Αρχαία Γ΄ Λυκείου: Πλάτων, Λάχης 190b-d [Κείμενο αυτενέργειας]
Αφορμή του διαλόγου του Πλάτωνα Λάχης είναι η πρόσκληση που απηύθυναν δύο γονείς, ο Λυσίμαχος και ο Μελησίας, στους διάσημους Αθηναίους Νικία και Λάχη να παρακολουθήσουν μαζί μια επίδειξη οπλομαχίας και να τους συμβουλευτούν αν τέτοια θεάματα είναι χρήσιμα για την αγωγή των νεαρών γιων τους. Στη συζήτηση καλείται να συμμετάσχει και ο Σωκράτης που έχει επιστρέψει από τη μάχη του Δηλίου, όπου διακρίθηκε για την ανδρεία του.
Σωκρ.: Ἆρ’ οὖν ἡμῖν τοῦτό γ’ ὑπάρχειν δεῖ, τό εἰδέναι ὅτι ποτ’ ἔστιν ἀρετή; εἰ γάρ που μηδ’ ἀρετήν εἰδεῖμεν τό παράπαν ὅτι ποτε τυγχάνει ὄν, τίν’ ἄν τρόπον τούτου σύμβουλοι γενοίμεθ’ ἄν ὁτῳοῦν, ὅπως ἄν αὐτό κάλλιστα κτήσαιτο;
Σωκρ.: Οὐκοῦν ὅ γε ἴσμεν, κἄν εἴποιμεν δήπου τί ἐστιν.
τώδε παρακαλεῖτον = (δυικός αριθμός) οἵδε παρακαλοῦσι
Σωκράτης: Λοιπόν, Λάχη, και τώρα αυτοί οι δύο μάς καλούν να τους συμβουλεύσουμε με ποιον τρόπο η αρετή, όταν προστεθεί στις ψυχές των γιων τους, θα τους κάνει καλύτερους;
Λάχης: Βεβαίως.
Σωκρ.: Άραγε λοιπόν πρέπει να έχουμε αυτό πρώτα, να γνωρίζουμε τι είναι η αρετή; Διότι, αν δεν ξέρουμε καθόλου τι ακριβώς είναι η αρετή, με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να γίνουμε σύμβουλοι σε κανέναν για το πώς θα την αποκτούσε με τον καλύτερο τρόπο;
Λάχης: Με κανέναν τρόπο, κατά τη γνώμη μου, Σωκράτη.
Σωκρ.: Λέμε λοιπόν, Λάχη, ότι γνωρίζουμε τι είναι αυτή.
Λάχης: Το λέμε βέβαια.
Σωκρ.: Άρα, αυτό που γνωρίζουμε, θα μπορούσαμε βεβαίως και να πούμε τι είναι.
Λάχης: Πώς όχι;
Σωκρ.: Ας μην εξετάσουμε, λοιπόν, άριστε φίλε, αμέσως ολόκληρη την αρετή — γιατί ίσως αυτό είναι μεγαλύτερο έργο — αλλά ας δούμε πρώτα ένα μέρος της, αν έχουμε αρκετή γνώση γι’ αυτό· και έτσι, όπως είναι φυσικό, η εξέταση θα είναι ευκολότερη για μας.
Λάχης: Ας κάνουμε έτσι, Σωκράτη, όπως θέλεις εσύ.
1. Γιατί, σύμφωνα με το κείμενο, ο Σωκράτης θεωρεί δύσκολο να συμβουλεύσει τους νέους σχετικά με την αρετή;
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (δυικός αριθμός).
παρακαλεῖτον: Ρήμα (δυικός αριθμός). τώδε: Υποκείμενο ρήματος (δυικός αριθμός, = οἵδε οἱ δύο). ἡμᾶς: Αντικείμενο ρήματος. εἰς συμβουλήν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού. ὦ Λάχης: Κλητική προσφώνηση (το ὦ είναι επιφώνημα). νῦν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. καί: Επιρρηματικό καί, που δηλώνει έμφαση («ακόμη και τώρα»). Oὐκοῦν: Συμπερασματικός σύνδεσμος, που συνδέει την πρόταση με τα προηγούμενα (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό). Λειτουργεί ως αντικείμενο στο «παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν» (= παρακαλοῦσι συμβουλεῦσαι).
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (καταφατική απάντηση). Εννοείται το παρακαλεῖτον ἡμᾶς εἰς συμβουλήν.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση ολικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). ὑπάρχειν: Υποκείμενο του ρήματος δεῖ, απαρέμφατο. τοῦτο: Υποκείμενο του απαρεμφάτου σε αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας. τό εἰδέναι: Επεξήγηση στο τοῦτο (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). ἡμῖν: Δοτική προσωπική κτητική στο ὑπάρχειν. Ἆρα: Ερωτηματικό μόριο, που εισάγει ευθεία ερώτηση ολικής άγνοιας. οὖν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο). γε: Εμφατικό μόριο.
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο εἰδέναι.
Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση (εἰ + ευκτική), που δηλώνει το πιθανό. Αποτελεί την υπόθεση του υποθετικού λόγου, του οποίου απόδοση είναι η επόμενη κύρια πρόταση.
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα εἰδεῖμεν.
Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση μερικής άγνοιας (ρητορική), που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό). Λειτουργεί ως απόδοση του υποθετικού λόγου, του οποίου υπόθεση είναι η προηγούμενη πρόταση.
ἂν γενοίμεθα: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). σύμβουλοι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. τούτου: Γενική αντικειμενική στο σύμβουλοι. ὁτῳοῦν: Δοτική προσωπική στο σύμβουλοι. τίνα τρόπον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ἄν (δεύτερο): Επανάληψη του ἄν, για να δηλωθεί ξανά η δυνητικότητα (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα τελική πρόταση (ὅπως ἄν + ευκτική), που προσδιορίζει το ρήμα γενοίμεθα. Εκφέρεται με ευκτική αορίστου.
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (αρνητική απάντηση), που εκφέρεται με δυνητική ευκτική. Εννοούνται το ἂν γενοίμεθα και το σύμβουλοι.
Κύρια πρόταση, παρενθετική, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
δοκεῖ: Ρήμα. (τοῦτο): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται, το περιεχόμενο της προηγούμενης πρότασης). ἔμοιγε: Δοτική προσωπική στο δοκεῖ. γε: Εμφατικό μόριο. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση (το ὦ είναι επιφώνημα).
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
Φαμέν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). εἰδέναι αὐτό ὅτι ἔστιν: Αντικείμενο ρήματος (ειδική πρόταση με απαρέμφατο). ὦ Λάχης: Κλητική προσφώνηση. ἄρα: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα ειδική πρόταση (απαρεμφατική), αντικείμενο στο ρήμα Φαμέν. Εκφέρεται με απαρέμφατο ενεστώτα και, λόγω ταυτοπροσωπίας, το υποκείμενό της δεν εκφέρεται.
εἰδέναι: Ρήμα (απαρέμφατο). (ἡμᾶς): Υποκείμενο του απαρεμφάτου (εννοείται). αὐτό: Προληπτικό αντικείμενο του απαρεμφάτου (ταυτόχρονα υποκείμενο της επόμενης πλάγιας ερώτησης).
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο εἰδέναι.
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, κρίσεως (καταφατική απάντηση), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
Φαμέν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (εἰδέναι αὐτό ὅτι ἔστιν): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται). μέντοι: Βεβαιωτικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με δυνητική ευκτική (δηλώνει το πιθανό).
ἂν εἴποιμεν: Ρήμα (δυνητική ευκτική αορίστου). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). (τοῦτο): Αντικείμενο ρήματος (εννοείται, προσδιορίζεται από την αναφορική πρόταση). δήπου: Επιρρηματικός προσδιορισμός της βεβαιότητας («βέβαια, φαντάζομαι»). κἄν = καί ἄν: Το καί είναι επιρρηματικό («ακόμη και»). Οὐκοῦν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο εννοούμενο τοῦτο, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα εἴποιμεν.
Κύρια πρόταση, ελλειπτική, ευθεία ερώτηση μερικής άγνοιας (ρητορική). Εννοείται το «οὐκ ἂν εἴποιμεν» και η αναμενόμενη απάντηση είναι καταφατική.
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (αρνητική προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα.
σκοπώμεθα: Ρήμα (προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). περί ὅλης ἀρετῆς: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου. ὅλης: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀρετῆς. εὐθέως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ὦ ἄριστε: Κλητική προσφώνηση. Μή: Αρνητικό μόριο της προτροπής. τοίνυν: Συμπερασματικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Κύρια πρόταση, παρενθετική, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα (εννοείται).
(ἐστί): Ρήμα (εννοείται, υπαρκτικό). (τοῦτο): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ἔργον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. πλέον: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἔργον (συγκριτικός βαθμός). ἴσως: Επιρρηματικός προσδιορισμός της επιφύλαξης. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική αορίστου. Συνδέεται αντιθετικά (οὐ … ἀλλά) με την προηγούμενη.
Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση ολικής άγνοιας, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα ἴδωμεν.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική μέλλοντα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἔσται: Ρήμα (συνδετικό). σκέψις: Υποκείμενο ρήματος. ῥᾴων: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (συγκριτικός βαθμός). ἡ: Άρθρο. ἡμῖν: Δοτική προσωπική (χαριστική) στο ῥᾴων. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Δευτερεύουσα παρενθετική αναφορική παραβολική τροπική πρόταση, ελλειπτική, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει ολόκληρη την προηγούμενη πρόταση.
(ἐστί): Ρήμα (εννοείται, υπαρκτικό). τό εἰκός: Υποκείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένη μετοχή). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος («όπως»).
Κύρια πρόταση, επιθυμίας (προτροπή), που εκφέρεται με προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα.
ποιῶμεν: Ρήμα (προτρεπτική υποτακτική ενεστώτα). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση. Ἀλλ(ά): Βεβαιωτικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική τροπική πρόταση (ὡς + οριστική), που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το οὕτω της κύριας πρότασης.


