Deb Chaney
Ισοκράτης, Νικοκλῆς ἤ Κύπριοι, 5-7 [Κείμενο αυτενέργειας]
Ο Νικοκλής, γιος του
Ευαγόρα Α΄, ήταν βασιλιάς της αρχαίας Σαλαμίνας στην Κύπρο (374-361 π.Χ.). Στον
ομώνυμο λόγο του ο Ισοκράτης εμφανίζει τον Νικοκλή να απευθύνει παραινέσεις
στον λαό του. Στο απόσπασμα τονίζεται ότι η λογική αποτελεί απαραίτητη
προϋπόθεση της ηθικότητας.
Τοῖς μέν γάρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδέν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν, ἀλλά πολλῶν καί τῷ τάχει καί τῇ ῥώμῃ καί ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες· ἐγγενομένου δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους καί δηλοῦν πρός ἡμᾶς αὐτούς περί ὧν ἄν βουληθῶμεν, οὐ μόνον τοῦ θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν, ἀλλά καί συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν
καί νόμους ἐθέμεθα καί τέχνας εὕρομεν, καί σχεδόν ἅπαντα
τά δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστιν ὁ συγκατασκευάσας. Οὗτος
γάρ περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν ἐνομοθέτησεν· ὧν μή διαταχθέντων οὐκ ἄν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν μετ’ ἀλλήλων. Τούτῳ καί τούς κακούς ἐξελέγχομεν
καί τούς ἀγαθούς ἐγκωμιάζομεν. Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν καί τούς φρονίμους δοκιμάζομεν· τό γάρ
λέγειν ὡς δεῖ τοῦ φρονεῖν εὖ μέγιστον σημεῖον ποιούμεθα, καί λόγος ἀληθής
καί νόμιμος καί δίκαιος ψυχῆς ἀγαθῆς καί πιστῆς εἴδωλόν ἐστιν.
Μετάφραση
Γιατί σε όλα τα άλλα που διαθέτουμε δεν διαφέρουμε σε τίποτα από τα άλλα ζώα, αλλά σε πολλά, και στην ταχύτητα και στη δύναμη και στα υπόλοιπα μέσα, βρισκόμαστε σε χειρότερη θέση. Επειδή όμως μας δόθηκε η ικανότητα να πείθουμε ο ένας τον άλλον και να εκφράζουμε μεταξύ μας ό,τι θελήσουμε, όχι μόνο απαλλαχτήκαμε από τη ζωή των θηρίων, αλλά και συναθροισμένοι ιδρύσαμε πόλεις και θεσπίσαμε νόμους και ανακαλύψαμε τέχνες, και σχεδόν όλα όσα έχουν επινοηθεί από εμάς τα έχει δημιουργήσει μαζί μας ο λόγος. Αυτός δηλαδή νομοθέτησε για τα δίκαια και τα άδικα και τα αισχρά και τα ωραία· και αν αυτά δεν είχαν οριστεί, δεν θα μπορούσαμε να ζούμε μαζί ο ένας με τον άλλον. Με τον λόγο ελέγχουμε τους κακούς και εξυμνούμε τους καλούς. Μέσω αυτού εκπαιδεύουμε τους ανόητους και δοκιμάζουμε τους φρόνιμους· διότι το να μιλά κανείς όπως πρέπει το θεωρούμε το μεγαλύτερο δείγμα της ορθής σκέψης, και ο λόγος που είναι αληθινός και σύμφωνος με τον νόμο και δίκαιος είναι είδωλο ψυχής καλής και αξιόπιστης.
Ενδεικτικές Δραστηριότητες
1. Να εξετάσετε τη συντακτική λειτουργία του ἂν στις δύο περιπτώσεις που συναντάται στο κείμενο. Λάβετε υπόψη σας ότι την πρώτη φορά συναντάται μέσα σε δευτερεύουσα πρόταση (τι είδους;) και τη δεύτερη σε κύρια πρόταση.
Απάντηση: Και στις δύο περιπτώσεις το ἄν
είναι δυνητικό μόριο και δεν αποτελεί συντακτικό μέλος της πρότασης· δηλώνει το
ενδεχόμενο και τροποποιεί το νόημα του ρήματος με το οποίο συνάπτεται. (α) Στο
«περί ὧν ἂν
βουληθῶμεν» το ἄν
βρίσκεται σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση με υποθετική σημασία: ενώνεται με
την αναφορική αντωνυμία (ὧν ἄν = περί ὧν ἐάν) και συντάσσεται με υποτακτική (βουληθῶμεν). Η πρόταση είναι ισοδύναμη με
υποθετική πρόταση προσδοκώμενου («για όσα ενδεχομένως θελήσουμε») και
λειτουργεί ως εμπρόθετος προσδιορισμός στο απαρέμφατο δηλοῦν. (β) Στο «οὐκ ἂν
οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν» το ἄν
βρίσκεται στην κύρια πρόταση και συντάσσεται με ιστορικό χρόνο της οριστικής
(παρατατικό ἦμεν): πρόκειται
για δυνητική οριστική που δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρόν («δεν
θα μπορούσαμε να ζούμε»). Η υπόθεσή της εκφέρεται με υποθετική μετοχή, τη
γενική απόλυτη «ὧν μή διαταχθέντων» («αν δεν είχαν οριστεί
αυτά»).
2.
Να διερευνήσετε την ονοματική και ρηματική λειτουργία των τεσσάρων έναρθρων
απαρεμφάτων του κειμένου.
Απάντηση: Τα τέσσερα έναρθρα απαρέμφατα είναι τα εξής. (1) τοῦ πείθειν (στο οποίο εξαρτάται και το δηλοῦν):
ονοματική λειτουργία: ως ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο σε γενική, είναι
υποκείμενο της μετοχής στη γενική απόλυτη «ἐγγενομένου τοῦ
πείθειν»· ρηματική λειτουργία: έχει αντικείμενο το ἀλλήλους (και το δηλοῦν έχει τους εμπρόθετους προσδιορισμούς πρός ἡμᾶς αὐτούς,
περί ὧν…). (2) τοῦ θηριωδῶς ζῆν:
ονοματική: γενική αποχωριστική, αντικείμενο του ἀπηλλάγημεν· ρηματική: προσδιορίζεται από το επίρρημα θηριωδῶς (τρόπου). (3) τό λέγειν (ὡς δεῖ):
ονοματική: αιτιατική ως αντικείμενο του ποιούμεθα· ρηματική: προσδιορίζεται από
την τροπική πρόταση ὡς δεῖ. (4) τοῦ φρονεῖν (εὖ):
ονοματική: γενική αντικειμενική στο ουσιαστικό σημεῖον· ρηματική: προσδιορίζεται από το
επίρρημα εὖ. Με τα έναρθρα
απαρέμφατα ο συγγραφέας εκφράζει αφηρημένες έννοιες (η πειθώ, η λογική σκέψη, ο
λόγος) με συντομία και ουσιαστικό χαρακτήρα, διατηρώντας ταυτόχρονα τη ρηματική
δυνατότητα προσδιορισμών.
3.
Ποιος χρόνος και ποιο γραμματικό πρόσωπο κυριαρχούν στο κείμενο; Σε τι
εξυπηρετεί τον συντάκτη του λόγου αυτή η επιλογή;
Απάντηση: Στο κείμενο κυριαρχεί ο ενεστώτας (διαφέρομεν, ἔχομεν, ἐξελέγχομεν, ἐγκωμιάζομεν,
παιδεύομεν, δοκιμάζομεν, ποιούμεθα) και το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ενώ οι
αόριστοι (ᾠκίσαμεν, ἐθέμεθα, εὕρομεν, ἀπηλλάγημεν)
αναφέρονται στα επιτεύγματα του παρελθόντος. Ο ενεστώτας δίνει στις
διαπιστώσεις γενικό και διαχρονικό κύρος, ως διαρκείς αλήθειες· το α΄
πληθυντικό περιλαμβάνει τον ομιλητή (Νικοκλή) μαζί με τους ακροατές του, δηλαδή
όλους τους ανθρώπους, ως κοινωνούς της ίδιας εμπειρίας. Έτσι ο συντάκτης
αποφεύγει τον διδακτισμό και τον αυταρχικό τόνο, δημιουργεί αίσθημα κοινότητας
και συναίνεσης, και πείθει τους ακροατές, κάτι που ταιριάζει σε έναν βασιλιά
που απευθύνει παραινέσεις στον λαό του και σε έναν λόγο που υμνεί τη δύναμη της
πειθούς.
4.
Θα μπορούσαν να αντικατασταθούν οι επιρρηματικές δοτικές του κειμένου από
άλλες ισοδύναμες νοηματικά συντακτικές δομές;
Απάντηση: Οι επιρρηματικές δοτικές του κειμένου είναι: τῷ τάχει, τῇ ῥώμῃ,
ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις (δοτικές της αναφοράς, προσδιορίζουν το καταδεέστεροι), τοῖς ἄλλοις οἷς
ἔχομεν (δοτική της αναφοράς στο διαφέρομεν) και Τούτῳ (δοτική οργανική· ο λόγος ως μέσο).
Μπορούν να αντικατασταθούν από ισοδύναμες δομές: οι δοτικές της αναφοράς με
εμπρόθετους προσδιορισμούς, π.χ. «κατά τό τάχος, κατά τήν ῥώμην, κατά τάς ἄλλας εὐπορίας, κατά τά ἄλλα»,
ή με αιτιατική της αναφοράς· η οργανική δοτική με εμπρόθετο, π.χ. «διά τούτου»
(όπως ήδη στη συνέχεια του κειμένου: «Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν»), ή «ἐν τούτῳ / μετά τούτου». Το νόημα παραμένει το ίδιο, αλλά η δοτική
προσφέρει συντομία και κομψότητα, ενώ οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί δίνουν
μεγαλύτερη σαφήνεια.
Συντακτική ανάλυση
Τοῖς μέν γάρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδέν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
διαφέρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οὐδέν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (αιτιατική, «σε τίποτα»). τῶν ἄλλων ζῴων: Γενική συγκριτική στο διαφέρομεν. ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ζῴων. Τοῖς ἄλλοις: Δοτική της αναφοράς (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο διαφέρομεν. ἄλλοις: Ουσιαστικοποιημένο επίθετο («στα υπόλοιπα»). μέν: Μόριο που δηλώνει αντίθεση (δεν έχει συντακτικό ρόλο), αντιστοιχεί στο δ(έ) της συνέχειας. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
οἷς ἔχομεν
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτοις» του «Τοῖς ἄλλοις».
ἔχομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οἷς:
Αντικείμενο ρήματος (με έλξη του αναφορικού: οἷς αντί ἅ,
λόγω της δοτικής του (τούτοις) που εννοείται).
ἀλλά πολλῶν καί τῷ τάχει καί τῇ ῥώμῃ
καί ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις καταδεέστεροι τυγχάνομεν ὄντες ἐγγενομένου δ’ ἡμῖν τοῦ πείθειν ἀλλήλους
καί δηλοῦν πρός ἡμᾶς αὐτούς
περί (τούτων)
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται αντιθετικά (ἀλλά) με την προηγούμενη.
τυγχάνομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὄντες:
Κατηγορηματική (συμπληρωματική) μετοχή στο υποκείμενο, που συμπληρώνει
νοηματικά το τυγχάνομεν. καταδεέστεροι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο της
μετοχής (συγκριτικός βαθμός). πολλῶν:
Γενική συγκριτική στο καταδεέστεροι (εννοείται το «ζῴων»). τῷ τάχει, τῇ ῥώμῃ,
ταῖς ἄλλαις εὐπορίαις: Δοτικές της αναφοράς (επιρρηματικοί προσδιορισμοί της
αναφοράς) στο καταδεέστεροι. ἄλλαις:
Επιθετικός προσδιορισμός στο εὐπορίαις.
καί … καί … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι (δεν έχουν συντακτικό ρόλο). ἀλλά: Αντιθετικός σύνδεσμος.
ἐγγενομένου: Μετοχή (αιτιολογική, γενική
απόλυτη). τοῦ πείθειν:
Υποκείμενο της μετοχής (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). ἀλλήλους: Αντικείμενο στο πείθειν. δηλοῦν: Ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο,
συνδεδεμένο με το τοῦ πείθειν
(κοινό άρθρο), ως υποκείμενο της μετοχής. πρός ἡμᾶς αὐτούς: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς
(«μεταξύ μας»), έμμεσο αντικείμενο στο δηλοῦν. περί (τούτων): Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου
στο δηλοῦν. ἡμῖν:
Δοτική προσωπική στη μετοχή ἐγγενομένου.
καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος. δ(έ): Μεταβατικός σύνδεσμος, αντιστοιχεί στο μέν
(δεν έχει συντακτικό ρόλο).
ὧν ἄν βουληθῶμεν
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (ἄν + υποτακτική). Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» του «περί (τούτων)».
βουληθῶμεν: Ρήμα (υποτακτική αορίστου). (ἡμεῖς):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὧν:
Αντικείμενο ρήματος (εννοείται το δηλοῦν),
σε γενική με έλξη προς τη γενική του (τούτων). ἄν: Δυνητικό μόριο (= ἐάν
στο ὧν ἄν), δεν έχει συντακτικό ρόλο.
οὐ μόνον τοῦ
θηριωδῶς ζῆν ἀπηλλάγημεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἀπηλλάγημεν: Ρήμα (οριστική παθητικού αορίστου, με ενεργητική σημασία). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τοῦ ζῆν: Αντικείμενο ρήματος σε γενική αποχωριστική (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). θηριωδῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ζῆν. οὐ μόνον: Αρνητικό μόριο και επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (σε συνδυασμό με το ἀλλά καί της επόμενης πρότασης).
ἀλλά καί συνελθόντες πόλεις ᾠκίσαμεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται αντιθετικά (οὐ μόνον … ἀλλά καί) με την προηγούμενη.
ᾠκίσαμεν: Ρήμα. (ἡμεῖς):
Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). πόλεις: Αντικείμενο ρήματος. συνελθόντες:
Χρονική (ή τροπική) μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο (ἡμεῖς)
του ᾠκίσαμεν. ἀλλά: Αντιθετικός σύνδεσμος. καί:
Επιρρηματικό καί, που δηλώνει έμφαση («μάλιστα»).
καί νόμους ἐθέμεθα
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐθέμεθα: Ρήμα (οριστική μέσου αορίστου του τίθεμαι). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). νόμους: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
καί τέχνας εὕρομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
εὕρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τέχνας: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
καί σχεδόν ἅπαντα τά δι’ ἡμῶν μεμηχανημένα λόγος ἡμῖν ἐστιν ὁ συγκατασκευάσας
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με τις προηγούμενες.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. ὁ συγκατασκευάσας: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ουσιαστικοποιημένη μετοχή αορίστου, «αυτός που δημιούργησε»). τά μεμηχανημένα: Αντικείμενο στη μετοχή συγκατασκευάσας (ουσιαστικοποιημένη μετοχή παρακειμένου). ἅπαντα: Επιθετικός προσδιορισμός στο μεμηχανημένα. σχεδόν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ἅπαντα. δι’ ἡμῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στη μετοχή μεμηχανημένα. ἡμῖν: Δοτική προσωπική (συνοδευτική, «μαζί μας») στη μετοχή συγκατασκευάσας. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Οὗτος γάρ περί τῶν
δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν
καί τῶν καλῶν ἐνομοθέτησεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἐνομοθέτησεν: Ρήμα. Οὗτος: Υποκείμενο ρήματος (αναφέρεται στο λόγος). περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου στο ἐνομοθέτησεν. τῶν δικαίων, τῶν ἀδίκων, τῶν αἰσχρῶν, τῶν καλῶν: Ουσιαστικοποιημένα επίθετα (ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί στο περί). καί … καί … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
ὧν μή διαταχθέντων
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική μετοχική πρόταση (γενική απόλυτη). Αποτελεί την υπόθεση του υποθετικού λόγου του αντίθετου του πραγματικού (= εἰ μή διετάχθη ταῦτα), του οποίου απόδοση είναι η επόμενη κύρια πρόταση.
διαταχθέντων: Μετοχή αορίστου παθητικού
(υποθετική, γενική απόλυτη). ὧν:
Υποκείμενο της μετοχής (αναφορική αντωνυμία που αναφέρεται στα δίκαια, άδικα
κτλ., με λειτουργία σύνδεσης με την προηγούμενη πρόταση = ταῦτα). μή: Αρνητικό μόριο της υπόθεσης.
οὐκ ἄν οἷοί τ’ ἦμεν οἰκεῖν
μετ’ ἀλλήλων
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με δυνητική οριστική παρατατικού (δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρόν). Αποτελεί την απόδοση του υποθετικού λόγου.
ἦμεν: Ρήμα (συνδετικό). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οἷοί τε: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («ικανοί»). οἰκεῖν: Απαρέμφατο ενεστώτα, ως συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο οἷοί τε. μετ’ ἀλλήλων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας στο οἰκεῖν. ἄν: Δυνητικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο). οὐκ: Αρνητικό μόριο.
Τούτῳ καί τούς κακούς ἐξελέγχομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐξελέγχομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς κακούς: Αντικείμενο ρήματος. Τούτῳ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (οργανική δοτική, αναφέρεται στο λόγος). καί: Επιρρηματικό καί (ή συμπλεκτικός σύνδεσμος στο ζεύγος καί … καί).
καί τούς ἀγαθούς ἐγκωμιάζομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐγκωμιάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀγαθούς: Αντικείμενο ρήματος. (Τούτῳ): Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Διά τούτου τούς τ’ ἀνοήτους παιδεύομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀνοήτους: Αντικείμενο ρήματος. Διά τούτου: Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου. τε: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (τε … καί).
καί τούς φρονίμους δοκιμάζομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (τε … καί) με την προηγούμενη.
δοκιμάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς φρονίμους: Αντικείμενο ρήματος. (Διά τούτου): Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
τό γάρ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ
φρονεῖν εὖ μέγιστον σημεῖον ποιούμεθα
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ποιούμεθα: Ρήμα (μέση φωνή, = θεωρούμε). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό λέγειν: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). σημεῖον: Κατηγορούμενο στο αντικείμενο. μέγιστον: Επιθετικός προσδιορισμός στο σημεῖον (υπερθετικός βαθμός). τοῦ φρονεῖν: Γενική αντικειμενική στο σημεῖον (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). εὖ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο φρονεῖν. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
ὡς δεῖ
Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική παραβολική πρόταση του τρόπου, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το απαρέμφατο λέγειν.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). (λέγειν): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος.
καί λόγος ἀληθής καί νόμιμος καί δίκαιος ψυχῆς ἀγαθῆς
καί πιστῆς εἴδωλόν ἐστιν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. εἴδωλον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἀληθής, νόμιμος, δίκαιος: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο λόγος. ψυχῆς: Γενική κτητική στο εἴδωλον. ἀγαθῆς, πιστῆς: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο ψυχῆς. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (καί … καί … καί και καί … καί).
Ισοκράτης, Νικοκλῆς ἤ Κύπριοι, 5-7 [Κείμενο αυτενέργειας]
Γιατί σε όλα τα άλλα που διαθέτουμε δεν διαφέρουμε σε τίποτα από τα άλλα ζώα, αλλά σε πολλά, και στην ταχύτητα και στη δύναμη και στα υπόλοιπα μέσα, βρισκόμαστε σε χειρότερη θέση. Επειδή όμως μας δόθηκε η ικανότητα να πείθουμε ο ένας τον άλλον και να εκφράζουμε μεταξύ μας ό,τι θελήσουμε, όχι μόνο απαλλαχτήκαμε από τη ζωή των θηρίων, αλλά και συναθροισμένοι ιδρύσαμε πόλεις και θεσπίσαμε νόμους και ανακαλύψαμε τέχνες, και σχεδόν όλα όσα έχουν επινοηθεί από εμάς τα έχει δημιουργήσει μαζί μας ο λόγος. Αυτός δηλαδή νομοθέτησε για τα δίκαια και τα άδικα και τα αισχρά και τα ωραία· και αν αυτά δεν είχαν οριστεί, δεν θα μπορούσαμε να ζούμε μαζί ο ένας με τον άλλον. Με τον λόγο ελέγχουμε τους κακούς και εξυμνούμε τους καλούς. Μέσω αυτού εκπαιδεύουμε τους ανόητους και δοκιμάζουμε τους φρόνιμους· διότι το να μιλά κανείς όπως πρέπει το θεωρούμε το μεγαλύτερο δείγμα της ορθής σκέψης, και ο λόγος που είναι αληθινός και σύμφωνος με τον νόμο και δίκαιος είναι είδωλο ψυχής καλής και αξιόπιστης.
1. Να εξετάσετε τη συντακτική λειτουργία του ἂν στις δύο περιπτώσεις που συναντάται στο κείμενο. Λάβετε υπόψη σας ότι την πρώτη φορά συναντάται μέσα σε δευτερεύουσα πρόταση (τι είδους;) και τη δεύτερη σε κύρια πρόταση.
Τοῖς μέν γάρ ἄλλοις οἷς ἔχομεν οὐδέν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρομεν
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
διαφέρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οὐδέν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (αιτιατική, «σε τίποτα»). τῶν ἄλλων ζῴων: Γενική συγκριτική στο διαφέρομεν. ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ζῴων. Τοῖς ἄλλοις: Δοτική της αναφοράς (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο διαφέρομεν. ἄλλοις: Ουσιαστικοποιημένο επίθετο («στα υπόλοιπα»). μέν: Μόριο που δηλώνει αντίθεση (δεν έχει συντακτικό ρόλο), αντιστοιχεί στο δ(έ) της συνέχειας. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτοις» του «Τοῖς ἄλλοις».
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται αντιθετικά (ἀλλά) με την προηγούμενη.
Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση με υποθετική σημασία (ενδεχομένου), που εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (ἄν + υποτακτική). Προσδιορίζει το εννοούμενο «τούτων» του «περί (τούτων)».
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἀπηλλάγημεν: Ρήμα (οριστική παθητικού αορίστου, με ενεργητική σημασία). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τοῦ ζῆν: Αντικείμενο ρήματος σε γενική αποχωριστική (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). θηριωδῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ζῆν. οὐ μόνον: Αρνητικό μόριο και επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού (σε συνδυασμό με το ἀλλά καί της επόμενης πρότασης).
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται αντιθετικά (οὐ μόνον … ἀλλά καί) με την προηγούμενη.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐθέμεθα: Ρήμα (οριστική μέσου αορίστου του τίθεμαι). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). νόμους: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
εὕρομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τέχνας: Αντικείμενο ρήματος. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με τις προηγούμενες.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. ὁ συγκατασκευάσας: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο (ουσιαστικοποιημένη μετοχή αορίστου, «αυτός που δημιούργησε»). τά μεμηχανημένα: Αντικείμενο στη μετοχή συγκατασκευάσας (ουσιαστικοποιημένη μετοχή παρακειμένου). ἅπαντα: Επιθετικός προσδιορισμός στο μεμηχανημένα. σχεδόν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού στο ἅπαντα. δι’ ἡμῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στη μετοχή μεμηχανημένα. ἡμῖν: Δοτική προσωπική (συνοδευτική, «μαζί μας») στη μετοχή συγκατασκευάσας. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική αορίστου.
ἐνομοθέτησεν: Ρήμα. Οὗτος: Υποκείμενο ρήματος (αναφέρεται στο λόγος). περί τῶν δικαίων καί τῶν ἀδίκων καί τῶν αἰσχρῶν καί τῶν καλῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του περιεχομένου στο ἐνομοθέτησεν. τῶν δικαίων, τῶν ἀδίκων, τῶν αἰσχρῶν, τῶν καλῶν: Ουσιαστικοποιημένα επίθετα (ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί στο περί). καί … καί … καί: Συμπλεκτικοί σύνδεσμοι. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική μετοχική πρόταση (γενική απόλυτη). Αποτελεί την υπόθεση του υποθετικού λόγου του αντίθετου του πραγματικού (= εἰ μή διετάχθη ταῦτα), του οποίου απόδοση είναι η επόμενη κύρια πρόταση.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με δυνητική οριστική παρατατικού (δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού στο παρόν). Αποτελεί την απόδοση του υποθετικού λόγου.
ἦμεν: Ρήμα (συνδετικό). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). οἷοί τε: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο («ικανοί»). οἰκεῖν: Απαρέμφατο ενεστώτα, ως συμπλήρωμα (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο οἷοί τε. μετ’ ἀλλήλων: Εμπρόθετος προσδιορισμός της συνοδείας στο οἰκεῖν. ἄν: Δυνητικό μόριο (δεν έχει συντακτικό ρόλο). οὐκ: Αρνητικό μόριο.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ἐξελέγχομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς κακούς: Αντικείμενο ρήματος. Τούτῳ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (οργανική δοτική, αναφέρεται στο λόγος). καί: Επιρρηματικό καί (ή συμπλεκτικός σύνδεσμος στο ζεύγος καί … καί).
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐγκωμιάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀγαθούς: Αντικείμενο ρήματος. (Τούτῳ): Επιρρηματικός προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
παιδεύομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς ἀνοήτους: Αντικείμενο ρήματος. Διά τούτου: Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου. τε: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (τε … καί).
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (τε … καί) με την προηγούμενη.
δοκιμάζομεν: Ρήμα. (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τούς φρονίμους: Αντικείμενο ρήματος. (Διά τούτου): Εμπρόθετος προσδιορισμός του μέσου (εννοείται). καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα.
ποιούμεθα: Ρήμα (μέση φωνή, = θεωρούμε). (ἡμεῖς): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). τό λέγειν: Αντικείμενο ρήματος (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). σημεῖον: Κατηγορούμενο στο αντικείμενο. μέγιστον: Επιθετικός προσδιορισμός στο σημεῖον (υπερθετικός βαθμός). τοῦ φρονεῖν: Γενική αντικειμενική στο σημεῖον (ουσιαστικοποιημένο απαρέμφατο). εὖ: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο φρονεῖν. γάρ: Αιτιολογικός σύνδεσμος (δεν έχει συντακτικό ρόλο).
Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική παραβολική πρόταση του τρόπου, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Προσδιορίζει το απαρέμφατο λέγειν.
δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). (λέγειν): Υποκείμενο ρήματος (εννοείται). ὡς: Τροπικός σύνδεσμος.
Κύρια πρόταση, κρίσεως, που εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Συνδέεται συμπλεκτικά (καί) με την προηγούμενη.
ἐστιν: Ρήμα (συνδετικό). λόγος: Υποκείμενο ρήματος. εἴδωλον: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. ἀληθής, νόμιμος, δίκαιος: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο λόγος. ψυχῆς: Γενική κτητική στο εἴδωλον. ἀγαθῆς, πιστῆς: Επιθετικοί προσδιορισμοί στο ψυχῆς. καί: Συμπλεκτικός σύνδεσμος (καί … καί … καί και καί … καί).


0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου