Αδίδακτο κείμενο: Πλούταρχος, Περί παίδων ἀγωγῆς 9b.1-9c.7

 

Αδίδακτο κείμενο: Πλούταρχος, Περί παίδων ἀγωγῆς 9b.1-9c.7

(έκδ. του Babbitt, F.C. Κέμπριτζ, Μασ.: Harvard University Press, 1927, ανατ. 1969)

Στο συγκεκριμένο έργο, που αποδιδόταν στον Πλούταρχο (περ. 45-125 μ.Χ.), προτείνεται ένα πρόγραμμα σπουδών για τη μόρφωση του νέου ανθρώπου και την επίτευξη της αρετής και της ευδαιμονίας.

 

Ἤδη δέ τινας ἐγώ εἶδον πατέρας, οἷς τό λίαν φιλεῖν τοῦ μή φιλεῖν αἴτιον κατέστη. Tί οὖν ἐστιν ὃ βούλομαι λέγειν, ἵνα τῷ παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τόν λόγον; Σπεύδοντες γάρ τούς παῖδας ἐν πᾶσι τάχιον πρωτεῦσαι πόνους αὐτοῖς ὑπερμέτρους ἐπιβάλλουσιν, οἷς ἀπαυδῶντες ἐκπίπτουσι, καί ἄλλως βαρυνόμενοι ταῖς κακοπαθείαις οὐ δέχονται τήν μάθησιν εὐηνίως. Ὥσπερ γάρ τά φυτά τοῖς μέν μετρίοις ὕδασι τρέφεται, τοῖς δὲ πολλοῖς πνίγεται, τόν αὐτόν τρόπον ψυχή τοῖς μέν συμμέτροις αὔξεται πόνοις, τοῖς δ’ ὑπερβάλλουσι βαπτίζεται. Δοτέον οὖν τοῖς παισίν ἀναπνοήν τῶν συνεχῶν πόνων, ἐνθυμουμένους ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καί σπουδήν διῄρηται. Καί διά τοῦτ’ οὐ μόνον ἐγρήγορσις ἀλλά καί ὕπνος εὑρέθη, οὐδέ πόλεμος ἀλλά καί εἰρήνη, οὐδέ χειμών ἀλλά καί εὐδία, οὐδ’ ἐνεργοί πράξεις ἀλλά καί ἑορταί.

----------

τὸ λίαν φιλεῖν: η υπερβολική αγάπη

κατέστη: γίνεται

ἐκπίπτουσι: καταβάλλονται από κούραση, εξαντλούνται

εὐηνίως: µε ευχαρίστηση

βαπτίζεται: καταβυθίζεται, καταποντίζεται

Δοτέον οὖν τοῖς παισὶν: δεῖ διδόναι (ἡμᾶς) τοῖς παισὶν

ἡ εὐδία: η καλοκαιρία

 

Μετάφραση

Γνωρίζω ήδη εγώ πατέρες, που η υπερβολική αγάπη για τα παιδιά τους εξελίχτηκε σε αδιαφορία απέναντί τους. Τι είναι αυτό που θέλω να τονίσω, για να καταστήσω το λόγο μου πιο φωτεινό με το παράδειγμα; Πιέζοντας τα παιδιά τους να είναι όσο το δυνατόν γρηγορότερα πρώτα σε όλα, τα φορτώνουν με δυσβάσταχτες υποχρεώσεις και κουρασμένοι από όλα αυτά γονατίζουν και κάτω κι από άλλες αφόρητες πιέσεις δεν δέχονται με ηρεμία τη μάθηση. Γιατί, όπως ακριβώς τα φυτά με λογικό νερό ποτίζονται ενώ με υπερβολικό πνίγονται, με τον ίδιο τρόπο η ψυχή ανατρέφεται με ελεγχόμενους κόπους ενώ καταποντίζεται με τις αβάσταχτες υποχρεώσεις μόρφωσης. Πρέπει, λοιπόν, να προσφέρουμε στα παιδιά διάλειμμα στις απανωτές προσπάθειές τους, λαμβάνοντας υπόψη ότι όλη η ζωή μας είναι μοιρασμένη σε ξεκούραση και εργασία. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο επικράτησε η εγρήγορση και ο ύπνος, όχι μόνο ο πόλεμος αλλά και η ειρήνη, όχι μόνο ο χειμώνας αλλά και το καλοκαίρι, όχι μόνο μέρες κούρασης, αλλά και γιορτές αργίας.

Μτφρ. Γ. Α. Ράπτης. 2002.

 

Συντακτική ανάλυση

Ἤδη δέ τινας ἐγώ εἶδον πατέρας

Κύρια πρόταση

εἶδον: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο. πατέρας: Αντικείμενο. τινας: Επιθετικός προσδιορισμός στο πατέρας. Ἤδη: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου.

 

οἷς τό λίαν φιλεῖν τοῦ μή φιλεῖν αἴτιον κατέστη

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστή πρόταση

κατέστη: Ρήμα. το φιλεῖν: Υποκείμενο ρήματος, έναρθρο απαρέμφατο. αἴτιον: Κατηγορούμενο του υποκειμένου μέσω του συνδετικού ρήματος. τοῦ μή φιλεῖν: Γενική αντικειμενική, έναρθρο απαρέμφατο. λίαν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. οἷς: Δοτική προσωπική αντιχαριστική.

 

Tί οὖν ἐστιν

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση

ἐστιν: Ρήμα. τοῦτο: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). Τί: Κατηγορούμενο του υποκειμένου μέσω του συνδετικού ρήματος.

 

ὃ βούλομαι λέγειν

Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο υποκείμενο της κύριας (ή εναλλακτικά: υποκείμενο της κύριας πρότασης)

βούλομαι: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). λέγειν: Αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία). ὃ: Αντικείμενο απαρεμφάτου.

 

ἵνα τῷ παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τόν λόγον

Δευτερεύουσα τελική πρόταση

ποιήσω: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τόν λόγον: Αντικείμενο. φωτεινότερον: Κατηγορούμενο του αντικειμένου. τῷ παραδείγματι: Δοτική του μέσου.

 

Σπεύδοντες γάρ τούς παῖδας ἐν πᾶσι τάχιον πρωτεῦσαι πόνους αὐτοῖς ὑπερμέτρους ἐπιβάλλουσιν

Κύρια πρόταση

ἐπιβάλλουσιν: Ρήμα. οἱ πατέρες: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). πόνους: Άμεσο αντικείμενο ρήματος. αὐτοῖς: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος (αναφέρεται στα παιδιά). ὑπερμέτρους: Επιθετικός προσδιορισμός στο πόνους. Σπεύδοντες: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πρωτεῦσαι: Αντικείμενο μετοχής, τελικό απαρέμφατο. τούς παῖδας: Υποκείμενο του απαρεμφάτου (σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας). ἐν πᾶσι: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. τάχιον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου.

 

οἷς ἀπαυδῶντες ἐκπίπτουσι

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση

ἐκπίπτουσι: Ρήμα. οἱ παῖδες: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἀπαυδῶντες: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. οἷς: Δοτική της αιτίας (αναφέρεται στο πόνους).

 

καί ἄλλως βαρυνόμενοι ταῖς κακοπαθείαις οὐ δέχονται τήν μάθησιν εὐηνίως

Κύρια πρόταση

οὐ δέχονται: Ρήμα. οἱ παῖδες: Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τήν μάθησιν: Αντικείμενο ρήματος. εὐηνίως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. βαρυνόμενοι: Αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. ταῖς κακοπαθείαις: Δοτική της αιτίας. ἄλλως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου.

 

Ὥσπερ γάρ τά φυτά τοῖς μέν μετρίοις ὕδασι τρέφεται,

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική (=συγκριτική) πρόταση που δηλώνει τρόπο

τρέφεται: Ρήμα. τά φυτά: Υποκείμενο ρήματος (αττική σύνταξη). τοῖς ὕδασι: Δοτική του μέσου. μετρίοις: Επιθετικός προσδιορισμός στο ὕδασι.

 

τοῖς δὲ πολλοῖς πνίγεται

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική (=συγκριτική) πρόταση που δηλώνει τρόπο

πνίγεται: Ρήμα. τά φυτά: Εννοούμενο υποκείμενο ρήματος (αττική σύνταξη). τοῖς πολλοῖς: Δοτική του μέσου. [Ενναλακτικά: τοῖς ὕδασι: Δοτική του μέσου (εννοείται). πολλοῖς: Επιθετικός προσδιορισμός στο ὕδασι.]

 

τόν αὐτόν τρόπον ψυχή τοῖς μέν συμμέτροις αὔξεται πόνοις,

Κύρια πρόταση

αὔξεται: Ρήμα. ψυχή: Υποκείμενο ρήματος. τοῖς πόνοις: Δοτική του μέσου. συμμέτροις: Επιθετικός προσδιορισμός στο πόνοις. τον τρόπον: Αιτιατική του τρόπου. αὐτόν: Επιθετικός προσδιορισμός στο τρόπον.

 

τοῖς δ’ ὑπερβάλλουσι βαπτίζεται.

Κύρια πρόταση 

βαπτίζεται: Ρήμα. ψυχή: Υποκείμενο (εννοείται). τοῖς ὑπερβάλλουσι: Δοτική του μέσου. [Εναλλακτικά: τοῖς πόνοις: Δοτική του μέσου (εννοείται). ὑπερβάλλουσι: Επιθετικός προσδιορισμός στο εννοούμενο πόνοις.]

 

Δοτέον οὖν τοῖς παισίν ἀναπνοήν τῶν συνεχῶν πόνων, ἐνθυμουμένους

Κύρια πρόταση

Δοτέον (ἐστί): Απρόσωπη έκφραση. ἡμῖν ή τοῖς πατράσι: Εννοούμενη δοτική προσωπική στην απρόσωπη έκφραση. ἀναπνοήν: Άμεσο αντικείμενο της απρόσωπης έκφρασης. τοῖς παισίν: Έμμεσο αντικείμενο. τῶν πόνων: Γενική αντικειμενική. συνεχῶν: Επιθετικός προσδιορισμός στο πόνων. ἐνθυμουμένους: Τροπική μετοχή, με υποκείμενο σε αιτιατική που αντλείται από τη δοτική προσωπική: ἡμᾶς ή πατέρας.

 

ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καί σπουδήν διῄρηται

Δευτερεύουσα ειδική πρόταση, ως αντικείμενο της τροπικής μετοχής

διῄρηται: Ρήμα. ὁ βίος: Υποκείμενο. ἡμῶν: Γενική κτητική. πᾶς: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ὁ βίος. εἰς ἄνεσιν και (εἰς) σπουδήν: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της διανομής.

 

Καί διά τοῦτ’ οὐ μόνον ἐγρήγορσις ἀλλά καί ὕπνος εὑρέθη, οὐδέ πόλεμος ἀλλά καί εἰρήνη, οὐδέ χειμών ἀλλά καί εὐδία, οὐδ’ ἐνεργοί πράξεις ἀλλά καί ἑορταί

Κύρια πρόταση

εὑρέθη: Ρήμα. ἐγρήγορσις - ὕπνος, πόλεμος - εἰρήνη, χειμών - εὐδία, πράξεις - ἑορταί: Υποκείμενα ρήματος. διά τοῦτο: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας. ἐνεργοί: Επιθετικός προσδιορισμός στο πράξεις. οὐ μόνον... ἀλλλά και: Σύνδεσμοι, μέσω των οποίων επιτυγχάνεται αντιθετική επιδοτική σύνδεση.

 

 

«Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Τράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση https://www.iep.edu.gr/trapeza-thematon-arxiki-selida/».