Ιστορία Προσανατολισμού: Χ. Τρικούπης – Θ. Δηλιγιάννης: Σύγκριση αντιλήψεων (πηγές) | Σημειώσεις του Κωνσταντίνου Μάντη

Ιστορία Προσανατολισμού: Χ. Τρικούπης – Θ. Δηλιγιάννης: Σύγκριση αντιλήψεων (πηγές)

Κωνσταντίνος Μάντης | Best Blogger Tips

Ιστορία Προσανατολισμού: Χ. Τρικούπης – Θ. Δηλιγιάννης: Σύγκριση αντιλήψεων (πηγές)
 
Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στις αλλαγές που επέφερε ο εκχρηματισμός της οικονομίας στα αιτήματα των κοινωνικών στρωμάτων, καθώς και στις βασικές διαφορές στις πολιτικές αντιλήψεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Θεόδωρου Δηλιγιάννη.
Μονάδες 25
 
Κείμενο Α
Χαρακτηριστική είναι η ονομασία των δύο κομμάτων: ο Τρικούπης είχε το «Νεωτερικό» κόμμα, ενώ ο Δηλιγιάννης το «Εθνικό». Για τον Τρικούπη, νεωτερισμός ήταν η διάκριση των εξουσιών και η ανάπτυξη της ιδιωτικής κοινωνίας μέχρι την αυτονόμησή της. Για τους αντιπάλους του, «εθνική» ήταν αυτή καθαυτή η ανάπτυξη του ανάμικτου «κρατικο-κοινωνικού» συγκροτήματος, μέσα στο οποίο έδρευαν αναπόσπαστα και τα ιδιωτικά συμφέροντα. Έτσι ο αγώνας μεταξύ των δύο παρατάξεων αναφερόταν πρώτιστα στη χρήση της κρατικής μηχανής, και γι’ αυτό ήταν κατευθείαν πολιτικός. Από τα δύο πολιτικά προγράμματα, του Τρικούπη ήταν περισσότερο εντοπισμένο κοινωνικά: εξυπηρέτηση του μεγάλου ιδιωτικού κεφαλαίου στην πορεία για την αστικοποίηση και τον εξευρωπαϊσμό των κοινωνικών σχέσεων. Οι επιδιώξεις του Δηλιγιάννη ήταν λιγότερο χρωματισμένες ταξικά, πράγμα που επέτρεπε τη συνύπαρξη στον ίδιο χώρο «όλων των δυσαρεστημένων, από την άκρα δεξιά ως την άκρα αριστερά». Κοινός παρονομαστής μέσα στο δηλιγιαννικό συνονθύλευμα ήταν η άρνηση του χωρισμού των εξουσιών. Κεντρικός στόχος του αντιτρικουπισμού ήταν όχι ο μερισμός, αλλά η συγκέντρωση των εξουσιών και η διεύθυνσή τους από την πολιτική. Χαρακτηριστικό του Τρικούπη ήταν το πάθος για την οικονομική ανάπτυξη, ενώ των αντιπάλων του το πάθος για την αναρρίχηση στα δημόσια αξιώματα και για την κυριαρχία της πολιτικής εξουσίας πάνω στην οικονομική. Έτσι, ο Τρικούπης κατηγορήθηκε σαν «πλουτοκράτης», ενώ οι αντίπαλοί του σαν «αρχομανείς». […]
Το κράτος, για τον Τρικούπη, ήταν ένα εργαλείο για την οικονομική ανάπτυξη, ενώ για το Δηλιγιάννη ήταν ένας αντικειμενικός στόχος. Ο Τρικούπης απέβλεπε στο να χρησιμοποιήσει το κράτος, ενώ ο Δηλιγιάννης στο να το κατακτήσει. Έτσι, ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομική και κοινωνική ζωή ήταν επιδίωξη παροδική για τον ένα, μονιμότερη για τον άλλο.
 
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΔ΄, Εκδοτική Αθηνών.
 
Κείμενο Β
Ο Δηλιγιάννης, αντίθετα, αμέσως μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας είχε καταθέσει νομοσχέδια για τη χορήγηση γης στους αγρότες, για τη δημιουργία ταμείων αγροτικής πίστης και για τη ρύθμιση της σχέσης μεταξύ τσιφλικάδων και αγροτών, τα οποία όμως προσέκρουαν στην αντίσταση των μεγαλογαιοκτημόνων και των Τρικουπικών.
 
Gunnar Hering, Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821-1936 (μετάφραση: Θόδωρος
Παρασκευόπουλος), ΜΙΕΤ, Αθήνα 2004, τόμος Α ́, σ. 604.
 
Κείμενο Γ
Ὁ ἴδιος ὁ Τρικούπης διευκρίνιζε μὲ σαφήνεια τὴ στάση του στὴ βουλή: «... ἐὰν ἐπιβάλωμεν τὴν διανομὴν τῶν κτημάτων εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ὅπως μοῦ τὸ ζητεῖτε, θὰ ἐκδιώξωμεν ἐξ Ἑλλάδος τὸ χρῆμα τῶν Ἑλλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀντιθέτως, ὀφείλομεν νὰ προσελκύσωμεν τὰ κεφάλαια αὐτῶν τῶν Ἑλλήνων καὶ ὄχι νὰ τοὺς ἐκφοβίσωμεν... Ἡ κατάστασις εἰς τὴν Θεσσαλίαν πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει, διότι τοῦτο ἀπαιτοῦν τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας μας...»[...]
Μόνο ὁ Δηλιγιάννης, λόγω τῆς μόνιμης ἐχθρότητάς του ἔναντι τῶν «πλουτοκρατῶν τῆς διασπορᾶς», ἐπιχείρησε τὸ 1896 νὰ περάσει ἀπὸ τὴ βουλὴ ἕνα νόμο γιὰ τὴν ἀπαλλοτρίωση ἑνὸς μέρους τῶν τσιφλικιῶν ὑπὲρ τῶν καλλιεργητῶν τους.
 
Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐθνους, τομ. ΙΔ ́: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ τὸ 1881 ὣς τὸ 1913, Αθήνα: Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, 2000, σσ. 70.
 
Ενδεικτική Απάντηση
Μέχρι τη δεκαετία του 1870 το κράτος αποτελούσε τον κύριο εργοδότη, καθώς εξασφάλιζε θέσεις εργασίας και δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης, ενώ στους ανώτερους υπαλλήλους του παρείχε εισόδημα που σχεδόν ξεπερνούσε εκείνο όλων των άλλων κοινωνικών ομάδων. Γι’ αυτό πολλοί πολίτες απευθύνονταν σε αυτό για να διορισθούν στο δημόσιο. Με τον εκχρηματισμό της οικονομίας, ωστόσο, εμφανίστηκαν κοινωνικά στρώματα που δεν επιδίωκαν διορισμό, αλλά μέτρα που θα εξυπηρετούσαν τα συμφέροντά τους. Φορέας των αιτημάτων αυτών ήταν ο Χαρίλαος Τρικούπης. Τον κοινωνικό προσανατολισμό του πολιτικού του προγράμματος επιβεβαιώνει το Κείμενο Α: το πρόγραμμα αυτό είχε σαφέστερο ταξικό στίγμα, αφού απέβλεπε στην εξυπηρέτηση του μεγάλου ιδιωτικού κεφαλαίου και στον εξαστισμό και τον εξευρωπαϊσμό των κοινωνικών σχέσεων. Στον αντίποδα, ο συγγραφέας του ίδιου κειμένου υποστηρίζει ότι οι αντίπαλοί του κινούνταν από την επιθυμία να καταλάβουν δημόσια αξιώματα, δηλαδή από την παλαιότερη λογική της προσδοκίας διορισμού.
Οι αντίπαλοι της πολιτικής του Τρικούπη συσπειρώθηκαν γύρω από τον Θ. Δηλιγιάννη, ο οποίος εξέφραζε σε μεγάλο βαθμό αντίθετες πολιτικές αντιλήψεις. Ο Δηλιγιάννης δεν αποδεχόταν τον διαχωρισμό των εξουσιών και επιδίωκε να συγκεντρωθούν και να ελέγχονται από το κόμμα. Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται ήδη στις ονομασίες των κομμάτων, όπως επισημαίνεται στο Κείμενο Α: ο Τρικούπης ηγούνταν του «Νεωτερικού» και ο Δηλιγιάννης του «Εθνικού» κόμματος. Ο συγγραφέας εξηγεί ότι ο νεωτερισμός για τον Τρικούπη σήμαινε διάκριση των εξουσιών και ανάπτυξη της ιδιωτικής κοινωνίας ως την πλήρη αυτονομία της, ενώ οι δηλιγιαννικοί είχαν ως κοινό σημείο την απόρριψη αυτού του διαχωρισμού και στόχευαν στη συγκέντρωση των εξουσιών υπό την καθοδήγηση της πολιτικής. Συμπληρώνει, επιπλέον, ότι οι επιδιώξεις του Δηλιγιάννη δεν είχαν έντονο ταξικό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται στο κόμμα του δυσαρεστημένοι από όλο το πολιτικό φάσμα.
Ο Τρικούπης έβλεπε το κράτος ως μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και επιδίωκε τον εκσυγχρονισμό με κάθε κόστος. Την πεποίθηση αυτή ενισχύει το Κείμενο Α, σύμφωνα με το οποίο ο Τρικούπης ήθελε να αξιοποιήσει το κράτος ως εργαλείο, θεωρούσε προσωρινό τον κρατικό παρεμβατισμό και διακρινόταν από πάθος για την οικονομική πρόοδο· εξαιτίας του πάθους αυτού οι αντίπαλοί του τον χαρακτήρισαν «πλουτοκράτη». Ο Δηλιγιάννης, αντίθετα, προέβαλλε το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, με μείωση των φόρων και ευκαιρίες κατάληψης δημοσίων θέσεων για τους οπαδούς του. Το ίδιο κείμενο δείχνει ότι για εκείνον το κράτος ήταν στόχος προς κατάκτηση, ο παρεμβατισμός είχε πιο μόνιμο χαρακτήρα και προείχε η επιβολή της πολιτικής εξουσίας στην οικονομία· γι’ αυτό και οι δηλιγιαννικοί κατηγορήθηκαν ως «αρχομανείς».
Οι διαφορές αυτές φάνηκαν χαρακτηριστικά στη Θεσσαλία, όπου κυριαρχούσε η μεγάλη ιδιοκτησία. Οι τρικουπικοί υποστήριζαν τους μεγαλογαιοκτήμονες, ενώ οι δηλιγιαννικοί επιχείρησαν, χωρίς τελικά επιτυχία, να μοιράσουν γη στους αγρότες και πήραν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της θέσης τους. Το Κείμενο Β συμπληρώνει την εικόνα αυτή: αμέσως μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας, ο Δηλιγιάννης έφερε στη βουλή νομοσχέδια για τη διανομή γης στους καλλιεργητές, τη σύσταση ταμείων αγροτικής πίστης και τη ρύθμιση των σχέσεων τσιφλικάδων και αγροτών, τα οποία όμως βρήκαν απέναντί τους τους μεγαλογαιοκτήμονες και τους τρικουπικούς. Τη στάση των τρικουπικών φωτίζει το Κείμενο Γ, όπου ο ίδιος ο Τρικούπης δικαιολογεί στη βουλή την άρνησή του: η διανομή της γης θα έδιωχνε τα κεφάλαια των Ελλήνων του εξωτερικού, τα οποία έπρεπε αντίθετα να προσελκυστούν, και γι’ αυτό το καθεστώς της Θεσσαλίας δεν έπρεπε να αλλάξει, προς το γενικό συμφέρον της χώρας. Το ίδιο κείμενο προσθέτει ότι μόνο ο Δηλιγιάννης, εξαιτίας της σταθερής εχθρότητάς του προς τους πλούσιους της διασποράς, προσπάθησε το 1896 να περάσει νόμο για την απαλλοτρίωση τμήματος των τσιφλικιών υπέρ των καλλιεργητών.
Τέλος, ο Δηλιγιάννης επέκρινε το κοινωνικό κόστος του εκσυγχρονισμού και υποστήριζε ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης. Το κόμμα του αντιμετώπιζε με δυσαρέσκεια το κερδοσκοπικό χρηματιστικό κεφάλαιο και προτιμούσε μια πιο αργή ανάπτυξη, στηριγμένη στις παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες. Η στάση αυτή συνδέεται με την εχθρότητα προς τους πλούσιους ομογενείς, που αναφέρει το Κείμενο Γ, και έρχεται σε αντίθεση με το πάθος του Τρικούπη για οικονομική ανάπτυξη, το οποίο επισημαίνει το Κείμενο Α.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου