Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 18 [Αναλυτική σύνταξη & Συντακτικές μετατροπές]

Design Turnpike
 
Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 18 [Αναλυτική σύνταξη & Συντακτικές μετατροπές]
 
XVIII: Ο ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ
Hercules boves Geryŏnis ex Hispaniā in eum locum adduxisse dicitur, ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit. Prope Tiberim fluvium Hercules boves refecisse fertur et ipse de viā fessus ibi dormivisse. Tum Cacus pastor, fretus viribus, boves quosdam in speluncam caudis traxit aversos. Ubi Hercules, e somno excitātus, gregem aspexit et partem abesse sensit, pergit ad proximam speluncam; sed postquam boum vestigia foras versa vidit, confūsus gregem ex loco infesto amovēre coepit. Sed bovum mugītus ex speluncā audītus Herculem convertit. Tum Cacus, vi prohibēre eum conātus, Herculis clavā interficitur.
 
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ XVIII
Λέγεται ότι ο Ηρακλής οδήγησε τα βόδια του Γηρυόνη από την Ισπανία σε αυτόν τον τόπο, όπου αργότερα ο Ρωμύλος έχτισε τη Ρώμη (την πόλη Ρώμη). Λέγεται (αναφέρεται) ότι ο Ηρακλής ξεκούρασε τα βόδια κοντά στον Τίβερη ποταμό και ότι ο ίδιος κοιμήθηκε εκεί κουρασμένος από το δρόμο. Τότε ο βοσκός Κάκος, έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του, έσυρε από τις ουρές σε μια σπηλιά μερικά βόδια γυρισμένα ανάποδα. Όταν ο Ηρακλής, αφού ξύπνησε (ή σηκώθηκε από τον ύπνο), είδε το κοπάδι και κατάλαβε ότι έλειπε ένα μέρος, κατευθύνθηκε στη σπηλιά που ήταν πολύ κοντά του∙ αλλά όταν είδε τις πατημασιές των βοδιών στραμμένες προς τα έξω (ή ότι οι πατημασιές των βοδιών ήταν στραμμένες προς τα έξω), μπερδεμένος (ή επειδή βρέθηκε σε αμηχανία) άρχισε να απομακρύνει το κοπάδι από κείνο τον εχθρικό τόπο. Αλλά το μουγκρητό των βοδιών που ακούστηκε από τη σπηλιά έκανε τον Ηρακλή να γυρίσει προς τα πίσω. Τότε ο Κάκος, αφού προσπάθησε να τον εμποδίσει με τη βία, σκοτώθηκε από το ρόπαλο του Ηρακλή (Τότε ο Κάκος προσπάθησε να τον εμποδίσει με τη βία, αλλά ο Ηρακλής τον σκότωσε με το ρόπαλό του).
 
Συντακτική ανάλυση
Hercules boves Geryŏnis ex Hispaniā in eum locum adduxisse dicitur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
dicitur: ρήμα.
Hercules: υποκείμενο ρήματος.
adduxisse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο dicitur.
Hercules: υποκείμενο του απαρεμφάτου adduxisse (ταυτοπροσωπία). Το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου δεν επαναλαμβάνεται σε πτώση αιτιατική, επειδή το απαρέμφατο εξαρτάται από προσωπικό παθητικό λεκτικό ρήμα (άρση λατινισμού).
boves: αντικείμενο του απαρεμφάτου adduxisse.
Geryonis: γενική κτητική στο boves.
ex Hispania: εμπρόθετος προσδιορισμός της από τόπο κίνησης (απομάκρυνσης) στο adduxisse.
in locum: εμπρόθετος προσδιορισμός της προς τόπο κίνησης (κατεύθυνσης) στο adduxisse.
eum: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο locum.
 
ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit: δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο eum locum. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ubi, εκφέρεται με οριστική, γιατί εκφράζει κάτι το πραγματικό και χρόνου παρακειμένου condidit, καθώς αναφέρεται στο παρελθόν.
condidit: ρήμα.
Rōmulus: υποκείμενο ρήματος.
urbem: αντικείμενο στο condidit.
Rōmam: ομοιόπτωτος προσδιορισμός, επεξήγηση στο urbem.
postea: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο condidit.
ubi: επιρρηματικός προσδιορισμός της στάσης σε τόπο στο condidit.
 
Prope Tiberim fluvium Hercules boves refecisse fertur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
fertur: ρήμα.
Hercules: υποκείμενο ρήματος.
refecisse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο fertur.
Hercules: υποκείμενο του απαμεμφάτου refecisse (ταυτοπροσωπία). Το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου δεν επαναλαμβάνεται σε πτώση αιτιατική, επειδή το απαρέμφατο εξαρτάται από προσωπικό παθητικό λεκτικό ρήμα (άρση λατινισμού).
boves: αντικείμενο του απαρεμφάτου refecisse.
Prope Tiberim: εμπρόθετος προσδιορισμός τόπου (του πλησίον) στο refecisse.
fluvium: ομοιόπτωτος προσδιορισμός, παράθεση στο Tiberim.
 
et ipse de viā fessus ibi dormivisse (fertur): κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός. Συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη κύρια πρόταση με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et.
(fertur): εννοούμενο ρήμα.
ipse: υποκείμενο ρήματος.
dormivisse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο εννοούμενο fertur.
ipse: υποκείμενο του απαρεμφάτου dormivisse (ταυτοπροσωπία). Το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου δεν επαναλαμβάνεται σε πτώση αιτιατική, επειδή το απαρέμφατο εξαρτάται από προσωπικό παθητικό λεκτικό ρήμα (άρση λατινισμού).
ibi: επιρρηματικός προσδιορισμός της στάσης σε τόπο στο dormivisse.
fessus: επιρρηματικό κατηγορούμενο τρόπου στο ipse. [Λειτουργεί και ως επιρρηματική (αιτιολογική) μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος (ipse).]
de viā: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας (εξωτερικό αναγκαστικό αίτιο) στο fessus.
 
Tum Cacus pastor, fretus viribus, boves quosdam in speluncam caudis traxit aversos: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
traxit: ρήμα.
Cacus: υποκείμενο ρήματος.
boves: αντικείμενο στο traxit.
pastor: ομοιόπτωτος προσδιορισμός, παράθεση στο Cacus.
fretus: επιρρηματικό κατηγορούμενο τρόπου στο Cacus από το ρήμα κίνησης traxit.
viribus: (οργανική) αφαιρετική του μέσου στο fretus.
quosdam: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο boves.
in speluncam: εμπρόθετος προσδιορισμός της προς τόπο κίνησης (κατεύθυνσης) στο traxit.
caudis: αφαιρετική οργανική στο traxit.
aversos: επιθετική μετοχή. Εδώ λειτουργεί ως επίθετο και είναι επιρρηματικό κατηγορούμενο τρόπου στο boves από το ρήμα κίνησης traxit.
Tum: επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου στο traxit.
 
Ubi Hercules, e somno excitātus, gregem aspexit: Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το pergit. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο ubi και εκφέρεται με οριστική, διότι δηλώνει μόνο τον χρόνο και τίποτε άλλο· και χρόνου παρακειμένου, γιατί εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν.(Σύμφωνα με τις σημειώσεις του σχολικό βιβλίου, στη θεωρία του κειμένου 38 ( τ. Β΄, σελ. 106) αναφέρει: δηλώνεται μόνο ο χρόνος και τίποτα άλλο, ενώ σε άλλες προτάσεις π.χ. στις αιτιολογικές επισημαίνει πως η οριστική εκφράζει το αντικειμενικό-πραγματικό (αντικειμενική αιτιολογία).
aspexit: ρήμα.
Hercules: υποκείμενο ρήματος.
gregem: αντικείμενο στο aspexit.
excitātus: επιρρηματική χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος Hercules (δηλώνει το προτερόχρονο).
[Ανάλυση σε πρόταση: (αν θέλουμε να δηλώσουμε μόνο τον χρόνο) postquam/ut Hercules excitatus est (erat), (αν θέλουμε να δηλώσουμε τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στη μετοχή και το ρήμα) cum Hercules excitatus esset]
e somno: εμπρόθετος προσδιορισμός της κατάστασης στο excitātus.
 
et partem abesse sensit: Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το pergit. Συνδέεται παρατακτικά (με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et) με την προηγούμενη χρονική πρόταση και εκφέρεται με οριστική (δηλώνεται μόνο ο χρόνος) παρακειμένου, γιατί εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν.
sensit: ρήμα.
(Hercules): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος.
abesse: ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο sensit.
partem: υποκείμενο του απαρεμφάτου abesse (ετεροπροσωπία).
 
pergit ad proximam speluncam: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
pergit: ρήμα.
(Hercules): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος.
ad speluncam: εμπρόθετος προσδιορισμός της προς τόπο κίνησης (κατεύθυνσης) στο pergit.
proximam: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο speluncam.
 
 
sed confūsus gregem ex loco infesto amovēre coepit: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός. Συνδέεται παρατακτικά με τον αντιθετικό σύνδεσμο sed με την προηγούμενη κύρια.
coepit: ρήμα.
(Hercules): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος.
amovēre: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο coepit.
(Hercules): υποκείμενο του απαρεμφάτου amovēre (ταυτοπροσωπία).
gregem: αντικείμενο στο amovēre.
ex loco: εμπρόθετος προσδιορισμός της από τόπο κίνησης (της απομάκρυνσης) στο amovēre.
infesto: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο loco.
confūsus: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος (Hercules). Δηλώνει το προτερόχρονο.
[Ανάλυση σε πρόταση:
quod Hercules confusus erat (est) (αντικειμενική αιτιολογία)
quod Hercules confusus esset (αν θα θέλαμε να εκφράσουμε υποκειμενική αιτιολογία)
cum Hercules confusus esset (αν θα θέλαμε να δηλώσουμε το αποτέλεσμα εσωτερικής λογικής διεργασίας)]
 
postquam boum vestigia foras versa vidit: Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το coepit. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο postquam και εκφέρεται με οριστική (δηλώνεται μόνο ο χρόνος) παρακειμένου, γιατί εκφράζει το προτερόχρονο στο παρελθόν. Δηλώνει πραγματικό γεγονός.
vidit: ρήμα.
(Hercules): εννοούμενο υποκείμενο ρήματος.
vestigia: αντικείμενο στο vidit.
boum: γενική κτητική στο vestigia.
versa: μετοχή από το ρήμα vidit. Εδώ λειτουργεί ως κατηγορηματικός προσδιορισμός στο vestigia. [Έχει χαρακτηριστεί και ως κατηγορηματική μετοχή, όμως στα λατινικά δεν είναι συχνή η χρήση της. Όταν είναι εξαρτώμενη από ρήματα αίσθησης, όπως εδώ το video, αυτή είναι χρόνου ενεστώτα (βλ. και σχολική γραμματική §159.2). Εδώ όμως δεν έχουμε μετοχή ενεστώτα, αφού το versa είναι παρακείμενος].
foras: επιρρηματικός προσδιορισμός της κατεύθυνσης στο versa.
 
Sed bovum mugītus ex speluncā audītus Herculem convertit: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
convertit: ρήμα.
mugītus: υποκείμενο ρήματος.
Herculem: αντικείμενο στο convertit.
bovum: γενική υποκειμενική στο mugītus.
audītus: επιθετική μετοχή, συνημμένη στο mugītus, στο οποίο λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός (δηλώνει το προτερόχρονο).
[Ανάλυση σε πρόταση: qui auditus erat (est)]
ex speluncā: εμπρόθετος προσδιορισμός της προέλευσης στο audītus.
 
Tum Cacus, vi prohibēre eum conātus, Herculis clavā interficitur: κύρια πρόταση κρίσης, εκφέρεται με οριστική και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
interficitur: ρήμα.
Cacus: υποκείμενο ρήματος.
clavā: (οργανική) αφαιρετική του οργάνου στο interficitur.
Herculis: γενική κτητική στο clavā.
conātus: επιρρηματική χρονική-αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο Cacus (δηλώνει το προτερόχρονο).
[Ανάλυση σε πρόταση: cum Cacus conatus esset (με τον ιστορικό διηγηματικό cum, γιατί είναι χρονική, αλλά και δηλώνει μια σχέση αιτίου-αποτελέσματος)]
prohibēre: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο conatus.
Cacus: υποκείμενο του απαρεμφάτου prohibēre (ταυτοπροσωπία).
eum: αντικείμενο του απαρεμφάτου prohibēre.
vi: (οργανική) αφαιρετική του τρόπου στο prohibēre.
Tum: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο interficitur.
 
Πηγή συντακτικής ανάλυσης: study4exams.gr
 
Συντακτικές μετατροπές
 
1. Ανάλυση μετοχής σε πρόταση
 
excitātus: επιρρηματική χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος Hercules (δηλώνει το προτερόχρονο).
= postquam is e somno excitatus est (ή excitatus erat) ή cum is e somno excitatus esset
Διευκρινίσεις: Ο χρόνος της μετοχής είναι παρακείμενος, άρα δηλώνει το προτερόχρονο. Το ρήμα εξάρτησης (aspexit) είναι ιστορικού χρόνου. Γι’ αυτόν τον λόγο, για την ανάλυση χρησιμοποιούμε είτε τους χρονικούς συνδέσμους postquam / ut (ubi, simul) με οριστική παρακειμένου (ή υπερσυντελίκου), είτε το ιστορικό-διηγηματικό cum με υποτακτική υπερσυντελίκου (αν θέλουμε να δηλώσουμε τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στη μετοχή και το ρήμα).
 
versa: επιθετική μετοχή από το ρήμα vidit. Λειτουργεί ως κατηγορηματικός προσδιορισμός στο vestigia.
= quae (foras) versa erant
Διευκρινίσεις: Η επιθετική μετοχή εισάγεται με την κατάλληλη πτώση της αναφορικής αντωνυμίας qui, quae, quod σε ονομαστική πτώση, ανάλογα με το γένος (ουδέτερο) και τον αριθμό (πληθυντικός) του υποκειμένου της (vestigia). Η εκφορά της γίνεται πάντα με οριστική έγκλιση. Καθώς η μετοχή είναι παρακειμένου, δηλώνει προτερόχρονο σε σχέση με το ιστορικό ρήμα εξάρτησης (vidit), οπότε το ρήμα της πρότασης θα μπει σε υπερσυντέλικο (ή παρακείμενο).
 
confūsus (από το ρήμα confundo): επιρρηματική αιτιολογική μετοχή συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος (Hercules). Δηλώνει το προτερόχρονο.
= quod is confusus erat (Αντικειμενική αιτιολογία) ή quod Hercules confusus esset (αν θα θέλαμε να εκφράσουμε υποκειμενική αιτιολογία) ή cum is confusus esset (Αποτέλεσμα εσωτερικής διεργασίας)
Διευκρινίσεις: Εισάγεται με το quod (για αντικειμενική αιτιολογία) και εκφέρεται με οριστική έγκλιση. Εναλλακτικά, αν θεωρηθεί αποτέλεσμα εσωτερικής λογικής διεργασίας, εισάγεται με το cum και εκφέρεται με υποτακτική έγκλιση. Η μετοχή βρίσκεται σε χρόνο παρακείμενο (προτερόχρονο) και εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (coepit), άρα το ρήμα της αναλυμένης δευτερεύουσας θα είναι υπερσυντέλικος ή παρακείμενος.
 
audītus (από το ρήμα audio): επιθετική μετοχή, συνημμένη στο mugītus, στο οποίο λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός (δηλώνει το προτερόχρονο).
= qui ex spelunca auditus erat
Διευκρινίσεις: Η επιθετική μετοχή εισάγεται με αναφορική αντωνυμία (εδώ qui, καθώς το mugitus είναι αρσενικό ενικού) ως υποκείμενο της πρότασης. Εκφέρεται με οριστική έγκλιση. Ο χρόνος παρακείμενος της μετοχής δηλώνει το προτερόχρονο απέναντι στο ρήμα εξάρτησης convertit (το οποίο είναι ιστορικού χρόνου), οπότε το ρήμα μπαίνει στον υπερσυντέλικο (ή παρακείμενο).
 
conātus (από το αποθετικό ρήμα conor): επιρρηματική χρονική-αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο Cacus (δηλώνει το προτερόχρονο).
= postquam is vi prohibere eum conatus est ή cum is vi prohibere eum conatus esset
Διευκρινίσεις: Βάσει του γενικού κανόνα, ο παρακείμενος δηλώνει προτερόχρονο. Εξαρτάται από το ρήμα interficitur (ιστορικός ενεστώτας, ο οποίος λογίζεται ως ιστορικός χρόνος). Εφόσον έχουμε προτερόχρονο, η εισαγωγή γίνεται με postquam / ut (ubi, simul) και οριστική παρακειμένου ή με το ιστορικό cum και υποτακτική υπερσυντελίκου (δηλώνει μια σχέση αιτίου-αποτελέσματος).
 
2. Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική
 
ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit. = ubi postea urbs Roma a Romulo condita est.
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος (urbem) και η παράθεσή του (Romam) μετατράπηκαν σε υποκείμενο του παθητικού σε πτώση ονομαστική (urbs Roma).
- Το ρήμα μεταφέρθηκε στον ίδιο χρόνο και την ίδια έγκλιση της παθητικής φωνής (condita est), φροντίζοντας να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο.
- Το έμψυχο υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος (Romulus) μετατράπηκε σε εμπρόθετο ποιητικό αίτιο με την πρόθεση a/ab + αφαιρετική (a Romulo).
 
Tum Cacus pastor [...] boves quosdam in speluncam caudis traxit aversos. = Tum boves quidam aversi a Caco pastore in speluncam caudis tracti sunt.
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο (boves quosdam) και ο επιθετικός του προσδιορισμός (aversos) μεταφέρθηκαν σε πτώση ονομαστική (boves quidam aversi) για να λειτουργήσουν ως υποκείμενο.
- Το ρήμα μεταφέρθηκε στην παθητική φωνή, διατηρώντας τον χρόνο, τον αριθμό και το πρόσωπο σε συμφωνία με το υποκείμενο (tracti sunt).
- Το έμψυχο υποκείμενο (Cacus) και η παράθεσή του (pastor) έγιναν εμπρόθετο ποιητικό αίτιο (a Caco pastore).
 
Ubi Hercules, e somno excitātus, gregem aspexit... = Ubi grex ab Hercule, e somno excitato, aspectus est...
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο (gregem) μετατράπηκε στο υποκείμενο της παθητικής σύνταξης σε ονομαστική (grex).
- Το ρήμα (aspexit) έγινε παθητικό (aspectus est).
- Το έμψυχο υποκείμενο (Hercules) και η συνημμένη μετοχή που το προσδιορίζει (e somno excitatus) μεταφέρθηκαν σε πτώση αφαιρετική ως εμπρόθετο ποιητικό αίτιο (ab Hercule, e somno excitato).
 
Sed bovum mugītus ex speluncā audītus Herculem convertit. = Sed Hercules bovum mugitu ex spelunca audito conversus est.
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο σε αιτιατική (Herculem) μετατράπηκε σε υποκείμενο σε ονομαστική (Hercules).
- Το ρήμα έγινε παθητικό (convertitur), συμφωνώντας με το νέο υποκείμενο.
- Το άψυχο υποκείμενο (mugitus) και η συνημμένη μετοχή του (auditus) μετατράπηκαν σε απρόθετη αφαιρετική για να δηλώσουν το ποιητικό αίτιο (mugitu... audito).
 
3. Μετατροπή παθητικής σύνταξης σε ενεργητική
 
Tum Cacus [...] Herculis clavā interficitur. = Tum Herculis clava Cacum interficit.
Διευκρινίσεις:
- Το άψυχο ποιητικό αίτιο (clava) μετατράπηκε σε υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος σε ονομαστική πτώση.
- Το παθητικό ρήμα μεταφέρθηκε στον ίδιο χρόνο και έγκλιση της ενεργητικής φωνής (interficit), ώστε να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο.
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος (Cacus) μετατράπηκε σε αντικείμενο του ενεργητικού σε πτώση αιτιατική (Cacum).
 
4. Μετατροπή πλάγιου λόγου σε ευθύ
 
Hercules boves Geryŏnis ex Hispaniā in eum locum adduxisse dicitur, ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit. = Hercules boves Geryŏnis ex Hispaniā in eum locum adduxit, ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit.
Διευκρινίσεις:
- Στον πλάγιο λόγο έχουμε το ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (adduxisse), το οποίο εξαρτάται από το λεκτικό ρήμα παθητικής φωνής dicitur.
- Επειδή η εξάρτηση είναι από παθητικό ρήμα (σε περίπτωση ταυτοπροσωπίας), αίρεται ο λατινισμός και το υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται σε πτώση ονομαστική (Hercules).
- Κατά την τροπή στον ευθύ λόγο, το ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου μετατρέπεται στην αντίστοιχη κύρια πρόταση κρίσεως με οριστική παρακειμένου (adduxit).
- Η δευτερεύουσα αναφορική πρόταση (ubi postea... condidit) διατηρούσε την οριστική έγκλιση και στον πλάγιο λόγο, καθώς σε σπάνιες περιπτώσεις οι αναφορικές προτάσεις λειτουργούν ανεξάρτητα από τον πλάγιο λόγο. Επομένως, παραμένει αμετάβλητη.
 
Prope Tiberim fluvium Hercules boves refecisse fertur et ipse de viā fessus ibi dormivisse. = Prope Tiberim fluvium Hercules boves refecit et ipse de viā fessus ibi dormivit.
Διευκρινίσεις:
- Εδώ τα ειδικά απαρέμφατα παρακειμένου (refecisse, dormivisse), που συνιστούν τον πλάγιο λόγο, εξαρτώνται από το παθητικό ρήμα fertur.
- Για τον λόγο αυτό, τα υποκείμενα βρίσκονται σε ονομαστική πτώση (Hercules, ipse), έχουμε, δηλαδή, άρση του λατινισμού.  
- Στον ευθύ λόγο, τα απαρέμφατα τρέπονται στις αντίστοιχες οριστικές χρόνου παρακειμένου (refecit, dormivit).
 
partem abesse sensit... = Pars abest.
Διευκρινίσεις:
- Το ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα (abesse) εξαρτάται από το αισθητικό ρήμα ενεργητικής φωνής sensit.
- Επειδή το ρήμα εξάρτησης είναι ενεργητικό, το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου μπαίνει σε πτώση αιτιατική (partem).
- Στον ευθύ λόγο, το υποκείμενο μετατρέπεται σε ονομαστική (pars) και το απαρέμφατο ενεστώτα τρέπεται σε κύρια πρόταση κρίσεως με οριστική ενεστώτα (abest).
 
5. Μετατροπή ευθέος λόγου σε πλάγιο
 
Tum Cacus pastor, fretus viribus, boves quosdam in speluncam caudis traxit aversos. = Ovidius dicit tum Cacum pastorem, fretum viribus, boves quosdam in speluncam caudis traxisse aversos.
Διευκρινίσεις:
- Η κύρια πρόταση κρίσεως με οριστική τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο στον πλάγιο λόγο εξαρτώμενη από το λεκτικό ρήμα dicit.
- Επειδή η οριστική είναι χρόνου παρακειμένου (traxit), μετατρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (traxisse).
- Το υποκείμενο (Cacus pastor) και οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί του (fretus) μπαίνουν υποχρεωτικά σε πτώση αιτιατική (Cacum pastorem, fretum), εφόσον εξαρτώνται από το ενεργητικό ρήμα dicit.
 
Sed bovum mugītus ex speluncā audītus Herculem convertit. = Ovidius narrat sed bovum mugitum ex speluncā auditum Herculem convertisse.
Διευκρινίσεις:
- Η κύρια πρόταση κρίσεως με οριστική παρακειμένου (convertit) τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο παρακειμένου (convertisse).
- Το υποκείμενο σε ονομαστική (mugitus) και η συνημμένη του μετοχή (auditus) μετατρέπονται σε αιτιατική (mugitum, auditum), λόγω της εξάρτησής τους από ενεργητικό ρήμα (λατινισμός).
 
6. Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή
 
postquam boum vestigia foras versa vidit, confūsus gregem ex loco infesto amovēre coepit. = (boum) vestigiis foras versis visis
Διευκρινίσεις:
Ρήμα: Το ρήμα της πρότασης είναι το vidit, το οποίο βρίσκεται σε ενεργητικό παρακείμενο. Για να συμπτυχθεί, θα μετατραπεί σε μετοχή παθητικού παρακειμένου (visus, -a, -um).
Αντικείμενο (νέο υποκείμενο): Το άμεσο αντικείμενο του ρήματος είναι το vestigia. Επειδή η λέξη vestigia δεν αποτελεί όρο (π.χ. υποκείμενο ή αντικείμενο) της πρότασης στην οποία θα ενταχθεί (εκεί το ρήμα είναι το coepit), η μετοχή παθητικού παρακειμένου και το νέο υποκείμενό της θα δημιουργήσουν αφαιρετική απόλυτη. Άρα θα γίνει vestigiis visis (μαζί με τους προσδιορισμούς: vestigiis foras versis visis).
Υποκείμενο (ποιητικό αίτιο): Το υποκείμενο του vidit είναι ο Ηρακλής, ο οποίος αποτελεί ταυτόχρονα και το υποκείμενο της πρότασης στην οποία ενσωματώνεται η μετοχή (coepit). Σύμφωνα με τη θεωρία, το υποκείμενο της αρχικής πρότασης τρέπεται σε ποιητικό αίτιο μόνο όταν δεν αποτελεί όρο της πρότασης στην οποία ενσωματώνεται. Συνεπώς, εδώ δεν προσθέτουμε ποιητικό αίτιο.
 
Ubi Hercules, e somno excitātus, gregem aspexit et partem abesse sensit, pergit ad proximam speluncam = Hercules, e somno excitatus, grege aspecto, pergit ad proximam speluncam
Διευκρινίσεις:
Ρήμα: Το ρήμα aspexit είναι σε ενεργητικό παρακείμενο. Θα τραπεί σε παθητική σύνταξη, με τη χρήση μετοχής παθητικού παρακειμένου (aspectus, -a, -um).
Αντικείμενο (νέο υποκείμενο): Το άμεσο αντικείμενο είναι το gregem. Επειδή το gregem δεν αποτελεί όρο της πρότασης του ρήματος pergit, θα δημιουργηθεί αφαιρετική απόλυτη. Άρα προκύπτει ο τύπος grege aspecto.
Υποκείμενο (ποιητικό αίτιο): Το υποκείμενο της πρότασης είναι ο Hercules. Ο Hercules αποτελεί ήδη το υποκείμενο της κύριας πρότασης (pergit), οπότε δεν τρέπεται σε ποιητικό αίτιο.
 
Hercules boves Geryŏnis ex Hispaniā in eum locum adduxisse dicitur, ubi postea Rōmulus urbem Rōmam condidit. = urbe Roma a Romulo (postea) condita
Διευκρινίσεις:
Ρήμα: Το ρήμα condidit βρίσκεται σε ενεργητικό παρακείμενο. Για να δηλωθεί το προτερόχρονο, θα μετατραπεί σε μετοχή παθητικού παρακειμένου (conditus, -a, -um).
Αντικείμενο (νέο υποκείμενο): Το άμεσο αντικείμενο της πρότασης είναι το urbem (Romam). Επειδή δεν αποτελεί όρο της πρότασης στην οποία εντάσσεται (η οποία έχει ρήμα το dicitur), θα τεθεί σε πτώση αφαιρετική, σχηματίζοντας αφαιρετική απόλυτη. Άρα προκύπτει το urbe (Roma) condita.
Υποκείμενο (ποιητικό αίτιο): Το υποκείμενο του ρήματος είναι ο Romulus. Ο Romulus δεν αποτελεί όρο (υποκείμενο/αντικείμενο) της πρότασης στην οποία ενσωματώνεται η μετοχική φράση. Επομένως, το έμψυχο αυτό υποκείμενο πρέπει να τραπεί σε ποιητικό αίτιο με την πρόθεση ab/a + αφαιρετική. Άρα προκύπτει το a Romulo.
 
7. Ανάλυση ομοιόπτωτου προσδιορισμού σε πρόταση
 
Tiberim fluvium = Prope Tiberim, qui fluvius est, ...
Διευκρινίσεις: Το fluvium είναι παράθεση στο Tiberim. Ο προσδιορισμός είναι αρσενικού γένους και ενικού αριθμού. Άρα η αντωνυμία στην ονομαστική θα είναι qui. Το fluvium μετατρέπεται σε ονομαστική για να λειτουργήσει ως κατηγορούμενο: fluvius. Το ρήμα εξάρτησης είναι το fertur, το οποίο βρίσκεται σε Ενεστώτα (αρκτικός χρόνος). Επομένως, το ρήμα sum θα μπει σε ενεστώτα, γ΄ ενικό πρόσωπο: est.
 
Cacus pastor = Tum Cacus, qui pastor erat, ...
Διευκρινίσεις: Το pastor είναι παράθεση στο υποκείμενο Cacus. Είναι αρσενικού γένους και ενικού αριθμού, άρα χρησιμοποιούμε την αντωνυμία qui. Το ρήμα εξάρτησης είναι το traxit, που βρίσκεται σε Παρακείμενο (ιστορικός χρόνος). Έτσι, το ρήμα sum μπαίνει σε παρατατικό, γ΄ ενικό πρόσωπο: erat.
 
proximam speluncam = ...pergit ad speluncam, quae proxima est (ή erat).
Διευκρινίσεις: Το επίθετο proximam λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός στο speluncam. Το ουσιαστικό είναι θηλυκό και ενικού αριθμού, άρα η αντωνυμία στην ονομαστική είναι quae. Το proximam μετατρέπεται σε ονομαστική: proxima. Το ρήμα εξάρτησης είναι το pergit. Μορφολογικά είναι Ενεστώτας (αρκτικός χρόνος), οπότε το sum κανονικά μπαίνει σε ενεστώτα: est. (Σημείωση: Αν το pergit θεωρηθεί ιστορικός ενεστώτας λόγω της αφήγησης, μπορεί να δικαιολογηθεί και η χρήση παρατατικού: erat).
 
8. Εισαγωγή δευτερεύουσας με τον ιστορικό-διηγηματικό cum
 
Ubi Hercules, e somno excitātus, gregem aspexit et partem abesse sensit, pergit ad proximam speluncam; = Cum Hercules, e somno excitatus, gregem aspexisset et partem abesse sensisset, pergit ad proximam speluncam.
Διευκρινίσεις:
- Ο ιστορικός/διηγηματικός cum, ο οποίος χρησιμοποιείται για διηγήσεις του παρελθόντος και υπογραμμίζει τη βαθύτερη αιτιώδη σχέση (αίτιο-αιτιατό) μεταξύ των δύο προτάσεων.
- Επειδή η πρόταση εξάρτησης (pergit) λειτουργεί ως ιστορικός ενεστώτας (ιστορικός χρόνος) και η χρονική πρόταση δηλώνει το προτερόχρονο, εφαρμόζοντας την ακολουθία των χρόνων, τα ρήματα των χρονικών προτάσεων πρέπει να τεθούν σε Υποτακτική Υπερσυντελίκου.