Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Άρνηση της Θεραπείας» (Α΄ & Β΄ Θέμα)

Pascal Broze
 
Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ Λυκείου: «Άρνηση της Θεραπείας» (Α΄ & Β΄ Θέμα)
 
Κείμενο: Άρνηση της Θεραπείας
 
     Ένα σημαντικό ηθικό ζήτημα, το οποίο ανακύπτει από την εκούσια ενεργητική ευθανασία, στο πλαίσιο του σεβασμού της αυτονομίας του ασθενούς σχετίζεται με το ερώτημα αν οι διανοητικά ικανοί ασθενείς έχουν το ηθικό δικαίωμα να αρνηθούν την θεραπεία, με απώτερο σκοπό να προκαλέσουν τον επικείμενο θάνατο τους, ή αν υπάρχει κάποιο ειδικό δικαίωμα προσφυγής στην συνδρομή των γιατρών για να βοηθηθούν και να προκαλέσουν το θάνατό τους, αξιοποιώντας κάποια ενεργητικά μέσα. Αρχικά, αυτό το οποίο οφείλει κανείς να σημειώσει, αποτελεί το γεγονός πως η άρνηση θεραπείας  δικαιολογείται από σεβασμό για την αυτονομία του άλλου ατόμου. Αντιστοίχως, η βοήθεια των γιατρών είναι αιτιολογημένη, αν αναλογιστεί κανείς την δυσχερή κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ασθενής και την ανακούφιση που επιθυμεί να προσφέρει ο γιατρός από την πλευρά του. Από την άλλη, σύμφωνα με τον κώδικα ιατρικής ηθικής που βασίζεται στον Ιπποκράτειο Όρκο, ο τελευταίος δεσμεύει τον ιατρό και απαγορεύει την αφαίρεση της ζωής των ασθενών ή την υποβοήθηση της τελευτής τους ακόμα και εάν κίνητρο είναι ο οίκτος για τον ασθενή. Τα επιχειρήματα υπέρ της παραπάνω άποψης, σχετίζονται αφενός με τον ρόλο του επαγγελματία γιατρού που απαγορεύουν την πρόκληση θανάτου και αφετέρου με τις ολέθριες κοινωνικές συνέπειες που θα είχε η μεταβολή των ηθικών παραδόσεων. Όσον αφορά τις τελευταίες, υποστηρίζεται πως το σύστημα αξιών της κοινωνίας θα πλήττονταν σοβαρά, εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων για τα μέλη της κοινωνίας που θεωρούνται ευάλωτα. 
     Πολλοί θα υποστήριζαν ότι εφόσον ο γιατρός αναλαμβάνει τη θεραπεία του ασθενή, δεν υπάρχει καταλληλότερο άτομο από τον ίδιο για να τον ανακουφίσει, παρέχοντας του φροντίδα ακόμα και αν αυτό σημαίνει να επιταχύνει το θάνατο όταν η ζωή πλέον είναι ένα μαρτύριο για τον ασθενή. Σύμφωνα όμως με πρόσφατες επιστημονικές θέσεις, ορμώμενοι από τον Ιπποκράτειο Όρκο, όπου η σχέση μεταξύ ιατρού και ασθενή είναι απόλυτα σαφής (δεν επιτρέπει τη χορήγηση θανατηφόρου σκευάσματος ακόμη και έπειτα από παράκληση του ασθενούς, ούτε την παρακίνηση φυσικά σε μια τέτοια πράξη), το Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο και η Βρετανική Ιατρική Ένωση, ορίζουν πως πρωταρχικό καθήκον του γιατρού είναι η θεραπεία και η φροντίδα του ασθενή, με στόχο το μέγιστο όφελος του τελευταίου. Ως τέτοιο, εννοείται η βελτίωση της κλινικής κατάστασης του ασθενή, υπό τους όρους επιμήκυνσης, όσο είναι εφικτό, της ζωής, η ανακούφιση από τον πόνο, η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών. Είναι σαφές πως οι μέθοδοι της ενεργητικής ή παθητικής ευθανασίας δεν βελτιώνουν καμία κλινική κατάσταση υπό τους παραπάνω όρους, αλλά μεταφέρουν τον ασθενή από τη θέση του ζωντανού στη θέση του αποθανόντος. Ακόμη κι αν θεωρήσουμε ότι η φροντίδα και η ανακούφιση του πόνου επιτεύχθηκαν με μία από τις δύο μεθόδους, το μόνο που πραγματικά γνωρίζουμε είναι ότι ο ασθενής «πέρασε» σε μία κατάσταση πέρα από τα επίγεια βάσανα, χωρίς αυτό να σημαίνει κάτι παραπάνω, αφού δεν έχουμε καμία γνώση για αυτήν την κατάσταση ανυπαρξίας.
 
Ελένη Καζαντζή, Ευθανασία: Ιστορικές, φιλοσοφικές και νομικές προσεγγίσεις, 2024
 
ΘΕΜΑ Α
Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 80-90 λέξεων το περιεχόμενο της πρώτης παραγράφου του κειμένου που σας δόθηκε.  
 
Η εκούσια ενεργητική ευθανασία εγείρει ηθικά ζητήματα σχετικά με το δικαίωμα άρνησης θεραπείας από τον ασθενή ή το αίτημα ιατρικής συνδρομής για την πρόκληση του θανάτου. Υπέρ της άποψης αυτής λειτουργεί η αυτονομία του ατόμου, όπως και η βούληση του ιατρού να ανακουφίσει τον πάσχοντα. Στον αντίποδα, ωστόσο, τίθενται ο κώδικας της ιατρικής που απαγορεύει την υποβοήθηση του θανάτου, αλλά και οι αρνητικές συνέπειες από τη θεσμοθέτηση της ευθανασίας, καθώς θα υπονομευτεί το κοινωνικό σύστημα αξιών, προκαλώντας σοβαρούς κινδύνους για τα ευάλωτα μέλη λόγω πιθανών διαγνωστικών σφαλμάτων ή ιατρικής αμέλειας.
 
ΘΕΜΑ Β
Β1. Να προσδιορίσετε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της δεύτερης παραγράφου του κειμένου.
 
Η συνοχή μεταξύ της δεύτερης και της πρώτης περιόδου επιτυγχάνεται με τη διαρθρωτική λέξη «όμως» μέσω της οποίας εκφράζεται νοηματική αντίθεση. Η χρήση διαρθρωτικής λέξης εντάσσεται στα γραμματικά μέσα συνοχής και ειδικότερα σε αυτό της σύζευξης. Η συνοχή μεταξύ της τρίτης περιόδου και της δεύτερης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της αναφοράς, καθώς στη φράση «Ως τέτοιο», η αντωνυμία αναφέρεται σε φράση της προηγούμενης περιόδου, και πιο συγκεκριμένα στο «μέγιστο όφελος». Η συνοχή μεταξύ της τέταρτης περιόδου και της τρίτης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της επανάληψης, εφόσον η φράση «βελτίωση της κλινικής κατάστασης» της τρίτης περιόδου επαναλαμβάνεται μερικώς στην τέταρτη περίοδο («δεν βελτιώνουν καμιά κλινική κατάσταση»). Η συνοχή μεταξύ της πέμπτης περιόδου και της τέταρτης επιτυγχάνεται με το γραμματικό μέσο της σύζευξης, εφόσον αξιοποιούνται σύνδεσμοι που εισάγουν παραχωρητική πρόταση («Ακόμη κι αν»).
 
Β2.α. Να εξηγήσετε πώς επιτυγχάνεται η διαφοροποίηση στην οπτική της γλώσσας στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου, παραθέτοντας σχετικά παραδείγματα (αρκούν δύο) για καθεμία από τις δύο διαφορετικές οπτικές.
 
Στο πλαίσιο της πρώτης παραγράφου προσεγγίζεται το θέμα της εκούσιας ενεργητικής ευθανασίας από δύο διαφορετικές -αντίθετες μεταξύ τους- οπτικές‧ από εκείνη που αναγνωρίζει κάποια ερείσματα υπέρ αυτού του αιτήματος και από εκείνη που απορρίπτει την ύπαρξη σχετικών ερεισμάτων. Η πρώτη άποψη υποστηρίζεται με εκφράσεις, όπως «δικαιολογείται από σεβασμό για την αυτονομία του άλλου ατόμου», «την ανακούφιση που επιθυμεί να προσφέρει ο γιατρός από την πλευρά του» που επικαλούνται το δικαίωμα του ασθενούς να αποφασίσει, αλλά και τη συμπόνια του γιατρού. Η αντίθετη άποψη υποστηρίζεται με εκφράσεις, όπως «ο τελευταίος δεσμεύει τον ιατρό και απαγορεύει την αφαίρεση της ζωής», «εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων» που αναδεικνύουν τόσο το ιατρικό καθήκον όσο και τους κινδύνους που ελλοχεύουν, αν γίνει αποδεκτή η ευθανασία.
Σε επίπεδο γλωσσικών επιλογών αξιοποιείται η αφηρημένη έννοια της «αυτονομίας», ώστε να τονιστεί το ατομικό δικαίωμα του ίδιου του ασθενή να αποφασίζει για τον εαυτό του, καθώς και ο ονοματοποιημένος τύπος της «ανακούφισης», προκειμένου να επισημανθεί η επιθυμία του γιατρού να βοηθήσει ενεργά τον ασθενή που υποφέρει. Ενώ, με την προσωποποίηση του Ιπποκράτειου όρου, ο οποίος «δεσμεύει» και «απαγορεύει» τονίζεται δραστικά το καθήκον του γιατρού, αλλά και με τις αλλεπάλληλες γενικές της αιτίας «εσφαλμένων διαγνώσεων», «αμέλειας», «αναδυόμενων κινδύνων» τονίζεται το ενδεχόμενο της άστοχης καταφυγής ή και της εκούσιας κατάχρησης της ευθανασίας.
 
β. Να προσδιορίσετε το είδος του συλλογισμού -παραγωγικός ή επαγωγικός- στο ακόλουθο χωρίο της δεύτερης παραγράφου: «Σύμφωνα όμως με πρόσφατες επιστημονικές θέσεις… η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών», αιτιολογώντας την απάντησή σας.
 
Ο συλλογισμός του συγκεκριμένου χωρίου είναι παραγωγικός, διότι με βάση μια γενική αρχή, τον Ιπποκράτειο Όρο, και ένα βασικό αξίωμα αυτού, τη δέσμευση πως ο γιατρός δεν θα αφαιρέσει εκούσια τη ζωή ασθενή, έστω κι αν ο ασθενής τον εκλιπαρήσει για αυτό, διευκρινίζεται η οφειλόμενη στάση του γιατρού απέναντι στους ασθενείς του. Ειδικότερα, επισημαίνεται πως ζητούμενο για τον γιατρό είναι η επιδίωξη της θεραπείας και της φροντίδας του ασθενή με στόχο τη βελτίωση της κλινικής του κατάστασης, είτε αυτό σημαίνει την παράταση της ζωής του ή την ανακούφιση του πόνου είτε τη διατήρηση των επιμέρους λειτουργιών του οργανισμού του.
 
Β3.α. Να αιτιολογήσετε την αξιοποίηση απρόσωπης σύνταξης στο ακόλουθο χωρίο: «Όσον αφορά τις τελευταίες, υποστηρίζεται πως το σύστημα αξιών της κοινωνίας θα πλήττονταν σοβαρά, εξαιτίας εσφαλμένων διαγνώσεων, αμέλειας και άλλων αναδυόμενων κινδύνων για τα μέλη της κοινωνίας που θεωρούνται ευάλωτα.»
 
Με την αξιοποίηση της απρόσωπης σύνταξης («υποστηρίζεται») η γράφουσα κατευθύνει την προσοχή του αναγνώστη στο ουσιώδες, στο πλήγμα, δηλαδή, που θα προκαλούσε η νομική ή ηθική αποδοχή της ευθανασίας στο σύστημα αξιών των πολιτών, εφόσον, μεταξύ άλλων, θα αναδύονταν σημαντικοί κίνδυνοι για ευάλωτα μέλη της κοινωνίας. Με την επιλογή αυτή δεν γίνεται δήλωση του υποκειμένου (ποιοι υποστηρίζουν την άποψη αυτή), ώστε να αποφευχθεί μια πιθανή -αλλά ως προς την ουσία του θέματος περιττή- ενασχόληση με το κύρος ή την ταυτότητα εκείνων που εκφράζουν τη σχετική άποψη. Παραλλήλως, μέσω της απρόσωπης σύνταξης η συγκεκριμένη άποψη εμφανίζεται ευρέως αποδεκτή και ως εκ τούτου αποδίδονται εμφατικότερα οι απειλούμενοι κίνδυνοι.  
 
β. Να εξηγήσετε ποιες λειτουργίες επιτελεί η ονοματοποίηση στο ακόλουθο χωρίο: «Ως τέτοιο, εννοείται η βελτίωση της κλινικής κατάστασης του ασθενή, υπό τους όρους επιμήκυνσης, όσο είναι εφικτό, της ζωής, η ανακούφιση από τον πόνο, η επαναφορά ή διατήρηση των λειτουργιών».
 
Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου χωρίου γίνεται χρήση πολλών ονοματοποιημένων τύπων («βελτίωση», «επιμήκυνσης», «ανακούφιση», «επαναφορά», «διατήρηση»), καθώς βασικός σκοπός της γράφουσας είναι να αποδώσει με νοηματικά πυκνό τρόπο το καθήκον του γιατρού απέναντι στον ασθενή του. Παραλλήλως, με την αξιοποίηση της ονοματοποίησης γίνεται εμφανής ο επιστημονικός χαρακτήρας του κειμένου - εφόσον αποφεύγεται η απλοποίηση που προκύπτει από τη διαρκή χρήση ρημάτων και τη διαμόρφωση πολλών σύντομων προτάσεων-, επιτυγχάνεται η με αντικειμενικό τρόπο απόδοση των πτυχών του καθήκοντος αυτού, αλλά και η ουσιαστική παρουσίασή του, εφόσον καλύπτονται με σαφή τρόπο οι επιμέρους αυτές πτυχές του.