του. Ο τελικός στόχος της αναδοχής είναι η επιστροφή του παιδιού στην οικογένειά του, επομένως πρόκειται για φροντιστική κίνηση προσωρινού χαρακτήρα, καθώς οι έννομες σχέσεις με τους γονείς του δεν μεταβάλλονται, γεγονός που την διακρίνει από την τεκνοθεσία και οι ανάδοχοι εκπροσωπούν τους γονείς, όχι το παιδί.
     Στο πλαίσιο του προγράμματος Bucharest Early Intervention Project (BEIP), που είναι μια μελέτη για την ανάδοχη παρέμβαση σε ιδρυματοποιημένα παιδιά που ξεκίνησε στη Ρουμανία το 2000, πραγματοποιήθηκαν έρευνες που εξετάζουν μεταξύ άλλων την πρόοδο των παιδιών σχετικά με την συναισθηματική πρόσδεση και έκφραση. Βρέθηκε ότι παιδιά που τοποθετήθηκαν σε αναδοχή από ίδρυμα, ανέπτυξαν ασφαλή τύπο πρόσδεσης και υψηλότερο αίσθημα ασφάλειας, επομένως συμπεραίνεται ότι είναι δυνατή η ανάκαμψη όσον αφορά στην πρόσδεση. Επίσης, η πρώιμη τοποθέτηση σε αναδοχή, συνδέεται με λιγότερες δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία στην εφηβεία, με την βίωση θετικών συναισθημάτων όπως η χαρά και με χαμηλότερα επίπεδα υπερκινητικότητας και ελλειμματικής προσοχής.
     Επιπρόσθετα, σε ιδρυματοποιημένα παιδιά διαπιστώθηκαν εντονότερα προβλήματα συμπεριφοράς από παιδιά που μεγάλωναν σε ανάδοχες οικογένειες, όπως απόσυρση, παραπτωματική συμπεριφορά και επιθετικότητα. Αντιθέτως στα αναδεχόμενα παιδιά έχει διαπιστωθεί υψηλότερη σχολική επίδοση και επίδοση σε νοητικές κλίμακες, μεγαλύτερη πρόοδος στην οπτική-χωρική μνήμη και στην ικανότητα απόκτησης νέας γνώσης.
     Ο πρόσφατος Νόμος 4538/2018, που ρυθμίζει την εφαρμογή του θεσμού στην Ελλάδα, φιλοδοξεί να τον επαναφέρει στο προσκήνιο, επανασυστήνοντας τον στην κοινωνία και διαχωρίζοντάς τον στην συλλογική συνείδηση από την τεκνοθεσία. Αποτελεί μια προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της διαδικασίας διεκπεραίωσης ενός αιτήματος αναδοχής, από την αρχική αίτηση έως την άρση της, εισάγει κοινωνικές και οργανωτικές καινοτομίες και αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό την τεχνολογία.
 
Μανδρανή Ελευθερία, Κοινωνική Λειτουργός
 
Ασκήσεις
 
1. Να προσδιορίσετε την έγκλιση που κυριαρχεί στο πλαίσιο της τρίτης παραγράφου («Στο πλαίσιο του προγράμματος… ελλειμματικής προσοχής») και να εξηγήσετε πως η έγκλιση αυτή συνδέεται με την πρόθεση της γράφουσας.
 
Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης παραγράφου κυρίαρχη έγκλιση είναι η οριστική, προκειμένου να δηλωθεί μέσω αυτής πως τα πορίσματα της μελέτης είναι βέβαια και έγκυρα. Πρόθεση, άλλωστε, της γράφουσας είναι να διαφανούν τα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας, τα οποία είναι αξιόλογα ακόμη και όταν τα παιδιά που τοποθετούνται σε ανάδοχη οικογένεια έχουν διανύσει κάποιο διάστημα σε ίδρυμα. Υπ’ αυτή την έννοια, η δυνατότητα των παιδιών να δημιουργούν συναισθηματική πρόσδεση με την ανάδοχη οικογένεια και να αποκτούν αίσθημα ασφάλειας παρουσιάζεται ως κάτι το εφικτό και αποδεδειγμένο, όχι ως κάτι το απλώς προσδοκώμενο, όπως θα συνέβαινε με τη χρήση υποτακτικής έγκλισης. Αντιστοίχως, η βίωση θετικών συναισθημάτων και η ομαλότερη κοινωνικοποίηση συνιστούν δεδομένα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας.
 
2. Να προσδιορίσετε το ρηματικό πρόσωπο που κυριαρχεί στο πλαίσιο της τέταρτης παραγράφου («Επιπρόσθετα, σε ιδρυματοποιημένα παιδιά… απόκτησης νέας γνώσης») και να εξηγήσετε πώς το ρηματικό αυτό πρόσωπο συνδέεται με την πρόθεση της γράφουσας.
 
Στο πλαίσιο της τέταρτης παραγράφου κυριαρχεί το γ΄ ρηματικό πρόσωπο -πληθυντικού και ενικού αριθμού-, καθώς μέσω αυτού προσδίδεται η αναγκαία για μια επιστημονική δημοσίευση αποστασιοποίηση και αντικειμενικότητα. Η γράφουσα επιδιώκει να τονίσει την υπεροχή της ανάδοχης φροντίδας έναντι της ένταξης σε ίδρυμα κατά τρόπο που να αποδίδονται τα οφέλη της μίας και τα μειονεκτήματα της άλλης επιλογής ως αμιγώς αντικειμενικές διαπιστώσεις, χωρίς υποκειμενική χροιά στα γραφόμενά της. Η ικανότητα, για παράδειγμα, των παιδιών να αποκτούν νέες γνώσεις και να έχουν υψηλότερες σχολικές επιδόσεις χάρη στη μέριμνα των ανάδοχων οικογενειών καταγράφεται ως συμπέρασμα επιστημονικής μελέτης και όχι ως -δυνητικά αμφισβητούμενη- προσωπική άποψη.
 
3. Η γράφουσα διατυπώνει τις απόψεις της στο πλαίσιο της δεύτερης παραγράφου («Η ανάδοχη φροντίδα διαθέτει… τους γονείς, όχι το παιδί») με βεβαιότητα. Να εντοπίσετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές που υπηρετούν τη μετάδοση της βεβαιότητας και να εξηγήσετε πως το επιτυγχάνει καθεμία από αυτές.
 
Η βεβαιότητα της γράφουσας σχετικά με την υπεροχή της ανάδοχης φροντίδας έναντι της ιδρυματικής γίνεται αντιληπτή, μεταξύ άλλων, με την αξιοποίηση της οριστικής έγκλισης, μέσω της οποίας τα παρουσιαζόμενα οφέλη εμφανίζονται ως βέβαια και δεδομένα ( π.χ. «προσφέρει εξατομικευμένη κάλυψη των αναγκών»). Παραλλήλως, με την αξιοποίηση ασύνδετου σχήματος («Η εμπειρία της οικογενειακής ζωής, το αίσθημα της ασφάλειας, η αποκλειστική φροντίδα…»), αποδίδονται με νοηματική πυκνότητα τα στοιχεία εκείνα που το παιδί μπορεί να βιώσει μόνο στο πλαίσιο μιας οικογένειας, όπως είναι η αποκλειστική φροντίδα, τα οποία ελλείπουν σαφώς από το πλαίσιο ενός ιδρύματος. Επιτυγχάνει, έτσι, να μεταδώσει στον αναγνώστη εμφατικά την ξεκάθαρη υπεροχή της ανάδοχης φροντίδας. Η αξιοποίηση, συνάμα, γ΄ ρηματικού προσώπου («το ενισχύουν, ώστε να αναπτύξει δεξιότητές και να ξαναβρεί την παιδικότητά του») προσδίδει αντικειμενικότητα στην αξιολόγηση της ανάδοχης φροντίδας, ώστε το μεταδιδόμενο μήνυμα να εκλαμβάνεται ως κάτι το βέβαιο και δεδομένο.
 
4. Ποια οπτική υιοθετεί η γράφουσα απέναντι στην ανάδοχη φροντίδα στο πλαίσιο της δεύτερης παραγράφου («Η ανάδοχη φροντίδα διαθέτει… τους γονείς, όχι το παιδί») και πώς γίνεται αυτή αντιληπτή σε γλωσσικό επίπεδο; Να καταγράψετε τρία παραδείγματα γλωσσικών επιλογών που φανερώνουν την οπτική της.
 
Η γράφουσα υιοθετεί θετική στάση απέναντι στην ανάδοχη φροντίδα, όπως αυτό διαφαίνεται από τις γλωσσικές επιλογές που αξιοποιεί για να καταγράψει τα οφέλη της. Με την αξιοποίηση επιθέτων και επιρρήματος θετικού περιεχομένου ( π.χ. «ένα σταθερό πρόσωπο αναφοράς - σύναψη νέων επωφελών σχέσεων», «λειτουργούν επανορθωτικά στα πρότερα τραύματά του») καθιστά εμφανή τα ποικίλα οφέλη ενός σταθερού και υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντος για την ψυχική υγεία του παιδιού. Αντιστοίχως, με την αξιοποίηση αιτιολογικών και συμπερασματικών δευτερευουσών προτάσεων (π.χ. «καθώς προσφέρει εξατομικευμένη κάλυψη των αναγκών», «ώστε να αναπτύξει δεξιότητές και να ξαναβρεί την παιδικότητά του») υποδηλώνει την πρόθεσή της να αιτιολογήσει και να τεκμηριώσει τα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας. Οφέλη, μάλιστα, τα οποία δεν είναι απλώς εικαζόμενα, αλλά θεωρούνται βέβαια. Επιπροσθέτως, η γράφουσα φροντίζει να παρουσιάσει τα οφέλη της ανάδοχης φροντίδας αξιοποιώντας μετοχικά σύνολα, όπως και κύριες προτάσεις, στο πλαίσιο των οποίων διαφαίνονται οι αρνητικές επιπτώσεις από τις οποίες διασφαλίζεται το παιδί (π.χ. «καλύπτοντας το κενό της σύναψης συναισθηματικού δεσμού», «απαλλάσσει το παιδί από τον κίνδυνο του στιγματισμού»).

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Βιώσιμη ανάπτυξη [Παράδειγμα παραγωγής λόγου]

Paul Souders

 
Έκθεση Γ΄ Λυκείου: Βιώσιμη ανάπτυξη [Παράδειγμα παραγωγής λόγου]
 
Κείμενο 1
Οι τρεις πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης: Περιβάλλον, Κοινωνία, Οικονομία
     Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι μια πολύπλευρη και συνεχώς εξελισσόμενη έννοια που αναφέρεται στην περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής διαχείρισης και της κοινωνικής ευημερίας. Ο πιο ευρέως αποδεκτός ορισμός, ο οποίος καθιερώθηκε το 1987, ορίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη ως: «Ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να υπονομεύει την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες».
     Αυτός ο ορισμός υπογραμμίζει δύο κεντρικές ιδέες: αυτή των «βασικών αναγκών» και αυτή των «περιβαλλοντικών περιορισμών». Πρώτα απ’ όλα, δίνει έμφαση στις βασικές ανάγκες των ανθρώπων παγκοσμίως, εστιάζοντας στην εξάλειψη της φτώχειας και διασφαλίζοντας ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε βασικά αγαθά όπως τροφή, νερό, στέγη, υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση. Επιπλέον, αναγνωρίζει τους περιορισμούς που επιβάλλει η τεχνολογία και η κοινωνική οργάνωση στην ικανότητα του περιβάλλοντος να ανταποκρίνεται τόσο στις παρούσες όσο και στις μελλοντικές ανάγκες, τονίζοντας την ανάγκη διατήρησης της ακεραιότητας των φυσικών οικοσυστημάτων κατά την επιδίωξη οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
     Το πιο κοινό πλαίσιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη είναι το μοντέλο των τριών πυλώνων, το οποίο περιλαμβάνει τρεις διαστάσεις: περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική. Αυτό το μοντέλο επισημαίνει την ανάγκη για μια ολιστική και ισορροπημένη προσέγγιση προκειμένου να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα. Η οικονομική διάσταση επικεντρώνεται στην προώθηση της οικονομικής μεγέθυνσης και ανάπτυξης με τρόπο αποτελεσματικό και δίκαιο μέσω της δημιουργίας ευκαιριών απασχόλησης, της προώθησης της καινοτομίας και της διασφάλισης ότι οι οικονομικές δραστηριότητες συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη ευημερία χωρίς να εξαντλούν τους φυσικούς πόρους.
     Η περιβαλλοντική διάσταση δίνει έμφαση στην προστασία και τη διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης της ρύπανσης, της υπεύθυνης διαχείρισης των φυσικών πόρων και του μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής για τη διατήρηση του πλανήτη για τις μελλοντικές γενιές. Τέλος, η κοινωνική διάσταση στοχεύει στη βελτίωση της ανθρώπινης ευημερίας και στην προώθηση της ισότητας διασφαλίζοντας πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και η στέγαση, καθώς και στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προώθηση κοινοτήτων χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
 
Ελπίδα Χρύσου – Δρακουλάκου, 2025
 
Κείμενο 2
Υποέμφαση στις κοινωνικές και ηθικές διαστάσεις της κλιματικής αλλαγής
     Μια αξιοσημείωτη κριτική στο κίνημα της κλιματικής αλλαγής, ειδικά στις αρχικές του φάσεις, είναι η ανεπαρκής εστίασή του στις κοινωνικές και ηθικές πτυχές της κατάστασης. Αν και το κίνημα έχει ουσιαστικά αυξήσει την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι συχνά παραμελεί τις βαθιές ανησυχίες ηθικής και κοινωνικής δικαιοσύνης που συνδέονται στενά με την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική ή τεχνική δυσκολία. Είναι ουσιαστικά μια βαθιά ηθική ανησυχία που επηρεάζει τις ανθρώπινες ζωές, ειδικά εκείνες των περιθωριοποιημένων και ευάλωτων πληθυσμών. Κατά συνέπεια, κινήσεις που επικεντρώνονται κυρίως στην περιβαλλοντική πτυχή της κλιματικής αλλαγής μπορεί να παραμελούν ή να ελαχιστοποιούν τα ανθρώπινα και ηθικά στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα για την κατανόηση της πλήρους έκτασης της κατάστασης.
     Οι κοινωνικές και ηθικές πτυχές της κλιματικής αλλαγής συνδέονται συχνά με ζητήματα ισότητας και δικαιοσύνης. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει δυσανάλογα τους φτωχούς, αυτόχθονες πληθυσμούς, τις γυναίκες και τις έγχρωμες κοινότητες – δημογραφικά στοιχεία που ιστορικά συνέβαλαν ελάχιστα στις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα, ενώ επωμίζονται τις πιο σημαντικές συνέπειες. Υπό αυτή την έννοια, η κλιματική δικαιοσύνη περιλαμβάνει όχι μόνο τον μετριασμό της περιβαλλοντικής ζημίας αλλά και την αποκατάσταση συστημικών ανισορροπιών που εντείνουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Τα κοινωνικά κινήματα που αντιμετωπίζουν αυτά τα ζητήματα υποστηρίζουν ότι η κλιματική καταστροφή δεν είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική ανησυχία, αλλά άμεση συνέπεια των κοινωνικοπολιτικών συστημάτων, συμπεριλαμβανομένου του καπιταλισμού, της αποικιοκρατίας και της πατριαρχίας, που δίνουν προτεραιότητα στο κέρδος έναντι της ευημερίας των ατόμων και της γης. Το κίνημα της κλιματικής αλλαγής, παραβλέποντας μεγαλύτερα κοινωνικά και ηθικά ζητήματα, κινδυνεύει να διαιωνίσει τα υπάρχοντα συστήματα ισχύος αντί να τα αντιμετωπίσει.
     Επιπλέον, η παράλειψη της κοινωνικής δικαιοσύνης από τον διάλογο για την κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την παραμέληση των απαιτήσεων και των προοπτικών εκείνων που επηρεάζονται περισσότερο από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Πολλές λύσεις που προτείνονται από τα κύρια περιβαλλοντικά κινήματα, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών προόδων και των διαδικασιών που βασίζονται στην αγορά, όπως η τιμολόγηση του άνθρακα, ενδέχεται να μην αντιμετωπίσουν τις θεμελιώδεις ρίζες της κατάστασης και θα μπορούσαν ενδεχομένως να επιδεινώσουν τις υπάρχουσες αδικίες.
 
Βασιλική Γκόβαρη, 2025
 
Θέμα Δ
Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενο των κειμένων αναφοράς, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφέρετε:
α) τους λόγους για τους οποίους η σύγχρονη κοινωνία οφείλει να επιδιώκει τη βιώσιμη ανάπτυξη και
β) το κατά πόσο, κατά τη γνώμη σας, η βιώσιμη ανάπτυξη συναντά δυσκολίες ως προς την εφαρμογή της.
Μονάδες 30
 
Η αναγκαιότητα της βιώσιμης ανάπτυξης
 
     Με δεδομένη την έκταση του υπάρχοντος οικολογικού προβλήματος, η όποια περαιτέρω επιδίωξη οικονομικής ανάπτυξης των επιμέρους κρατών πρέπει να βασίζεται στις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Πρέπει, δηλαδή, να λαμβάνονται υπόψη αφενός οι ανάγκες των μελλοντικών γενεών και αφετέρου η επιτακτική ανάγκη αποκατάστασης των ανισοτήτων εις βάρος οικονομικά ασθενέστερων κρατών που βιώνουν τη φτώχεια και τις συνεπαγόμενες δεινές συνθήκες διαβίωσης.
     Μια πρώτη παράμετρος της βιώσιμης ανάπτυξης είναι ο σεβασμός απέναντι στο περιβάλλον και στους μη ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, προκειμένου να διασφαλιστεί η ύπαρξη αποθεμάτων για τις επόμενες γενεές. Οι οικονομικές επιδιώξεις του παρόντος δεν θα πρέπει να υλοποιούνται κατά τρόπο επιζήμιο για το φυσικό περιβάλλον, διότι υπονομεύεται δραστικά το βιοτικό επίπεδο όχι μόνο των τωρινών ανθρώπων, αλλά πολύ περισσότερο των ανθρώπων του μέλλοντος. Απαιτείται, υπ’ αυτή την έννοια, ένας εύλογος αυτοπεριορισμός, καθώς και επιλογές ανάπτυξης φιλικές για το εύθραυστο οικοσύστημα.
     Μια δεύτερη βασική παράμετρος της βιώσιμης ανάπτυξης είναι η αναγνώριση των υπαρχουσών ανισοτήτων και η συστηματική προσπάθεια αποκατάστασής τους. Η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι προνόμιο μόνο των ανεπτυγμένων κρατών. Χρειάζεται μέριμνα, ώστε, να διασφαλίζεται η ισόρροπη ανάπτυξη όλων των κρατών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα ακραίας φτώχειας που μαστίζουν τις αναπτυσσόμενες περιοχές. Η άνιση ανάπτυξη, άλλωστε, υποδηλώνει έλλειμμα ανθρωπισμού και αδιαφορία απέναντι στο μεγεθυνόμενο πρόβλημα σημαντικού μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού που αδυνατεί να καλύψει έστω και στοιχειώδεις ανάγκες.
     Η αδιαφορία αυτή, βέβαια, όπως γίνεται εμφανής από την τρέχουσα παγκόσμια πραγματικότητα, συνιστά έναν από τους λόγους που δυσχεραίνουν την πραγμάτωση της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα οικονομικώς ισχυρά κράτη τείνουν να αναζητούν τρόπους θωράκισης της δικής τους οικονομικής άνθισης, αντιμετωπίζοντας ως εξαιρετικά δυσεπίλυτη την κατάσταση των φτωχότερων κρατών και κατ’ επέκταση ως ζήτημα που δεν τους αφορά άμεσα. Αδιαφορούν, έτσι, όχι μόνο για το πώς θα τεθούν οι βάσεις για την κάλυψη των επειγουσών αναγκών των κρατών αυτών, αλλά ακόμη και για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο που έχει η δική τους οικονομική δραστηριότητα στις φτωχότερες περιοχές.
     Αντιστοίχως, τα ισχυρά κράτη δεν εμφανίζονται πρόθυμα να αντιμετωπίσουν με δραστικό τρόπο το κρίσιμο περιβαλλοντικό πρόβλημα. Επιλέγουν, έτσι, είτε να λαμβάνουν ήπια -και ανεπαρκή μέτρα- είτε να αμφισβητούν πλήρως την ύπαρξη του προβλήματος αυτού. Το ενδεχόμενο, άλλωστε, να αποδεχτούν μείωση της οικονομικής τους δραστηριότητας, με μια παράλληλη διοχέτευση οικονομικών πόρων στα ασθενέστερα κράτη, δεν λαμβάνεται καν υπόψη, εφόσον θα επέφερε πτώση στο υψηλό βιοτικό επίπεδο των πολιτών τους.
     Διαφαίνεται, επομένως, πως παρά την αναγκαιότητά της η βιώσιμη ανάπτυξη είναι δυσεπίτευκτη λόγω των ήδη υπαρκτών οικονομικών ανισοτήτων, όπως και του επιβαρυμένου φυσικού περιβάλλοντος. Θα απαιτούνταν, άλλωστε, μια εξισορρόπηση οικονομικών πόρων, η οποία δεν συζητείται καν από τα ισχυρά κράτη, έστω κι αν θα ήταν σωτήρια για τα ασθενέστερα.
 
[Λέξεις: 435 (400 + 10%)]