Κωνσταντίνος Καβάφης [Χρώματα]

 
Κωνσταντίνος Καβάφης [Χρώματα]
 
Τα κόκκινα, τα κίτρινα, και τα μαβιά
των λουλουδιών είν’ έμορφα, το παραδέχομαι.
Αλλά το χρώμα σαν φαντάζομαι,
το σταθερό κι αμόλυντο το χρώμα,
δεν πάει ο νους μου στα λουλούδια, αλλά
στο κόκκινο το ρουμπινί ή το κοραλλί,
στο κίτρινο του τοπαζιού και στο μάλαμα,
και στων σαπφείρων και των περουζέδων τα μαβιά.
 
Κ. Π. Καβάφης, Ατελή Ποιήματα 1918-1932, Φιλολογική έκδοση και σχόλια Renata Lavagnini, Εκδόσεις Ίκαρος
 
Το συγκεκριμένο ποίημα, αν και φαινομενικά έχει ως θέμα του τα χρώματα, στην πραγματικότητα λειτουργεί ως έμμεση παραδοχή του ποιητή πως το εφήμερο και ευάλωτο στη φθορά που διακρίνει τη φύση δεν τον συγκινεί ιδιαίτερα. Ο ποιητής προτιμά στοιχεία σταθερότερα, τα οποία μπορούν να αψηφήσουν τη φθορά του χρόνου και να διεκδικήσουν μια διαρκέστερη ύπαρξη. Λανθάνει υπ’ αυτή την έννοια μια σύγκριση ανάμεσα στο παροδικό κάλλος της φύσης και τη διαχρονική ομορφιά της τέχνης, η οποία -αν υπηρετηθεί σωστά- μπορεί να αποδώσει έργα που αντέχουν στον χρόνο και συνεχίζουν να θέλγουν τους αποδέκτες τους ακόμη και αιώνες μετά.
 
Τα κόκκινα, τα κίτρινα, και τα μαβιά
των λουλουδιών είν’ έμορφα, το παραδέχομαι.
 
Ο ποιητής δεν απορρίπτει ούτε υποτιμά την ομορφιά της φύσης, αναγνωρίζει, για παράδειγμα, πως ο χρωματικός πλούτος των λουλουδιών είναι ιδιαίτερα γοητευτικός. Είναι, εντούτοις, σαφές, όπως αυτός προκύπτει από την ποιητική του παραγωγή, πως η φύση διαδραματίζει ασήμαντο ρόλο στον ποιητικό του κόσμο. Η φύση είναι μεν όμορφη, αλλά προσφέρει στα δημιουργήματά της μια ομορφιά μικρής διάρκειας. Ως εκ τούτου, όταν ο ποιητής φέρνει στη σκέψη του τα χρώματα, δεν τα φαντάζεται όπως αυτά εμφανίζονται στα εφήμερα λουλούδια.
 
Αλλά το χρώμα σαν φαντάζομαι,
το σταθερό κι αμόλυντο το χρώμα,
δεν πάει ο νους μου στα λουλούδια,
 
Η μορφή του χρώματος που λειτουργεί για τον ποιητή ως η πιο χαρακτηριστική του εκδοχή δεν βρίσκεται στα λουλούδια, διότι ο ποιητής θέλει το χρώμα στον πλέον «σταθερό» και «αμόλυντο» χαρακτήρα του. Τα δύο αυτά επίθετα («σταθερό», «αμόλυντο») φανερώνουν την επιθυμία του ποιητή να αντικρίζει το χρώμα εντελώς απαλλαγμένο από τη φθορά του χρόνου και από το «μίασμα» της θνητότητας και του εφήμερου. Διαφαίνεται, έτσι, πως ο ποιητής επιδιώκει τον εντοπισμό των στοιχείων εκείνων που βρίσκονται έξω από την επικράτεια του χρόνου και της αλλοίωσης που αυτός επιφέρει.
αλλά
στο κόκκινο το ρουμπινί ή το κοραλλί,
στο κίτρινο του τοπαζιού και στο μάλαμα,
και στων σαπφείρων και των περουζέδων τα μαβιά.
 
Η αμόλυντη μορφή του χρώματος, για τον ποιητή, εντοπίζεται στους πολύτιμους λίθους, στο ρουμπίνι, στο τοπάζι και το ζαφείρι, που το διατηρούν αναλλοίωτο, χωρίς να επηρεάζονται από τον χρόνο, την εποχή ή τις καιρικές συνθήκες. Οι πολύτιμοι λίθοι -όπως σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης τα έργα τέχνης- δεν συνδέονται με την έννοια της φθοράς, της γήρανσης και της θνητότητας. Επιτρέπουν, κατ’ αυτό τον τρόπο, στον ποιητή να θαυμάζει το χρώμα τους, χωρίς να έχει στη σκέψη του το επώδυνο της αλλοίωσης και του εφήμερου.
Ας σημειωθεί ότι ο περουζές (αλλιώς κάλαϊς) είναι πολύτιμος λίθος με γαλαζοπράσινο χρώμα, ενώ το μάλαμα σημαίνει χρυσάφι.