Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 19 (XIX) [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]

 
Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 19 (XIX) [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]
 
Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΙΛΙΝΑ
Marco Tullio Cicerōne et Gaio Antōnio consulibus, Lucius Sergius Catilīna, nobilissimi generis vir sed ingenii pravissimi, contra rem publicam coniurāvit. Eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant. Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est. Socii eius deprehensi sunt et in carcere strangulāti sunt. Ab Antōnio, altero consule, Catilīna ipse cum exercitu suo, proelio victus, interfectus est. Gaius Sallustius tradit multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse.
 
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ XIX
Όταν ήταν ύπατοι ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρωνας και ο Γάιος Αντώνιος, ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας, άνδρας από πολύ αριστοκρατική γενιά αλλά με χαρακτήρα πάρα πολύ διεστραμμένο, συνωμότησε εναντίον του κράτους. Αυτόν ακολούθησαν μερικοί επιφανείς αλλά αχρείοι άνδρες. Ο Κατιλίνας εκδιώχθηκε από τον Κικέρωνα από τη Ρώμη. Οι σύντροφοί του συνελήφθησαν και στραγγαλίστηκαν στη φυλακή. Ο ίδιος ο Κατιλίνας, με τον στρατό του, νικήθηκε από τον Αντώνιο, τον άλλο ύπατο στη μάχη και φονεύθηκε. Ο Γάιος Σαλλούστιος παραδίδει ότι στην ίδια την τόσο φονική (φονικότατη) μάχη φονεύθηκαν ακόμη πολλοί Ρωμαίοι στρατιώτες και πολλοί (άλλοι) τραυματίστηκαν βαριά.
 
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Marco Tullio Cicerōne et Gaio Antōnio consulibus, Lucius Sergius Catilīna, nobilissimi generis vir sed ingenii pravissimi, contra rem publicam coniurāvit. Κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
Marco Tullio Cicerōne et Gaio Antōnio consulibus: ιδιόμορφη αφαιρετική απόλυτη χρονική μετοχή, Marco Tullio Cicerōne και Gaio Antōnio αποτελούν τα Υποκείμενα της ιδιόμορφης / ατελούς μετοχής, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με τον παρατακτικό, συμπλεκτικό σύνδεσμο et και το consulibus λειτουργεί ως κατηγορηματικός προσδιορισμός στα υποκείμενα της μετοχής. Ανάλυση: Cum Marcus Tullius Cicero et Gaius Antonius consules erant & Cum Marcus Tullius Cicero et Gaius Antonius consules essent).
coniuravit: Ρήμα.
Lucius Sergius Catilīna: Υποκείμενο του ρήματος coniurāvit.
vir: ομοιόπτωτος προσδιορισμός, παράθεση στο Υποκείμενο.
generis: γενική της ιδιότητας στο vir.
nobilissimi: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο generis.
ingenii: γενική της ιδιότητας στο vir.
pravissimi: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο ingenii. (οι δύο γενικές της ιδιότητας συνδέονται με τον παρατακτικό, αντιθετικό σύνδεσμο sed).
contra rem publicam: εμπρόθετος προσδιορισμός της εναντίωσης στο coniurāvit.
 
Eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant. Κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με Οριστική Υπερσυντελίκου και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
consecūti erant: Ρήμα.
viri: Υποκείμενο του ρήματος consecūti erant.
clari: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο viri.
quidam: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο viri.
improbi: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο viri. (Οι ομοιόπτωτοι επιθετικοί προσδιορισμοί clari, improbi συνδέονται μεταξύ τους με τον παρατακτικό, αντιθετικό σύνδεσμο sed).
Eum: αντικείμενο του ρήματος consecūti erant.
 
Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est. Κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
expulsus est: Ρήμα.
Catilīna: Υποκείμενο του ρήματος expulsus est.
a Cicerōne: εμπρόθετος προσδιορισμός ποιητικού αιτίου (εκφέρεται εμπρόθετα γιατί είναι έμψυχο).
ex urbe: εμπρόθετος προσδιορισμός της απομάκρυνσης στο expulsus est.
 
Socii eius deprehensi sunt: Κύρια πρόταση κρίσεως που εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
deprehensi sunt: Ρήμα.
Socii: Υποκείμενο του ρήματος deprehensi sunt.
eius: γενική κτητική στο Socii.

et in carcere strangulāti sunt: κύρια πρόταση κρίσεως που εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και δηλώνει το πραγματικό γεγονός. Οι δύο κύριες προτάσεις συνδέονται παρατακτικά με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et.
strangulāti sunt: Ρήμα.
(Socii): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος strangulāti sunt.
in carcere: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει στάση σε τόπο στο strangulāti sunt.
 
Ab Antōnio, altero consule, Catilīna ipse cum exercitu suo, proelio victus, interfectus est. Κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
interfectus est: Ρήμα.
Catilīna: Υποκείμενο του ρήματος interfectus est.
ipse: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο Catiīna.
Ab Antōnio: εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου (εκφέρεται εμπρόθετα γιατί είναι έμψυχο).
consule: ομοιόπτωτος προσδιορισμός, παράθεση στο Antōnio.
altero: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο consule.
cum exercitu: εμπρόθετος προσδιορισμός που εκφράζει τη συνοδεία στο interfectus est.
suo: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο exercitu. (άμεση/ευθεία αυτοπάθεια, αφού αναφέρεται στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου από τον οποίο εξαρτάται).
victus: μετοχή επιρρηματική, συνημμένη στο Υποκείμενο του ρήματος (Catilīna), χρονική. (Ανάλυση: postquam Catilina victus est & cum Catilina victus esset)
proelio: αφαιρετική οργανική του μέσου στο victus.
 
Gaius Sallustius tradit multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse. Κύρια πρόταση κρίσεως, εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και δηλώνει το πραγματικό γεγονός.
tradit: Ρήμα.
Gaius Sallustius: Υποκείμενο του ρήματος tradit.
occīsos esse … vulnerātos esse: ειδικά απαρέμφατα ως Αντικείμενα του ρήματος tradit. Τα απαρέμφατα συνδέονται μεταξύ τους με τον παρατακτικό, αντιθετικό σύνδεσμο autem.
milites: Υποκείμενο του απαρεμφάτου occīsos esse, ετεροπροσωπία.
multos: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο milites.
Rōmānos: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο milites.
etiam: επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο occīsos esse.
in pugnā: εμπρόθετος προσδιορισμός που εκφράζει τον χρόνο (χρονική διάρκεια) στο occīsos esse.
eādem: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο pugnā.
cruentissimā: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο pugnā.
multos: Υποκείμενο του απαρεμφάτου vulnerātos esse , ετεροπροσωπία. (Δεκτή και η σύνταξη: (milites): εννοούμενο υποκείμενο στο vulnerātos esse και multos: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο εννοούμενο milites).
 
Πηγή συντακτικής ανάλυσης: study4exams.gr
 
Συντακτικές μετατροπές
 
Μετατροπή παθητικής σύνταξης σε ενεργητική
 
Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est = Cicerō Catilīnam ex urbe expulit
Διευκρινίσεις:
- Το ποιητικό αίτιο (a Cicerōne) μετατρέπεται σε υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος σε ονομαστική πτώση (Cicerō).
- Το παθητικό ρήμα (expulsus est) μεταφέρεται στον ίδιο χρόνο (παρακείμενος) και την ίδια έγκλιση (οριστική) της ενεργητικής φωνής (expulit), φροντίζοντας να συμφωνεί σε αριθμό και πρόσωπο με το νέο υποκείμενο.
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος (Catilīna) μετατρέπεται σε αντικείμενο του ενεργητικού στην αντίστοιχη πτώση της αιτιατικής (Catilīnam).
 
Socii eius deprehensi sunt et in carcere strangulāti sunt (ab hominibus) = Homines socios eius deprehenderunt et in carcere strangulaverunt
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο (ab hominibus) μετατρέπεται σε υποκείμενο των ενεργητικών ρημάτων σε ονομαστική πτώση (Homines).
- Τα παθητικά ρήματα (deprehensi sunt, strangulāti sunt) μεταφέρονται στον ίδιο χρόνο (παρακείμενος) και την ίδια έγκλιση (οριστική) της ενεργητικής φωνής (deprehenderunt, strangulaverunt), φροντίζοντας να συμφωνούν σε αριθμό και πρόσωπο με το νέο υποκείμενο.
- Το υποκείμενο των παθητικών ρημάτων (Socii) μετατρέπεται σε αντικείμενο των ενεργητικών ρημάτων στην αντίστοιχη πτώση της αιτιατικής (socios).
 
Ab Antōnio, altero consule, Catilīna ipse cum exercitu suo, proelio victus, interfectus est = Antōnius, alter consul, Catilīnam ipsum cum exercitu eius, proelio victum, interfēcit
Διευκρινίσεις:
-Το ποιητικό αίτιο (Ab Antōnio) μετατρέπεται σε υποκείμενο στην ονομαστική πτώση (Antōnius). Επειδή συνοδεύεται από ομοιόπτωτο προσδιορισμό (την παράθεση altero consule), πρέπει να τον μεταφέρουμε και αυτόν σε πτώση ονομαστική (alter consul).
- Το παθητικό ρήμα (interfectus est) μεταφέρεται στον ίδιο χρόνο και έγκλιση της ενεργητικής φωνής (interfēcit), συμφωνώντας με το υποκείμενο.
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος (Catilīna) μετατρέπεται σε αντικείμενο του ενεργητικού στην αιτιατική (Catilīnam). Επειδή συνοδεύεται από ομοιόπτωτους προσδιορισμούς (τη λέξη ipse και τη συνημμένη μετοχή victus), αυτούς τους μεταφέρουμε στην πτώση του αντικειμένου, δηλαδή στην αιτιατική (ipsum, victum). Ο εμπρόθετος προσδιορισμός cum exercitu suo παραμένει αμετάβλητος.
- Ο επιθετικός προσδιορισμός suo, μέσω του οποίου εκφράζεται άμεση αυτοπάθεια, τρέπεται σε eius, ώστε να δηλωθεί κτήση χωρίς αυτοπάθεια
 
Μετατροπή παθητικών απαρεμφάτων σε ενεργητικά
multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse = hostes multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occidisse, hostes multos autem graviter vulneravisse
Διευκρινίσεις: Εάν εννοήσουμε ένα ποιητικό αίτιο (π.χ. ab hostibus), αυτό θα μετατρεπόταν σε υποκείμενο των ενεργητικών απαρεμφάτων σε πτώση αιτιατική (λόγω ετεροπροσωπίας), hostes, και το υπάρχον υποκείμενο των απαρεμφάτων σε αιτιατική (multos milites) θα μετατρεπόταν στο αντικείμενό τους σε πτώση αιτιατική.
 
Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική
 
Gaius Sallustius tradit multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse = A Gaio Sallustio traditur multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse
Διευκρινίσεις:
- Μετατρέπουμε το υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος (Gaius Sallustius) σε ποιητικό αίτιο με a/ab + αφαιρετική (a Gaio Sallustio).
- Το ενεργητικό ρήμα μεταφέρεται στην παθητική φωνή (traditur).
- Το ρήμα tradit παίρνει ως αντικείμενο ολόκληρη την απαρεμφατική πρόταση, η οποία με την παθητικοποίηση μετατρέπεται στο υποκείμενο (του απρόσωπου ρήματος traditur), ακολουθώντας τον κανόνα πως το αντικείμενο του ενεργητικού γίνεται υποκείμενο του παθητικού. 
 
Μετατροπή πλάγιου λόγου σε ευθύ
 
Gaius Sallustius tradit multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse, multos autem graviter vulnerātos esse = Multi etiam milites Rōmāni in eādem cruentissimā pugnā occīsi sunt, multi autem graviter vulnerāti sunt
Διευκρινίσεις:
- Η αρχική περίοδος περιλαμβάνει κύριες προτάσεις κρίσεως, οι οποίες στον πλάγιο λόγο έχουν μετατραπεί σε ειδικά απαρέμφατα (occīsos esse, vulnerātos esse), εξαρτώμενα από το λεκτικό ρήμα tradit.
- Για να μετατρέψουμε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ, αφαιρούμε το ρήμα εξάρτησης (Gaius Sallustius tradit).
- Τα υποκείμενα των ειδικών απαρεμφάτων, τα οποία βρίσκονταν υποχρεωτικά σε πτώση αιτιατική (multos milites Romanos, multos), μετατρέπονται στην πτώση του υποκειμένου, δηλαδή στην ονομαστική (multi milites Romani, multi).
- Τα απαρέμφατα πρέπει να μετατραπούν σε έγκλιση Οριστική (αφού πρόκειται για κύριες προτάσεις κρίσεως). Επειδή τα απαρέμφατα είναι χρόνου Παρακειμένου (occīsos esse, vulnerātos esse), γνωρίζουμε από τη θεωρία ότι αυτά προέρχονται από Οριστική Παρατατικού, Παρακειμένου ή Υπερσυντελίκου. Λόγω του ιστορικού πλαισίου (γεγονότα που ολοκληρώθηκαν στο παρελθόν), επιλέγουμε την Οριστική Παρακειμένου (occīsi sunt, vulnerāti sunt).
 
Μετατροπή ευθέος λόγου σε πλάγιο
 
Marco Tullio Cicerōne... Lucius Sergius Catilīna... coniurāvit = Scriptor tradit Marco Tullio Cicerōne... Lucium Sergium Catilīnam... coniurāvisse.
 
Eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant = Scriptor tradit eum claros quosdam sed improbos viros consecūtos esse
 
Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est = Scriptor tradit Catilīnam a Cicerōne ex urbe expulsum esse.
 
Socii eius deprehensi sunt et in carcere strangulāti sunt = Scriptor tradit socios eius deprehensos esse et in carcere strangulātos esse.
 
Ab Antōnio... Catilīna ipse... interfectus est = Scriptor tradit ab Antōnio... Catilīnam ipsum... interfectum esse.
Διευκρινίσεις:
- Οι κύριες προτάσεις κρίσεως που εκφέρονται με Οριστική τρέπονται στον πλάγιο λόγο σε ειδικό απαρέμφατο.
- Το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου (καθώς και οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί του, π.χ. ipse) μπαίνει πάντα σε πτώση αιτιατική. Έτσι, τα ονομαστικά υποκείμενα των προτάσεων (Lucius Sergius Catilīna, clari viri, Catilīna, socii, Catilīna ipse) μετατράπηκαν στις αντίστοιχες αιτιατικές (Lucium Sergium Catilīnam, claros viros, Catilīnam, socios, Catilīnam ipsum).
- Σύμφωνα με τους κανόνες μετατροπής των ρημάτων, η Οριστική Παρακειμένου (coniurāvit, expulsus est, deprehensi sunt, strangulāti sunt, interfectus est) και η Οριστική Υπερσυντελίκου (consecūti erant) μετατρέπονται σε ειδικό απαρέμφατο Παρακειμένου (coniurāvisse, expulsum esse, deprehensos esse, strangulātos esse, interfectum esse, consecūtos esse).
- Κατά την τροπή του ευθέος λόγου σε πλάγιο, ο χρόνος του ρήματος εξάρτησης δεν λαμβάνεται υπόψη για την επιλογή του χρόνου του απαρεμφάτου.
 
Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή
 
Socii eius deprehensi sunt et in carcere strangulāti sunt = Socii eius, deprehensi, in carcere strangulāti sunt.
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα της πρότασης που θα συμπτυχθεί (deprehensi sunt) βρίσκεται σε παρακείμενο παθητικής φωνής.
- Καθώς δηλώνει προτερόχρονη πράξη, θα τραπεί σε μετοχή παθητικού παρακειμένου (deprehensi).
- Το υποκείμενο του ρήματος (socii) αποτελεί όρο (συγκεκριμένα, υποκείμενο) της πρότασης στην οποία θα ενταχθεί (in carcere strangulāti sunt).
- Επομένως, η μετοχή που θα δημιουργηθεί θα γίνει συνημμένη στο υποκείμενο, σε πτώση ονομαστική (στο ίδιο γένος και αριθμό). Οι προσδιορισμοί (eius, in carcere) παραμένουν ως έχουν.
 
Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est. Socii eius deprehensi sunt... = Catilīnā a Cicerōne ex urbe expulso, socii eius deprehensi sunt...
Διευκρινίσεις:
- Το ρήμα της πρότασης (expulsus est) είναι παρακείμενος παθητικής φωνής, άρα θα τραπεί σε μετοχή παθητικού παρακειμένου (expulsus).
- Το υποκείμενο του ρήματος (Catilīna) δεν αποτελεί δομικό όρο της πρότασης μέσα στην οποία θα ενταχθεί (Socii eius deprehensi sunt).
- Κατά συνέπεια, η μετοχή και το υποκείμενό της θα γίνουν απόλυτα, τιθέμενα σε πτώση αφαιρετική (Catilinā... expulso). Το ποιητικό αίτιο (a Cicerōne) και ο εμπρόθετος προσδιορισμός (ex urbe) παραμένουν ως έχουν.
 
Ανάλυση μετοχών σε προτάσεις
 
victus: χρονική μετοχή
Επειδή η χρονική μετοχή δηλώνει προτερόχρονο και εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου, έχουμε δύο επιλογές εισαγωγής και εκφοράς:
- Εισαγωγή με postquam / ut / ubi / simul και εκφορά με οριστική παρακειμένου.
postquam Catilina victus est
- Εισαγωγή με cum (ιστορικό-διηγηματικό) και εκφορά με υποτακτική υπερσυντελίκου.
cum Catilina victus esset
 
Marco Tullio Cicerōne et Gaio Antōnio consulibus: ιδιόμορφη αφαιρετική απόλυτη χρονική μετοχή
Cum Marcus Tullius Cicero et Gaius Antonius consules erant (καθαρά χρονικός cum)
Cum Marcus Tullius Cicero et Gaius Antonius consules essent (ιστορικός-διηγηματικός cum)
 
Μετατροπή κύριας πρότασης σε χρονική
 
Eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant. Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est. = Vix eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant, cum repente Catilīna a Cicerōne ex urbe expulsus est.
Διευκρινίσεις:
- Ενώνουμε αυτές τις δύο ανεξάρτητες κύριες προτάσεις, μετατρέποντας τη σημαντικότερη πράξη (την εξορία του Κατιλίνα) σε δευτερεύουσα χρονική πρόταση με τον αντίστροφο cum.
- Η νέα κύρια πρόταση (Vix eum clari quidam sed improbi viri consecūti erant): Το ρήμα της παραμένει στον Υπερσυντέλικο (consecūti erant), αλλά προσθέτουμε το χρονικό επίρρημα vix (= μόλις), όπως υπαγορεύει ο κανόνας, για να δείξουμε ότι αυτή η κατάσταση μόλις που είχε διαμορφωθεί.
- Η δευτερεύουσα χρονική πρόταση - cum inversum (cum repente Catilīna... expulsus est): Η πρόταση που περιέχει το κύριο/αιφνίδιο γεγονός (η εκδίωξη του Κατιλίνα) υποβιβάστηκε συντακτικά σε χρονική πρόταση.
- Εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο cum (και προαιρετικά το επίρρημα repente = ξαφνικά).
- Εκφέρεται με Οριστική Παρακειμένου (expulsus est), καθώς το γεγονός μας ενδιαφέρει από καθαρά χρονική άποψη (εκφράζει μια ξαφνική, στιγμιαία πράξη στο παρελθόν).
- Συντακτικά, η πρόταση αυτή λειτουργεί πλέον ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης (και δηλώνει το υστερόχρονο στο παρελθόν).
 
Ανάλυση ομοιόπτωτων προσδιορισμών σε προτάσεις
 
Lucius Sergius Catilīna, nobilissimi generis vir sed ingenii pravissimi, contra rem publicam coniurāvit. = Lucius Sergius Catilīna, qui nobilissimi generis vir sed ingenii pravissimi erat, contra rem publicam coniurāvit.
Διευκρινίσεις:
- Η λέξη vir (μαζί με τις γενικές ιδιότητας που τη συνοδεύουν) λειτουργεί ως παράθεση στο Catilīna.
- Το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό (Catilīna) είναι αρσενικό, ενικού αριθμού, άρα η αναφορική αντωνυμία θα είναι qui (ονομαστική).
- Ο προσδιορισμός (vir) βρίσκεται ήδη στην ονομαστική, άρα παραμένει ως έχει για να γίνει κατηγορούμενο.
- Το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται είναι το coniurāvit (Παρακείμενος = ιστορικός χρόνος). Συνεπώς, το ρήμα sum θα τεθεί στον Παρατατικό και συγκεκριμένα στο γ΄ ενικό: erat.
 
Ab Antōnio, altero consule, Catilīna ipse... interfectus est. = Ab Antōnio, qui alter consul erat, Catilīna ipse... interfectus est.
Διευκρινίσεις:
- Η φράση altero consule λειτουργεί ως παράθεση στο Antōnio (η οποία βρίσκεται σε πτώση αφαιρετική).
- Το Antōnio είναι αρσενικό, ενικού αριθμού, άρα η εισαγωγή θα γίνει με το qui.
- Ο προσδιορισμός, σύμφωνα με τον κανόνα, πρέπει να μετατραπεί σε ονομαστική πτώση: alter consul.
- Το ρήμα εξάρτησης είναι το interfectus est (Παρακείμενος = ιστορικός χρόνος). Το ρήμα sum θα είναι γ΄ ενικό Παρατατικού: erat.
 
multos etiam milites Rōmānos in eādem cruentissimā pugnā occīsos esse = [...] in eādem pugnā, quae cruentissima erat, occīsos esse
Διευκρινίσεις:
- Το cruentissimā είναι επιθετικός προσδιορισμός στο pugnā (αφαιρετική).
- Το pugnā είναι θηλυκό, ενικού αριθμού, οπότε η αντωνυμία στην ονομαστική θα είναι quae.
- Το επίθετο μετατρέπεται σε ονομαστική: cruentissima.
- Επιλογή ρήματος: Εδώ έχουμε πλάγιο λόγο (απαρεμφατική πρόταση). Το κύριο ρήμα της περιόδου είναι το tradit (Ενεστώτας = αρκτικός χρόνος), όμως το γεγονός της μάχης έχει ήδη συμβεί στο παρελθόν, πράγμα που υποδηλώνεται από το απαρέμφατο ιστορικού χρόνου occīsos esse (Παρακείμενος). Αν εφαρμόσουμε αυστηρά και μηχανικά τον κανόνα της εξάρτησης στο tradit, το sum θα ήταν est. Ωστόσο, νοηματικά και συντακτικά, η αναφορική προσδιορίζει ένα παρελθοντικό γεγονός (εξαρτώμενη από το απαρέμφατο του παρακειμένου), άρα το ορθό είναι ο Παρατατικός: erat.