Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 16 [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]

Manjik Pictures
 
Λατινικά Γ΄ Λυκείου: Κείμενο 16 [Αναλυτική σύνταξη & συντακτικές μετατροπές]
 
Κείμενο
Nostri, postquam pila in hostes miserunt, gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes appropinquant; hostes terga vertunt ac fugiunt; eis equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; dux Arvernorum vivus in fugā comprehenditur; signa militaria LXXIIII (septuaginta quattuor) ad Caesarem referuntur; magnus numerus hostium capitur atque interficitur; reliqui ex fugā in civitates discedunt. Postero die ad Caesarem legati mittuntur. Caesar iubet arma tradi ac principes produci. Ipse pro castris consedit; eo duces producuntur. Vercingetorix deditur, arma proiciuntur.
 
Μετάφραση
Οι δικοί μας, αφού έριξαν τα ακόντια στους εχθρούς, μάχονται με τα ξίφη. Ξαφνικά στα νώτα (τους) διακρίνεται το ιππικό· οι κοόρτεις πλησιάζουν· οι εχθροί στρέφουν τα νώτα (τους) και τρέπονται σε φυγή· τους επιτίθενται οι ιππείς. Γίνεται μεγάλη σφαγή. Ο Σεδούλιος, ο στρατηγός και ηγεμόνας των Λεμοβίκων, σκοτώνεται·o στρατηγός των Αρβέρνων συλλαμβάνεται ζωντανός κατά τη διάρκεια της φυγής· 74 (εβδομήντα τέσσερις) στρατιωτικές σημαίες (ή λάβαρα) παραδίδονται στον Καίσαρα· μεγάλος αριθμός εχθρών συλλαμβάνεται και φονεύεται· οι υπόλοιποι μετά τη φυγή (δια)σκορπίζονται στις χώρες τους. Την επόμενη μέρα στέλνονται πρεσβευτές στον Καίσαρα. Ο Καίσαρας διατάζει να παραδοθούν τα όπλα και οι ηγεμόνες να οδηγηθούν μπροστά του. Ο ίδιος πήρε θέση μπροστά στο στρατόπεδο· εκεί οδηγούνται οι στρατηγοί. Ο Βερκιγγετόριγας παραδίνεται, τα όπλα κατατίθενται.
 
Συντακτική ανάλυση
Nostri gladiis rem gerunt. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
gerunt: ρήμα.
Nostri: υποκείμενο του ρήματος gerunt. [Εναλλακτικά: milites (εννοείται): Υποκείμενο. Nostri: Επιθετικός προσδιορισμός στο milites]
rem: αντικείμενο του ρήματος gerunt.
gladiis: αφαιρετική οργανική του οργάνου στο ρήμα gerunt.
 
postquam pila in hostes miserunt. Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση, ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το gerunt. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο postquam και εκφέρεται με οριστική, γιατί δηλώνει μόνο τον χρόνο και τίποτε άλλο, χρόνου παρακειμένου, διότι δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν.
miserunt: ρήμα.
(nostri): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος miserunt. [Εναλλακτικά: milites ως εννοούμενο υποκείμενο]
pila: αντικείμενο του ρήματος miserunt.
in hostes: εμπρόθετος προσδιορισμός της εχθρικής διάθεσης (εναντίωσης) ή εχθρικής κατεύθυνσης στο ρήμα miserunt.
 
 
Repente post tergum equitatus cernitur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
cernitur: ρήμα.
equitatus: υποκείμενο του ρήματος cernitur.
post tergum: εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου ή της στάσης σε τόπο στο ρήμα cernitur.
Repente: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα cernitur.
 
cohortes appropinquant. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
appropinquant: ρήμα.
cohortes: υποκείμενo του ρήματος appropinquant.
 
hostes terga vertunt. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
vertunt: ρήμα.
hostes: υποκείμενο του ρήματος vertunt.
terga: αντικείμενο του ρήματος vertunt.
 
ac (hostes) fugiunt. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.Συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη πρόταση με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο ac.
fugiunt: ρήμα.
(hostes): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος fugiunt.
 
eis equites occurrunt. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
occurrunt: ρήμα.
equites: υποκείμενο του ρήματος occurrunt.
eis: αντικείμενο του ρήματος occurrunt σε δοτική λόγω του ob- (ob & curro).
 
Fit magna caedes. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
Fit: ρήμα.
caedes: υποκείμενο του ρήματος fit.
magna: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη caedes.
 
Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
occiditur: ρήμα.
Sedulius: υποκείμενο του ρήματος occiditur.
dux, princeps: ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί, παραθέσεις στη λέξη Sedulius (συνδέονται με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο et.).
Lemovicum: γενική αντικειμενική στις λέξεις dux, princeps.
 
dux Arvernorum vivus in fuga comprehenditur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
comprehenditur: ρήμα.
dux: υποκείμενο του ρήματος comprehenditur.
Arvernorum: γενική αντικειμενική στη λέξη dux.
vivus: επιρρηματικό κατηγορούμενο του τρόπου στη λέξη dux μέσω του ρήματος δράσης/σκόπιμης ενέργειας comprehenditur.
in fuga: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα comprehenditur.
 
signa militaria septuaginta quattuor ad Caesarem referuntur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
referuntur: ρήμα.
signa: υποκείμενο του ρήματος referuntur.
septuaginta quattuor: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη signa.
ad Caesarem: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει κατεύθυνση σε πρόσωπο στο ρήμα referuntur.
 
magnus numerus hostium capitur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
capitur: ρήμα.
numerus: υποκείμενο του ρήματος capitur.
hostium: γενική διαιρετική στη λέξη numerus.
magnus: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη numerus.
 
Atque interficitur: Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός. Συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη πρόταση με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο atque.
interficitur: ρήμα.
(numerus): εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος interficitur.
(hostium): εννοούμενη γενική διαιρετική στη λέξη numerus.
(magnus): εννοούμενος ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη numerus.
 
reliqui ex fuga in civitates discedunt. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
discedunt: ρήμα.
reliqui: υποκείμενο του ρήματος discedunt.
in civitates: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει κίνηση (κατεύθυνση) σε τόπο στο ρήμα discedunt.
ex fuga: εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα discedunt.
 
Postero die ad Caesarem legati mittuntur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
mittuntur: ρήμα.
legati: υποκείμενο του ρήματος mittuntur.
ad Caesarem: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει κατεύθυνση σε πρόσωπο στο ρήμα mittuntur.
die: αφαιρετική τοπική του χρόνου στο mittuntur.
Postero: ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στη λέξη die.
 
Caesar iubet arma tradi ac principes produci. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
iubet: ρήμα.
Caesar: υποκείμενο του ρήματος iubet.
tradi: αντικείμενο στο ρήμα iubet και τελικό απαρέμφατο.
arma: υποκείμενο του απαρεμφάτου tradi (ετεροπροσωπία).
produci: αντικείμενο στο ρήμα iubet και τελικό απαρέμφατο.
principes: υποκείμενο του απαρεμφάτου produci (ετεροπροσωπία).
 
Ipse pro castris consedit. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
consedit: ρήμα.
Ipse: υποκείμενο του ρήματος consedit.
pro castris: εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει τη στάση σε τόπο (το εμπρός από) στο ρήμα consedit.
 
eo duces producuntur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
producuntur: ρήμα.
duces: υποκείμενο του ρήματος producuntur.
eo: επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει την κίνηση (κατεύθυνση) σε τόπο στο ρήμα producuntur.
 
Vercingetorix deditur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός.
deditur: ρήμα.
Vercingetorix: υποκείμενο του ρήματος deditur.
 
arma proiciuntur. Κύρια πρόταση κρίσεως. Εκφέρεται με Οριστική Ενεστώτα και εκφράζει το πραγματικό γεγονός. Έχουμε ασύνδετο σχήμα με την προηγούμενη πρόταση.
proiciuntur: ρήμα.
arma: υποκείμενο του ρήματος proiciuntur.
 
Πηγή συντακτικής ανάλυσης: study4exams.gr
 
Συντακτικές μετατροπές
 
Μετατροπή ενεργητικής σύνταξης σε παθητική
 
1. ...postquam pila in hostes miserunt = postquam pila in hostes a nostris missa sunt
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο pila (αιτιατική πληθυντικού, ουδέτερο) γίνεται υποκείμενο του ρήματος σε πτώση ονομαστική (παραμένει pila).
- Το ενεργητικό ρήμα miserunt (Οριστική Παρακειμένου, ενεργητική φωνή) μετατρέπεται σε Οριστική Παρακειμένου παθητικής φωνής. Επειδή το νέο υποκείμενο (pila) είναι γ΄ πληθυντικό ουδέτερο, το ρήμα γίνεται missa sunt.
- Το εννοούμενο υποκείμενο nostri (έμψυχο) γίνεται ποιητικό αίτιο με εμπρόθετη αφαιρετική: a nostris.
 
2. Nostri (...) gladiis rem gerunt = A nostris gladiis res geritur (από τους δικούς μας διεξάγεται μάχη με τα ξίφη)
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο rem (αιτιατική ενικού, θηλυκό) γίνεται υποκείμενο σε πτώση ονομαστική: res.
- Το ρήμα gerunt (Οριστική Ενεστώτα, ενεργητική φωνή) μετατρέπεται σε παθητική φωνή, στο γ΄ ενικό πρόσωπο για να συμφωνεί με το res: geritur.
- Το υποκείμενο nostri (έμψυχο) γίνεται ποιητικό αίτιο με εμπρόθετη αφαιρετική: a nostris. (Ο προσδιορισμός gladiis παραμένει ως έχει, ως αφαιρετική του οργάνου).
 
3. ...hostes terga vertunt = ...ab hostibus terga vertuntur
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο terga (αιτιατική πληθυντικού, ουδέτερο) γίνεται υποκείμενο σε πτώση ονομαστική (παραμένει terga).
- Το ρήμα vertunt (Οριστική Ενεστώτα, ενεργητική φωνή) μετατρέπεται σε παθητική φωνή. Επειδή το νέο υποκείμενο είναι γ΄ πληθυντικό, το ρήμα γίνεται vertuntur.
- Το υποκείμενο hostes (έμψυχο) γίνεται ποιητικό αίτιο με εμπρόθετη αφαιρετική: ab hostibus.
 
4. Caesar iubet arma tradi ac principes produci (η μετατροπή γίνεται στο ρήμα) = A Caesare iubetur arma tradi ac principes produci.
Διευκρινίσεις:
- Το αντικείμενο του ρήματος iubet είναι ολόκληρη η απαρεμφατική πρόταση (arma tradi ac principes produci). Η πρόταση αυτή θα λειτουργήσει πλέον ως υποκείμενο του παθητικού ρήματος.
- Το ρήμα iubet (Οριστική Ενεστώτα, ενεργητική φωνή) μετατρέπεται σε παθητική φωνή. Επειδή το υποκείμενο είναι απαρεμφατικό σύνολο (άρα θεωρείται γ΄ ενικό ουδέτερο), το ρήμα γίνεται iubetur.
- Το υποκείμενο Caesar (έμψυχο) γίνεται ποιητικό αίτιο: a Caesare.
 
Μετατροπή παθητικής σύνταξης σε ενεργητική
 
1. Repente post tergum equitatus cernitur = Repente post tergum nostri equitatum cernunt (ξαφνικά, οι δικοί μας διακρίνουν στα νώτα τους το ιππικό)
Διευκρινίσεις:
- Εννοούμε ως ποιητικό αίτιο το a nostris (από τους δικούς μας), το οποίο γίνεται υποκείμενο nostri στην ονομαστική.
- Το παθητικό ρήμα cernitur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό cernunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο του παθητικού ρήματος equitatus μετατρέπεται στο αντικείμενο equitatum σε πτώση αιτιατική.
 
2. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur = Nostri Sedulium, ducem et principem Lemovicum, occidunt (Οι δικοί μας σκότωσαν τον Σεδούλιο, στρατηγό και ηγεμόνα των Λεμοβικών)
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο a nostris μετατρέπεται σε υποκείμενο nostri.
- Το παθητικό ρήμα occiditur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό occidunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο Sedulius γίνεται αντικείμενο Sedulium. Επειδή συνοδεύεται από τους ομοιόπτωτους προσδιορισμούς dux et princeps (παραθέσεις), μετατρέπονται και αυτοί σε αιτιατική: ducem et principem.
 
3. dux Arvernorum vivus in fugā comprehenditur = Nostri ducem Arvernorum vivum in fugā comprehendunt (Οι δικοί μας συλλαμβάνουν τον στρατηγό των Αρβέρνων ζωντανό κατά τη διάρκεια της φυγής)
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο (a nostris) γίνεται το νέο υποκείμενο nostri.
- Το παθητικό ρήμα comprehenditur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό comprehendunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο dux γίνεται αντικείμενο σε αιτιατική ducem, ενώ ο ομοιόπτωτος προσδιορισμός του vivus (κατηγορούμενο) μεταφέρεται επίσης στην ίδια πτώση του αντικειμένου (vivum).
 
4. signa militaria LXXIIII (septuaginta quattuor) ad Caesarem referuntur = Milites signa militaria LXXIIII ad Caesarem referunt (Οι στρατιώτες παραδίδουν στον Καίσαρα εβδομήντα τέσσερα στρατιωτικά λάβαρα)
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο π.χ. a militibus (από τους στρατιώτες) μετατρέπεται σε υποκείμενο milites.
- Το παθητικό ρήμα referuntur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό referunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο signa (ονομαστική ουδετέρου) μετατρέπεται σε αντικείμενο, σε πτώση αιτιατική) signa (ονομαστική και αιτιατική ταυτίζονται).
 
5. magnus numerus hostium capitur atque interficitur = Nostri magnum numerum hostium capiunt atque interficiunt (Οι δικοί μας μεγάλο αριθμό εχθρών συλλαμβάνουν και φονεύουν)
Διευκρινίσεις:
- Το εννοούμενο ποιητικό αίτιο a nostris μετατρέπεται σε υποκείμενο nostri.
- Τα παθητικά ρήματα capitur και interficitur (γ΄ ενικό) μετατρέπονται σε ενεργητικά capiunt και interficiunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνούν με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο numerus (με τον προσδιορισμό του magnus) μεταφέρεται σε αιτιατική ως αντικείμενο: magnum numerum.
 
6. Postero die ad Caesarem legati mittuntur = Postero die hostes ad Caesarem legatos mittunt (Την επόμενη μέρα οι εχθροί στέλνουν πρεσβευτές στον Καίσαρα)
Διευκρινίσεις:
- Στη συγκεκριμένη περίοδο ως εννοούμενο ποιητικό αίτιο τίθεται εύλογα το «από τους εχθρούς» (ab hostibus), άρα το νέο ενεργητικό υποκείμενο είναι hostes.
- Το παθητικό ρήμα mittuntur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό mittunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο legati μετατρέπεται σε αντικείμενο legatos σε αιτιατική.
 
7. Caesar iubet arma tradi ac principes produci = Caesar iubet hostes arma tradere ac principes producere
Διευκρινίσεις:
Εδώ έχουμε παθητικά απαρέμφατα (tradi, produci). Ακολουθώντας τους κανόνες για τα απαρέμφατα, το ρήμα διατηρείται ως έχει, αλλά τα παθητικά απαρέμφατα γίνονται ενεργητικά (tradere, producere). Εννοούμε ως ποιητικό αίτιο τους εχθρούς (τους οποίους διατάζει ο Καίσαρας), άρα το υποκείμενο των ενεργητικών απαρεμφάτων τίθεται σε πτώση αιτιατική: hostes. Τα υποκείμενα των παθητικών απαρεμφάτων arma και principes (που ήταν ήδη σε αιτιατική) παραμένουν στην ίδια πτώση λειτουργώντας πλέον ως αντικείμενα των ενεργητικών απαρεμφάτων.
 
8. eo duces producuntur = eo hostes duces producunt (Εκεί οι εχθροί οδηγούν τους στρατηγούς)
Διευκρινίσεις:
- Στη συγκεκριμένη περίοδο ως εννοούμενο ποιητικό αίτιο τίθεται εύλογα το από τους εχθρούς (ab hostibus), άρα το νέο ενεργητικό υποκείμενο είναι hostes.
- Το παθητικό ρήμα producuntur (γ΄ ενικό) μετατρέπεται στο ενεργητικό producunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνεί με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο duces μετατρέπεται σε αντικείμενο, σε πτώση αιτιατική, duces.
 
9. Vercingetorix deditur, arma proiciuntur = Hostes Vercingetorigem dedunt, arma proiciunt (Οι εχθροί παραδίδουν τον Βερκιγγετόριγα και καταθέτουν τα όπλα)
Διευκρινίσεις:
- Στη συγκεκριμένη περίοδο ως εννοούμενο ποιητικό αίτιο τίθεται εύλογα το από τους εχθρούς (ab hostibus), άρα το νέο ενεργητικό υποκείμενο είναι hostes.
- Τα παθητικά ρήματα deditur και proiciuntur (γ΄ ενικό) μετατρέπονται στα ενεργητικά dedunt και proiciunt (γ΄ πληθυντικό, για να συμφωνούν με το νέο υποκείμενο).
- Το υποκείμενο Vercingetorix γίνεται αντικείμενο σε αιτιατική Vercingetorigem, και το υποκείμενο arma γίνεται αντικείμενο σε αιτιατική arma.
 
Μετατροπή Πλάγιου Λόγου σε Ευθύ
 
1. Caesar iubet arma tradi ac principes produci = Caesar iubet: "Tradite arma ac producite principes!" (Ο Καίσαρας διατάζει: «Παραδώστε τα όπλα και παρουσιάστε τους αρχηγούς!»
Διευκρινίσεις:
- Εδώ έχουμε πλάγιο λόγο (εξαρτημένη απαγόρευση/προσταγή) που εξαρτάται από το ρήμα iubet. Σύμφωνα με τη θεωρία, ρήματα όπως το iubeo (διατάζω) συντάσσονται στον πλάγιο λόγο με τελικό απαρέμφατο. Τα tradi και produci είναι τελικά απαρέμφατα Ενεστώτα παθητικής φωνής.
- Στον ευθύ λόγο, τα τελικά απαρέμφατα (που προέρχονται από κύριες προτάσεις επιθυμίας) τρέπονται σε προστακτική. Επειδή τα απαρέμφατα είναι παθητικά, η θεωρία μάς συμβουλεύει ότι μπορούμε, κατά την τροπή σε ευθύ λόγο, να μετατρέψουμε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική (Το τελικό απαρέμφατο ή η δευτερεύουσα βουλητική πρόταση, όταν είναι παθητικής φωνής, μπορούν κατά την τροπή του πλάγιου λόγου σε ευθύ να τραπούν σε ενεργητική φωνή).
- Μετατρέπουμε τα υποκείμενα των παθητικών απαρεμφάτων arma και principes σε αντικείμενα των ενεργητικών προστακτικών σε αιτιατική.
 
Μετατροπή Ευθέος Λόγου σε Πλάγιο
 
1. cohortes appropinquant; hostes terga vertunt ac fugiunt; = Nuntius dicit (ο αγγελιοφόρος λέει) cohortes appropinquare, hostes terga vertere ac fugere.
Διευκρινίσεις: Τα ρήματα (appropinquant, vertunt, fugiunt) που αποτελούσαν κύριες προτάσεις κρίσεως, εκφερόμενες με οριστική Ενεστώτα, τράπηκαν στα αντίστοιχα απαρέμφατα Ενεστώτα (appropinquare, vertere, fugere). Τα υποκείμενά τους μπήκαν σε πτώση αιτιατική (cohortes, hostes).
 
2. Fit magna caedes = Nuntius dicit (ο αγγελιοφόρος λέει) magnam caedem fieri.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα fit (Οριστική Ενεστώτα), που αποτελούσε κύρια πρόταση κρίσεως, έγινε απαρέμφατο Ενεστώτα (fieri). Το υποκείμενο του ρήματος fit, caedes, με τον επιθετικό προσδιορισμό του magna μπήκαν σε αιτιατική (magnam caedem), ώστε να λειτουργήσει ως υποκείμενο του απαρεμφάτου.
 
3. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; = Nuntius dicit Sedulium, ducem et principem Lemovicum, occidi.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα παθητικής φωνής occiditur έγινε απαρέμφατο Ενεστώτα παθητικής φωνής (occidi). Το υποκείμενο Sedulius καθώς και οι παραθέσεις του (dux et princeps) που είναι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί, μεταφέρθηκαν όλοι σε πτώση αιτιατική (Sedulium, ducem et principem).
 
4. Nostri, postquam pila in hostes miserunt, gladiis rem gerunt. = Nuntius dicit nostros, postquam pila in hostes miserint, gladiis rem gerere.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα της κύριας πρότασης gerunt (Οριστική Ενεστώτα) γίνεται απαρέμφατο Ενεστώτα gerere. Το υποκείμενό του nostri μπαίνει σε αιτιατική nostros. Η δευτερεύουσα (χρονική) πρόταση του ευθέος λόγου (postquam... miserunt) εκφέρεται με οριστική παρακειμένου. Στον πλάγιο λόγο, οι δευτερεύουσες προτάσεις με οριστική τρέπονται σε υποτακτική, σύμφωνα με τους κανόνες ακολουθίας χρόνων. Επειδή το ρήμα εξάρτησης (dicit) είναι αρκτικού χρόνου, η οριστική παρακειμένου (που δηλώνει προτερόχρονο) τρέπεται σε υποτακτική παρακειμένου (miserint).
 
Εναλλακτικά: Caesar dixit eos, postquam pila in hostes misissent, gladiis rem gerere.
Διευκρινίσεις:
- Αν θεωρήσουμε ότι το ρήμα εξάρτησης έχει ως υποκείμενο τον αρχηγό του στρατού (π.χ. Caesar...), τότε η αντωνυμία nostri (οι δικοί μας), η οποία λειτουργεί αντίστοιχα με το meus, θα μπορούσε να μετατραπεί σε suos (suus). Σε αυτή την περίπτωση, η αντωνυμία suos θα εξέφραζε ευθεία (ή άμεση) αυτοπάθεια, καθώς θα αναφερόταν στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου από τον οποίο εξαρτάται (δηλαδή στον Καίσαρα).
- Αν έχουμε εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (π.χ. dixit), η οριστική Παρακειμένου μετατρέπεται σε υποτακτική Υπερσυντελίκου, δηλαδή σε misissent.
 
5. Repente post tergum equitatus cernitur; = Nuntius dicit repente post tergum equitatum cerni.
Διευκρινίσεις: Η οριστική ενεστώτα cernitur τρέπεται σε απαρέμφατο ενεστώτα παθητικής φωνής cerni. Το υποκείμενο equitatus μεταφέρεται σε αιτιατική equitatum.
 
6. eis equites occurrunt = Nuntius dicit eis equites occurrere.
Διευκρινίσεις: Η οριστική ενεστώτα occurrunt, που αποτελεί κύρια πρόταση κρίσεως, γίνεται απαρέμφατο ενεστώτα occurrere. Το υποκείμενο equites τίθεται σε αιτιατική (equites).
 
7. dux Arvernorum vivus in fugā comprehenditur; = Nuntius dicit ducem Arvernorum vivum in fugā comprehendi.
Διευκρινίσεις: Η οριστική ενεστώτα comprehenditur τρέπεται σε απαρέμφατο ενεστώτα παθητικής φωνής comprehendi. Το υποκείμενο dux και το κατηγορούμενό του vivus (ομοιόπτωτος προσδιορισμός) μπαίνουν σε αιτιατική ducem και vivum αντίστοιχα.
 
8. signa militaria LXXIIII ad Caesarem referuntur; = Nuntius dicit signa militaria LXXIIII ad Caesarem referri.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα referuntur (Ενεστώτας) γίνεται απαρέμφατο referri. Το ουδέτερο υποκείμενο signa τίθεται στην αιτιατική, η οποία ταυτίζεται μορφολογικά με την ονομαστική (signa).
 
9. magnus numerus hostium capitur atque interficitur; = Nuntius dicit magnum numerum hostium capi atque interfici.
Διευκρινίσεις: Τα ρήματα capitur και interficitur (Ενεστώτας) γίνονται απαρέμφατα Ενεστώτα παθητικής φωνής capi και interfici. Το υποκείμενο numerus με τον επιθετικό του προσδιορισμό magnus τρέπονται σε αιτιατική magnum numerum.
 
10. reliqui ex fugā in civitates discedunt = Nuntius dicit reliquos ex fugā in civitates discedere.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα discedunt (Ενεστώτας) τρέπεται σε απαρέμφατο Ενεστώτα discedere. Το υποκείμενο reliqui τρέπεται σε αιτιατική reliquos.
 
11. Postero die ad Caesarem legati mittuntur. = Nuntius dicit postero die ad Caesarem legatos mitti.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα mittuntur (Ενεστώτας) γίνεται απαρέμφατο mitti. Το υποκείμενο legati τρέπεται σε αιτιατική legatos.
 
12. Ipse pro castris consedit; = Nuntius dicit ipsum pro castris consedisse.
Διευκρινίσεις:
- Η περίοδος είναι μία κύρια πρόταση κρίσεως, η οποία εκφέρεται με οριστική και στον πλάγιο λόγο τρέπεται πάντα σε ειδικό απαρέμφατο. 
- Το ρήμα της πρότασης (consedit) βρίσκεται σε οριστική Παρακειμένου, επομένως μετατρέπεται στο ειδικό απαρέμφατο του Παρακειμένου, δηλαδή σε consedisse.
- Κατά τη μετατροπή της κύριας πρότασης σε απαρέμφατο, δεν λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος του ρήματος εξάρτησης. 
- Το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου τίθεται υποχρεωτικά σε πτώση αιτιατική όταν εξαρτάται από ενεργητικό ρήμα. Επομένως, η αντωνυμία ipse (ονομαστική) μεταφέρεται στην αιτιατική, γινόμενη ipsum. 
- Εάν θεωρηθεί ότι το υποκείμενο του ρήματος εξάρτησης είναι το ίδιο πρόσωπο με το υποκείμενο της εξαρτημένης πρότασης (ταυτοπροσωπία), το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου δεν παραλείπεται, αλλά εκφράζεται με την αιτιατική se (λατινισμός). Σε αυτή την περίπτωση (ταυτοπροσωπίας), η αντωνυμία se εκφράζει ευθεία (ή άμεση) αυτοπάθεια, εφόσον αναφέρεται απευθείας στο υποκείμενο του ρηματικού τύπου από τον οποίο εξαρτάται. = Caesar dixit se ipsum pro castris consedisse.
 
13. eo duces producuntur. = Nuntius dicit eo duces produci.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα producuntur (Ενεστώτας) γίνεται απαρέμφατο παθητικού Ενεστώτα produci. Το υποκείμενο duces τρέπεται σε αιτιατική (duces).
 
14. Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. = Nuntius dicit Vercingetorigem dedi, arma proici.
Διευκρινίσεις: Τα ρήματα deditur και proiciuntur (Ενεστώτας) τρέπονται στα απαρέμφατα Ενεστώτα dedi και proici. Τα υποκείμενα Vercingetorix και arma τρέπονται σε αιτιατική (Vercingetorigem και arma αντίστοιχα).
 
Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή
1. Η δευτερεύουσα χρονική πρόταση: «postquam pila in hostes miserunt» που εξαρτάται από την κύρια πρόταση «Nostri [...] gladiis rem gerunt», μπορεί να συμπτυχθεί σε χρονική μετοχή.
= Nostri, pilis in hostes missis, gladiis rem gerunt.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα της δευτερεύουσας πρότασης που θα συμπτυχθεί είναι το miserunt, το οποίο βρίσκεται σε χρόνο Ενεργητικό Παρακείμενο. Επειδή ο παρακείμενος δηλώνει το προτερόχρονο και στην ενεργητική φωνή δεν υπάρχει μετοχή για το προτερόχρονο, πρέπει να τρέψουμε τη σύνταξη σε παθητική, χρησιμοποιώντας μετοχή παθητικού παρακειμένου (missus, -a, -um).
- Βρίσκουμε το άμεσο αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος miserunt, το οποίο είναι η λέξη pila (τα ακόντια). Αυτό το αντικείμενο θα αποτελέσει το νέο υποκείμενο της παθητικής μετοχής που θα σχηματιστεί.
- Ελέγχουμε αν η λέξη pila αποτελεί όρο της κύριας πρότασης («Nostri gladiis rem gerunt») μέσα στην οποία θα ενταχθεί η μετοχική. Επειδή δεν αποτελεί όρο της, η μετοχή και το υποκείμενό της δεν μπορούν να γίνουν συνημμένα, αλλά θα τεθούν σε πτώση αφαιρετική, δημιουργώντας αφαιρετική απόλυτη. Έτσι, προκύπτει ο τύπος: pilis missis.
- Το υποκείμενο της αρχικής πρότασης «postquam... miserunt» είναι το Nostri (εννοείται). Σύμφωνα με τη θεωρία, το υποκείμενο της πρότασης που συμπτύσσεται τρέπεται σε ποιητικό αίτιο (ab + αφαιρετική) μόνο στην περίπτωση που δεν αποτελεί όρο της πρότασης στην οποία θα ενσωματωθεί. Επειδή, όμως, το Nostri είναι ήδη το υποκείμενο της κύριας πρότασης, παραλείπεται και δεν εκφέρεται ως ποιητικό αίτιο. Οι εμπρόθετοι προσδιορισμοί (όπως το in hostes) παραμένουν ως έχουν.
 
2. Μια άλλη περίπτωση όπου θα μπορούσε θεωρητικά να εφαρμοστεί η σύμπτυξη (αν θεωρήσουμε ότι συμπτύσσουμε την πρώτη από δύο παρατακτικά συνδεδεμένες κύριες προτάσεις για να δείξουμε το ταυτόχρονο) είναι στο χωρίο: «hostes terga vertunt ac fugiunt».
= Hostes terga vertentes fugiunt.
Διευκρινίσεις: Το ρήμα της πρώτης πρότασης είναι το vertunt, το οποίο βρίσκεται σε Ενεστώτα ενεργητικού ρήματος. Εφόσον δηλώνει ταυτόχρονη πράξη με το ρήμα fugiunt, θα χρησιμοποιηθεί μετοχή ενεργητικού ενεστώτα (vertens, -ntis).
- Το υποκείμενο του ρήματος είναι το hostes, το οποίο αποτελεί ταυτόχρονα και το υποκείμενο (όρο) της πρότασης στην οποία εντάσσεται (του ρήματος fugiunt). Επομένως, η μετοχή θα γίνει συνημμένη στο υποκείμενο hostes (σε πτώση ονομαστική).
 
Μετατροπή χρονικής πρότασης
 
Nostri, postquam pila in hostes miserunt, gladiis rem gerunt. = cum pila in hostes misissent (εφόσον εκλάβουμε το ρήμα εξάρτησης gerunt ως ιστορικό ενεστώτα).
Διευκρινίσεις: Ο ιστορικός-διηγηματικός σύνδεσμος cum χρησιμοποιείται στις διηγήσεις του παρελθόντος για να υπογραμμίσει τη βαθύτερη σχέση αιτίου και αιτιατού ανάμεσα στη δευτερεύουσα και την κύρια πρόταση. Επειδή η ρίψη των ακοντίων προηγείται χρονικά της μάχης με τα ξίφη (προτερόχρονη πράξη), ο κανόνας επιβάλλει τη χρήση υποτακτικής Υπερσυντελίκου (misissent). Η έγκλιση της υποτακτικής σε αυτή την περίπτωση τονίζει τον υποκειμενικό χαρακτήρα της σύνδεσης των γεγονότων.
 
Μετατροπή κύριας πρότασης σε χρονική
 
1. Cohortes appropinquant; hostes terga vertunt ac fugiunt. = Dum cohortes appropinquant, hostes terga vertunt ac fugiunt.
Διευκρινίσεις: Όταν μια χρονική πρόταση εκφράζει μια συνεχιζόμενη πράξη (στο φόντο της οποίας εκτυλίσσεται το γεγονός της κύριας πρότασης), εισάγεται αποκλειστικά με τον χρονικό σύνδεσμο dum (= ενώ).  Αυτού του είδους η χρονική πρόταση εκφέρεται πάντα με οριστική Ενεστώτα, ανεξάρτητα από τον χρόνο στον οποίο βρίσκεται το ρήμα της κύριας πρότασης. Αν το ρήμα της κύριας βρίσκεται ήδη σε οριστική Ενεστώτα, δεν χρειάζεται αλλαγή στον ρηματικό τύπο. Απλώς εισάγουμε την πρόταση με τον σύνδεσμο dum.
 
2. Hostes terga vertunt ac fugiunt; eis equites occurrunt. = Dum hostes terga vertunt ac fugiunt, eis equites occurrunt.
 
3. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur. = Dum fit magna caedes, Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur.