Λυσίας «Υπέρ Μαντιθέου» Λεξιλογικές ασκήσεις [Διήγηση – Απόδειξη 14-15]

Christophe Kiciak

Λυσίας «Υπέρ Μαντιθέου» Λεξιλογικές ασκήσεις [Διήγηση – Απόδειξη 14-15]

1. α) Να σχηματίσετε για καθεμία από τις λέξεις της Α΄ στήλης ένα παράγωγο επίθετο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας με την κατάληξη που δίνεται στη Β΄ στήλη.

Α΄ ΣΤΗΛΗ              Β΄ ΣΤΗΛΗ              Γ΄ ΣΤΗΛΗ

όνομα                         κατάληξη                   επίθετο

δημότης                     -ικός                           δημοτικός

ἀνὴρ                            -εῖος                            ἀνδρεῖος

ἄνθρωπος                  -ειος                           ἀνθρώπειος

ἔξοδος                         -ιος                             ἐξόδιος

ἄλλος                          -οῖος                           ἀλλοῖος

β) συλλεγέντων, εἰδώς, ἀποροῦντας, παρέχειν, συνεβούλευον: Να γράψετε μία ομόρριζη λέξη, απλή ή σύνθετη, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

συλλεγέντων: συλλογή, συλλέκτης, ἀνάλογος

εἰδώς: εἴδησις, εἰδοποιῶ

ἀποροῦντας: απορία, ἀπορηματικός

παρέχειν: παροχή, ἀντιπαρέχω

συνεβούλευον: συμβουλή, άβουλος

2. α) Να σχηματίσετε από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους του κειμένου ένα ομόρριζο ουσιαστικό, απλό ή σύνθετο, της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιώντας την κατάληξη που σας δίνεται:

ρηματικοί τύποι   κατάληξη                 ομόρριζα ουσιαστικά

συλλεγέντων             -ος                               σύλλογος

παρέχειν                    -ὴ                                 παροχή

ἀνεχώρησα                -ις                                ἀναχώρησις

ὠνειδικότος              -ος                               ὄνειδος

κεκτημένος               -μα                              κτῆμα

β) προθύμους, πολλά, ἐξόδου, ἀναδυομένων, πρώτης: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου μία αντώνυμη λέξη στην αρχαία ελληνική γλώσσα.

προθύμους: ἀπρόθυμος

πολλά: ὀλίγα

ἐξόδου: εἴσοδος

ἀναδυομένων: καταδυομένων

πρώτης: ἐσχάτης

3. α) πολίτης, ἐφόδιον, παράδειγμα, βουλή, σεμνός: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου ένα ομόρριζο ρήμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

πολίτης: πολιτεύομαι

ἐφόδιον: ἐφοδιάζω

παράδειγμα: παραδειγματίζω  

βουλή: βουλεύομαι

σεμνός: σεμνύνω

β) συλλεγέντων, ἔξοδος, πρόθυμος, παρέχειν, συνεβούλευον: Να αναλύσετε τις παραπάνω σύνθετες λέξεις του κειμένου στα συνθετικά τους.

συλλεγέντων: σύν + λέγομαι

ἔξοδος: ἐκ + ὁδός

πρόθυμος: πρό + θυμός

παρέχειν: παρά + ἔχω

συνεβούλευον: σύν + βουλεύω

4. α) Να συνδέσετε κάθε λέξη του κειμένου (Α΄ στήλη) με τη συνώνυμή της στη Β΄ στήλη (δύο λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν):

Α΄ ΣΤΗΛΗ              Β΄ ΣΤΗΛΗ

1. συλλέγω                 α) φημί

2. οἶδα                        β) προσήκει

3. λέγω                       γ) ἐναντίος

4. χρή                         δ) ἀγνοῶ

5. πολέμιος                ε) γιγνώσκω

στ) συνάγω

ζ) ἐπιλέγω

συλλέγω = συνάγω

οἶδα = γιγνώσκω

λέγω = φημί

χρή = προσήκει

πολέμιος = ἐναντίος

β) συλλογή, ευσυνειδησία, έπος, σχεδόν, σύμβουλος: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

συλλογή: Συλλεγέντων

ευσυνειδησία: εἰδὼς, προειδότων

έπος: εἶπον

σχεδόν: ἔχοντας, παρέχειν

σύμβουλος: συνεβούλευον

5. α) Να συνδέσετε κάθε λέξη του κειμένου (Α΄ στήλη) με την αντώνυμή της στη Β΄ στήλη (δύο λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν):

Α΄ ΣΤΗΛΗ              Β΄ ΣΤΗΛΗ

1. ἔξοδος                    α) εὐπορῶ

2. πρόθυμος              β) ὀλίγα

3. ἀπορῶ                    γ) καταδύομαι

4. πολλά                     δ) δίοδος

5. ἀναδύομαι             ε) ἐνδύομαι

στ) ἀπρόθυμος

ζ) εἴσοδος

ἔξοδος / εἴσοδος

πρόθυμος / ἀπρόθυμος

ἀπορῶ / εὐπορῶ

πολλά / ὀλίγα

ἀναδύομαι / καταδύομαι

β) παράδειγμα, ἀνάβητε, διεπραξάμην, ἐναποθανόντων, ἀνεχώρησα: Να αναλύσετε τις παραπάνω σύνθετες λέξεις του κειμένου στα συνθετικά τους.

παράδειγμα: παρά + δείκνυμι

ἀνάβητε: ἀνά + βαίνω

διεπραξάμην: διά + πράττομαι

ἐναποθανόντων: ἐν + ἀποθνῄσκω (ἀπό + θνῄσκω)

ἀνεχώρησα: ἀνά + χωρέω-ῶ

6. α) Να σχηματίσετε από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους του κειμένου ένα ομόρριζο ουσιαστικό, απλό ή σύνθετο, της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιώντας την κατάληξη που σας δίνεται:

ρηματικοί τύποι   κατάληξη                 ομόρριζα ουσιαστικά

ἀνάβητε                     -ις                                ἀνάβασις

κινδυνεύειν               -ος                               κίνδυνος

διεπραξάμην             -ις                                διάπραξις

τεταγμένος                -μα                              τάγμα

μάχεσθαι                   -ής                               μαχητής

β) ιστορία, γένος, φυλετικός, παραχώρηση, καθυστέρηση: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

ιστορία: εἰδὼς, προειδότων

γένος: γένηται, γενομένης

φυλετικός: φυλῆς

παραχώρηση: ἀνεχώρησα

καθυστέρηση: ὕστερος

7. α) επίδοση, απόκτημα, διάβημα, αδιέξοδο, δέηση: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

επίδοση: ἔδωκα

απόκτημα: κεκτημένος

διάβημα: ἀνάβητε

αδιέξοδο: ἐξόδου

δέηση: δεήσει

β) ἀνάβητε, δυστυχησάσης, ἀνεχώρησα, σεμνοῦ, δειλίαν: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου μία αντώνυμη λέξη στην αρχαία ελληνική γλώσσα.

ἀνάβητε: καταβαίνω

δυστυχησάσης: εὐτυχής

ἀνεχώρησα: προσέρχομαι

σεμνοῦ: ἀγαθός

δειλίαν: γενναῖος

8. α) επικίνδυνος, δύση, πραγματικότητα, παράταξη, όνειδος: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

επικίνδυνος: κινδυνεύειν

δύση: ἀναδυομένων

πραγματικότητα: διεπραξάμην

παράταξη: τεταγμένος

όνειδος: ὠνειδικότος

β) Να σχηματίσετε για καθεμία από τις λέξεις της Α΄ στήλης ένα παράγωγο επίθετο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας με την κατάληξη που δίνεται στη Β΄ στήλη.

Α΄ ΣΤΗΛΗ              Β΄ ΣΤΗΛΗ              Γ΄ ΣΤΗΛΗ

όνομα                         κατάληξη                   επίθετο

παράδειγμα              -ικός                           παραδειγματικός

ὕστερον                      -αῖος                           ὑστεραῖος

ἀνήρ                            -εῖος                            ἀνδρεῖος

ἔξοδος                         -ιος                             ἐξόδιος

πᾶς                              -οῖος                           παντοῖος

9. α) ἔδωκα, κεκτημένος, κινδυνεύειν, διεπραξάμην, ἐναποθανόντων: Να γράψετε μία ομόρριζη λέξη, απλή ή σύνθετη, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

ἔδωκα: δόση, ανταπόδοση

κεκτημένος: κτήμα, απόκτημα, επίκτητος

κινδυνεύειν: επικίνδυνος, ριψοκίνδυνος  

διεπραξάμην: πράξη, πραγματικότητα, πρακτικός

ἐναποθανόντων: θνητός, επιθανάτιος

β) Να απαντήσετε στα παρακάτω ζητούμενα:

ἔχοντας: να σχηματίσετε ένα ομόρριζο ουσιαστικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας με την κατάληξη -ις.

= σχέσις

ἀπόρως: να σχηματίσετε ένα ομόρριζο ρήμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

= ἀπορῶ

προθύμους: να γράψετε μία αντώνυμη λέξη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

= ἀπρόθυμος

λέγω: να γράψετε ένα συνώνυμο ρήμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

= φημί

ἐφοδίων: να αναλύσετε τη σύνθετη λέξη στα συνθετικά της.

= ἐπί + ὁδός

10. α) Να αντιστοιχίσετε τα ομόρριζα προς τις λέξεις του κειμένου διεπραξάμην και ἀνάβητε ουσιαστικά (Α΄στήλη): πραγμάτιον, πρᾶγμα, ἀνάβασις, ἀναβάτης και βάθρον με την κατηγορία στην οποία ανήκουν (Β΄ στήλη)

Α΄ ΣΤΗΛΗ              Β΄ ΣΤΗΛΗ

1. πραγμάτιον           α) ενέργεια ή κατάσταση

2. βάθρον                  β) υποκοριστικό

3. ἀνάβασις               γ) αποτέλεσμα ενέργειας

4. ἀναβάτης               δ) τόπος

5. πρᾶγμα                   ε) πρόσωπο που ενεργεί

πραγμάτιον = υποκοριστικό

βάθρον = τόπος

ἀνάβασις = ενέργεια ή κατάσταση

ἀναβάτης = πρόσωπο που ενεργεί

πρᾶγμα = αποτέλεσμα ενέργειας

β) είδηση, επικός, κτήμα, δυτικός, πολεμικός: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

είδηση: εἰδὼς, προειδότων

επικός: εἶπον

κτήμα: κεκτημένος

δυτικός: ἀναδυομένων

πολεμικός: πολεμίοις