Αδίδακτο κείμενο: Λυσίας, Κατά Ἑρατοσθένους §§5-7 [Συντακτική ανάλυση]

 

Αδίδακτο κείμενο: Λυσίας, Κατά Ἑρατοσθένους §§5-7 [Συντακτική ανάλυση]   

(έκδ. του Albini, U. Φλωρεντία: Sansoni, 1955)

Ο ρήτορας Λυσίας κατηγορεί τον Ερατοσθένη, έναν από τους Τριάκοντα Τυράννους, ότι προκάλεσε τον φόνο του αδελφού του, του Πολέμαρχου. Ο λόγος εκφωνήθηκε το 403 π.Χ. από τον ίδιο τον ρήτορα.

 

Ἑπειδή δ’ οἱ τριάκοντα πονηροί [μέν] καί συκοφάνται ὄντες εἰς τήν ἀρχήν κατέστησαν, φάσκοντες χρῆναι τῶν ἀδίκων καθαράν ποιῆσαι τήν πόλιν καί τούς λοιπούς πολίτας ἐπ’ ἀρετήν καί δικαιοσύνην τραπέσθαι, [καί] τοιαῦτα λέγοντες οὐ τοιαῦτα ποιεῖν ἐτόλμων, ὡς ἐγώ περί τῶν ἐμαυτοῦ πρῶτον εἰπών καί περί τῶν ὑμετέρων ἀναμνῆσαι πειράσομαι. Θέογνις γὰρ καὶ Πείσων ἔλεγον ἐν τοῖς τριάκοντα περὶ τῶν μετοίκων, ὡς εἶέν τινες τῇ πολιτείᾳ ἀχθόμενοι· καλλίστην οὖν εἶναι πρόφασιν τιμωρεῖσθαι μέν δοκεῖν, τῷ δ’ ἔργῳ χρηματίζεσθαι· πάντως δέ τήν μέν πόλιν πένεσθαι τήν ἀρχήν <δέ> δεῖσθαι χρημάτων. Καί τούς ἀκούοντας οὐ χαλεπῶς ἔπειθον· ἀποκτιννύναι μέν γάρ ἀνθρώπους περί οὐδενός ἡγοῦντο, λαμβάνειν δέ χρήματα περί πολλοῦ ἐποιοῦντο. Ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς δέκα συλλαβεῖν, τούτων δέ δύο πένητας, ἵνα αὐτοῖς ᾖ πρός τούς ἄλλους ἀπολογία, ὡς οὐ χρημάτων ἕνεκα ταῦτα πέπρακται, ἀλλά συμφέροντα τῇ πολιτείᾳ γεγένηται, ὥσπερ τι τῶν ἄλλων εὐλόγως πεποιηκότες.

 

εἰς τὴν ἀρχὴν κατέστησαν: κατέλαβαν την εξουσία

ἄχθομαί τινι: στενοχωριέμαι, δυσανασχετώ με κάποιον/κάτι

πάντως: τελείως, εντελώς

ἀποκτιννύναι <ἀποκτίννυμι: φονεύω

ὥσπερ (πεποιηκότες): λες και είχαν κάνει

 

Μετάφραση

Όταν, λοιπόν, οι Τριάκοντα, που ήταν διεφθαρμένοι και συκοφάντες, κατέλαβαν την εξουσία, διατείνονταν πως έπρεπε να καθαρίσουν την πόλη από τους άδικους και να στρέψουν τους υπόλοιπους πολίτες προς την αρετή και τη δικαιοσύνη. Αν και έλεγαν τέτοια, δεν τολμούσαν να κάνουν τα ίδια στην πράξη, όπως ακριβώς θα προσπαθήσω να σας υπενθυμίσω εγώ, αφού μιλήσω πρώτα για τα δικά μου παθήματα και ύστερα για τα δικά σας. Διότι ο Θέογνις και ο Πείσων έλεγαν στη συνέλευση των Τριάκοντα σχετικά με τους μετοίκους ότι (δήθεν) υπήρχαν κάποιοι που ήταν δυσαρεστημένοι με το πολίτευμα. (Έλεγαν) λοιπόν πως ήταν μια εξαιρετική αφορμή να φαίνονται από τη μια μεριά ότι τους τιμωρούν, ενώ στην πραγματικότητα να πλουτίζουν (να γεμίζουν τα ταμεία τους)· και βέβαια (έλεγαν) ότι η μεν πόλη ήταν φτωχή και η κυβέρνηση είχε ανάγκη από χρήματα. Και έπειθαν τους ακροατές τους χωρίς δυσκολία· γιατί το να θανατώνουν ανθρώπους το θεωρούσαν ασήμαντο πράγμα, ενώ το να αρπάζουν χρήματα το θεωρούσαν πολύ σπουδαίο. Αποφάσισαν, λοιπόν, να συλλάβουν δέκα (μετοίκους), και ανάμεσα σε αυτούς δύο φτωχούς, ώστε να έχουν μια δικαιολογία απέναντι στους άλλους, ότι (δήθεν) αυτά δεν έγιναν για τα χρήματα, αλλά έγιναν επειδή συνέφεραν το πολίτευμα, σαν να είχαν πράξει δήθεν κάποιο από τα άλλα έργα τους με λογική (και δικαιοσύνη).

 

Συντακτική ανάλυση

Ἑπειδή δ’ οἱ τριάκοντα πονηροί [μέν] καί συκοφάνται ὄντες εἰς τήν ἀρχήν κατέστησαν, φάσκοντες χρῆναι τῶν ἀδίκων καθαράν ποιῆσαι τήν πόλιν καί τούς λοιπούς πολίτας ἐπ’ ἀρετήν καί δικαιοσύνην τραπέσθαι,

Δευτερεύουσα χρονική πρόταση

κατέστησαν: Ρήμα. οἱ τριάκοντα: Υποκείμενο ρήματος. εἰς τήν ἀρχήν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κατάστασης (μεταφορικά). ὄντες: Αναφορική μετοχή στο υποκείμενο του ρήματος. πονηροί καί συκοφάνται: Κατηγορούμενα στο υποκείμενο της μετοχής. φάσκοντες: Εναντιωματική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. χρῆναι: Αντικείμενο μετοχής, ειδικό απαρέμφατο (απρόσωπο). ποιῆσαι: Υποκείμενο απρόσωπου απαρεμφάτου, τελικό απαρέμφατο. αὐτοὺς (εννοείται): Υποκείμενο του απαρεμφάτου ποιῆσαι σε πτώση αιτιατική (ετεροπροσωπία ως προς το χρῆναι, αλλά νοηματικά ταυτίζεται με τους Τριάκοντα). τήν πόλιν: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ποιῆσαι. καθαράν: Κατηγορούμενο του αντικειμένου (πόλιν). τῶν ἀδίκων: Γενική αντικειμενική μέσω του επιθέτου καθαράν.

τραπέσθαι: Υποκείμενο του απρόσωπου απαρεμφάτου χρῆναι, τελικό απαρέμφατο. αὐτοὺς (εννοείται): Υποκείμενο του απαρεμφάτου ποιῆσαι σε πτώση αιτιατική (ετεροπροσωπία ως προς το χρῆναι). τούς πολίτας: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. λοιπούς: Επιθετικός προσδιορισμός στο πολίτας. ἐπ’ ἀρετήν και (ἐπί) δικαιοσύνην: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει κατεύθυνση.

 

τοιαῦτα λέγοντες οὐ τοιαῦτα ποιεῖν ἐτόλμων

Κύρια πρόταση

οὐ ἐτόλμων: Ρήμα. οἱ τριάκοντα: Υποκείμενο ρήματος. ποιεῖν: Αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία με το ρήμα). τοιαῦτα: Σύστοιχο αντικείμενο απαρεμφάτου. λέγοντες: Εναντιωματική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. τοιαῦτα: Σύστοιχο αντικείμενο μετοχής.

 

ὡς ἐγώ περί τῶν ἐμαυτοῦ πρῶτον εἰπών καί περί τῶν ὑμετέρων ἀναμνῆσαι πειράσομαι

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική τρόπου

πειράσομαι: Ρήμα. ἐγώ: Υποκείμενο. ἀναμνῆσαι: Αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία με το ρήμα). ὑμᾶς (εννοείται): Αντικείμενο στο απαρέμφατο ἀναμνῆσαι. εἰπών: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πρῶτον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. περί τῶν ἐμαυτοῦ καί περί τῶν ὑμετέρων: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της αναφοράς.

 

Θέογνις γαρ και Πείσων ἔλεγον ἐν τοῖς τριάκοντα περί τῶν μετοίκων

Κύρια πρόταση

ἔλεγον: Ρήμα. Θέογνις καί Πείσων: Υποκείμενα ρήματος. περί τῶν μετοίκων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. ἐν τοῖς τριάκοντα: Εμπρόθετος προσδιορισμός τόπου.

 

ὡς εἶέν τινες τῇ πολιτείᾳ ἀχθόμενοι

Δευτερεύουσα ειδική πρόταση

εἶέν: Ρήμα. τινες: Υποκείμενο ρήματος. ἀχθόμενοι: Αναφορική μετοχή ως κατηγορούμενο στο υποκείμενο μέσω του συνδετικού ρήματος. τῇ πολιτείᾳ: Αντικείμενο της μετοχής.

 

καλλίστην οὖν εἶναι πρόφασιν τιμωρεῖσθαι μέν δοκεῖν, τῷ δ’ ἔργῳ χρηματίζεσθαι

Κύρια πρόταση

ἔλεγον: Ρήμα (εννοείται). Θέογνις καί Πείσων: Υποκείμενα ρήματος (εννοούνται). πρόφασιν εἶναι: Αντικείμενο ρήματος, ειδικό απαρέμφατο (συνιστά απρόσωπη έκφραση). δοκεῖν: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο απρόσωπης έκφρασης. τιμωρεῖσθαι: Υποκείμενο του δοκεῖν, ειδικό απαρέμφατο. τῷ ἔργῳ: Δοτική του τρόπου στο απαρέμφατο χρηματίζεσθαι. χρηματίζεσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο απρόσωπης έκφρασης. καλλίστην: Επιθετικός προσδιορισμός στο πρόφασιν.

 

πάντως δέ τήν μέν πόλιν πένεσθαι τήν ἀρχήν <δέ> δεῖσθαι χρημάτων

Κύρια πρόταση

ἔλεγον: Ρήμα (εννοείται). Θέογνις καί Πείσων: Υποκείμενα ρήματος (εννοούνται). πένεσθαι & δεῖσθαι: Ειδικά απαρέμφατα ως αντικείμενα του ρήματος. τήν πόλιν: Υποκείμενο απαρεμφάτου πένεσθαι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. τήν ἀρχήν: Υποκείμενο του απαρεμφάτου δεῖσθαι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. χρημάτων: Αντικείμενο απαρεμφάτου δεῖσθαι. πάντως: Επιρρηματικός προσδιορισμός τρόπου (δηλώνει βεβαιότητα).

 

Καί τούς ἀκούοντας οὐ χαλεπῶς ἔπειθον

Κύρια πρόταση

ἔπειθον: Ρήμα. Θέογνις καί Πείσων: Υποκείμενα ρήματος (εννοούνται). τούς ἀκούοντας: Αντικείμενο ρήματος, επιθετική μετοχή. οὐ χαλεπῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός τρόπου.

 

ἀποκτιννύναι μέν γάρ ἀνθρώπους περί οὐδενός ἡγοῦντο,

Κύρια πρόταση

ἡγοῦντο: Ρήμα. οὗτοι (ενν. οἱ τριάκοντα): Υποκείμενο. ἀποκτιννύναι: Αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία με το ρήμα). ἀνθρώπους: Αντικείμενο απαρεμφάτου. περί οὐδενός: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει αξία.

 

λαμβάνειν δέ χρήματα περί πολλοῦ ἐποιοῦντο.

Κύρια πρόταση

ἐποιοῦντο: Ρήμα. οὗτοι (ενν. οἱ τριάκοντα): Υποκείμενο. λαμβάνειν: Αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο (ταυτοπροσωπία με το ρήμα). χρήματα: Αντικείμενο απαρεμφάτου.  περί πολλοῦ: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει αξία.

 

Ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς δέκα συλλαβεῖν, τούτων δέ δύο πένητας

Κύρια πρόταση

Ἔδοξεν: Ρήμα (απρόσωπο). συλλαβεῖν: Υποκείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο. αὐτοὺς: Υποκείμενο απαρεμφάτου σε αιτιατική μέσω της δοτικής προσωπικής. αὐτοῖς: Δοτική προσωπική στο ρήμα. δέκα: Σύστοιχο αντικείμενο στο απαρέμφατο συλλαβεῖν (εννοείται μετοίκους). δύο: Επιμεριστική παράθεση στο δέκα. τούτων: Γενική διαιρετική. πένητας: Επιθετικός προσδιορισμός στο δύο.

 

ἵνα αὐτοῖς ᾖ πρός τούς ἄλλους ἀπολογία

Δευτερεύουσα τελική πρόταση

ᾖ: Ρήμα. ἀπολογία: Υποκείμενο ρήματος. αὐτοῖς: Δοτική προσωπική κτητική στο ἀπολογία. πρός τούς ἄλλους: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς.

 

ὡς οὐ χρημάτων ἕνεκα ταῦτα πέπρακται

Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση στο ἀπολογία

οὐ πέπρακται: Ρήμα. ταῦτα: Υποκείμενο ρήματος (αττική σύνταξη). χρημάτων ἕνεκα: Εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού.

 

ἀλλά συμφέροντα τῇ πολιτείᾳ γεγένηται

Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση στο ἀπολογία

γεγένηται: Ρήμα. ταῦτα: Εννοούμενο υποκείμενο ρήματος (αττική σύνταξη). συμφέροντα: Κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο (κατηγορηματική μετοχή που έχει πάρει θέση επιθέτου/κατηγορουμένου). τῇ πολιτείᾳ: Δοτική αντικειμενική (ή προσωπική χαριστική) στο συμφέροντα.

 

ὥσπερ τι τῶν ἄλλων εὐλόγως πεποιηκότες

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική του τρόπου

πεποιηκότες: Υποθετική μετοχή (με το ὥσπερ δηλώνει παρομοίωση με κάτι το υποθετικό: «σαν να είχαν κάνει...»). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο γεγένηται. οὗτοι (ενν. οἱ τριάκοντα): Υποκείμενο της μετοχής. τι: Αντικείμενο της μετοχής πεποιηκότες. τῶν ἄλλων: Γενική διαιρετική στο τι. εὐλόγως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στη μετοχή.