Αρχαία Γ΄ Λυκείου: Αισχίνης, Κατά Κτησιφῶντος, 169-170 [Κείμενο αυτενέργειας]
Νομίζω λοιπόν ότι όλοι σας θα συμφωνούσατε πως ο δημοκρατικός άνθρωπος πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά: Πρώτον, να είναι ελεύθερος και από την πλευρά του πατέρα και από την πλευρά της μητέρας, ώστε εξαιτίας της κακής τύχης που σχετίζεται με την καταγωγή του να μην είναι εχθρικός προς τους νόμους που διασώζουν τη δημοκρατία. Δεύτερον, να έχει προσφέρει κάποια ευεργεσία στον δήμο από τους προγόνους του ή, τουλάχιστον, ως το πιο απαραίτητο, να μην υπάρχει καμία έχθρα, ώστε υπερασπιζόμενος τα δυστυχήματα των προγόνων του να μην επιχειρεί να βλάψει την πόλη. Τρίτον, πρέπει να είναι σώφρων και εγκρατής στην καθημερινή του διαβίωση, ώστε εξαιτίας της ασωτίας στα έξοδά του να μην δωροδοκείται εις βάρος του λαού. Τέταρτον, να είναι λογικός και ικανός στον λόγο· διότι είναι καλό η σκέψη του να επιλέγει τα βέλτιστα και η μόρφωση του ρήτορα να πείθει με τον λόγο τους ακροατές· αν όχι, πάντως την ορθή κρίση πρέπει πάντοτε να την προτάσσει του λόγου. Πέμπτον, να είναι ανδρείος στην ψυχή, ώστε μπροστά στα δεινά και στους κινδύνους να μην εγκαταλείπει τον λαό. Ο ολιγαρχικός, αντίθετα, έχει όλα τα αντίθετα από αυτά.
1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δημοκρατικού ανθρώπου, σύμφωνα με τον Αισχίνη;
1) Ελεύθερη καταγωγή: Πρέπει να είναι ελεύθερος πολίτης και από τους δύο γονείς, ώστε να μην είναι εχθρικός προς τους νόμους που προστατεύουν τη δημοκρατία εξαιτίας της κακής τύχης της καταγωγής του.
2) Προσφορά των προγόνων προς τον δήμο: Πρέπει να έχει κληρονομήσει κάποια ευεργεσία των προγόνων του προς το λαό ή, τουλάχιστον, να μην υπάρχει κάποια έχθρα, ώστε να μην επιχειρεί να βλάψει την πόλη προκειμένου να εκδικηθεί για τις ατυχίες των προγόνων του.
3) Σωφροσύνη και μετριοπάθεια: Πρέπει να είναι συγκρατημένος στον καθημερινό τρόπο ζωής, ώστε να μη δωροδοκείται εις βάρος του λαού για να καλύψει δαπάνες μιας άσωτης ζωής.
4) Ορθή κρίση και ρητορική ικανότητα: Πρέπει να έχει σωστή κρίση και να μπορεί να μιλά πειστικά. Ιδανικά, η σκέψη του στοχεύει στο καλύτερο και η ρητορική του μόρφωση πείθει τους ακροατές· αν δεν συμβαίνουν και τα δύο, η ορθή κρίση προηγείται πάντα της ευφράδειας.
5) Ανδρεία ψυχής: Πρέπει να έχει θάρρος, ώστε στις δύσκολες στιγμές και στους κινδύνους να μην εγκαταλείπει το λαό.
Αντίθετα, ο ολιγαρχικός διαθέτει όλα τα αντίθετα χαρακτηριστικά. Συνολικά, ο Αισχίνης συνδέει τον δημοκράτη με την ελευθερία, την ευνοϊκή στάση απέναντι στο λαό, την εγκράτεια, την ευθυκρισία και το θάρρος, δηλαδή με ιδιότητες που εξασφαλίζουν ότι ο πολιτικός θα υπηρετεί το συμφέρον της πόλης και όχι το προσωπικό ή το ολιγαρχικό.
|
α/α |
Δευτερεύουσα
τελική πρόταση |
Εισάγεται
με |
Εκφορά
(ρήμα) |
|
1 |
ἵνα μή διά τήν περί τό γένος ἀτυχίαν δυσμενής ᾖ τοῖς νόμοις |
ἵνα
μή |
ᾖ (υποτακτική ενεστώτα του εἰμί) |
|
2 |
ἵνα
μή βοηθῶν τοῖς
τῶν προγόνων ἀτυχήμασι
κακῶς ἐπιχειρῇ
ποιεῖν τήν
πόλιν |
ἵνα
μή |
ἐπιχειρῇ
(υποτακτική ενεστώτα) |
|
3 |
ὅπως μή διά τήν ἀσέλγειαν τῆς δαπάνης δωροδοκῇ κατά τοῦ δήμου |
ὅπως
μή |
δωροδοκῇ
(υποτακτική ενεστώτα) |
|
4 |
ἵνα μή παρά τά δεινά καί τούς κινδύνους ἐγκαταλείπῃ τόν δῆμον |
ἵνα
μή |
ἐγκαταλείπῃ
(υποτακτική ενεστώτα) |
Δεν υπάρχουν στο κείμενο άλλες εκφράσεις του σκοπού, όπως τελικό απαρέμφατο ή τελική μετοχή.
|
Ομοιόπτωτοι
προσδιορισμοί |
Ετερόπτωτοι
προσδιορισμοί |
|
ἅπαντας ὑμᾶς (κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ὑμᾶς) εὐεργεσίαν τινά
(επιθετικός προσδιορισμός – αόριστη αντωνυμία) μηδεμίαν ἔχθραν (επιθετικός προσδιορισμός) πάντα τἀναντία (επιθετικός προσδιορισμός) |
τήν περί
τό γένος ἀτυχίαν (εμπρόθετος προσδιορισμός στο ἀτυχίαν) εὐεργεσίαν ἀπό τῶν προγόνων (εμπρόθετος προσδιορισμός στο εὐεργεσίαν) εὐεργεσίαν πρός τόν δῆμον (εμπρόθετος προσδιορισμός στο εὐεργεσίαν) τοῖς τῶν προγόνων ἀτυχήμασι (γενική κτητική/υποκειμενική στο ἀτυχήμασι) τήν ἀσέλγειαν τῆς δαπάνης (γενική αντικειμενική στο ἀσέλγειαν) τήν καθ᾽ ἡμέραν δίαιταν (εμπρόθετος προσδιορισμός στο δίαιταν) τήν τοῦ ῥήτορος παιδείαν (γενική υποκειμενική στο παιδείαν) τἀναντία τούτων
(γενική αντικειμενική/του αντιθέτου στο τἀναντία) |
Ρήμα: Οἶμαι (οριστική ενεστώτα). Υποκείμενο: το εννοούμενο «εγώ». Τοίνυν: επιρρηματικός (συμπερασματικός) σύνδεσμος.
Αντικείμενο του Οἶμαι: το ειδικό απαρέμφατο ὁμολογῆσαι (αορίστου), που συνοδεύεται από το ἂν και είναι δυνητικό («θα συμφωνούσατε»). Υποκείμενό του, σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας, είναι το ὑμᾶς, με κατηγορηματικό προσδιορισμό το ἅπαντας.
Αντικείμενο του ὁμολογῆσαι: το ειδικό απαρέμφατο δεῖν (απρόσωπο), που έχει ως υποκείμενο το απαρέμφατο ὑπάρξαι. Το τάδε είναι υποκείμενο του ὑπάρξαι και το τῷ δημοτικῷ έμμεσο αντικείμενό του (δοτική προσωπική).
Στο τάδε αναφέρονται ως επεξήγηση, σε παράθεση, τα απαρέμφατα που ακολουθούν:
α) εἶναι («πρῶτον μέν ἐλεύθερον αὐτόν εἶναι καί πρός πατρός καί πρός μητρός»): υποκείμενο το αὐτόν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας)· κατηγορούμενο το ἐλεύθερον· πρῶτον: επιρρηματικός προσδιορισμός της τάξης (σειράς), με το μέν να δηλώνει αντίθεση προς το δεύτερον δέ· πρός πατρός και πρός μητρός: εμπρόθετοι προσδιορισμοί της καταγωγής (προέλευσης), που προσδιορίζουν το ἐλεύθερον και συνδέονται μεταξύ τους με τον παρατακτικό (συμπλεκτικό) σύνδεσμο καί … καί.
β) ὑπάρχειν («δεύτερον δ᾽ ἀπό τῶν προγόνων εὐεργεσίαν τινά αὐτῷ πρός τόν δῆμον ὑπάρχειν»): υποκείμενο το εὐεργεσίαν, με επιθετικό προσδιορισμό το τινά (αόριστη αντωνυμία)· έμμεσο αντικείμενο το αὐτῷ (δοτική προσωπική, αναφέρεται στον δημοτικό)· δεύτερον: επιρρηματικός προσδιορισμός της τάξης (σειράς), με το δέ (δ᾽) ως αντιθετικό σύνδεσμο· ἀπό τῶν προγόνων: εμπρόθετος προσδιορισμός της καταγωγής (προέλευσης), στο εὐεργεσίαν· πρός τόν δῆμον: εμπρόθετος προσδιορισμός της σχέσης (αναφοράς), επίσης στο εὐεργεσίαν.
γ) Ακολουθεί η διάζευξη «ἤ τό γ᾽ ἀναγκαιότατον μηδεμίαν ἔχθραν», όπου το ἤ είναι διαζευκτικός σύνδεσμος και εννοείται πάλι το απαρέμφατο ὑπάρχειν, με υποκείμενο το ἔχθραν και επιθετικό προσδιορισμό το μηδεμίαν· το τό ἀναγκαιότατον είναι επιρρηματικός προσδιορισμός («τουλάχιστον»), με το γε (γ᾽) να τονίζει τον όρο.
ἐπιχειρῇ: ρήμα της πρότασης. Υποκείμενο: το εννοούμενο αὐτός (ο δημοκρατικός). Αντικείμενο: το συμπληρωματικό (τελικό) απαρέμφατο ποιεῖν.
βοηθῶν: κατηγορηματική μετοχή (τροπική/χρονική, «υπερασπιζόμενος»), που αναφέρεται στο υποκείμενο του ἐπιχειρῇ. Το ρήμα βοηθῶ συντάσσεται με δοτική ως αντικείμενο: το τοῖς ἀτυχήμασι. Το τῶν προγόνων είναι γενική κτητική (ή υποκειμενική) στο ἀτυχήμασι.
ποιεῖν: συμπληρωματικό (τελικό) απαρέμφατο, αντικείμενο του ἐπιχειρῇ. Υποκείμενό του είναι το ίδιο με του ἐπιχειρῇ (ταυτοπροσωπία, γι᾽ αυτό δεν εκφέρεται). αντικείμενο απαρεμφάτου: το τήν πόλιν (αιτιατική αντικειμενική). Κακῶς: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ποιεῖν («κακῶς ποιεῖν τινα» = βλάπτω κάποιον).
Ρήμα: χρή (απρόσωπο, οριστική ενεστώτα). Υποκείμενο του χρή: το απαρέμφατο πεφυκέναι. Η πρόταση είναι ανεξάρτητη και συνδέεται νοηματικά με την προηγούμενη περίοδο (δεῖν … ὑπάρξαι) ως τρίτο χαρακτηριστικό. Το χρή δεν έχει αντικείμενο.
πεφυκέναι: απαρέμφατο παρακειμένου, υποκείμενο του χρή. Έχει ως υποκείμενο το αὐτόν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας· αναφέρεται στον δημοτικό) και ως κατηγορούμενο στο αὐτόν τα σώφρονα καί μέτριον. Δεν έχει αντικείμενο, γιατί το πέφυκα («είμαι από τη φύση μου») είναι συνδετικό και συνοδεύεται από κατηγορούμενο.
Τρίτον: επιρρηματικός προσδιορισμός της τάξης (σειράς), στο χρή πεφυκέναι. καί: παρατακτικός (συμπλεκτικός) σύνδεσμος, που συνδέει τα δύο κατηγορούμενα σώφρονα και μέτριον.
πρός τήν καθ᾽ ἡμέραν δίαιταν: εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς («ως προς») στα κατηγορούμενα σώφρονα καί μέτριον. Μέσα σε αυτόν, το δίαιταν είναι το ουσιαστικό (αιτιατική μετά την πρόθεση πρός), με άρθρο το τήν και εμπρόθετο προσδιορισμό στο δίαιταν το καθ᾽ ἡμέραν (κατά + αιτιατική, του χρόνου: «κάθε μέρα»).
Δευτερεύουσα (τελική, αρνητική): Εισάγεται με το ὅπως μή, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα (δωροδοκῇ), επειδή εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (χρή), και εξαρτάται από το απαρέμφατο πεφυκέναι. Δηλώνει τον σκοπό για τον οποίο ο δημοκρατικός πρέπει να είναι σώφρων και μέτριος.
δωροδοκῇ: ρήμα της πρότασης. Υποκείμενο: το εννοούμενο αὐτός (ο δημοκρατικός). Το ρήμα είναι αμετάβατο.
διά τήν ἀσέλγειαν: εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας στο δωροδοκῇ. Το ἀσέλγειαν έχει άρθρο το τήν και γενική αντικειμενική το τῆς δαπάνης (ασωτία στα έξοδα), με άρθρο το τῆς.
κατά τοῦ δήμου: εμπρόθετος προσδιορισμός της εχθρικής αναφοράς («εις βάρος») στο δωροδοκῇ, με το δήμου σε γενική μετά την πρόθεση κατά και άρθρο το τοῦ.
Κύρια Ελλειπτική πρόταση: Εννοείται από την προηγούμενη πρόταση το «χρή πεφυκέναι αὐτόν» (ρήμα: χρή, απρόσωπο, οριστική ενεστώτα, με υποκείμενο το εννοούμενο απαρέμφατο πεφυκέναι). Το χρή δεν έχει αντικείμενο.
πεφυκέναι (εννοούμενο): υποκείμενο το εννοούμενο αὐτόν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας· αναφέρεται στον δημοτικό) και κατηγορούμενα στο αὐτόν τα εὐγνώμονα και δυνατόν. Ως συνδετικό δεν έχει αντικείμενο.
Τέταρτον: επιρρηματικός προσδιορισμός της τάξης (σειράς), στο εννοούμενο χρή πεφυκέναι. καί: παρατακτικός (συμπλεκτικός) σύνδεσμος, που συνδέει τα δύο κατηγορούμενα εὐγνώμονα και δυνατόν. εἰπεῖν: απαρέμφατο αορίστου, συμπληρωματικό (προσδιοριστικό) του επιθέτου δυνατόν, δηλώνει την αναφορά («ικανός να μιλά»). Έχει ως υποκείμενο το εννοούμενο αὐτόν (ταυτοπροσωπία, γι᾽ αυτό δεν εκφέρεται). Το ρήμα λέγω/εἰπεῖν εδώ χρησιμοποιείται απόλυτα (= μιλώ), χωρίς άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο.
Κύρια πρόταση: «καλόν γάρ …» (ανεξάρτητη, αιτιολογική της προηγούμενης πρότασης). Ρήμα: το εννοούμενο ἐστί (οριστική ενεστώτα, απρόσωπο). Κατηγορούμενο: το καλόν. Υποκείμενο: τα δύο απαρέμφατα προαιρεῖσθαι και πείθειν, που συνδέονται αντιθετικά με το μέν … δέ. γάρ: αιτιολογικός σύνδεσμος (παρατακτικός).
α) προαιρεῖσθαι («τήν μέν διάνοιαν προαιρεῖσθαι τά βέλτιστα»): απαρέμφατο ενεστώτα, υποκείμενο του εννοούμενου ἐστί. Υποκείμενό του είναι το τήν διάνοιαν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας). Αντικείμενο: το τά βέλτιστα (ουσιαστικοποιημένο επίθετο σε αιτιατική). μέν: αντιθετικός σύνδεσμος, που αντιστοιχεί στο δέ του β.
β) πείθειν («τήν δέ παιδείαν τήν τοῦ ῥήτορος καί τον λόγον πείθειν τούς ἀκούοντας»): απαρέμφατο ενεστώτα, υποκείμενο του εννοούμενου ἐστί. Υποκείμενό του είναι το τήν παιδείαν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας), με γενική υποκειμενική το τοῦ ῥήτορος (ετερόπτωτος προσδιορισμός στο παιδείαν), με άρθρο το τήν. Αντικείμενο: το τούς ἀκούοντας (ουσιαστικοποιημένη μετοχή σε αιτιατική). δέ: αντιθετικός σύνδεσμος.
καί … λόγον: το καί είναι συμπλεκτικός σύνδεσμος. λόγον: Υποκείμενο του πείθειν, μαζί με το τήν παιδείαν (σύνδεση καί).
Δευτερεύουσα (υποθετική, ελλειπτική): «εἰ δέ μή» («αν όχι»). Εισάγεται με το εἰ (υποθετικός σύνδεσμος), που συνοδεύεται από το δέ (αντιθετικός σύνδεσμος) και το αρνητικό μή. Είναι σταθερή έκφραση· εννοείται το ρήμα ἐστί (και ο όρος της προηγούμενης πρότασης: «αν δεν είναι δυνατά και τα δύο», δηλαδή και η καλή σκέψη και η ρητορική μόρφωση). Εκφέρεται με οριστική (εννοούμενο ἐστί), δηλώνει υπόθεση που αναφέρεται στο παρόν και εκφράζει το πραγματικό (απλή σκέψη του ομιλητή). Υποκείμενο: το εννοούμενο «ταῦτα» (τα δύο προηγούμενα). Εξαρτάται από την κύρια πρόταση που ακολουθεί (απόδοση).
Ρήμα: το προτακτέον (ρηματικό επίθετο σε -τέος, ουδέτερο ενικού), με το εννοούμενο ἐστί· η σύνταξη είναι απρόσωπη και ισοδυναμεί με το «δεῖ/χρή προτάττειν» (πρέπει να προτάσσει). Το προτακτέον είναι κατηγορούμενο στο εννοούμενο ἐστί, ενώ υποκείμενο του ἐστί είναι το απρόσωπο νόημα της πρότασης. Το ποιητικό αίτιο (το πρόσωπο που πρέπει να προτάξει) δεν εκφέρεται· εννοείται η δοτική «αὐτῷ» (ο δημοκρατικός).
τήν εὐγνωμοσύνην: άμεσο αντικείμενο του προτακτέον (αιτιατική αντικειμενική), με άρθρο το τήν. τοῦ λόγου: γενική συγκριτική (γενική της σύγκρισης), έμμεσο αντικείμενο του ρήματος, ζητείται από τη σύνθετη πρόθεση προ- του προτακτέον («προτάσσω κάτι από κάτι», δηλαδή «το προτιμώ από»). Άρα το προτακτέον έχει και άμεσο (τήν εὐγνωμοσύνην) και έμμεσο αντικείμενο (τοῦ λόγου).
γε (γ᾽): μόριο που τονίζει τον όρο τήν εὐγνωμοσύνην («την ορθή κρίση πάντως»). ἀεί: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο προτακτέον («πάντοτε»).
Κύρια πρόταση (ελλειπτική): Εννοείται από την αρχή της περιόδου το απρόσωπο «δεῖ» (ή «χρή»), όπως στα προηγούμενα χαρακτηριστικά. Ρήμα: το εννοούμενο δεῖ (οριστική ενεστώτα, απρόσωπο), με υποκείμενο το απαρέμφατο εἶναι. Το δεῖ δεν έχει αντικείμενο.
εἶναι: υποκείμενο το εννοούμενο αὐτόν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας· αναφέρεται στον δημοτικό)· κατηγορούμενο το ἀνδρεῖον (στο αὐτόν). Ως συνδετικό δεν έχει αντικείμενο. Πέμπτον: επιρρηματικός προσδιορισμός της τάξης (σειράς). τήν ψυχήν: αιτιατική της αναφοράς (επιρρηματικός προσδιορισμός της αναφοράς) στο κατηγορούμενο ἀνδρεῖον («ως προς την ψυχή»), με άρθρο το τήν.
Δευτερεύουσα (τελική, αρνητική): Εισάγεται με το ἵνα μή, εκφέρεται με υποτακτική ενεστώτα (ἐγκαταλείπῃ), επειδή εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (δεῖ), και εξαρτάται από το απαρέμφατο εἶναι. Δηλώνει τον σκοπό για τον οποίο ο δημοκρατικός πρέπει να είναι ανδρείος στην ψυχή.
ἐγκαταλείπῃ: ρήμα της πρότασης. Υποκείμενο: το εννοούμενο αὐτός (ο δημοκρατικός). Αντικείμενο: το τόν δῆμον (αιτιατική αντικειμενική), με άρθρο το τόν.
παρά τά δεινά καί τούς κινδύνους: εμπρόθετος προσδιορισμός της περίστασης («μπροστά σε, σε περίπτωση») στο ἐγκαταλείπῃ (παρά + αιτιατική). Αποτελείται από δύο ουσιαστικά, το τά δεινά (ουσιαστικοποιημένο επίθετο, με άρθρο το τά) και το τούς κινδύνους (με άρθρο το τούς), που συνδέονται με τον παρατακτικό (συμπλεκτικό) σύνδεσμο καί και εξαρτώνται από την ίδια πρόθεση παρά.
Κύρια πρόταση (ελλειπτική): Η πρόταση συνεχίζει τη σύνταξη της αρχής της περιόδου. Εννοείται το «ὁμολογῆσαι ἂν ὑμᾶς» («θα συμφωνούσατε», από το «Οἶμαι … ἂν ὑμᾶς ὁμολογῆσαι»), που ελέγχει το απαρέμφατο ἔχειν. Ρήμα: το εννοούμενο ὁμολογῆσαι (ειδικό απαρέμφατο, δυνητικό με το ἂν), με υποκείμενο το εννοούμενο ὑμᾶς. Αντικείμενό του είναι το ειδικό απαρέμφατο ἔχειν.
ἔχειν: ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα, αντικείμενο του εννοούμενου ὁμολογῆσαι. Υποκείμενό του είναι το τόν ὀλιγαρχικόν (αιτιατική, λόγω ετεροπροσωπίας· ουσιαστικοποιημένο επίθετο, με άρθρο το τόν). Αντικείμενο: το τἀναντία (= τά ἐναντία, με κράση· αιτιατική πληθυντικού ουδετέρου).
δ᾽ (δέ): αντιθετικός σύνδεσμος, που αντιτίθεται στα προηγούμενα χαρακτηριστικά του δημοκρατικού. πάντα: επιθετικός προσδιορισμός (ομοιόπτωτος) στο τἀναντία. τούτων: γενική αντικειμενική (του αντιθέτου) στο τἀναντία («τα αντίθετα από αυτά»), ετερόπτωτος προσδιορισμός· αναφέρεται στα χαρακτηριστικά του δημοκρατικού που προηγήθηκαν.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου