Νέα Ελληνικά: Κλίση επιθέτων σε -ύς, -ιά, -ύ & σε -ύς, -εία, -ύ

Peter Awax
 
Νέα Ελληνικά: Κλίση επιθέτων σε -ύς, -ιά, -ύ & σε -ύς, -εία, -ύ
 
Επίθετα σε -ύς, -ιά, -ύ
 
Ενικός αριθμός
ο ελαφρύς, του ελαφρύ ή του ελαφριού, τον ελαφρύ, (ελαφρύ)
η ελαφριά, της ελαφριάς, την ελαφριά, (ελαφριά)
το ελαφρύ, του ελαφρύ ή του ελαφριού, το ελαφρύ, (ελαφρύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι ελαφριοί ή ελαφρείς, των ελαφριών, τους ελαφριούς ή ελαφρείς, (ελαφριοί ή ελαφρείς)
οι ελαφριές, των ελαφριών, τις ελαφριές, (ελαφριές)
τα ελαφριά, των ελαφριών, τα ελαφριά, (ελαφριά)
 
Ενικός αριθμός
ο βαρύς, του βαρύ ή του βαριού, τον βαρύ, (βαρύ)
η βαριά, της βαριάς, τη βαριά, (βαριά)
το βαρύ, του βαρύ ή του βαριού, το βαρύ, (βαρύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι βαριοί ή βαρείς, των βαριών, τους βαριούς ή βαρείς, (βαριοί ή βαρείς)
οι βαριές, των βαριών, τις βαριές, (βαριές)
τα βαριά, των βαριών, τα βαριά, (βαριά)
 
Ενικός αριθμός
ο βαθύς, του βαθύ ή του βαθιού, τον βαθύ, (βαθύ)
η βαθιά, της βαθιάς, τη βαθιά, (βαθιά)
το βαθύ, του βαθύ ή του βαθιού, το βαθύ, (βαθύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι βαθιοί ή βαθείς, των βαθιών, τους βαθιούς ή βαθείς, (βαθιοί ή βαθείς)
οι βαθιές, των βαθιών, τις βαθιές, (βαθιές)
τα βαθιά, των βαθιών, τα βαθιά, (βαθιά)
 
Ενικός αριθμός
ο φαρδύς, του φαρδύ ή του φαρδιού, τον φαρδύ, (φαρδύ)
η φαρδιά, της φαρδιάς, τη φαρδιά, (φαρδιά)
το φαρδύ, του φαρδύ ή του φαρδιού, το φαρδύ, (φαρδύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι φαρδείς ή  φαρδιοί, των φαρδιών, τους φαρδείς ή τους φαρδιούς, (φαρδείς ή φαρδιοί)
οι φαρδιές, των φαρδιών, τις φαρδιές, (φαρδιές)
τα φαρδιά, των φαρδιών, τα φαρδιά, (φαρδιά)
 
Ενικός αριθμός
ο μακρύς, του μακρύ ή του μακριού, τον μακρύ, (μακρύ)
η μακριά, της μακριάς, τη μακριά, (μακριά)
το μακρύ, του μακρύ ή του μακριού, το μακρύ, (μακρύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι μακρείς ή  μακριοί, των μακριών, τους μακρείς ή τους μακριούς, (μακρείς ή μακριοί)
οι μακριές, των μακριών, τις μακριές, (μακριές)
τα μακριά, των μακριών, τα μακριά, (μακριά)
 
Ενικός αριθμός
ο παχύς, του παχύ ή του παχιού, τον παχύ, (παχύ)
η παχιά, της παχιάς, την παχιά, (παχιά)
το παχύ, του παχύ ή του παχιού, το παχύ, (παχύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι παχιοί ή παχείς, των παχιών, τους παχιούς ή παχείς, (παχιοί ή παχείς)
οι παχιές, των παχιών, τις παχιές, (παχιές)
τα παχιά, των παχιών, τα παχιά, (παχιά)
 
Ενικός αριθμός
ο τραχύς, του τραχύ, τον τραχύ, (τραχύ)
η τραχιά, της τραχιάς, την τραχιά, (τραχιά)
το τραχύ, του τραχύ, το τραχύ, (τραχύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι τραχείς, των τραχιών, τους τραχείς, (τραχείς)
οι τραχιές, των τραχιών, τις τραχιές, (τραχιές)
τα τραχιά, των τραχιών, τα τραχιά, (τραχιά)
 
Ενικός αριθμός
ο πλατύς, του πλατύ ή του πλατιού, τον πλατύ, (πλατύ)
η πλατιά, της πλατιάς, την πλατιά, (πλατιά)
το πλατύ, του πλατύ ή του πλατιού, το πλατύ, (πλατύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι πλατιοί ή πλατείς, των πλατιών, τους πλατιούς ή πλατείς, (πλατιοί ή πλατείς)
οι πλατιές, των πλατιών, τις πλατιές, (πλατιές)
τα πλατιά, των πλατιών, τα πλατιά, (πλατιά)
 
Σημειώσεις:
- Η γενική πτώση του αρσενικού και του ουδετέρου χρησιμοποιείται λιγότερο συχνά και παρατηρείται ποικιλία στον σχηματισμό της, ειδικώς ως προς την επιλογή μεταξύ των καταλήξεων -ύ και -ίου. Αρκετές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες δεν είναι εμφανής ο λόγος της προτιμήσεως του ενός ή του άλλου ληκτικού τέρματος. Παραδείγματα: «αμαξίδιο ελαφριού τύπου – του βαθύ ύπνου – του βαρύ καφέ – Το υπόστεγο έγειρα από το βάρος του παχιού χιονιού – του φαρδύ / του φαρδιού δρόμου – του μακρύ γιαλού / του μακριού χειμώνα – του μακριού φορέματος».
 
- Σε στερεότυπες φράσεις και σε λόγιο ύφος ορισμένα από τα επίθετα της κατηγορίας (σε -ύς, -ία, -ύ) ακολουθούν το κλιτικό σχήμα της αρχαίας γλώσσας (δηλαδή των επιθέτων της κατηγορίας σε -ύς, -εία, -ύ), με αποτέλεσμα να σχηματίζουν διαφορετικά τη γενική πτώση και τον πληθυντικό αριθμό, αλλά και το θηλυκό του επιθέτου. Παραδείγματα: «όχημα βαρέος τύπου – παλαιστής βαρέων βαρών – κρέμα βαθέος καθαρισμού – βαθεία δομή – προϊόν βαθείας καταψύξεως – βαρείς χειμώνες – του παχέος εντέρου».
 
- Μερικά επίθετα της κατηγορίας αυτής παρουσιάζουν την ιδιαιτερότητα ότι σχηματίζουν τη γενική του αρσενικού μόνο με συγκεκριμένο τύπο, στον δε πληθυντικό ακολουθούν τη λόγια κλίση ανάλογα με το ύφος του λόγου. Παραδείγματα: «Το επίθετο θρασύς σχηματίζει τη γενική ενικού με τον τύπο -του θρασύ, όπως ακριβώς και το επίθετο τραχύς: -του τραχύ. Το επίθετο τραχείς σχηματίζει τον πληθυντικό άλλοτε «τραχιοί» και άλλοτε «τραχείς»: τραχιές επιφάνειες, δρόμοι τραχιοί και απότομοι – Το τοπίο χαρακτηρίζεται από τραχείς ορεινούς όγκους».
 
Επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ
 
Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει λόγια επίθετα, τα οποία κλίνονται κατά το κλιτικό σχήμα της αρχαίας γλώσσας. Αρκετά από αυτά συνηθίζονται σε επιστημονικούς όρους ή φράσεις (π.χ. βραχεία συλλαβή, αμβλεία γωνία, οξεία βρογχίτιδα, βραχέα κύματα, δασέα σύμφωνα, του ευθέος λόγου κ.ά.), ενώ μερικά έχουν ουσιαστικοποιηθεί, π.χ. ευθεία (γραμμή), ταχεία (αμαξοστοιχία), τραχεία (αρτηρία), η οξεία (το τονικό σημείο) κ.ά.
 
Ενικός αριθμός
ο ευθύς, του ευθέος, τον ευθύ, (ευθύ)
η ευθεία, της ευθείας, την ευθεία, (ευθεία)
το ευθύ, του ευθέος, το ευθύ, (ευθύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι ευθείς, των ευθέων, τους ευθείς, (ευθείς)
οι ευθείες, των ευθειών, τις ευθείες, (ευθείες)
τα ευθέα, των ευθέων, τα ευθέα, (ευθέα)
 
Ενικός αριθμός
ο θρασύς, του θρασέος, τον θρασύ, (θρασύ)
η θρασεία, της θρασείας, τη θρασεία, (θρασεία)
το θρασύ, του θρασέος, το θρασύ, (θρασύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι θρασείς, των θρασέων, τους θρασείς, (θρασείς)
οι θρασείες, των θρασειών, τις θρασείες, (θρασείες)
τα θρασέα, των θρασέων, τα θρασέα, (θρασέα)
 
Ενικός αριθμός
ο βραχύς, του βραχέος, τον βραχύ, (βραχύ)
η βραχεία, της βραχείας, τη βραχεία, (βραχεία)
το βραχύ, του βραχέος, το βραχύ, (βραχύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι βραχείς, των βραχέων, τους βραχείς, (βραχείς)
οι βραχείες, των βραχειών, τις βραχείες, (βραχείες)
τα βραχέα, των βραχέων, τα βραχέα, (βραχέα)
 
Ενικός αριθμός
ο δριμύς, του δριμέος, τον δριμύ, (δριμύ)
η δριμεία, της δριμείας, τη δριμεία, (δριμεία)
το δριμύ, του δριμέος, το δριμύ, (δριμύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι δριμείς, των δριμέων, τους δριμείς, (δριμείς)
οι δριμείες, των δριμειών, τις δριμείες, (δριμείες)
τα δριμέα, των δριμέων, τα δριμέα, (δριμέα)
 
Ενικός αριθμός
ο οξύς, του οξέος, τον οξύ, (οξύ)
η οξεία, της οξείας, την οξεία, (οξεία)
το οξύ, του οξέος, το οξύ, (οξύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι οξείς, των οξέων, τους οξείς, (οξείς)
οι οξείες, των οξειών, τις οξείες, (οξείες)
τα οξέα, των οξέων, τα οξέα, (οξέα)
 
Ενικός αριθμός
ο ταχύς, του ταχέος, τον ταχύ, (ταχύ)
η ταχεία, της ταχείας, την ταχεία, (ταχεία)
το ταχύ, του ταχέος, το ταχύ, (ταχύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι ταχείς, των ταχέων, τους ταχείς, (ταχείς)
οι ταχείες, των ταχειών, τις ταχείες, (ταχείες)
τα ταχέα, των ταχέων, τα ταχέα, (ταχέα)
 
Ενικός αριθμός
ο αμβλύς, του αμβλέος, τον αμβλύ, (αμβλύ)
η αμβλεία, της αμβλείας, την αμβλεία, (αμβλεία)
το αμβλύ, του αμβλέος, το αμβλύ, (αμβλύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι αμβλείς, των αμβλέων, τους αμβλείς, (αμβλείς)
οι αμβλείες, των αμβλειών, τις αμβλείες, (αμβλείες)
τα αμβλέα, των αμβλέων, τα αμβλέα, (αμβλέα)
 
Ενικός αριθμός
ο δασύς, του δασέος, τον δασύ, (δασύ)
η δασεία, της δασείας, τη δασεία, (δασεία)
το δασύ, του δασέος, το δασύ, (δασύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι δασείς, των δασέων, τους δασείς, (δασείς)
οι δασείες, των δασειών, τις δασείες, (δασείες)
τα δασέα, των δασέων, τα δασέα, (δασέα)
 
Ενικός αριθμός
ο ευρύς, του ευρέος, τον ευρύ, (ευρύ)
η ευρεία, της ευρείας, τη ευρεία, (ευρεία)
το ευρύ, του ευρέος, το ευρύ, (ευρύ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι ευρείς, των ευρέων, τους ευρείς, (ευρείς)
οι ευρείες, των ευρειών, τις ευρείες, (ευρείες)
τα ευρέα, των ευρέων, τα ευρέα, (ευρέα)
 
Το αριθμητικό επίθετο ήμισυς
 
Ενικός αριθμός
ο ήμισυς, του ημίσεος, τον ήμισυ, (ήμισυ)
η ημίσεια, της ημισείας ή της ημίσειας, την ημίσεια, (ημίσεια)
το ήμισυ, του ημίσεος, το ήμισυ, (ήμισυ)
 
Πληθυντικός αριθμός
οι ήμισεις, των ημίσεων, τους ήμισεις, (ήμισεις)
οι ημίσειες, των ημισειών, τις ημίσειες, (ημίσειες)
τα ημίσεα ή τα ήμισυ, των ημίσεων, τα ημίσεα, (ημίσεα)
 
Πηγή σημειώσεων: Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής, Κέντρο Λεξικολογίας