Ιστορία Προσανατολισμού: Τα «τσιφλίκια» της Θεσσαλίας
[Πηγή] Αντλώντας πληροφορίες από το παρακάτω κείμενο και
βασιζόμενοι στις γνώσεις σας: α.να περιγράψετε κριτικά τα χαρακτηριστικά των ιδιοκτητών
των «τσιφλικιών» της Θεσσαλίας κατά τον 19ο – αρχές 20ού
αιώνα και τις επιδιώξεις τους β.να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα που προκάλεσαν οι
πρακτικές τους στον θεσσαλικό αγροτικό κόσμο. ΚΕΙΜΕΝΟ Οι περίφημοι πλουτοκράτες των παροικιών, που ο λαός αποκαλούσε
χρυσοκάνθαρους, αντί να αναπτύξουν παραγωγικά τη χώρα, αντί να κάνουν
επενδύσεις […] στρέφονται και αυτοί πάλι στη μονοπώληση ευκαιριών που τους
παρέχει η εξουσία […] και το χειρότερο, μεταβάλλονται σε τσιφλικάδες
γαιοκτήμονες στη Θεσσαλία. […] Είναι […] αυτά τα περίφημα αστικά μας στοιχεία
τα οποία δημιουργούν το καθεστώς των τσιφλικιών στη Θεσσαλία. Γνωρίζοντας πολύ
καλά ότι η Θεσσαλία θα προσαρτηθεί στην Ελλάδα, εξασφαλίζουν με το πρωτόκολλο
της Κωνσταντινούπολης το δικαίωμα να δημιουργήσουν γαιοκτησίες, οι οποίες είναι
βασισμένες στο σύστημα της κολιγίας. Γι’ αυτό ακριβώς δεν είναι καθόλου τυχαίο
ότι οι εκρήξεις οι επαναστατικές […] ξεκινούν από τη Θεσσαλία, τη Θεσσαλία όπου
η μεγάλη γαιοκτησία ήταν ασύγκριτα πιο χαμηλή στην περίοδο της έκρηξης της
Ελληνικής επανάστασης, από ό, τι στην Πελοπόννησο. Με την είσοδο αυτών των
στοιχείων και την ανάπτυξη των γαιοκτησιών στη Θεσσαλία, έχουμε ακριβώς τη
δημιουργία των προϋποθέσεων εκείνων για την εκμετάλλευση της αγροτιάς που
οδήγησαν στο αδιέξοδο, και τελικά μας έφεραν στο Κιλελέρ. Φίλιας, Β., «Κοινωνικές δομές στην Ελλάδα του 19ου αιώνα», στο
Δ.Τ. Τσαούση (επιμ.), Όψεις της ελληνικής
κοινωνίας του 19ου αιώνα, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα
1984, σ. 19. Ενδεικτική απάντηση α. Τα «τσιφλίκια»
της Θεσσαλίας, με την προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος το 1881, αγοράστηκαν
από πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού. Όπως, μάλιστα, σχολιάζει ο Β. Φίλιας,
οι πλουτοκράτες αυτοί των παροικιών, που αποκαλούνταν από τους πολίτες «χρυσοκάνθαροι»,
δεν συνέβαλαν στην παραγωγική ανάπτυξη της χώρας ούτε έκαναν επενδύσεις σε αυτή,
εκμεταλλεύτηκαν πρωτίστως τις ευκαιρίες που τους παρείχε η εξουσία και, μεταξύ
άλλων, έγιναν «τσιφλικάδες» στη νεοαποκτηθείσα Θεσσαλία. Αποτελούν, ειδικότερα,
το τμήμα εκείνο της αστικής τάξης που θα αποκτήσει μεγάλες γαιοκτησίες στη
Θεσσαλία, με ξεχωριστά προνόμια, εφόσον γνώριζαν από νωρίς πως επρόκειτο να συντελεστεί
η προσάρτησής της και φρόντισαν να λάβουν μέσω του πρωτοκόλλου της Κωνσταντινούπολης
όχι μόνο τη δυνατότητα απόκτησης μεγάλων γαιοκτησιών, αλλά και την παράταση του
συστήματος της «κολιγίας». Οι Έλληνες, λοιπόν, του εξωτερικού, πέρα από το
γεγονός ότι διατήρησαν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων, άσκησαν πολιτικές
και κοινωνικές πιέσεις για να κερδοσκοπήσουν από την παραγωγή του σιταριού.
Επιδίωξαν δηλαδή την επιβολή υψηλών δασμών στο εισαγόμενο από τη Ρωσία σιτάρι,
ώστε να μπορούν να καθορίζουν όσο το δυνατόν υψηλότερες τιμές για το εγχώριο,
προκαλώντας μάλιστα μερικές φορές και τεχνητές ελλείψεις. β. Οι πρακτικές
αυτές δημιούργησαν εντάσεις. Όπως, άλλωστε, επισημαίνει ο Β. Φίλιας,
επρόκειτο για μια εύλογη εξέλιξη, εφόσον στη Θεσσαλία δεν ήταν συνηθισμένες
τέτοιου είδους πρακτικές, καθώς ήδη από τα χρόνια της ελληνικής επανάστασης η
Θεσσαλία είχε ελάχιστους μεγαλογαιοκτήμονες σε σχέση με την Πελοπόννησο. Ως εκ
τούτου, ο ερχομός των Ελλήνων του εξωτερικού, η δημιουργία μεγάλων γαιοκτησιών
στη Θεσσαλία και η διαμόρφωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων που διευκόλυναν την
εκμετάλλευση των αγροτών, έφεραν την εκεί κατάσταση σε αδιέξοδο και οδήγησαν
στην ψήφιση νόμων το 1907, οι οποίοι επέτρεπαν στην εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση
να απαλλοτριώνει μεγάλες ιδιοκτησίες, ώστε να μπορεί να τις διανέμει σε
ακτήμονες. Η εφαρμογή τους, όμως, αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση και οι τριβές που
προκλήθηκαν προκάλεσαν συγκρούσεις, η πιο σημαντική από τις οποίες έγινε στο
χωριό Κιλελέρ (1910). Οι εξελίξεις προχώρησαν αργά μέχρι το τέλος των
Βαλκανικών πολέμων (1913), οπότε το ζήτημα έγινε πιο περίπλοκο, καθώς μέσα στα
νέα όρια της χώρας υπήρχαν πλέον και μουσουλμάνοι ιδιοκτήτες μεγάλων εκτάσεων.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου