Σημειώσεις του Κωνσταντίνου Μάντη

Ιστορία Προσανατολισμού: Χ. Τρικούπης – Θ. Δηλιγιάννης: Σύγκριση αντιλήψεων (πηγές)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips

Ιστορία Προσανατολισμού: Χ. Τρικούπης – Θ. Δηλιγιάννης: Σύγκριση αντιλήψεων (πηγές)
 
Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στις αλλαγές που επέφερε ο εκχρηματισμός της οικονομίας στα αιτήματα των κοινωνικών στρωμάτων, καθώς και στις βασικές διαφορές στις πολιτικές αντιλήψεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Θεόδωρου Δηλιγιάννη.
Μονάδες 25
 
Κείμενο Α
Χαρακτηριστική είναι η ονομασία των δύο κομμάτων: ο Τρικούπης είχε το «Νεωτερικό» κόμμα, ενώ ο Δηλιγιάννης το «Εθνικό». Για τον Τρικούπη, νεωτερισμός ήταν η διάκριση των εξουσιών και η ανάπτυξη της ιδιωτικής κοινωνίας μέχρι την αυτονόμησή της. Για τους αντιπάλους του, «εθνική» ήταν αυτή καθαυτή η ανάπτυξη του ανάμικτου «κρατικο-κοινωνικού» συγκροτήματος, μέσα στο οποίο έδρευαν αναπόσπαστα και τα ιδιωτικά συμφέροντα. Έτσι ο αγώνας μεταξύ των δύο παρατάξεων αναφερόταν πρώτιστα στη χρήση της κρατικής μηχανής, και γι’ αυτό ήταν κατευθείαν πολιτικός. Από τα δύο πολιτικά προγράμματα, του Τρικούπη ήταν περισσότερο εντοπισμένο κοινωνικά: εξυπηρέτηση του μεγάλου ιδιωτικού κεφαλαίου στην πορεία για την αστικοποίηση και τον εξευρωπαϊσμό των κοινωνικών σχέσεων. Οι επιδιώξεις του Δηλιγιάννη ήταν λιγότερο χρωματισμένες ταξικά, πράγμα που επέτρεπε τη συνύπαρξη στον ίδιο χώρο «όλων των δυσαρεστημένων, από την άκρα δεξιά ως την άκρα αριστερά». Κοινός παρονομαστής μέσα στο δηλιγιαννικό συνονθύλευμα ήταν η άρνηση του χωρισμού των εξουσιών. Κεντρικός στόχος του αντιτρικουπισμού ήταν όχι ο μερισμός, αλλά η συγκέντρωση των εξουσιών και η διεύθυνσή τους από την πολιτική. Χαρακτηριστικό του Τρικούπη ήταν το πάθος για την οικονομική ανάπτυξη, ενώ των αντιπάλων του το πάθος για την αναρρίχηση στα δημόσια αξιώματα και για την κυριαρχία της πολιτικής εξουσίας πάνω στην οικονομική. Έτσι, ο Τρικούπης κατηγορήθηκε σαν «πλουτοκράτης», ενώ οι αντίπαλοί του σαν «αρχομανείς». […]
Το κράτος, για τον Τρικούπη, ήταν ένα εργαλείο για την οικονομική ανάπτυξη, ενώ για το Δηλιγιάννη ήταν ένας αντικειμενικός στόχος. Ο Τρικούπης απέβλεπε στο να χρησιμοποιήσει το κράτος, ενώ ο Δηλιγιάννης στο να το κατακτήσει. Έτσι, ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομική και κοινωνική ζωή ήταν επιδίωξη παροδική για τον ένα, μονιμότερη για τον άλλο.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΔ΄, Εκδοτική Αθηνών.
 
Κείμενο Β
Ο Δηλιγιάννης, αντίθετα, αμέσως μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας είχε καταθέσει νομοσχέδια για τη χορήγηση γης στους αγρότες, για τη δημιουργία ταμείων αγροτικής πίστης και για τη ρύθμιση της σχέσης μεταξύ τσιφλικάδων και αγροτών, τα οποία όμως προσέκρουαν στην αντίσταση των μεγαλογαιοκτημόνων και των Τρικουπικών.
 
Gunnar Hering, Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821-1936 (μετάφραση: Θόδωρος
Παρασκευόπουλος), ΜΙΕΤ, Αθήνα 2004, τόμος Α ́, σ. 604.
 
Κείμενο Γ
Ὁ ἴδιος ὁ Τρικούπης διευκρίνιζε μὲ σαφήνεια τὴ στάση του στὴ βουλή: «... ἐὰν ἐπιβάλωμεν τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ὅπως μοῦ τὸ ζητεῖτε, θὰ ἐκδιώξωμεν ἐξ Ἑλλάδος τὸ χρῆμα τῶν Ἑλλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀντιθέτως, ὀφείλομεν νὰ προσελκύσωμεν τὰ κεφάλαια αὐτῶν τῶν Ἑλλήνων καὶ ὄχι νὰ τοὺς ἐκφοβίσωμεν... Ἡ κατάστασις εἰς τὴν Θεσσαλίαν πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει, διότι τοῦτο ἀπαιτοῦν τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας μας...»[...]
Μόνο ὁ Δηλιγιάννης, λόγω τῆς μόνιμης ἐχθρότητάς του ἔναντι τῶν «πλουτοκρατῶν τῆς διασπορᾶς», ἐπιχείρησε τὸ 1896 νὰ περάσει ἀπὸ τὴ βουλὴ ἕνα νόμο γιὰ τὴν ἀπαλλοτρίωση ἑνὸς μέρους τῶν τσιφλικιῶν ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν τους.
 
Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐθνους, τομ. ΙΔ ́: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ τὸ 1881 ὣς τὸ 1913, Αθήνα: Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, 2000, σσ. 70.
 
Ενδεικτική Απάντηση
Μέχρι τη δεκαετία του 1870 το κράτος αποτελούσε τον κύριο εργοδότη, καθώς εξασφάλιζε θέσεις εργασίας και δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης, ενώ στους ανώτερους υπαλλήλους του παρείχε εισόδημα που σχεδόν ξεπερνούσε εκείνο όλων των άλλων κοινωνικών ομάδων. Γι’ αυτό πολλοί πολίτες απευθύνονταν σε αυτό για να διορισθούν στο δημόσιο. Με τον εκχρηματισμό της οικονομίας, ωστόσο, εμφανίστηκαν κοινωνικά στρώματα που δεν επιδίωκαν διορισμό, αλλά μέτρα που θα εξυπηρετούσαν τα συμφέροντά τους. Φορέας των αιτημάτων αυτών ήταν ο Χαρίλαος Τρικούπης. Τον κοινωνικό προσανατολισμό του πολιτικού του προγράμματος επιβεβαιώνει το Κείμενο Α: το πρόγραμμα αυτό είχε σαφέστερο ταξικό στίγμα, αφού απέβλεπε στην εξυπηρέτηση του μεγάλου ιδιωτικού κεφαλαίου και στον εξαστισμό και τον εξευρωπαϊσμό των κοινωνικών σχέσεων. Στον αντίποδα, ο συγγραφέας του ίδιου κειμένου υποστηρίζει ότι οι αντίπαλοί του κινούνταν από την επιθυμία να καταλάβουν δημόσια αξιώματα, δηλαδή από την παλαιότερη λογική της προσδοκίας διορισμού.
Οι αντίπαλοι της πολιτικής του Τρικούπη συσπειρώθηκαν γύρω από τον Θ. Δηλιγιάννη, ο οποίος εξέφραζε σε μεγάλο βαθμό αντίθετες πολιτικές αντιλήψεις. Ο Δηλιγιάννης δεν αποδεχόταν τον διαχωρισμό των εξουσιών και επιδίωκε να συγκεντρωθούν και να ελέγχονται από το κόμμα. Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται ήδη στις ονομασίες των κομμάτων, όπως επισημαίνεται στο Κείμενο Α: ο Τρικούπης ηγούνταν του «Νεωτερικού» και ο Δηλιγιάννης του «Εθνικού» κόμματος. Ο συγγραφέας εξηγεί ότι ο νεωτερισμός για τον Τρικούπη σήμαινε διάκριση των εξουσιών και ανάπτυξη της ιδιωτικής κοινωνίας ως την πλήρη αυτονομία της, ενώ οι δηλιγιαννικοί είχαν ως κοινό σημείο την απόρριψη αυτού του διαχωρισμού και στόχευαν στη συγκέντρωση των εξουσιών υπό την καθοδήγηση της πολιτικής. Συμπληρώνει, επιπλέον, ότι οι επιδιώξεις του Δηλιγιάννη δεν είχαν έντονο ταξικό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται στο κόμμα του δυσαρεστημένοι από όλο το πολιτικό φάσμα.
Ο Τρικούπης έβλεπε το κράτος ως μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και επιδίωκε τον εκσυγχρονισμό με κάθε κόστος. Την πεποίθηση αυτή ενισχύει το Κείμενο Α, σύμφωνα με το οποίο ο Τρικούπης ήθελε να αξιοποιήσει το κράτος ως εργαλείο, θεωρούσε προσωρινό τον κρατικό παρεμβατισμό και διακρινόταν από πάθος για την οικονομική πρόοδο· εξαιτίας του πάθους αυτού οι αντίπαλοί του τον χαρακτήρισαν «πλουτοκράτη». Ο Δηλιγιάννης, αντίθετα, προέβαλλε το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, με μείωση των φόρων και ευκαιρίες κατάληψης δημοσίων θέσεων για τους οπαδούς του. Το ίδιο κείμενο δείχνει ότι για εκείνον το κράτος ήταν στόχος προς κατάκτηση, ο παρεμβατισμός είχε πιο μόνιμο χαρακτήρα και προείχε η επιβολή της πολιτικής εξουσίας στην οικονομία· γι’ αυτό και οι δηλιγιαννικοί κατηγορήθηκαν ως «αρχομανείς».
Οι διαφορές αυτές φάνηκαν χαρακτηριστικά στη Θεσσαλία, όπου κυριαρχούσε η μεγάλη ιδιοκτησία. Οι τρικουπικοί υποστήριζαν τους μεγαλογαιοκτήμονες, ενώ οι δηλιγιαννικοί επιχείρησαν, χωρίς τελικά επιτυχία, να μοιράσουν γη στους αγρότες και πήραν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της θέσης τους. Το Κείμενο Β συμπληρώνει την εικόνα αυτή: αμέσως μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας, ο Δηλιγιάννης έφερε στη βουλή νομοσχέδια για τη διανομή γης στους καλλιεργητές, τη σύσταση ταμείων αγροτικής πίστης και τη ρύθμιση των σχέσεων τσιφλικάδων και αγροτών, τα οποία όμως βρήκαν απέναντί τους τους μεγαλογαιοκτήμονες και τους τρικουπικούς. Τη στάση των τρικουπικών φωτίζει το Κείμενο Γ, όπου ο ίδιος ο Τρικούπης δικαιολογεί στη βουλή την άρνησή του: η διανομή της γης θα έδιωχνε τα κεφάλαια των Ελλήνων του εξωτερικού, τα οποία έπρεπε αντίθετα να προσελκυστούν, και γι’ αυτό το καθεστώς της Θεσσαλίας δεν έπρεπε να αλλάξει, προς το γενικό συμφέρον της χώρας. Το ίδιο κείμενο προσθέτει ότι μόνο ο Δηλιγιάννης, εξαιτίας της σταθερής εχθρότητάς του προς τους πλούσιους της διασποράς, προσπάθησε το 1896 να περάσει νόμο για την απαλλοτρίωση τμήματος των τσιφλικιών υπέρ των καλλιεργητών.
Τέλος, ο Δηλιγιάννης επέκρινε το κοινωνικό κόστος του εκσυγχρονισμού και υποστήριζε ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης. Το κόμμα του αντιμετώπιζε με δυσαρέσκεια το κερδοσκοπικό χρηματιστικό κεφάλαιο και προτιμούσε μια πιο αργή ανάπτυξη, στηριγμένη στις παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες. Η στάση αυτή συνδέεται με την εχθρότητα προς τους πλούσιους ομογενείς, που αναφέρει το Κείμενο Γ, και έρχεται σε αντίθεση με το πάθος του Τρικούπη για οικονομική ανάπτυξη, το οποίο επισημαίνει το Κείμενο Α.

Ισοκράτης, Νικοκλῆς ἤ Κύπριοι, 5-7 [Κείμενο αυτενέργειας]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
Deb Chaney
 
Ισοκράτης, Νικοκλῆς ἤ Κύπριοι, 5-7 [Κείμενο αυτενέργειας]
Ο Νικοκλής, γιος του Ευαγόρα Α΄, ήταν βασιλιάς της αρχαίας Σαλαμίνας στην Κύπρο (374-361 π.Χ.). Στον ομώνυμο λόγο του ο Ισοκράτης εμφανίζει τον Νικοκλή να απευθύνει παραινέσεις στον λαό του. Στο απόσπασμα τονίζεται ότι η λογική αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της ηθικότητας.
 
Τοῖς μέν γάρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδέν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν, ἀλλά πολλῶν καί τῷ τάχει καί τῇ ῥώμῃ καί ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες· ἐγγενομένου δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους καί δηλοῦν πρός ἡμᾶς αὐτούς περί ὧν ἄν βουληθῶμεν, οὐ μόνον τοῦ θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν, ἀλλά καί συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν καί νόμους ἐθέμεθα καί τέχνας εὕρομεν, καί σχεδόν ἅπαντα τά δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστιν ὁ συγκατασκευάσας. Οὗτος γάρ περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν ἐνομοθέτησεν· ὧν μή διαταχθέντων οὐκ ἄν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν μετ’ ἀλλήλων. Τούτῳ καί τούς κακούς ἐξελέγχομεν καί τούς ἀγαθούς ἐγκωμιάζομεν. Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν καί τούς φρονίμους δοκιμάζομεν· τό γάρ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ φρονεῖν εὖ μέγιστον σημεῖον ποιούμεθα, καί λόγος ἀληθής καί νόμιμος καί δίκαιος ψυχῆς ἀγαθῆς καί πιστῆς εἴδωλόν ἐστιν.
 
Μετάφραση
Γιατί σε όλα τα άλλα που διαθέτουμε δεν διαφέρουμε σε τίποτα από τα άλλα ζώα, αλλά σε πολλά, και στην ταχύτητα και στη δύναμη και στα υπόλοιπα μέσα, βρισκόμαστε σε χειρότερη θέση. Επειδή όμως μας δόθηκε η ικανότητα να πείθουμε ο ένας τον άλλον και να εκφράζουμε μεταξύ μας ό,τι θελήσουμε, όχι μόνο απαλλαχτήκαμε από τη ζωή των θηρίων, αλλά και συναθροισμένοι ιδρύσαμε πόλεις και θεσπίσαμε νόμους και ανακαλύψαμε τέχνες, και σχεδόν όλα όσα έχουν επινοηθεί από εμάς τα έχει δημιουργήσει μαζί μας ο λόγος. Αυτός δηλαδή νομοθέτησε για τα δίκαια και τα άδικα και τα αισχρά και τα ωραία· και αν αυτά δεν είχαν οριστεί, δεν θα μπορούσαμε να ζούμε μαζί ο ένας με τον άλλον. Με τον λόγο ελέγχουμε τους κακούς και εξυμνούμε τους καλούς. Μέσω αυτού εκπαιδεύουμε τους ανόητους και δοκιμάζουμε τους φρόνιμους· διότι το να μιλά κανείς όπως πρέπει το θεωρούμε το μεγαλύτερο δείγμα της ορθής σκέψης, και ο λόγος που είναι αληθινός και σύμφωνος με τον νόμο και δίκαιος είναι είδωλο ψυχής καλής και αξιόπιστης.
 
Ενδεικτικές Δραστηριότητες
1. Να εξετάσετε τη συντακτική λειτουργία του ἂν στις δύο περιπτώσεις που συναντάται στο κείμενο. Λάβετε υπόψη σας ότι την πρώτη φορά συναντάται μέσα σε δευτερεύουσα πρόταση (τι είδους;) και τη δεύτερη σε κύρια πρόταση.
Απάντηση: Και στις δύο περιπτώσεις το ἄν είναι δυνητικό μόριο και δεν αποτελεί συντακτικό μέλος της πρότασης· δηλώνει το ενδεχόμενο και τροποποιεί το νόημα του ρήματος με το οποίο συνάπτεται. (α) Στο «περί ὧν ἂν βουληθῶμεν» το ἄν βρίσκεται σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση με υποθετική σημασία: ενώνεται με την αναφορική αντωνυμία (ὧν ἄν = περί ὧν ἐάν) και συντάσσεται με υποτακτική (βουληθῶμεν). Η πρόταση είναι ισοδύναμη με υποθετική πρόταση προσδοκώμενου («για όσα ενδεχομένως θελήσουμε») και λειτουργεί ως εμπρόθετος προσδιορισμός στο απαρέμφατο δηλοῦν. (β) Στο «οὐκ ἂν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν» το ἄν βρίσκεται στην κύρια πρόταση και συντάσσεται με ιστορικό χρόνο της οριστικής (παρατατικό ἦμεν): πρόκειται για δυνητική οριστική που δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρόν («δεν θα μπορούσαμε να ζούμε»). Η υπόθεσή της εκφέρεται με υποθετική μετοχή, τη γενική απόλυτη «ὧν μή διαταχθέντων» («αν δεν είχαν οριστεί αυτά»).
 
2. Να διερευνήσετε την ονοματική και ρηματική λειτουργία των τεσσάρων έναρθρων απαρεμφάτων του κειμένου.
Απάντηση: Τα τέσσερα έναρθρα απαρέμφατα είναι τα εξής. (1) τοῦ πείθειν (στο οποίο εξαρτάται και το δηλοῦν): ονοματική λειτουργία: ως ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο σε γενική, είναι υποκείμενο της μετοχής στη γενική απόλυτη «ἐγγενομένου τοῦ πείθειν»· ρηματική λειτουργία: έχει αντικείμενο το ἀλλήλους (και το δηλοῦν έχει τους εμπρόθετους προσδιορισμούς πρός ἡμᾶς αὐτούς, περί ὧν…). (2) τοῦ θηριωδῶς ζῆν: ονοματική: γενική αποχωριστική, αντικείμενο του ἀπηλλάγημεν· ρηματική: προσδιορίζεται από το επίρρημα θηριωδῶς (τρόπου). (3) τό λέγειν (ὡς δεῖ): ονοματική: αιτιατική ως αντικείμενο του ποιούμεθα· ρηματική: προσδιορίζεται από την τροπική πρόταση ὡς δεῖ. (4) τοῦ φρονεῖν (εὖ): ονοματική: γενική αντικειμενική στο ουσιαστικό σημεῖον· ρηματική: προσδιορίζεται από το επίρρημα εὖ. Με τα έναρθρα απαρέμφατα ο συγγραφέας εκφράζει αφηρημένες έννοιες (η πειθώ, η λογική σκέψη, ο λόγος) με συντομία και ουσιαστικό χαρακτήρα, διατηρώντας ταυτόχρονα τη ρηματική δυνατότητα προσδιορισμών.
 
3. Ποιος χρόνος και ποιο γραμματικό πρόσωπο κυριαρχούν στο κείμενο; Σε τι εξυπηρετεί τον συντάκτη του λόγου αυτή η επιλογή;
Απάντηση: Στο κείμενο κυριαρχεί ο ενεστώτας (διαφέρομεν, ἔχομεν, ἐξελέγχομεν, ἐγκωμιάζομεν, παιδεύομεν, δοκιμάζομεν, ποιούμεθα) και το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ενώ οι αόριστοι (ᾠκίσαμεν, ἐθέμεθα, εὕρομεν, ἀπηλλάγημεν) αναφέρονται στα επιτεύγματα του παρελθόντος. Ο ενεστώτας δίνει στις διαπιστώσεις γενικό και διαχρονικό κύρος, ως διαρκείς αλήθειες· το α΄ πληθυντικό περιλαμβάνει τον ομιλητή (Νικοκλή) μαζί με τους ακροατές του, δηλαδή όλους τους ανθρώπους, ως κοινωνούς της ίδιας εμπειρίας. Έτσι ο συντάκτης αποφεύγει τον διδακτισμό και τον αυταρχικό τόνο, δημιουργεί αίσθημα κοινότητας και συναίνεσης, και πείθει τους ακροατές, κάτι που ταιριάζει σε έναν βασιλιά που απευθύνει παραινέσεις στον λαό του και σε έναν λόγο που υμνεί τη δύναμη της πειθούς.
 
4. Θα μπορούσαν να αντικατασταθούν οι επιρρηματικές δοτικές του κειμένου από άλλες ισοδύναμες νοηματικά συντακτικές δομές;
Απάντηση: Οι επιρρηματικές δοτικές του κειμένου είναι: τῷ τάχει, τῇ ῥώμῃ, ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις (δοτικές της αναφοράς, προσδιορίζουν το καταδεέστεροι), τοῖς ἄλλοις οἷς ἔχομεν (δοτική της αναφοράς στο διαφέρομεν) και Τούτῳ (δοτική οργανική· ο λόγος ως μέσο). Μπορούν να αντικατασταθούν από ισοδύναμες δομές: οι δοτικές της αναφοράς με εμπρόθετους προσδιορισμούς, π.χ. «κατά τό τάχος, κατά τήν ῥώμην, κατά τάς ἄλλας εὐπορίας, κατά τά ἄλλα», ή με αιτιατική της αναφοράς· η οργανική δοτική με εμπρόθετο, π.χ. «διά τούτου» (όπως ήδη στη συνέχεια του κειμένου: «Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν»), ή «ἐν τούτῳ / μετά τούτου». Το νόημα παραμένει το ίδιο, αλλά η δοτική προσφέρει συντομία και κομψότητα, ενώ οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί δίνουν μεγαλύτερη σαφήνεια.
 
Συντακτική ανάλυση
Τοῖς μέν γάρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδέν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
διαφέρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οὐδέν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (αιτιατική, «σε τίποτα»). τῶν ἄλλων ζῴων: Γενική συγκριτική στο διαφέρομεν. ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ζῴων. Τοῖς ἄλλοις: Δοτική της αναφοράς (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο διαφέρομεν. ἄλλοις: Ουσιαστικοποιημένο επίθετο («στα υπόλοιπα»). μέν: Μόριο που δηλώνει αντίθεση (δεν έχει συντακτικό ρόλο), αντιστοιχεί στο δ(έ) της συνέχειας. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
οἷς ἔχομεν
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτοις» του «Τοῖς ἄλλοις».
ἔχομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οἷς: Αντικείμενο ρήματος (με έλξη του αναφορικού: οἷς αντί ἅ, λόγω της δοτικής του (τούτοις) που εννοείται).
 
ἀλλά πολλῶν καί τῷ τάχει καί τῇ ῥώμῃ καί ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες ἐγγενομένου δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους καί δηλοῦν πρός ἡμᾶς αὐτούς περί (τούτων)
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται αντιθετικά (ἀλλά) με την προηγούμενη.
τυγχάνομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὄντες: Κατηγορηματική (συμπληρωματική) μετοχή στο υποκείμενο, που συμπληρώνει νοηματικά το τυγχάνομεν. καταδεέστεροι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο της μετοχής (συγκριτικός βαθμός). πολλῶν: Γενική συγκριτική στο καταδεέστεροι (εννοείται το «ζῴων»). τῷ τάχει, τῇ ῥώμῃ, ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις: Δοτικές της αναφοράς (επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αναφοράς) στο καταδεέστεροι. ἄλλαις: Επιθετικός προσδιορισμός στο εὐπορίαις. καί … καί … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι (δεν έχουν συντακτικό ρόλο). ἀλλά: Αντιθετικός σύνδεσμος.
ἐγγενομένου: Μετοχή (αιτιολογική, γενική απόλυτη). τοῦ πείθειν: Υποκείμενο της μετοχής (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). ἀλλήλους: Αντικείμενο στο πείθειν. δηλοῦν: Ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο, συνδεδεμένο με το τοῦ πείθειν (κοινό άρθρο), ως υποκείμενο της μετοχής. πρός ἡμᾶς αὐτούς: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς («μεταξύ μας»), έμμεσο αντικείμενο στο δηλοῦν. περί (τούτων): Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου στο δηλοῦν. ἡμῖν: Δοτική προσωπική στη μετοχή ἐγγενομένου. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος. δ(έ): Μεταβατικός σύνδεσμος, αντιστοιχεί στο μέν (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὧν ἄν βουληθῶμεν
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (ἄν + υποτακτική). Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» του «περί (τούτων)».
βουληθῶμεν: Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὧν: Αντικείμενο ρήματος (εννοείται το δηλοῦν), σε γενική με έλξη προς τη γενική του (τούτων). ἄν: Δυνητικό μόριο (= ἐάν στο ὧν ἄν), δεν έχει συντακτικό ρόλο.
 
οὐ μόνον τοῦ θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἀπηλλάγημεν: Ρήμα (οριστική παθητικού αορίστου, με ενεργητική σημασία). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τοῦ ζῆν: Αντικείμενο ρήματος σε γενική αποχωριστική (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). θηριωδῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ζῆν. οὐ μόνον: Αρνητικό μόριο και επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (σε συνδυασμό με το ἀλλά καί της επόμενης πρότασης).
 
ἀλλά καί συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται αντιθετικά (οὐ μόνον … ἀλλά καί) με την προηγούμενη.
ᾠκίσαμεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). πόλεις: Αντικείμενο ρήματος. συνελθόντες: Χρονική (ή τροπική) μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο (ἡμεῖς) του ᾠκίσαμεν. ἀλλά: Αντιθετικός σύνδεσμος. καί: Επιρρηματικό καί, που δηλώνει έμφαση («μάλιστα»).
 
καί νόμους ἐθέμεθα
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐθέμεθα: Ρήμα (οριστική μέσου αορίστου του τίθεμαι). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). νόμους: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
καί τέχνας εὕρομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
εὕρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τέχνας: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
καί σχεδόν ἅπαντα τά δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστιν ὁ συγκατασκευάσας
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με τις προηγούμενες.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. ὁ συγκατασκευάσας: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ουσιαστικοποιημένη μετοχή αορίστου, «αυτός που δημιούργησε»). τά μεμηχανημένα: Αντικείμενο στη μετοχή συγκατασκευάσας (ουσιαστικοποιημένη μετοχή παρακειμένου). ἅπαντα: Επιθετικός προσδιορισμός στο μεμηχανημένα. σχεδόν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ἅπαντα. δι’ ἡμῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στη μετοχή μεμηχανημένα. ἡμῖν: Δοτική προσωπική (συνοδευτική, «μαζί μας») στη μετοχή συγκατασκευάσας. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
Οὗτος γάρ περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν ἐνομοθέτησεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἐνομοθέτησεν: Ρήμα. Οὗτος: Υποκείμενο ρήματος (αναφέρεται στο λόγος). περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου στο ἐνομοθέτησεν. τῶν δικαίων, τῶν ἀδίκων, τῶν αἰσχρῶν, τῶν καλῶν: Ουσιαστικοποιημένα επίθετα (ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί στο περί). καί … καί … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὧν μή διαταχθέντων
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική μετοχική πρόταση (γενική απόλυτη). Αποτελεί την υπόθεση του υποθετικού λόγου του αντίθετου του πραγματικού (= εἰ μή διετάχθη ταῦτα), του οποίου απόδοση είναι η επόμενη κύρια πρόταση.
διαταχθέντων: Μετοχή αορίστου παθητικού (υποθετική, γενική απόλυτη). ὧν: Υποκείμενο της μετοχής (αναφορική αντωνυμία που αναφέρεται στα δίκαια, άδικα κτλ., με λειτουργία σύνδεσης με την προηγούμενη πρόταση = ταῦτα). μή: Αρνητικό μόριο της υπόθεσης.
 
οὐκ ἄν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν μετ’ ἀλλήλων
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με δυνητική οριστική παρατατικού (δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρόν). Αποτελεί την απόδοση του υποθετικού λόγου.
ἦμεν: Ρήμα (συνδετικό). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οἷοί τε: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («ικανοί»). οἰκεῖν: Απαρέμφατο ενεστώτα, ως συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο οἷοί τε. μετ’ ἀλλήλων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας στο οἰκεῖν. ἄν: Δυνητικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο). οὐκ: Αρνητικό μόριο.
 
Τούτῳ καί τούς κακούς ἐξελέγχομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐξελέγχομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς κακούς: Αντικείμενο ρήματος. Τούτῳ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (οργανική δοτική, αναφέρεται στο λόγος). καί: Επιρρηματικό καί (ή συμπλεκτικός σύνδεσμος στο ζεύγος καί … καί).
 
καί τούς ἀγαθούς ἐγκωμιάζομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐγκωμιάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀγαθούς: Αντικείμενο ρήματος. (Τούτῳ): Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀνοήτους: Αντικείμενο ρήματος. Διά τούτου: Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου. τε: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (τε … καί).
 
καί τούς φρονίμους δοκιμάζομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (τε … καί) με την προηγούμενη.
δοκιμάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς φρονίμους: Αντικείμενο ρήματος. (Διά τούτου): Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
τό γάρ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ φρονεῖν εὖ μέγιστον σημεῖον ποιούμεθα
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ποιούμεθα: Ρήμα (μέση φωνή, = θεωρούμε). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό λέγειν: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). σημεῖον: Κατηγορούμενο στο αντικείμενο. μέγιστον: Επιθετικός προσδιορισμός στο σημεῖον (υπερθετικός βαθμός). τοῦ φρονεῖν: Γενική αντικειμενική στο σημεῖον (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). εὖ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο φρονεῖν. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὡς δεῖ
Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική παραβολική πρόταση του τρόπου, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το απαρέμφατο λέγειν.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). (λέγειν): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος.
 
καί λόγος ἀληθής καί νόμιμος καί δίκαιος ψυχῆς ἀγαθῆς καί πιστῆς εἴδωλόν ἐστιν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. εἴδωλον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἀληθής, νόμιμος, δίκαιος: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο λόγος. ψυχῆς: Γενική κτητική στο εἴδωλον. ἀγαθῆς, πιστῆς: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο ψυχῆς. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (καί … καί … καί και καί … καί).

Αρχαία Γ΄ Λυκείου: Πλάτων, Λάχης 190b-d [Κείμενο αυτενέργειας]

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips
 
Leonid Afremov Studio

Αρχαία Γ΄ Λυκείου: Πλάτων, Λάχης 190b-d [Κείμενο αυτενέργειας]
 
Πλάτων, Λάχης 190b-d
Αφορμή του διαλόγου του Πλάτωνα Λάχης είναι η πρόσκληση που απηύθυναν δύο γονείς, ο Λυσίμαχος και ο Μελησίας, στους διάσημους Αθηναίους Νικία και Λάχη να παρακολουθήσουν μαζί μια επίδειξη οπλομαχίας και να τους συμβουλευτούν αν τέτοια θεάματα είναι χρήσιμα για την αγωγή των νεαρών γιων τους. Στη συζήτηση καλείται να συμμετάσχει και ο Σωκράτης που έχει επιστρέψει από τη μάχη του Δηλίου, όπου διακρίθηκε για την ανδρεία του.
 
Σωκράτης: Oὐκοῦν, ὦ Λάχης, καί νῦν ἡμᾶς τώδε παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν, τίν’ ἄν τρόπον τοῖς ὑέσιν αὐτῶν ἀρετή παραγενομένη ταῖς ψυχαῖς ἀμείνους ποιήσειε;
Λάχης: Πάνυ γε.
Σωκρ.: Ἆρ’ οὖν ἡμῖν τοῦτό γ’ ὑπάρχειν δεῖ, τό εἰδέναι ὅτι ποτ’ ἔστιν ἀρετή; εἰ γάρ που μηδ’ ἀρετήν εἰδεῖμεν τό παράπαν ὅτι ποτε τυγχάνει ὄν, τίν’ ἄν τρόπον τούτου σύμβουλοι γενοίμεθ’ ἄν ὁτῳοῦν, ὅπως ἄν αὐτό κάλλιστα κτήσαιτο;
Λάχης: Οὐδένα, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
Σωκρ.: Φαμέν ἄρα, ὦ Λάχης, εἰδέναι αὐτό ὅτι ἔστιν.
Λάχης: Φαμέν μέντοι.
Σωκρ.: Οὐκοῦν ὅ γε ἴσμεν, κἄν εἴποιμεν δήπου τί ἐστιν.
Λάχης: Πῶς γάρ οὔ;
Σωκρ.: Μή τοίνυν, ὦ ἄριστε, περί ὅλης ἀρετῆς εὐθέως σκοπώμεθα –πλέον γάρ ἴσως ἔργον– ἀλλά μέρους τινός πέρι πρῶτον ἴδωμεν εἰ ἱκανῶς ἔχομεν πρός τό εἰδέναι: καί ἡμῖν, ὡς τό εἰκός, ῥᾴων ἡ σκέψις ἔσται.
Λάχης: Ἀλλ’ οὕτω ποιῶμεν, ὦ Σώκρατες, ὡς σύ βούλει.
 
Λεξιλόγιο
τώδε παρακαλεῖτον = (δυικός αριθμός) οἵδε παρακαλοῦσι
 
Μετάφραση
Σωκράτης: Λοιπόν, Λάχη, και τώρα αυτοί οι δύο μάς καλούν να τους συμβουλεύσουμε με ποιον τρόπο η αρετή, όταν προστεθεί στις ψυχές των γιων τους, θα τους κάνει καλύτερους;
Λάχης: Βεβαίως.
Σωκρ.: Άραγε λοιπόν πρέπει να έχουμε αυτό πρώτα, να γνωρίζουμε τι είναι η αρετή; Διότι, αν δεν ξέρουμε καθόλου τι ακριβώς είναι η αρετή, με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να γίνουμε σύμβουλοι σε κανέναν για το πώς θα την αποκτούσε με τον καλύτερο τρόπο;
Λάχης: Με κανέναν τρόπο, κατά τη γνώμη μου, Σωκράτη.
Σωκρ.: Λέμε λοιπόν, Λάχη, ότι γνωρίζουμε τι είναι αυτή.
Λάχης: Το λέμε βέβαια.
Σωκρ.: Άρα, αυτό που γνωρίζουμε, θα μπορούσαμε βεβαίως και να πούμε τι είναι.
Λάχης: Πώς όχι;
Σωκρ.: Ας μην εξετάσουμε, λοιπόν, άριστε φίλε, αμέσως ολόκληρη την αρετή — γιατί ίσως αυτό είναι μεγαλύτερο έργο — αλλά ας δούμε πρώτα ένα μέρος της, αν έχουμε αρκετή γνώση γι’ αυτό· και έτσι, όπως είναι φυσικό, η εξέταση θα είναι ευκολότερη για μας.
Λάχης: Ας κάνουμε έτσι, Σωκράτη, όπως θέλεις εσύ.
 
 
Ενδεικτικές Δραστηριότητες
1. Γιατί, σύμφωνα με το κείμενο, ο Σωκράτης θεωρεί δύσκολο να συμβουλεύσει τους νέους σχετικά με την αρετή;
Απάντηση: Ο Σωκράτης θεωρεί δύσκολο να συμβουλεύσουν τους νέους, επειδή για να συμβουλέψει κανείς με ποιον τρόπο η αρετή, όταν προστεθεί στην ψυχή, κάνει τους νέους καλύτερους, πρέπει πρώτα να γνωρίζει τι είναι η αρετή. Αν δεν γνωρίζουν καθόλου τι ακριβώς είναι, δεν μπορούν να γίνουν σύμβουλοι για το πώς θα την αποκτήσουν με τον καλύτερο τρόπο. Γι’ αυτό ο Σωκράτης θέτει ως προϋπόθεση τον ορισμό της αρετής και προτείνει να εξετάσουν πρώτα ένα μέρος της, καθώς η εξέταση ολόκληρης της αρετής είναι δυσκολότερο έργο.
 
2. Οὐδένα, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες: Να συμπληρώσετε την ελλειπτική πρόταση.
Απάντηση: Η πρόταση συμπληρώνεται ως εξής: «Οὐδένα (τρόπον σύμβουλοι γενοίμεθα ἄν), ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες». Η ελλειπτική απάντηση του Λάχη παραπέμπει στην ερώτηση του Σωκράτη («τίν’ ἄν τρόπον τούτου σύμβουλοι γενοίμεθ’ ἄν ὁτῳοῦν;»). Το «οὐδένα» είναι επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου (αιτιατική), δηλαδή «με κανέναν τρόπο».
 
3. Αφού εντοπίσετε τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου, να τις χαρακτηρίσετε, να δικαιολογήσετε τη συντακτική τους θέση μέσα στην πρόταση και να τις μετατρέψετε σε ευθύ λόγο.
Απάντηση: Οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου είναι οι εξής:
α) «τίν’ ἄν τρόπον τοῖς ὑέσιν αὐτῶν ἀρετή παραγενομένη ταῖς ψυχαῖς ἀμείνους ποιήσειε»: πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής αγνοίας (εισάγεται με το «τίνα τρόπον»), με ευκτική δυνητική (ποιήσειε ἄν). Λειτουργεί ως αντικείμενο στο «παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν» (= παρακαλούν να συμβουλευθούν). Ευθύς λόγος: «Τίνα τρόπον ἡ ἀρετή, παραγενομένη ταῖς ψυχαῖς, ἀμείνους ποιήσειεν ἄν τούς ὑεῖς;»
β) «ὅτι ποτ’ ἔστιν ἀρετή»: πλάγια ερωτηματική μερικής αγνοίας, εισάγεται με το αόριστο αναφορικό «ὅτι» (= ὅ τι) και το «ποτέ». Είναι αντικείμενο στο απαρέμφατο «εἰδέναι». Ευθύς λόγος: «Τί ποτ’ ἐστιν ἀρετή;»
γ) «ὅτι ποτε τυγχάνει ὄν»: πλάγια ερωτηματική μερικής αγνοίας, αντικείμενο στο «εἰδεῖμεν». Ευθύς λόγος: «Τί ποτε τυγχάνει ὄν (ἡ ἀρετή);»
δ) «τί ἐστιν»: πλάγια ερωτηματική μερικής αγνοίας, αντικείμενο στο «εἴποιμεν». Ευθύς λόγος: «Τί ἐστιν;»
ε) «εἰ ἱκανῶς ἔχομεν πρός τό εἰδέναι»: πλάγια ερωτηματική ολικής αγνοίας (εισάγεται με το «εἰ»), αντικείμενο στο «ἴδωμεν». Ευθύς λόγος: «Ἆρα ἱκανῶς ἔχομεν πρός τό εἰδέναι;»
στ) «ὅτι ἔστιν»: πλάγια ερωτηματική μερικής αγνοίας, αντικείμενο στο «εἰδέναι» (προηγείται το προληπτικό αντικείμενο «αὐτό»). Ευθύς λόγος: «Τί ἐστιν αὐτό;»
Σημείωση: η πρόταση «ὅπως ἄν αὐτό κάλλιστα κτήσαιτο» δεν είναι πλάγια ερωτηματική αλλά τελική.

4. τό εἰδέναι: Ποια είναι η συντακτική λειτουργία του έναρθρου απαρεμφάτου μέσα στην πρόταση; Γιατί πιστεύετε ότι ο συγγραφέας επιλέγει αυτήν την εκφορά αντί ενός ουσιαστικού; Με ποιο ουσιαστικό θεωρείτε ότι θα μπορούσε να αντικατασταθεί, ώστε να μην αλλοιωθεί το νόημα του κειμένου;
 
Απάντηση: Το έναρθρο απαρέμφατο «τό εἰδέναι» έχει συντακτική λειτουργία επεξήγησης στο δεικτικό «τοῦτο», το οποίο είναι υποκείμενο του απαρεμφάτου «ὑπάρχειν» (ἡμῖν τοῦτο ὑπάρχειν δεῖ, τὸ εἰδέναι…).
Ο συγγραφέας επιλέγει το ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο αντί ουσιαστικού, επειδή δίνει έμφαση στη διαδικασία και την ενέργεια της γνώσης (το να γνωρίζει κανείς), διατηρεί τη ρηματική του δύναμη (μπορεί να συνοδεύεται από αντικείμενο, εδώ την πλάγια ερώτηση «ὅτι ποτ’ ἔστιν ἀρετή») και αποδίδει με λιτότητα τη φιλοσοφική έννοια.
Θα μπορούσε να αντικατασταθεί από το ουσιαστικό «ἡ γνῶσις» (ή «ἡ ἐπιστήμη»), χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα: «τοῦτο ὑπάρχειν δεῖ, τήν γνῶσιν τῆς ἀρετῆς».
 
Συντακτική ανάλυση
 
Σωκράτης: Oὐκοῦν, ὦ Λάχης, καί νῦν ἡμᾶς τώδε παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (δυικός αριθμός).
παρακαλεῖτον: Ρήμα (δυικός αριθμός). τώδε: Υποκείμενο ρήματος (δυικός αριθμός, = οἵδε οἱ δύο). ἡμᾶς: Αντικείμενο ρήματος. εἰς συμβουλήν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού. ὦ Λάχης: Κλητική προσφώνηση (το ὦ είναι επιφώνημα). νῦν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. καί: Επιρρηματικό καί, που δηλώνει έμφαση («ακόμη και τώρα»). Oὐκοῦν: Συμπερασματικός σύνδεσμος, που συνδέει την πρόταση με τα προηγούμενα (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
τίν’ ἄν τρόπον τοῖς ὑέσιν αὐτῶν ἀρετή παραγενομένη ταῖς ψυχαῖς ἀμείνους ποιήσειε
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό). Λειτουργεί ως αντικείμενο στο «παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν» (= παρακαλοῦσι συμβουλεῦσαι).
ποιήσειε ἄν: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). ἀρετή: Υποκείμενο ρήματος. (αὐτούς): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται). ἀμείνους: Κατηγορούμενο στο αντικείμενο. τίνα τρόπον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου (η αιτιατική τρόπον), με το τίνα επιθετικό προσδιορισμό στο τρόπον. παραγενομένη: Χρονική-υποθετική μετοχή (= ὅταν παραγένηται), συνημμένη στο υποκείμενο ἀρετή. τοῖς ὑέσιν: Δοτική προσωπική (έμμεσο αντικείμενο) στη μετοχή παραγενομένη. αὐτῶν: Γενική κτητική στο ὑέσιν. ταῖς ψυχαῖς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου (δοτική χωρίς πρόθεση, μεταφορικά).
 
Λάχης: Πάνυ γε.
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (καταφατική απάντηση). Εννοείται το παρακαλεῖτον ἡμᾶς εἰς συμβουλήν.
(παρακαλεῖτον): Ρήμα (εννοείται). (τώδε): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). πάνυ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (βαθμού). γε: Εμφατικό μόριο.
 
Σωκρ.: Ἆρ’ οὖν ἡμῖν τοῦτό γ’ ὑπάρχειν δεῖ, τό εἰδέναι
Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση ολικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). ὑπάρχειν: Υποκείμενο του ρήματος δεῖ, απαρέμφατο. τοῦτο: Υποκείμενο του απαρεμφάτου σε αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας. τό εἰδέναι: Επεξήγηση στο τοῦτο (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). ἡμῖν: Δοτική προσωπική κτητική στο ὑπάρχειν. Ἆρα: Ερωτηματικό μόριο, που εισάγει ευθεία ερώτηση ολικής άγνοιας. οὖν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο). γε: Εμφατικό μόριο.
 
ὅτι ποτ’ ἔστιν ἀρετή
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο εἰδέναι.
ἔστιν: Ρήμα (συνδετικό). ἀρετή: Υποκείμενο ρήματος. ὅτι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ὅτι = ὅ τι, ερωτηματικό αντωνυμικό). ποτε: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου, που χρησιμεύει ως ενισχυτικό της ερώτησης («άραγε»).
 
εἰ γάρ που μηδ’ ἀρετήν εἰδεῖμεν τό παράπαν
Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση (εἰ + ευκτική), που δηλώνει το πιθανό. Αποτελεί την υπόθεση του υποθετικού λόγου, του οποίου απόδοση είναι η επόμενη κύρια πρόταση.
εἰδεῖμεν: Ρήμα (ευκτική του οἶδα). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἀρετήν: Αντικείμενο ρήματος. τό παράπαν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού («καθόλου»). μηδ(έ): Αρνητικό μόριο της υπόθεσης («ούτε καν»). που: Επιρρηματικός προσδιορισμός της επιφύλαξης («ίσως»). εἰ: Υποθετικός σύνδεσμος. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὅτι ποτε τυγχάνει ὄν
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα εἰδεῖμεν.
τυγχάνει: Ρήμα. (ἡ ἀρετή): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὄν: Κατηγορηματική (συμπληρωματική) μετοχή στο υποκείμενο, που συμπληρώνει νοηματικά το τυγχάνει. ὅτι: Κατηγορούμενο στη μετοχή ὄν (ὅτι = ὅ τι). ποτε: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου, ενισχυτικό της ερώτησης.
 
τίν’ ἄν τρόπον τούτου σύμβουλοι γενοίμεθ’ ἄν ὁτῳοῦν
Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση μερικής άγνοιας (ρητορική), που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό). Λειτουργεί ως απόδοση του υποθετικού λόγου, του οποίου υπόθεση είναι η προηγούμενη πρόταση.
ἂν γενοίμεθα: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). σύμβουλοι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. τούτου: Γενική αντικειμενική στο σύμβουλοι. ὁτῳοῦν: Δοτική προσωπική στο σύμβουλοι. τίνα τρόπον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ἄν (δεύτερο): Επανάληψη του ἄν, για να δηλωθεί ξανά η δυνητικότητα (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὅπως ἄν αὐτό κάλλιστα κτήσαιτο
Δευτερεύουσα τελική πρόταση (ὅπως ἄν + ευκτική), που προσδιορίζει το ρήμα γενοίμεθα. Εκφέρεται με ευκτική αορίστου.
κτήσαιτο: Ρήμα (ευκτική αορίστου, μέση φωνή). (ὁ ὁτῳοῦν): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). αὐτό: Αντικείμενο ρήματος (αναφέρεται στην ἀρετήν). κάλλιστα: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου (υπερθετικός βαθμός). ὅπως: Τελικός σύνδεσμος. ἄν: Δεν έχει συντακτικό ρόλο (ενισχύει την τελικότητα).
 
Λάχης: Οὐδένα (τρόπον σύμβουλοι γενοίμεθα ἄν)
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (αρνητική απάντηση), που εκφέρεται με δυνητική ευκτική. Εννοούνται το ἂν γενοίμεθα και το σύμβουλοι.
(ἂν γενοίμεθα): Ρήμα (εννοείται, δυνητική ευκτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (σύμβουλοι): Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (εννοείται). Οὐδένα (τρόπον): Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου («με κανέναν τρόπο»), σε αιτιατική.
 
ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες
Κύρια πρόταση, παρενθετική, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
δοκεῖ: Ρήμα. (τοῦτο): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται, το περιεχόμενο της προηγούμενης πρότασης). ἔμοιγε: Δοτική προσωπική στο δοκεῖ. γε: Εμφατικό μόριο. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση (το ὦ είναι επιφώνημα).
 
Σωκρ.: Φαμέν ἄρα, ὦ Λάχης
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
Φαμέν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). εἰδέναι αὐτό ὅτι ἔστιν: Αντικείμενο ρήματος (ειδική πρόταση με απαρέμφατο). ὦ Λάχης: Κλητική προσφώνηση. ἄρα: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
εἰδέναι αὐτό
Δευτερεύουσα ειδική πρόταση (απαρεμφατική), αντικείμενο στο ρήμα Φαμέν. Εκφέρεται με απαρέμφατο ενεστώτα και, λόγω ταυτοπροσωπίας, το υποκείμενό της δεν εκφέρεται.
εἰδέναι: Ρήμα (απαρέμφατο). (ἡμᾶς): Υποκείμενο του απαρεμφάτου (εννοείται). αὐτό: Προληπτικό αντικείμενο του απαρεμφάτου (ταυτόχρονα υποκείμενο της επόμενης πλάγιας ερώτησης).
 
ὅτι ἔστιν
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο εἰδέναι.
ἔστιν: Ρήμα (συνδετικό). (αὐτό): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται, από το προληπτικό αὐτό). ὅτι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ὅτι = ὅ τι).
 
Λάχης: Φαμέν μέντοι.
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (καταφατική απάντηση), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
Φαμέν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (εἰδέναι αὐτό ὅτι ἔστιν): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται). μέντοι: Βεβαιωτικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
Σωκρ.: Οὐκοῦν (τοῦτο) κἄν εἴποιμεν δήπου
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό).
ἂν εἴποιμεν: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (τοῦτο): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται, προσδιορίζεται από την αναφορική πρόταση). δήπου: Επιρρηματικός προσδιορισμός της βεβαιότητας («βέβαια, φαντάζομαι»). κἄν = καί ἄν: Το καί είναι επιρρηματικό («ακόμη και»). Οὐκοῦν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὅ γε ἴσμεν
Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο εννοούμενο τοῦτο, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἴσμεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὅ: Αντικείμενο ρήματος (αναφέρεται στο εννοούμενο τοῦτο). γε: Εμφατικό μόριο.
 
τί ἐστιν
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα εἴποιμεν.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). (τοῦτο): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τί: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο.
 
Λάχης: Πῶς γάρ οὔ;
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, ευθεία ερώτηση μερικής άγνοιας (ρητορική). Εννοείται το «οὐκ ἂν εἴποιμεν» και η αναμενόμενη απάντηση είναι καταφατική.
(ἂν εἴποιμεν): Ρήμα (εννοείται, δυνητική ευκτική). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). πῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. οὔ: Αρνητικό μόριο, που δηλώνει ότι ο ομιλητής περιμένει καταφατική απάντηση. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
Σωκρ.: Μή τοίνυν, ὦ ἄριστε, περί ὅλης ἀρετῆς εὐθέως σκοπώμεθα
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (αρνητική προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα.
σκοπώμεθα: Ρήμα (προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). περί ὅλης ἀρετῆς: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου. ὅλης: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀρετῆς. εὐθέως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ὦ ἄριστε: Κλητική προσφώνηση. Μή: Αρνητικό μόριο της προτροπής. τοίνυν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
πλέον γάρ ἴσως ἔργον
Κύρια πρόταση, παρενθετική, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (εννοείται).
(ἐστί): Ρήμα (εννοείται, υπαρκτικό). (τοῦτο): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἔργον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. πλέον: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἔργον (συγκριτικός βαθμός). ἴσως: Επιρρηματικός προσδιορισμός της επιφύλαξης. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ἀλλά μέρους τινός πέρι πρῶτον ἴδωμεν
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική αορίστου. Συνδέεται αντιθετικά (οὐ … ἀλλά) με την προηγούμενη.
ἴδωμεν: Ρήμα (προτρεπτική υποτακτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). μέρους τινός πέρι: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου (πέρι = περί, με αναστροφή του τόνου). τινός: Επιθετικός προσδιορισμός στο μέρους. πρῶτον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ἀλλά: Αντιθετικός σύνδεσμος.
 
εἰ ἱκανῶς ἔχομεν πρός τό εἰδέναι
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση ολικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα ἴδωμεν.
ἔχομεν: Ρήμα (ἔχω + επίρρημα = βρίσκομαι σε κατάσταση). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἱκανῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. πρός τό εἰδέναι: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς (με ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). εἰ: Εισάγει πλάγια ερώτηση ολικής άγνοιας («αν»).
 
καί ἡμῖν ῥᾴων ἡ σκέψις ἔσται
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). σκέψις: Υποκείμενο ρήματος. ῥᾴων: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (συγκριτικός βαθμός). ἡ: Άρθρο. ἡμῖν: Δοτική προσωπική (χαριστική) στο ῥᾴων. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
 
ὡς τό εἰκός (ἐστιν)
Δευτερεύουσα παρενθετική αναφορική παραβολική τροπική πρόταση, ελλειπτική, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει ολόκληρη την προηγούμενη πρόταση.
(ἐστί): Ρήμα (εννοείται, υπαρκτικό). τό εἰκός: Υποκείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένη μετοχή). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος («όπως»).
 
Λάχης: Ἀλλ’ οὕτω ποιῶμεν, ὦ Σώκρατες
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα.
ποιῶμεν: Ρήμα (προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση. Ἀλλ(ά): Βεβαιωτικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
 
ὡς σύ βούλει
Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική τροπική πρόταση (ὡς + οριστική), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το οὕτω της κύριας πρότασης.
βούλει: Ρήμα. σύ: Υποκείμενο ρήματος. (ποιεῖν): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται απαρέμφατο). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος.