Έκθεση Γ΄ Λυκείου: «Δεν υπάρχει ανάπτυξη χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα»

Έκθεση Γ΄ Λυκείου: «Δεν υπάρχει ανάπτυξη χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα»   
 
Κείμενο 1
Δεν υπάρχει ανάπτυξη χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα. 
Το κείμενο αποτελεί άρθρο της Ναβί Πιλάι που διετέλεσε Ύπατη αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ στις  13- 05- 2011 (διασκευή).
 
Παρά τις τεχνολογικές επαναστάσεις των τελευταίων τριάντα ετών, τα προβλήματα στον κόσμο δεν εξέλιπαν. Το αντίθετο: η αύξηση της φτώχειας, η έλλειψη τροφίμων, οι οικονομικές κρίσεις και οι ένοπλες συγκρούσεις εξακολουθούν να μαστίζουν πολλές περιοχές του πλανήτη, και ιδιαίτερα αυτούς που ζουν στις 48 λιγότερο αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Σύμφωνα με την τελευταία Έκθεση του ΟΗΕ για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη, ο αριθμός των υποσιτιζόμενων  ανθρώπων στον κόσμο αυξήθηκε από 850 εκατομμύρια το 1980 σε ένα δισεκατομμύριο το 2011. Τα στοιχεία αυτά είναι πραγματικά απογοητευτικά.
Κατ’ αρχάς, όταν κάποιος μιλάει για ανάπτυξη, χρησιμοποιεί τη γλώσσα των οικονομολόγων και την ταυτίζει με την άνοδο των οικονομικών δεικτών. Ωστόσο, οι στρατηγικές ανάπτυξης που εστιάζουν μόνο στην οικονομική μεγέθυνση δημιουργούν περισσότερη φτώχεια, ανισότητα, υποσιτισμό, ανεργία, και περισσότερες απειλές, όπως η υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο οι ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, δηλ. οι φτωχοί, οι μειονότητες, οι αυτόχθονες, οι μετανάστες, οι πρόσφυγες και τα άτομα με αναπηρία μένουν  στο περιθώριο των κοινωνιών τους και της παγκόσμιας κοινότητας.
Με δεδομένο ότι και η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί δικαίωμα, ας σκεφτούμε  για λίγο ποιος οφείλει να είναι ο κύριος στόχος της:  η ανάπτυξη πρέπει να σημαίνει πρόσβαση σε ευκαιρίες για μια καλύτερη ζωή, για μια ζωή με αξιοπρέπεια και ελευθερία, χωρίς φτώχεια και φόβο. Έφτασε η στιγμή τα ανθρώπινα δικαιώματα και ο άνθρωπος να βρεθούν στην καρδιά της συζήτησης για την ανάπτυξη στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, εφόσον οι χώρες αυτές περνούν από μια περίοδο δυσκολιών σε μια εποχή ελπίδας, καθώς θεωρείται ότι θα αποτελέσουν το επόμενο κύμα των οικονομιών της παγκοσμιοποίησης. Επιπλέον, οι χώρες αυτές είναι συχνά ευλογημένες με πλούσια κοιτάσματα φυσικών πόρων και ανεκμετάλλευτο ανθρώπινο δυναμικό. Η προσέγγιση της ανάπτυξης με βάση τα δικαιώματα θα εκθρέψει την ελπίδα.
Κατόπιν τούτων, το μήνυμά μου προς τη Διάσκεψη για τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες είναι ξεκάθαρο: τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο της αναπτυξιακής πολιτικής, στην καρδιά της παγκόσμιας συνεργασίας και να καθοδηγούν την παγκόσμια στρατηγική για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων. Άλλωστε, η οικονομική μεγέθυνση μαζί με την προστασία του δικαιώματος στην ανάπτυξη θα συμβάλουν στην πραγμάτωση του οράματος του Χάρτη του ΟΗΕ για έναν κόσμο με μεγαλύτερη ελευθερία, έναν κόσμο που θα στηρίζεται στην ειρήνη, στην ανάπτυξη και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
 
Κείμενο 2
 
Διώξεις, βασανιστήρια και διαρκής φόβος.
Απόσπασμα από έρευνα του Γιάννη Παπαδόπουλου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»  στις 09-09-2019.
 
Στην πατρίδα του ήταν για όλους εχθρός. Για τους Ταλιμπάν, ο 23χρονος Αφγανός ήταν ένας άπιστος συνεργάτης των δυτικών δυνάμεων, την ίδια στιγμή που οι κρατικές αρχές τον θεωρούσαν κατάσκοπο των τρομοκρατών. Παρά τις ουλές από τα βασανιστήρια στο σώμα του, η διήγησή του δεν έπεισε τον χειριστή ασύλου, που απέρριψε σε πρώτο βαθμό το αίτημά του για διεθνή προστασία τον Μάιο του 2018. Η υπόθεσή του παραπέμφθηκε τον Μάρτιο του 2019 σε ειδική επιτροπή της Αρχής Προσφυγών. Ο νεαρός διεκδικούσε μια δεύτερη ευκαιρία.
Τα μέλη της επιτροπής, δύο διοικητικοί δικαστές και ένας νομικός που υποδεικνύεται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, διάβασαν ξανά τον μακρύ κατάλογο των δεινών που υπέστη στη χώρα του ο Αφγανός. Εργαζόταν ως συγκολλητής σε εταιρεία δυτικών συμφερόντων, η οποία προμήθευε με κοντέινερ αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και καταυλισμούς στο Αφγανιστάν. Επιστρέφοντας από τη δουλειά του μια μέρα, απήχθη μαζί με συναδέλφους του από ένοπλους μασκοφόρους. Τον οδήγησαν σε κρησφύγετο των Ταλιμπάν και τον απομόνωσαν σε ένα δωμάτιο χωρίς φυσικό φως για τουλάχιστον 11 ημέρες. Ο βασανιστής που τον ανέκρινε τον ρωτούσε γιατί δούλευε για τους Αμερικανούς. Τον χτυπούσαν με γροθιές και κλωτσιές, τον μαστίγωσαν με καλώδιο και τρύπησαν με λόγχη πολλά σημεία του σώματός του. Τον έδεναν σε μια καρέκλα, την αναποδογύριζαν και τον χτυπούσαν στις πατούσες. Ακόμη και τώρα, έχει δυσκολία στο περπάτημα.
Χρειάστηκε η παρέμβαση των γηραιότερων του χωριού του, για να μην εκτελεστεί από τους Ταλιμπάν και να γλιτώσει. Τον σημάδεψαν στο σώμα με καυτό σίδερο και πήραν τα δακτυλικά του αποτυπώματα. Ήταν ο μόνος που αφέθηκε ελεύθερος από τους συναδέλφους του, γι’ αυτό και οι αφγανικές αρχές τον αναζήτησαν ως ύποπτο για κατασκοπεία. Διωκόμενος από όλους. Στην Ελλάδα, αναγνωρίστηκε ως θύμα βασανιστηρίων. Και πριν από λίγους μήνες η Αρχή Προσφυγών έκανε δεκτό το αίτημά του για άσυλο σε δεύτερο βαθμό.
 
Κείμενο 3
 
Επίλογοι στο πρώτο βιβλίο
Το πεζογράφημα που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Δημήτρη Χατζή «Το διπλό βιβλίο» (1977, Αθήνα: Καστανιώτης), στο οποίο αποδίδονται όψεις της ζωής των Ελλήνων μεταναστών στη Γερμανία. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο κεντρικός ήρωας – ο Κώστας – αφού εγκατέλειψε την εργασία του ως μαραγκού στην Ελλάδα λόγω των συνθηκών και αφού εργάστηκε για πέντε χρόνια στη Γερμανία, βρίσκεται ξαφνικά άνεργος.
 
Τελευταία φορά περνάω την πόρτα του ΑΟΥΤΕΛ – είναι σα να ’κλεισε πίσω μου. Τέλος – είμαι στο δρόμο. Απέναντί μου είναι ο σταθμός των σιδηροδρόμων. Η πίσω πόρτα του. Πηγαίνω ως εκεί, κάθομαι λίγο πιο πέρα απ’ την πόρτα, πάνω σε ένα κασόνι. Μπροστά μου – φάτσα, το ΑΟΥΤΕΛ. Απάνω μας πέφτει στην ευθεία η μεγάλη λεωφόρος – που δεν φτάνει εδώ. Όλη η γερμανική μου ζωή. Πίσω μου τα τραίνα, ο μεγάλος κόσμος – ανύπαρκτος. Μπροστά μου αυτό το ΑΟΥΤΕΛ – ανύπαρκτο τώρα και αυτό. Στην ευθεία, η μεγάλη λεωφόρος – δε φτάνει ως εδώ.
Είμαι στο δρόμο – και δρόμο δεν έχω κανέναν. Κάθομαι σ’ αυτό το κασόνι, πουθενά δεν έχω να πάω – ένας χαμάλης απολυμένος από τη δουλειά του, ένας άνεργος Έλληνας μετανάστης στη Γερμανία. Έχω και το βιβλιάριο εργασίας στην τσέπη. Ξυλουργός, λέει, για την Ελλάδα όπως είχα δηλώσει και δεν πιάνεται – ανειδίκευτος για τη Γερμανία. ….
Σκέφτομαι εδώ, τα ξανασκέφτομαι όλα, θέλω να τα σκεφτώ. Στην Ελλάδα να ξεκινήσω να πάω πίσω, δεν θέλω. Έτσι το ’πα και φεύγοντας, έτσι το ξανάπα πολλές φορές εδώ, έτσι το σκέφτηκα και με την άδεια. Η Ελλάδα για μένα θα πει το ξυλάδικο. Δεν ξαναγυρίζω ζωντανός στο ξυλάδικο.
Εδώ; πέντε χρόνια το σκέφτομαι κάθε μέρα, είμαι το ξένο το σώμα. Είμαι και δεν είμαι. Περαστικός είμαι εδώ – για κάπου – για πού; Πού είναι ο κόσμος, ποιος είναι ο δικός μου; Εγώ πέντε χρόνια τώρα, δεν τον είδα. Σκέφτηκα, ξανασκέφτηκα με το μικρό το μυαλό μου, άκουσα και τους άλλους, προσπάθησα να τον δω – και δεν είδα τίποτα. Οι τζαμαρίες είναι μπροστά μου, δεν βλέπεται ο κόσμος αυτός, ο σημερινός ο δικός μας. Οι άλλοι, από την άλλη μεριά – κι αυτοί δεν βλέπονται. Τα πρόσωπά τους μου ξεφεύγουν. Όσους είδα, λαθεμένα τους είδα. … Και σκέφτομαι, ξανασκέφτομαι εδώ. Κόμματα, βιβλία, φυλλάδες, εφημερίδες, σοφοί και φιλόσοφοι, σοφίες όσες κι αν πεις – κι εμένα μια λέξη σωστή, να μου πει τι να κάνω τούτη την ώρα, δεν είναι κανένας.
Κάθομαι εδώ σ’ αυτό το κασόνι και μου φαίνεται, δε θα σηκωθώ ποτές από δω. Στο τέλος, λέω, θα με φορτώσουν και μένα μαζί μ’ αυτό το κασόνι, θα με κλείσουνε σε κανένα βαγόνι – έτσι θα φτάσω να τον βρω το μεγάλο τον κόσμο. Και χωρίς να κάνω τίποτα πάλι.
 
ΘΕΜΑΤΑ
 
ΘΕΜΑ 1
Να αποδώσετε συνοπτικά σε 60-70 λέξεις το περιεχόμενο της δεύτερης και της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 1 («Κατ’ αρχάς, όταν κάποιος μιλάει για ανάπτυξη… με βάση τα δικαιώματα θα εκθρέψει την ελπίδα»).
 
Η ανάπτυξη ταυτίζεται συχνά με την οικονομική μεγέθυνση, η μονομερής επιδίωξη της οποίας εντείνει τη φτώχεια, τις ανισότητες, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Αντίθετα, η ουσιαστική ανάπτυξη πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, εξασφαλίζοντας αξιοπρέπεια, ελευθερία και ίσες ευκαιρίες. Ιδίως στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, με τους πλούσιους φυσικούς πόρους και το αναξιοποίητο ανθρώπινο δυναμικό, η κατοχύρωση των δικαιωμάτων μπορεί να καλλιεργήσει ελπίδα και προοπτικές ευημερίας.
[Λέξεις: 66]
 
ΘΕΜΑ 2 
Ερώτημα 1^ο
 
Να χαρακτηρίσετε ως σωστή (Σ) ή λανθασμένη (Λ) καθεμία από τις παρακάτω περιόδους  με βάση το Κείμενο 1 και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας, καταγράφοντας στο απαντητικό φύλλο το κατάλληλο χωρίο του κειμένου:
 
1. Η εξέλιξη της τεχνολογίας τα τελευταία 30 χρόνια περιόρισε τη διασπορά των κοινωνικών προβλημάτων στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.
2. Το πρόβλημα της πείνας, αν και δεν εξέλιπε, ωστόσο περιορίστηκε σε κάποιο βαθμό κατά την πρώτη δεκαετία του 21^ου αιώνα.
3. Όσο η ανάπτυξη περιορίζεται μόνο στον οικονομικό τομέα, οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες κινδυνεύουν ολοένα και περισσότερο να περιθωριοποιηθούν.
4. Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες διαθέτουν σήμερα τις μεγαλύτερες προοπτικές ανάπτυξης λόγω των ανεκμετάλλευτων φυσικών πόρων και του αναξιοποίητου ανθρώπινου δυναμικού.
5. Τα ανθρώπινα δικαιώματα μπορούν να συμβάλλουν στην αναπτυξιακή πολιτική και στην υλοποίηση του οράματος του Χάρτη του ΟΗΕ για τον κόσμο.
 
1.=Λ «Παρά τις τεχνολογικές επαναστάσεις… λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου». (1η παράγραφος)
2.=Λ «Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση… Απογοητευτικά». (1η παράγραφος)
3.=Σ «Οι στρατηγικές ανάπτυξης που εστιάζουν… μένουν στο περιθώριο». (3η παράγραφος)
4.=Σ «Επιπλέον, οι χώρες αυτές… ανθρώπινο δυναμικό». (3η παράγραφος)
5.=Σ «τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο… των νέων προκλήσεων». (4η παράγραφος)
 
Ερώτημα 2^ο
Να περιγράψετε πώς η συγγραφέας αποδεικνύει την παγκόσμια διασπορά των προβλημάτων στην 1η παράγραφο του Κειμένου 1.Τι επιτυγχάνει με την επιλογή της; Να απαντήσετε σε 60-70 λέξεις, λαμβάνοντας υπόψη και τη θέση της παραγράφου στο κείμενο.
 
Η συγγραφέας τεκμηριώνει την παγκόσμια διάσταση των προβλημάτων με δύο βασικές επιλογές:
- την αντίθεση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στην επιδείνωση των κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων·
- την παράθεση συγκεκριμένων προβλημάτων και αριθμητικών δεδομένων για την αύξηση των υποσιτιζόμενων.
Ως εισαγωγή, η παράγραφος ανατρέπει τις προσδοκίες, προσδίδει εγκυρότητα στον ισχυρισμό και προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προβάλλοντας εμφατικά την ανάγκη μιας ανθρωποκεντρικής αντίληψης της ανάπτυξης.
[Λέξεις: 62]
 
Ερώτημα 3^ο
α. Να εντοπίσετε 3 λέξεις / φράσεις που να δηλώνουν τιμωρία ή / και βασανισμό στο Κείμενο 2 και να εξηγήσετε πώς συμβάλλουν στη διαμόρφωση του ύφους λόγου του κειμένου.
β. Να γράψετε τους ρηματικούς χρόνους που κυριαρχούν στη 2^η παράγραφο του Κειμένου 2 και να αιτιολογήσετε τη χρήση τους.
 
α) Ενδεικτικές λέξεις και φράσεις που δηλώνουν τιμωρία ή βασανισμό στο Κείμενο 2 είναι οι ακόλουθες:
- «τα βασανιστήρια»
- «τον απομόνωσαν σε ένα δωμάτιο χωρίς φυσικό φως»
- «τον χτυπούσαν με γροθιές και κλωτσιές»
- «τον μαστίγωσαν με καλώδιο»
- «τρύπησαν με λόγχη πολλά σημεία του σώματός του»
- «τον έδεναν σε μια καρέκλα […] και τον χτυπούσαν στις πατούσες»
- «τον σημάδεψαν στο σώμα με καυτό σίδερο».
Οι παραπάνω λέξεις και φράσεις, με τη σκληρή και παραστατική τους σημασία, διαμορφώνουν ύφος δραματικό, συναισθηματικά φορτισμένο και καταγγελτικό. Παράλληλα, αποδίδουν με ρεαλισμό την αγριότητα των βασανιστηρίων, προκαλούν αποτροπιασμό και συμπόνια για τον νεαρό Αφγανό και ευαισθητοποιούν τον αναγνώστη σχετικά με την ανάγκη προστασίας των διωκόμενων ανθρώπων και δίκαιης εξέτασης των αιτημάτων ασύλου.
 
β. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 2 κυριαρχούν δύο παρελθοντικοί χρόνοι: ο παρατατικός και ο αόριστος.
- Ο παρατατικός δηλώνει διάρκεια, εξέλιξη ή επανάληψη στο παρελθόν. Με τύπους όπως «εργαζόταν», «προμήθευε» και «δούλευε» παρουσιάζεται η προηγούμενη επαγγελματική ζωή του νεαρού, ενώ με τα «ανέκρινε», «χτυπούσαν», «έδεναν» και «αναποδογύριζαν» υπογραμμίζεται η παρατεταμένη και επαναλαμβανόμενη φύση των βασανιστηρίων.
- Ο αόριστος παρουσιάζει ολοκληρωμένες πράξεις και περιστατικά του παρελθόντος. Οι τύποι «απήχθη», «οδήγησαν», «απομόνωσαν», «μαστίγωσαν» και «τρύπησαν» αποδίδουν διαδοχικά τα γεγονότα, επιταχύνουν την αφήγηση και αναδεικνύουν την κλιμάκωση της βίας, ενώ τα «διάβασαν» και «υπέστη» συνδέουν την εξέταση της υπόθεσης με όσα είχε βιώσει ο πρόσφυγας.
Η εναλλαγή των δύο χρόνων προσδίδει στο απόσπασμα ζωντάνια και σαφή αφηγηματική οργάνωση: ο παρατατικός λειτουργεί ως χρονικό υπόβαθρο και τονίζει τη διάρκεια του μαρτυρίου, ενώ ο αόριστος προβάλλει τα καθοριστικά επεισόδια. Έτσι, ενισχύεται η παραστατικότητα της μαρτυρίας, τεκμηριώνεται η βαρύτητα των διώξεων και προκαλείται η συναισθηματική ανταπόκριση του αναγνώστη απέναντι στη δοκιμασία των προσφύγων.
 
Ερώτημα 4^ο
Ποια είναι η βασική θέση της αρθρογράφου στην καταληκτική παράγραφο του κειμένου της (Κείμενο 1); Πώς τεκμηριώνει τη θέση της;
 
Βασική θέση: Τα ανθρώπινα δικαιώματα οφείλουν να αποτελούν τον απόλυτο πυρήνα κάθε αναπτυξιακής πολιτικής και την κατευθυντήρια γραμμή της παγκόσμιας στρατηγικής συνεργασίας.
 
Τρόπος τεκμηρίωσης: Η ομιλήτρια τεκμηριώνει τη θέση της με αιτιολόγηση (διακρίνεται από τη διαρθρωτική λέξη «Άλλωστε»). Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι μόνο η ταυτόχρονη επιδίωξη της οικονομικής μεγέθυνσης και της προστασίας των δικαιωμάτων μπορεί να κάνει πράξη το συλλογικό όραμα του Χάρτη του ΟΗΕ. Η αρμονική συνύπαρξη αυτών των δύο παραγόντων αποτελεί, σύμφωνα με τη συγγραφέα, αναγκαία προϋπόθεση για να οικοδομηθεί ένας κόσμος θεμελιωμένος στην αληθινή ελευθερία και την ειρήνη.
 
Ερώτημα 5^ο
Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1, η αρθρογράφος διατυπώνει την τελική της θέση με τρόπο άμεσο, πειστικό και κατηγορηματικό. Να εντοπίσετε τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες (π.χ. ρηματικό πρόσωπο, στίξη, λεξιλόγιο/τροπικότητα, εκφραστικά μέσα) που αξιοποιεί για να πετύχει αυτόν τον σκοπό, εξηγώντας τη λειτουργία του καθενός μέσα στο συγκεκριμένο απόσπασμα.
 
Στην καταληκτική παράγραφο του Κειμένου 1, η αρθρογράφος αξιοποιεί συγκεκριμένους κειμενικούς δείκτες, ώστε να διατυπώσει την τελική της θέση με αμεσότητα, πειστικότητα και κατηγορηματικό τόνο. Αρχικά, η δεοντική τροπικότητα στις φράσεις «πρέπει να βρίσκονται» και «να καθοδηγούν» εκφράζει αναγκαιότητα, χρέος και ηθική υποχρέωση, μετατρέποντας τη διαπίστωση σε ισχυρή προτροπή προς τη διεθνή κοινότητα. Παράλληλα, η μεταφορά «στην καρδιά της παγκόσμιας συνεργασίας» αισθητοποιεί το μήνυμα και προσδίδει συναισθηματικό βάρος, καθώς προβάλλει τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ζωτικό και απολύτως κεντρικό στοιχείο κάθε αναπτυξιακής πολιτικής. Τέλος, οι διαρθρωτικές φράσεις «Κατόπιν τούτων» και «Άλλωστε» ενισχύουν τη συνοχή και τη λογική οργάνωση του λόγου: η πρώτη εισάγει το συμπέρασμα που προκύπτει από όσα προηγήθηκαν, ενώ η δεύτερη προσθέτει την τελική αιτιολόγηση, σύμφωνα με την οποία η οικονομική μεγέθυνση, σε συνδυασμό με την προστασία του δικαιώματος στην ανάπτυξη, μπορεί να υπηρετήσει το όραμα του ΟΗΕ για έναν κόσμο ελευθερίας, ειρήνης και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
 
ΘΕΜΑ 3
Πώς βιώνει ο ήρωας του Κειμένου 3 την εργασιακή και κοινωνική του κατάσταση; Πώς ερμηνεύετε εσείς τις σκέψεις και τα συναισθήματά του; Να απαντήσετε με στοιχεία από το κείμενο (150-200 λέξεις).
 
Ο ήρωας του Κειμένου 3 βιώνει την ανεργία και την ξενιτιά ως ένα οδυνηρό προσωπικό και κοινωνικό αδιέξοδο. Με την απόλυσή του αισθάνεται ότι χάνει όχι μόνο την εργασία του, αλλά και κάθε σταθερό σημείο αναφοράς: «ο μεγάλος κόσμος» και το ΑΟΥΤΕΛ μοιάζουν πλέον «ανύπαρκτα», ενώ η «μεγάλη λεωφόρος» δεν φτάνει ως εκείνον. Η φράση «είμαι στον δρόμο – και δρόμο δεν έχω κανέναν» αποδίδει μεταφορικά την ακινησία και την έλλειψη προοπτικής που τον βασανίζουν. Δεν επιθυμεί να επιστρέψει στην Ελλάδα, την οποία ταυτίζει με το καταπιεστικό «ξυλάδικο», αλλά ούτε στη Γερμανία νιώθει ότι ανήκει, αφού παραμένει «ξένο σώμα» και περαστικός. Τα ρητορικά ερωτήματα («Εδώ;» «Πού είναι ο κόσμος, ποιος είναι ο δικός μου;»), ο εσωτερικός μονόλογος («… άκουσα και τους άλλους, προσπάθησα να τον δω – και δεν είδα τίποτα…») και οι επαναλήψεις («Σκέφτηκα, ξανασκέφτηκα με το μικρό το μυαλό μου», «Και σκέφτομαι, ξανασκέφτομαι εδώ») φανερώνουν μοναξιά, σύγχυση και βαθιά αποξένωση, ενώ η εικόνα του κασονιού στο τέλος υποδηλώνει παραίτηση και παθητικότητα.
Κατά τη γνώμη μου, οι σκέψεις του είναι εύλογες, καθώς η ανεργία, η μετανάστευση και η απουσία κοινωνικής στήριξης μπορούν να κλονίσουν την αξιοπρέπεια και την ταυτότητα του ανθρώπου. Η στάση του προκαλεί συμπόνια, αλλά και προβληματισμό για την ευθύνη της κοινωνίας να εξασφαλίζει ουσιαστική ένταξη, προστασία και πραγματικές ευκαιρίες σε κάθε εργαζόμενο και μετανάστη.
 
ΘΕΜΑ Δ
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το σχολείο σας διοργανώνει ημερίδα με θέμα: «Ανθρώπινα Δικαιώματα και Κοινωνική Ανάπτυξη στη σύγχρονη εποχή». Ως εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου, καλείστε να εκφωνήσετε μια ομιλία (350-400 λέξεων) στην οποία:
α) Να αιτιολογήσετε τεκμηριωμένα -αξιοποιώντας ιδέες των Κειμένων 1 και 2- γιατί η πραγματική πρόοδος και ανάπτυξη μιας κοινωνίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον σεβασμό των δικαιωμάτων των πιο ευάλωτων ομάδων (όπως είναι οι πρόσφυγες και τα θύματα διώξεων).
β) Να εκφράσετε τα συναισθήματα που σας προκαλεί η ανάγνωση ιστοριών ακραίας παραβίασης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και να περιγράψετε πώς θα δρούσατε εσείς και οι συμμαθητές σας στην καθημερινότητά σας (στο σχολείο, στη γειτονιά, στα κοινωνικά δίκτυα) προκειμένου να στηρίξετε έμπρακτα τον συνάνθρωπο που βιώνει τον αποκλεισμό ή τον φόβο.
 
Επικοινωνιακό Πλαίσιο
Είδος κειμένου: Προσχεδιασμένη ομιλία στο πλαίσιο σχολικής ημερίδας, με σαφή επιχειρηματολογικό και παραινετικό χαρακτήρα.
Πομπός: Εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς μαθητικού συμβουλίου, ο οποίος εκφράζει τις ανησυχίες και τις προτάσεις της μαθητικής κοινότητας.
Δέκτες: Οι συμμαθητές και οι εκπαιδευτικοί, καθώς και γονείς ή άλλα μέλη της σχολικής κοινότητας που συμμετέχουν στην ημερίδα.
Ύφος: Σοβαρό, τεκμηριωμένο και επιχειρηματολογικό στο πρώτο μέρος· περισσότερο άμεσο, βιωματικό, συναισθηματικό και παραινετικό στο δεύτερο, με χρήση α΄ πληθυντικού προσώπου για τη δημιουργία συλλογικού αισθήματος ευθύνης.
 
Πρόλογος
Προσφώνηση: «Αγαπητοί συμμαθητές και συμμαθήτριες, αξιότιμοι εκπαιδευτικοί, αγαπητά μέλη της σχολικής μας κοινότητας».
Αφόρμηση: Αναφορά στην Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στον σκοπό της ημερίδας: να αναλογιστούμε αν η σύγχρονη κοινωνική πρόοδος συμβαδίζει πράγματι με τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας.
Θέση / Κεντρική ιδέα: Η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν αποτιμάται μόνο με οικονομικούς δείκτες ή τεχνολογικά επιτεύγματα, αλλά πρωτίστως με τον βαθμό στον οποίο προστατεύει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, διασφαλίζει ίσες ευκαιρίες και στηρίζει έμπρακτα τους πιο ευάλωτους.
 
Κύριο Μέρος
Α΄ Ζητούμενο: Η σύνδεση ανάπτυξης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Η πλάνη της μονοδιάστατης οικονομικής μεγέθυνσης: Η ταύτιση της ανάπτυξης αποκλειστικά με την άνοδο των οικονομικών δεικτών μπορεί να οξύνει τη φτώχεια, τις ανισότητες, τον υποσιτισμό, την ανεργία και την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Επομένως, η αριθμητική ευημερία δεν αρκεί, όταν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού παραμένουν στο περιθώριο.
Ανθρωποκεντρική ανάπτυξη: Πραγματική πρόοδος υπάρχει μόνο όταν κάθε άνθρωπος έχει πρόσβαση σε εκπαίδευση, εργασία, υγεία, ασφάλεια και δικαιοσύνη και μπορεί να ζει με ελευθερία, αξιοπρέπεια και χωρίς φόβο. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, επομένως, δεν αποτελούν συμπλήρωμα της ανάπτυξης, αλλά θεμελιώδη προϋπόθεσή της.
Η προστασία των ευάλωτων ως δείκτης πολιτισμού: Δεν νοείται κοινωνική ανάπτυξη όταν πρόσφυγες και θύματα διώξεων αντιμετωπίζονται με καχυποψία, αποκλεισμό ή αδιαφορία. Το γεγονός πως άνθρωποι που έχουν υποστεί απάνθρωπα βασανιστήρια στη χώρα τους δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν διεθνή προστασία, αποδεικνύει ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων κρίνεται στην πράξη: στην αμερόληπτη εξέταση κάθε υπόθεσης, στην προστασία της ζωής και στην αποκατάσταση της αξιοπρέπειας.
Συμπέρασμα ενότητας: Η προστασία των δικαιωμάτων των ευάλωτων ομάδων αποτελεί τον πυρήνα μιας δίκαιης και ειρηνικής κοινωνίας, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και καθιστά την ανάπτυξη ουσιαστική και βιώσιμη.
 
Β΄ Ζητούμενο: Συναισθήματα και τρόποι δράσης των νέων
Συναισθηματική αντίδραση:
- Σοκ, αποτροπιασμός και βαθιά θλίψη απέναντι στην ωμή βία και στην ταπείνωση της ανθρώπινης ύπαρξης, (όπως αποτυπώνονται στο Κείμενο 2).
- Οργή και αγανάκτηση για την αδικία, αλλά και ανησυχία για την αδιαφορία ή τη δυσπιστία με την οποία συχνά αντιμετωπίζονται τα θύματα.
- Ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη και αίσθημα προσωπικής ευθύνης απέναντι σε όσους στερούνται ασφάλεια, ελευθερία και τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις μιας αξιοπρεπούς ζωής.
Έμπρακτη Δράση / Προτάσεις (Πώς δρούμε εμείς;):
- Στο σχολείο: δημιουργούμε ένα ασφαλές και συμπεριληπτικό περιβάλλον, εντάσσουμε στις παρέες και στις δραστηριότητές μας τους μαθητές που κινδυνεύουν να απομονωθούν, παρεμβαίνουμε σε περιστατικά ρατσιστικού εκφοβισμού και οργανώνουμε ενημερωτικές δράσεις, συζητήσεις και συνεργασίες με φορείς προστασίας δικαιωμάτων.
- Στη γειτονιά και στην τοπική κοινωνία: συμμετέχουμε εθελοντικά σε κοινωνικά παντοπωλεία, φροντιστήρια αλληλεγγύης και δομές υποστήριξης, συγκεντρώνουμε είδη πρώτης ανάγκης και προσφέρουμε πρακτική βοήθεια σε οικογένειες ή άτομα που βιώνουν αποκλεισμό.
- Στα κοινωνικά δίκτυα: δεν αναπαράγουμε στερεότυπα ή ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, καταγγέλλουμε τη ρητορική μίσους, κοινοποιούμε έγκυρο ενημερωτικό υλικό και χρησιμοποιούμε την ψηφιακή μας παρουσία για να προβάλλουμε μηνύματα σεβασμού, ισότητας και αλληλεγγύης.
 
Επίλογος
Ανακεφαλαίωση: Η προστασία της ζωής, της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση κάθε αυθεντικής μορφής ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου.
Προτροπή: Εμείς, η νέα γενιά, δεν δικαιούμαστε να παραμένουμε θεατές. Ας κάνουμε την αλληλεγγύη καθημερινή στάση ζωής και ας γίνουμε η γενιά που θα τοποθετήσει τον άνθρωπο, τα δικαιώματα και την αξιοπρέπειά του πάνω από τους αριθμούς και την αδιαφορία.
 
Αποφώνηση: Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.