Ιστορία Προσανατολισμού: Η ανάθεση της προεδρίας της Τραπεζούντας στον Χρύσανθο (πηγές)

Ιστορία Προσανατολισμού: Η ανάθεση της προεδρίας της Τραπεζούντας στον Χρύσανθο (πηγές)
 
Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε: α) στην παράδοση της Τραπεζούντας στον μητροπολίτη Χρύσανθο, και β) στην παρουσία του μητροπολίτη Χρύσανθου στο συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι.
 
Κείμενο Α
Χαρακτηριστικό της εμπιστοσύνης που απέλαυε ο Χρύσανθος ακόμη και στην επίσημη τουρκική ηγεσία είναι η ανάθεση της προεδρίας της προσωρινής κυβερνήσεως της Τραπεζούντας στο μητροπολίτη σε δραματική συνομιλία λίγο πριν αποχωρήσει η τουρκική ηγεσία και εγκαταλείψει την πόλη στα ρωσικά στρατεύματα (3 Απριλίου 1916). Η προσωπική μαρτυρία του μητροπολίτη Χρύσανθου για το γεγονός διακρίνεται από ιερατική αξιοπρέπεια: « […] Οι υπό του βαλή Τραπεζούντος και του αντιπροσώπου του κεντρικού νεοτουρκικού κομιτάτου κατά την νύκτα εκείνη λεχθέντες λόγοι ήταν επίσημος αναγνώρισις της ανθρωπιστικής και χριστιανικής αποστολής και δράσεως της Ελληνικής Εκκλησίας».
Ο ανθρωπισμός και η πολιτικότητα του Χρύσανθου αποδείχτηκαν και στη διάρκεια της ρωσικής κατοχής με την περίθαλψη στην Τραπεζούντα χιλιάδων Τούρκων προσφύγων και τη διάσωσή τους από την εκδίκηση των Αρμενίων στρατιωτών του ρωσικού στρατού. […] Πρέπει εξάλλου να σημειωθεί πως και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία στην προσωρινή διοίκηση της περιοχής και ήταν σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών
 
Κείμενο Β
Από τον Απρίλιο του 1919 η εκπροσώπηση των ποντιακών διεκδικήσεων ανατίθεται στον μητροπολίτη Χρύσανθο, που πείθεται να υιοθετήσει τη συμβιβαστική άποψη του Βενιζέλου για ομοσπονδιακό Αρμενικό κράτος, όπου θα ίσχυε για τους Έλληνες καθεστώς αυτονομίας. Στις επαφές του με τους ιθύνοντες του Συνεδρίου ο μητροπολίτης συνάντησε ευνοϊκή αποδοχή των απόψεών του. Ο Ουίλσον, ο Κλεμανσώ και ο Ταρντιέ έδειξαν διατεθειμένοι να υποστηρίξουν τις προτάσεις του, που αντίθετα προκάλεσαν την αντίδραση τόσο των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, Εκδοτική Αθηνών 
 
Ενδεικτική απάντηση
 
α. Λίγες μέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης, τον Απρίλιο του 1916, έγινε η παράδοση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο Βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη στο μητροπολίτη Χρύσανθο. Όπως επισημαίνεται στο Κείμενο Α΄, επιβεβαιώνοντας το γεγονός αυτό, η ανάθεση στον Χρύσανθο της προεδρίας του προσωρινού κυβερνητικού σχήματος της Τραπεζούντας φανέρωνε τον υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης που του είχε ακόμη και η επίσημη τουρκική ηγεσία. Η παράδοση της προεδρίας έγινε λίγο προτού εγκαταλειφθεί η Τραπεζούντα στα ρωσικά στρατεύματα (3 Απριλίου 1916), με τον μητροπολίτη να μεθερμηνεύει την κίνηση αυτή του Τούρκου βαλή και του εκπροσώπου του νεοτουρκικού κομιτάτου όχι ως αναγνώριση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό του, αλλά ως αναγνώριση του ανθρωπιστικού και χριστιανικού έργου της Ελληνικής Εκκλησίας εν γένει. Πρόκειται για μια προσωπική μαρτυρία του μητροπολίτη που φανερώνει την αξιοπρέπεια και την ταπεινοφροσύνη του. Ο Χρύσανθος λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους μουσουλμάνους της περιοχής, έγινε δεκτός, από τους Ρώσους αλλά και από τους προξενικούς εκπροσώπους των άλλων κρατών, ως ηγέτης στην ευαίσθητη περιοχή, όπου ήταν ακόμη νωπές στους κατοίκους οι μνήμες από τις σφαγές και τις εχθροπραξίες. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από το Κείμενο Α΄, στο οποίο σημειώνεται επιπροσθέτως πως ο Χρύσανθος διατήρησε την προεδρία της προσωρινής διοίκησης της Τραπεζούντας ακόμη και μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, λειτουργώντας παράλληλα ως σύμβουλος του τοπικού σοβιέτ (συμβουλίου). Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου ήταν ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων. Όπως, άλλωστε, σημειώνεται στο Κείμενο Α΄, ο Χρύσανθος μερίμνησε για την περίθαλψη χιλιάδων Τούρκων στρατιωτών, τους οποίους διέσωσε από την εκδικητική διάθεση Αρμένιων στρατιωτών που ήταν μέλη του ρωσικού στρατού. Το Φεβρουάριο του 1918 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά, όταν ύστερα από την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917, ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων.
 
β. Η πρόταση του Ελ. Βενιζέλου να παραχωρηθεί η περιοχή του Πόντου στην υπό ίδρυση Αρμενική Δημοκρατία προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στους Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι στα διάφορα συνέδρια που πραγματοποίησαν στο Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο Βατούμ και στη Μασσαλία, διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης. Πολλά ποντιακά σωματεία έστειλαν τότε τηλεγραφήματα στο Παρίσι για να μεταπείσουν τον πρωθυπουργό, τον οποίο επισκέφθηκε μάλιστα τον Απρίλιο του 1919 ο μητροπολίτης Χρύσανθος, ο οποίος, σύμφωνα με το Κείμενο Β΄, ανέλαβε την περίοδο εκείνη την ευθύνη της εκπροσώπησης των διεκδικήσεων των Ποντίων. Μετά τη διεξοδική ενημέρωση που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός από τον Χρύσανθο, για το Ποντιακό Ζήτημα, αποφάσισε να ενισχύσει τις προσπάθειες των Ποντίων και έδωσε την έγκριση του στο μητροπολίτη να συνεχίσει την προσπάθεια ενημέρωσης όλων των πολιτικών που έλαβαν μέρος στη Συνδιάσκεψη. Το Κείμενο Β΄, ωστόσο, παρουσιάζει μια διαφορετική εκδοχή, εφόσον επισημαίνει πως ο Χρύσανθος πείστηκε από τον Βενιζέλο και υιοθέτησε τη συμβιβαστική του άποψη, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες του Πόντου θα εντάσσονταν στο ομόσπονδο Αρμενικό κράτος, έχοντας καθεστώς αυτονομίας.
Οι περισσότεροι από αυτούς, με εξαίρεση τους Άγγλους αντιπροσώπους, είδαν με πολλή κατανόηση τα αιτήματα των Ελληνοποντίων. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνεται από το Κείμενο Β΄, στο οποίο αναφέρεται η θετική στάση τόσο του Αμερικανού Προέδρου Ουίλσον όσο και του Γάλλου πρωθυπουργού Κλεμανσώ και του Γάλλου Προέδρου Ταρντιέ. Συγκεκριμένα, στην πρόταση του μητροπολίτη να γίνει ο Πόντος ανεξάρτητο κράτος υπό ελληνική εντολή, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. Ούιλσον απάντησε: «Είναι θαυμάσια όσα μου λέτε. Ο Πόντος πρέπει να γίνει ανεξάρτητος. Μίαν ψήφον έχω εις την Συνδιάσκεψιν, αλλά θα την διαθέσω υπέρ του λαού σας». Σύμφωνα, πάντως, με το Κείμενο Β΄, οι προτάσεις του Χρύσανθου σχετικά με την ένταξη του Πόντου στο Αρμενικό κράτος προκάλεσαν τις αντιδράσεις όχι μόνο των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και των Αρμενίων.