Η πολιτική της λιτότητας και της «συστηματοποίησης» του Τσαουσέσκου (1984-1988)

ΡΟΥΜΑΝΙΑ
 
1) Η πολιτική της λιτότητας και της «συστηματοποίησης» του Τσαουσέσκου (1984-1988).
 
     Η ημιανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του Τσαουσέσκου είχε ως αποτέλεσμα τη χορήγηση δανείων από τη Δύση για την ανάπτυξη της βιομηχανίας της Ρουμανίας. Κινούμενος στο πνεύμα της οικονομικής φιλοσοφίας των Φιλελευθέρων της δεκαετίας του ‘20, ο Τσαουσέσκου έδωσε έμφαση στη βαριά βιομηχανία. Τεράστια ποσά επενδύθηκαν στην πετρελαϊκή και χημική βιομηχανία όπως και στη μεταλλουργία, ενώ παραμελήθηκε η αγροτική παραγωγή και η βιομηχανία καταναλωτικών αγαθών. Αλλά η Ρουμανία δεν είχε τα αναγκαία πετρελαϊκά αποθέματα και αγόραζε πετρέλαιο από το Ιράν και χώρες του Τρίτου Κόσμου. Όταν στα μέσα της δεκαετίας του ‘70 αυξήθηκε η τιμή του πετρελαίου, η Ρουμανία αγόραζε λιγότερο αργό πετρέλαιο που το επεξεργαζόταν και το πουλούσε ως βενζίνη στη διεθνή αγορά. Στο μεταξύ τα εξαγώγιμα πετροχημικά προϊόντα της Ρουμανίας δεν είχαν ζήτηση στη διεθνή αγορά. Έτσι, δεν εισέρρεαν εισοδήματα σε σκληρό συνάλλαγμα. Η παραγωγή έπεσε και οι εξαγωγές μειώθηκαν. Το εξωτερικό χρέος της Ρουμανίας ανήλθε στις αρχές της δεκαετίας του '80 σε 13 δις δολάρια. Η χορήγηση των δανείων σταμάτησε και οι δυτικές τράπεζες απαίτησαν την εξόφληση του ρουμανικού χρέους.
     Ο Τσαουσέσκου κατέφυγε σε μέτρα πρωτοφανούς αυστηρής λιτότητας (διανομή τροφίμων με δελτίο, περικοπές στη χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας, περικοπές μισθών), προκαλώντας κοινωνικές αντιδράσεις. Το βιοτικό επίπεδο των Ρουμάνων έπεσε αι σθητά. Στις 15 Νοεμβρίου 1987 εργάτες στο Μπρασόφ προέβησαν στις πρώτες διαδηλώσεις δυσαρέσκειας, διαμαρτυρόμενοι για τη μείωση των ισχνών μισθών τους. Το καθεστώς αδιαφόρησε για τα αιτήματα των εργατών και, το σπουδαιότερο, αγνόησε την Περεστρόικα του Γκορμπατσώφ. Στις 12 Απριλίου 1989, σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, ο Τσαουσέσκου ανακοίνωσε ότι το εξωτερικό χρέος της χώρας ξοφλήθηκε και ότι οι πολίτες θα μπορούσαν να προσδοκούν ένα καλύτερο μέλλον. Αλλά η αξιοπιστία του Τσαουσέσκου είχε κλονιστεί ανεπανόρθωτα. Ήταν κοινό γνώρισμα των κομμουνιστικών κρατών ότι δεν κατόρθωσαν να εξελιχθούν σε αυτάρκεις βιομηχανικές κοινωνίες.    Η Ρουμανία είχε φυσικό πλούτο, αλλά στο πλαίσιο μιας διευθυνόμενης οικονομίας, χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό και το εξειδικευμένο προσωπικό, τα βιομηχανικά της είδη δεν ήταν ανταγωνιστικά στη διεθνή αγορά και διοχετεύονταν σε χώρες του τρίτου κόσμου. Η κολλεκτιβοποίηση της αγροτικής οικονομίας οδήγησε στην πτώση της αγροτικής παραγωγής και στην ερήμωση της υπαίθρου. Ο χωρικός δεν είχε λόγους να εργασθεί στα κρατικά αγροκτήματα, χωρίς το ανάλογο κέρδος. Τελικά η Ρουμανία εξαναγκάσθηκε να στραφεί προς τη Σοβιετική Ένωση για τις πρώτες ύλες, η οποία απαίτησε την καταβολή μετατρέψιμου συναλλάγματος.
     Τα κατασταλτικά μέτρα του Τσαουσέσκου εναντίον της ουγγρικής μειονότητας προκάλεσαν επίσης αντιδράσεις στη Δύση. Η Ρουμανία του Γκεοργκίου-Ντεζ είχε αναγνωρίσει το 1952 μια αυτόνομη ουγγρική περιοχή στη Βόρεια Τρανσυλβανία. Η αυτονομία ήταν βασικά πολιτιστική (αναγνώριση της ισοτιμίας της ουγγρικής γλώσσας, επιγραφές στη ρουμανική και ουγγρική, ίδρυση ουγγρικού Πανεπιστημίου στο Κλουζ). Αλλά μετά το 1956, λόγω του φόβου επίδρασης των γεγονότων της Ουγγαρίας στους Ούγγρους της Τρανσυλβανίας, η Ρουμανία σταδιακά καταργούσε την αυτόνομη ουγγρική περιοχή, συρρικνώνοντας τα δικαιώματα των Ούγγρων. Το ουγγρικό πανεπιστήμιο στο Κλουζ συγχωνεύτηκε με το ρουμανικό. Με διοικητικές μεταρρυθμίσεις (1967/68) οι Ούγγροι διασκορπίστηκαν στις διάφορες κομητείες. Κύριος στόχος του Βουκουρεστίου ήταν η διάσπαση των Ούγγρων και η μετατροπή τους από πλειοψηφία σε μειοψηφία σε ορισμένες περιοχές. Το 1988 ο Τσαουσέσκου εγκαινίασε το πρόγραμμα της λεγόμενης «συστηματοποίησης», όπως ο Χρουστσώφ στη δεκαετία του ‘50. Υπανάπτυκτα ή αραιοκατοικημένα χωριά θα ισοπεδώνονταν και θα μετατρέπονταν σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, οι άνθρωποι θα εξαναγκάζονταν να μετοικήσουν σε πυκνοκατοικημένες περιοχές σε νέες οικίες. Μέχρι το 2000 προβλεπόταν η καταστροφή 7000 χωριών και η εξασφάλιση 300.000 εκταρίων καλλιεργήσιμης γης. Παρόλο που το μέτρο έθιγε και ρουμανικά χωριά, περισσότερο επλήγησαν τα ουγγρικά χωριά στην Τρανσυλβανία. Με την καταστροφή των παραδοσιακών ουγγρικών χωριών, των εκκλησιών και των νεκροταφείων, θα εξαλείφονταν τα ουγγρικά πολιτιστικά μνημεία. Η εξαναγκαστική μετοίκηση Ούγγρων χωρικών σε ρουμανικές περιοχές ενείχε τον κίνδυνο της αφομοίωσης. Περίπου 20.000 Ούγγροι της Τρανσυλβανίας μετανάστευσαν στην Ουγγαρία στο πρώτο εξάμηνο του 1988. Με μια μεγάλη διαδήλωση στη Βουδαπέστη, στις 27 Ιουνίου 1988, καταδίκασαν την «πολιτική της μπουλντόζας» του Τσαουσέσκου. Αμέσως η Ρουμανία έκλεισε το ουγγρικό προξενείο στο Κλουζ-Ναπόκα.
 
2) Η λαϊκή εξέγερση του Δεκεμβρίου 1989 και η εκτέλεση του Τσαουσέσκου.
 
     Το καθεστώς συνέχισε να παραμένει σκληρό. Το βιοτικό επίπεδο των Ρουμάνων ήταν αξιοθρήνητο. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου, η ανατροπή του Ζίφκωφ στη Βουλγαρία, η «βελούδινη επανάσταση» στην Τσεχοσλοβακία επέδρασαν ωστόσο και στη Ρουμανία. Η σπίθα της εξέγερσης άναψε στην Τιμισοάρα, όταν στις 16 Δεκεμβρίου Ούγγροι πολίτες διαμαρτυρήθηκαν έντονα για την απαγωγή από τις ρουμανικές αρχές του Ούγγρου προτεστάντη ιερέα, Λάζλο Τέκες, ο οποίος ασκούσε κριτική στο καθεστώς του Τσαουσέσκου. Στις 21 Δεκεμβρίου 1989 ο Τσαουσέσκου οργάνωσε μια ογκώδη διαδήλωση στο Βουκουρέστι για να καταδικάσει «τρομοκρατικές ομάδες» και να υποσχεθεί βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των πολιτών. Αλλά οι οργισμένες μάζες, με τη συνδρομή του στρατού, εξεγέρθηκαν και το καθεστώς κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος. Ο στρατός, δυσαρεστημένος από τη χρόνια ποδηγέτησή του από τον Τσαουσέσκου και την υποχρέωσή του να εκτελεί αγγαρείες, στάθηκε στο πλευρό του εξεγερμένου λαού. Μόνο η κρατική ασφάλεια υπερασπίστηκε τον Τσαουσέσκου. Ο Τσαουσέσκου και η γυναίκα του Έλενα συνελήφθησαν, «δικάστηκαν» και εκτελέστηκαν αμέσως. Σήμερα είναι γνωστό ότι οι ουγγρικές μυστικές υπηρεσίες είχαν ανάμιξη στα γεγονότα του Δεκεμβρίου στη Ρουμανία. Επίσης μια ομάδα πρώην συνεργατών του Τσαουσέσκου, οι οποίοι είχαν περιέλθει σε δυσμένεια, συγκρότησαν μια επιτροπή, «Το Μέτωπο της Εθνικής Σωτηρίας», για την ανατροπή του. Η επιτροπή αυτή υπό τον Ίωνα Ιλιέσκου είχε ουσιαστικό ρόλο στην υποδαύλιση της εξέγερσης του Δεκεμβρίου του 1989.
 
ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΣΦΕΤΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΟΜΟΣ Β΄
ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1919-1989)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΒΑΝΙΑΣ