Adolphe Yvon
Ερωτήσεις ΚΕΕ Πρωταγόρας Ενότητα 4η
Η πολεμική τέχνη παρουσιάζεται ως μέρος της πολιτικής. Πώς εξηγείται αυτό, κατά τη γνώμη σας;
[Δημιουργείται και αναπτύσσεται σε πολιτικά οργανωμένες κοινωνίες. Πρβλ. Πλάτωνος Πολιτεία 373 d- 374 d. Η έκφραση δεν συνεπάγεται ότι ο Πρωταγόρας είναι υπέρ του πολέμου. Αντίθετα ο Δ. Γουδής (σ. 83) υποστηρίζει ότι ο πόλεμος, παρά τα μεγάλα κακά τα οποία προξενεί, δίκαια θεωρείται από τον Πρωταγόρα στοιχείο της πολιτικής, γιατί αναπτύσσει τις ευγενέστερες ορμές του ανθρώπου, την άμυνα υπέρ του δικαίου και της ελευθερίας, υπέρ βωμών και εστιών, αφυπνίζει τα έθνη από την ηθική νάρκη μακροχρόνιας ειρήνης, μεταδίδει τον υψηλότερο πολιτισμό των πολιτισμένων λαών σε βαρβάρους κτλ.]
Πλάτωνος Πολιτεία 373d-374d
[373d] Οὐκοῦν καί ἰατρῶν ἐν χρείαις ἐσόμεθα πολύ μᾶλλον οὕτω διαιτώμενοι ἤ ὡς τό πρότερον; Πολύ γε. Καί ἡ χώρα γέ που, ἡ τότε ἱκανή τρέφειν τούς τότε, σμικρά δή ἐξ ἱκανῆς ἔσται. ἤ πῶς λέγομεν; Οὕτως, ἔφη. Οὐκοῦν τῆς τῶν πλησίον χώρας ἡμῖν ἀποτμητέον, εἰ μέλλομεν ἱκανήν ἕξειν νέμειν τε καί ἀροῦν, καί ἐκείνοις αὖ τῆς ἡμετέρας, ἐάν καί ἐκεῖνοι ἀφῶσιν αὑτούς ἐπί χρημάτων κτῆσιν ἄπειρον, ὑπερβάντες τόν τῶν ἀναγκαίων ὅρον; [373e] Πολλή ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες. Πολεμήσομεν δή τό μετά τοῦτο, ὦ Γλαύκων; ἤ πῶς ἔσται; Οὕτως, ἔφη. Καί μηδέν γέ πω λέγωμεν, ἦν δ’ ἐγώ, μήτ’ εἴ τι κακόν μήτ’ εἰ ἀγαθόν ὁ πόλεμος ἐργάζεται, ἀλλά τοσοῦτον μόνον, ὅτι πολέμου αὖ γένεσιν ηὑρήκαμεν, ἐξ ὧν μάλιστα ταῖς πόλεσιν καί ἰδίᾳ καί δημοσίᾳ κακά γίγνεται, ὅταν γίγνηται. Πάνυ μέν οὖν. ῎Ετι δή, ὦ φίλε, μείζονος τῆς πόλεως δεῖ οὔ τι σμικρῷ, [374a] ἀλλ’ ὅλῳ στρατοπέδῳ, ὅ ἐξελθόν ὑπέρ τῆς οὐσίας ἁπάσης καί ὑπέρ ὧν νυνδή ἐλέγομεν διαμαχεῖται τοῖς ἐπιοῦσιν. Τί δέ; ἦ δ’ ὅς· αὐτοί οὐχ ἱκανοί; Οὔκ, εἰ σύ γε, ἦν δ’ ἐγώ, καί ἡμεῖς ἅπαντες ὡμολογήσαμεν καλῶς, ἡνίκα ἐπλάττομεν τήν πόλιν· ὡμολογοῦμεν δέ που, εἰ μέμνησαι, ἀδύνατον ἕνα πολλάς καλῶς ἐργάζεσθαι τέχνας. ᾿Αληθῆ λέγεις, ἔφη. [374b] Τί οὖν; ἦν δ’ ἐγώ· ἡ περί τόν πόλεμον ἀγωνία οὐ τεχνική δοκεῖ εἶναι; Καί μάλα, ἔφη. ῏Η οὖν τι σκυτικῆς δεῖ μᾶλλον κήδεσθαι ἤ πολεμικῆς; Οὐδαμῶς. ᾿Αλλ’ ἄρα τόν μέν σκυτοτόμον διεκωλύομεν μήτε γεωργόν ἐπιχειρεῖν εἶναι ἅμα μήτε ὑφάντην μήτε οἰκοδόμον ἀλλά σκυτοτόμον, ἵνα δή ἡμῖν τό τῆς σκυτικῆς ἔργον καλῶς γίγνοιτο, καί τῶν ἄλλων ἑνί ἑκάστῳ ὡσαύτως ἕν ἀπεδίδομεν, πρός ὅ ἐπεφύκει ἕκαστος καί ἐφ’ ᾧ ἔμελλε τῶν ἄλλων [374c] σχολήν ἄγων διά βίου αὐτό ἐργαζόμενος οὐ παριείς τούς καιρούς καλῶς ἀπεργάσεσθαι· τά δέ δή περί τόν πόλεμον πότερον οὐ περί πλείστου ἐστίν εὖ ἀπεργασθέντα; ἤ οὕτω ῥᾴδιον, ὥστε καί γεωργῶν τις ἅμα πολεμικός ἔσται καί σκυτοτομῶν καί ἄλλην τέχνην ἡντινοῦν ἐργαζόμενος, πεττευτικός δέ ἤ κυβευτικός ἱκανῶς οὐδ’ ἄν εἷς γένοιτο μή αὐτό τοῦτο ἐκ παιδός ἐπιτηδεύων, ἀλλά παρέργῳ χρώμενος; [374d] καί ἀσπίδα μέν λαβών ἤ τι ἄλλο τῶν πολεμικῶν ὅπλων τε καί ὀργάνων αὐθημερόν ὁπλιτικῆς ἤ τινος ἄλλης μάχης τῶν κατά πόλεμον ἱκανός ἔσται ἀγωνιστής, τῶν δέ ἄλλων ὀργάνων οὐδέν οὐδένα δημιουργόν οὐδέ ἀθλητήν ληφθέν ποιήσει, οὐδ’ ἔσται χρήσιμον τῷ μήτε τήν ἐπιστήμην ἑκάστου λαβόντι μήτε τήν μελέτην ἱκανήν παρασχομένῳ; Πολλοῦ γάρ ἄν, ἦ δ’ ὅς, τά ὄργανα ἦν ἄξια. Οὐκοῦν, ἦν δ’ ἐγώ, ὅσῳ μέγιστον τό τῶν φυλάκων ἔργον, [374e] τοσούτῳ σχολῆς τε τῶν ἄλλων πλείστης ἄν εἴη καί αὖ τέχνης τε καί ἐπιμελείας μεγίστης δεόμενον.
Μετάφραση:
«- Επομένως, ζώντας έτσι δε θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη ανάγκη για γιατρούς απ’ ό,τι είχαμε προηγουμένως;
- Πολύ μεγαλύτερη, βέβαια.
- Και η χώρα που τότε ήταν ικανή να διατρέφει τους αρχικούς της κατοίκους, δε θα είναι τώρα πολύ μικρή και όχι επαρκής;
- Πράγματι, είπε.
- Οπότε, ένα μέρος της γειτονικής μας χώρας δε θα είναι επιθυμητό από εμάς, για να χρησιμεύσει ως βοσκότοπος και για καλλιέργεια, κι εκείνοι δε θα θέλουν ένα κομμάτι της δικής μας, εάν, όπως κι εμείς, έχουν ξεπεράσει τα όρια της αναγκαιότητας κι έχουν αφεθεί στην επιθυμία συσσώρευσης ανεξάντλητης περιουσίας;
- Είναι αναγκαίο, είπε, Σωκράτη.
- Θα πολεμήσουμε τότε γι’ αυτό, Γλαύκων, ή όχι;
- Βέβαια, είπε.
- Και χωρίς να διευκρινίσουμε ακόμη αν ο πόλεμος είναι κάτι κακό ή καλό, δεν έχουμε ωστόσο διαπιστώσει τουλάχιστον ότι ο πόλεμος προκύπτει από τις ίδιες αιτίες από τις οποίες προκύπτουν τα δεινά στις πολιτείες τόσο στις ιδιωτικές υποθέσεις όσο και στις δημόσιες;
- Αναμφίβολα.
- Επιπλέον, φίλε μου, η πόλη μας θα πρέπει να επεκταθεί, όχι μ’ ένα μικρό αριθμό, αλλά μ’ έναν ολόκληρο στρατό, ο οποίος θα πρέπει να βγει για να πολεμήσει τους εισβολείς, για την περιουσία που ήδη έχουμε αλλά και για τα πράγματα που μόλις τώρα λέγαμε.
- Γιατί, είπε αυτός, δεν είναι αυτοί ικανοί μόνοι τους;
- Όχι, είπα εγώ, αν εσύ και όλοι εμείς είχαμε δίκιο στη συμφωνία που κάναμε για τη δημιουργία της πόλης. Συμφωνήσαμε, αν θυμάσαι, ότι δεν είναι δυνατόν ένας άντρας να εξασκεί πολλές τέχνες με επιτυχία.
- Αλήθεια, λες, είπε.
- Επομένως, είπα εγώ, δε φαίνεται να είναι η προσπάθεια στον πόλεμο ένα είδος τέχνης;
- Βεβαίως, είπε.
- Απαιτεί, λοιπόν, μεγαλύτερη φροντίδα η τέχνη του υποδηματοποιού από την πολεμική τέχνη;
- Όχι, βέβαια.
- Αλλά τον υποδηματοποιό τον εμποδίζουμε από το να προσπαθήσει να είναι συγχρόνως και γεωργός ή υφαντής ή οικοδόμος, πρέπει να είναι μόνο υποδηματοποιός, ώστε να μάθει για εμάς άριστα την τέχνη της υποδηματοποιίας. Και με τον ίδιο τρόπο σε κάθε έναν από τους άλλους αναθέτουμε ένα έργο, αυτό που ταιριάζει στη φύση του, με το οποίο πρέπει να ασχολείται σε όλη του τη ζωή, απέχοντας από οποιοδήποτε άλλο, και μη αφήνοντας πολύτιμο χρόνο να πηγαίνει χαμένος, έτσι ώστε να γίνει εξαίρετος στο έργο του. Σε ό,τι αφορά την τέχνη του πολέμου, τώρα, δεν είναι απολύτως σημαντικό να γίνονται όλα με τον καλύτερο τρόπο; Η μήπως είναι τόσο εύκολο, ώστε ένας γεωργός ή ένας υποδηματοποιός ή όποιος κάνει μια οποιαδήποτε άλλη τέχνη, να μπορεί συγχρόνως να είναι ικανός στην πολεμική τέχνη, τη στιγμή που ακόμη και στο παιχνίδι των πεσσών ή των κύβων δεν μπορεί κάποιος να είναι καλός, αν δεν ασχολείται με αυτό από τα παιδικά του χρόνια, αλλά το έχει ως ασχολία στον ελεύθερο χρόνο του; Μήπως αν κάποιος πάρει μια ασπίδα ή κάποιο άλλο από τα πολεμικά όπλα και όργανα, θα μπορέσει να γίνει, μόνο χάρη σε αυτά, σε μια μέρα ικανός πολεμιστής σε μάχες βαριά οπλισμένων ή σε οποιαδήποτε άλλη μάχη, αφού κανένα άλλο όργανο, αν το πιάσει κανείς, δεν μπορεί να τον κάνει είτε αθλητή είτε τεχνίτη ή να του χρησιμεύσει σε κάτι, εάν δεν έχει λάβει σχετική μόρφωση κι αν δεν έχει ασχοληθεί επαρκώς με την αντίστοιχη τέχνη;
- Σε τέτοια περίπτωση, είπε αυτός, τα όργανα θα είχαν μεγάλη αξία.
- Επομένως, είπα εγώ, όσο σημαντικότερο είναι το έργο των φυλάκων, τόσο περισσότερο χρόνο θα απαιτεί, σε σχέση με τις άλλες ασχολίες, όπως επίσης και περισσότερη τέχνη και επιμέλεια.»
[Μετάφραση: Κωνσταντίνος Μάντης]
Η σκέψη του Πρωταγόρα ότι η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής, συμφωνεί με την προσέγγιση του Σωκράτη, στην Πολιτεία, όπου ο φιλόσοφος εξηγεί πως μια πόλη είτε για αμυντικούς λόγους είτε για να επεκταθεί, οφείλει να έχει στρατό. Για το λόγο αυτό, αναφέρει ο Σωκράτης, θα πρέπει να φροντίζει για την άρτια εκπαίδευση των στρατιωτών της, δίνοντάς τους τον απαιτούμενο χρόνο για να μάθουν και να εξασκηθούν στην πολεμική τέχνη.
Κάθε πολιτεία, προκειμένου να αποκτήσει ικανούς τεχνίτες σε όλες τις ειδικότητες, έχει δομηθεί με την ακόλουθη αρχή, κάθε πολίτης θα αναλαμβάνει αποκλειστικά μια τέχνη, στην οποία θα αφοσιώνεται πλήρως. Αντί να επιχειρεί κάθε άνθρωπος να μάθει λίγα πράγματα για κάθε τέχνη, με αποτέλεσμα να μην είναι καλός σε καμία τέχνη, στα πλαίσια της πολιτείας γίνεται ένας επιμερισμός ιδιοτήτων, ώστε η πόλη να ωφελείται από τις εξειδικευμένες γνώσεις κάθε πολίτη της.
Με την ίδια λογική, στα πλαίσια μιας πολιτείας, υπάρχει η δυνατότητα να επιλεγούν ορισμένοι πολίτες, οι οποίοι θα απαλλαγούν από άλλες υποχρεώσεις και θα μάθουν άριστα την πολεμική τέχνη, ώστε να μπορούν να υπερασπιστούν ή να διεκδικήσουν τα συμφέροντα της πόλης τους.
Αυτός ο επιμερισμός που οδηγεί στην εξάσκηση της πολεμικής τέχνης, δε θα μπορούσε να συμβεί τότε που οι άνθρωποι ζούσαν απομακρυσμένοι ο ένας από τον άλλον, οπότε η απόκτηση της πολιτικής τέχνης, η δυνατότητα δηλαδή συγκρότησης πόλεων, ανοίγει το δρόμο για την απόκτηση και της πολεμικής τέχνης. Ο Πρωταγόρας, επομένως, ορθά θεωρεί πως η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής.
Η διαπίστωση του Πρωταγόρα, άλλωστε, δεν σημαίνει ότι ο σοφιστής αναγνωρίζει τον πόλεμο ως ένα αμιγώς θετικό στοιχείο, επισημαίνει απλώς ότι μόλις οι άνθρωποι οργανώσουν πόλεις, είναι σε θέση πια να ασχοληθούν και να μάθουν την πολεμική τέχνη, για να αμύνονται απέναντι στις επιθέσεις των άγριων ζώων.
Στην πορεία, βέβαια, η πολεμική τέχνη βοηθά τους ανθρώπους να αμύνονται και απέναντι σε επιθέσεις εχθρικών λαών, καθιστώντας την πολύτιμη για την επιβίωση -αλλά συχνά και για την επέκταση- κάθε πόλης.
Η πολεμική τέχνη παρουσιάζεται ως μέρος της πολιτικής. Πώς εξηγείται αυτό, κατά τη γνώμη σας;
[Δημιουργείται και αναπτύσσεται σε πολιτικά οργανωμένες κοινωνίες. Πρβλ. Πλάτωνος Πολιτεία 373 d- 374 d. Η έκφραση δεν συνεπάγεται ότι ο Πρωταγόρας είναι υπέρ του πολέμου. Αντίθετα ο Δ. Γουδής (σ. 83) υποστηρίζει ότι ο πόλεμος, παρά τα μεγάλα κακά τα οποία προξενεί, δίκαια θεωρείται από τον Πρωταγόρα στοιχείο της πολιτικής, γιατί αναπτύσσει τις ευγενέστερες ορμές του ανθρώπου, την άμυνα υπέρ του δικαίου και της ελευθερίας, υπέρ βωμών και εστιών, αφυπνίζει τα έθνη από την ηθική νάρκη μακροχρόνιας ειρήνης, μεταδίδει τον υψηλότερο πολιτισμό των πολιτισμένων λαών σε βαρβάρους κτλ.]
Πλάτωνος Πολιτεία 373d-374d
[373d] Οὐκοῦν καί ἰατρῶν ἐν χρείαις ἐσόμεθα πολύ μᾶλλον οὕτω διαιτώμενοι ἤ ὡς τό πρότερον; Πολύ γε. Καί ἡ χώρα γέ που, ἡ τότε ἱκανή τρέφειν τούς τότε, σμικρά δή ἐξ ἱκανῆς ἔσται. ἤ πῶς λέγομεν; Οὕτως, ἔφη. Οὐκοῦν τῆς τῶν πλησίον χώρας ἡμῖν ἀποτμητέον, εἰ μέλλομεν ἱκανήν ἕξειν νέμειν τε καί ἀροῦν, καί ἐκείνοις αὖ τῆς ἡμετέρας, ἐάν καί ἐκεῖνοι ἀφῶσιν αὑτούς ἐπί χρημάτων κτῆσιν ἄπειρον, ὑπερβάντες τόν τῶν ἀναγκαίων ὅρον; [373e] Πολλή ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες. Πολεμήσομεν δή τό μετά τοῦτο, ὦ Γλαύκων; ἤ πῶς ἔσται; Οὕτως, ἔφη. Καί μηδέν γέ πω λέγωμεν, ἦν δ’ ἐγώ, μήτ’ εἴ τι κακόν μήτ’ εἰ ἀγαθόν ὁ πόλεμος ἐργάζεται, ἀλλά τοσοῦτον μόνον, ὅτι πολέμου αὖ γένεσιν ηὑρήκαμεν, ἐξ ὧν μάλιστα ταῖς πόλεσιν καί ἰδίᾳ καί δημοσίᾳ κακά γίγνεται, ὅταν γίγνηται. Πάνυ μέν οὖν. ῎Ετι δή, ὦ φίλε, μείζονος τῆς πόλεως δεῖ οὔ τι σμικρῷ, [374a] ἀλλ’ ὅλῳ στρατοπέδῳ, ὅ ἐξελθόν ὑπέρ τῆς οὐσίας ἁπάσης καί ὑπέρ ὧν νυνδή ἐλέγομεν διαμαχεῖται τοῖς ἐπιοῦσιν. Τί δέ; ἦ δ’ ὅς· αὐτοί οὐχ ἱκανοί; Οὔκ, εἰ σύ γε, ἦν δ’ ἐγώ, καί ἡμεῖς ἅπαντες ὡμολογήσαμεν καλῶς, ἡνίκα ἐπλάττομεν τήν πόλιν· ὡμολογοῦμεν δέ που, εἰ μέμνησαι, ἀδύνατον ἕνα πολλάς καλῶς ἐργάζεσθαι τέχνας. ᾿Αληθῆ λέγεις, ἔφη. [374b] Τί οὖν; ἦν δ’ ἐγώ· ἡ περί τόν πόλεμον ἀγωνία οὐ τεχνική δοκεῖ εἶναι; Καί μάλα, ἔφη. ῏Η οὖν τι σκυτικῆς δεῖ μᾶλλον κήδεσθαι ἤ πολεμικῆς; Οὐδαμῶς. ᾿Αλλ’ ἄρα τόν μέν σκυτοτόμον διεκωλύομεν μήτε γεωργόν ἐπιχειρεῖν εἶναι ἅμα μήτε ὑφάντην μήτε οἰκοδόμον ἀλλά σκυτοτόμον, ἵνα δή ἡμῖν τό τῆς σκυτικῆς ἔργον καλῶς γίγνοιτο, καί τῶν ἄλλων ἑνί ἑκάστῳ ὡσαύτως ἕν ἀπεδίδομεν, πρός ὅ ἐπεφύκει ἕκαστος καί ἐφ’ ᾧ ἔμελλε τῶν ἄλλων [374c] σχολήν ἄγων διά βίου αὐτό ἐργαζόμενος οὐ παριείς τούς καιρούς καλῶς ἀπεργάσεσθαι· τά δέ δή περί τόν πόλεμον πότερον οὐ περί πλείστου ἐστίν εὖ ἀπεργασθέντα; ἤ οὕτω ῥᾴδιον, ὥστε καί γεωργῶν τις ἅμα πολεμικός ἔσται καί σκυτοτομῶν καί ἄλλην τέχνην ἡντινοῦν ἐργαζόμενος, πεττευτικός δέ ἤ κυβευτικός ἱκανῶς οὐδ’ ἄν εἷς γένοιτο μή αὐτό τοῦτο ἐκ παιδός ἐπιτηδεύων, ἀλλά παρέργῳ χρώμενος; [374d] καί ἀσπίδα μέν λαβών ἤ τι ἄλλο τῶν πολεμικῶν ὅπλων τε καί ὀργάνων αὐθημερόν ὁπλιτικῆς ἤ τινος ἄλλης μάχης τῶν κατά πόλεμον ἱκανός ἔσται ἀγωνιστής, τῶν δέ ἄλλων ὀργάνων οὐδέν οὐδένα δημιουργόν οὐδέ ἀθλητήν ληφθέν ποιήσει, οὐδ’ ἔσται χρήσιμον τῷ μήτε τήν ἐπιστήμην ἑκάστου λαβόντι μήτε τήν μελέτην ἱκανήν παρασχομένῳ; Πολλοῦ γάρ ἄν, ἦ δ’ ὅς, τά ὄργανα ἦν ἄξια. Οὐκοῦν, ἦν δ’ ἐγώ, ὅσῳ μέγιστον τό τῶν φυλάκων ἔργον, [374e] τοσούτῳ σχολῆς τε τῶν ἄλλων πλείστης ἄν εἴη καί αὖ τέχνης τε καί ἐπιμελείας μεγίστης δεόμενον.
Μετάφραση:
«- Επομένως, ζώντας έτσι δε θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη ανάγκη για γιατρούς απ’ ό,τι είχαμε προηγουμένως;
- Πολύ μεγαλύτερη, βέβαια.
- Και η χώρα που τότε ήταν ικανή να διατρέφει τους αρχικούς της κατοίκους, δε θα είναι τώρα πολύ μικρή και όχι επαρκής;
- Πράγματι, είπε.
- Οπότε, ένα μέρος της γειτονικής μας χώρας δε θα είναι επιθυμητό από εμάς, για να χρησιμεύσει ως βοσκότοπος και για καλλιέργεια, κι εκείνοι δε θα θέλουν ένα κομμάτι της δικής μας, εάν, όπως κι εμείς, έχουν ξεπεράσει τα όρια της αναγκαιότητας κι έχουν αφεθεί στην επιθυμία συσσώρευσης ανεξάντλητης περιουσίας;
- Είναι αναγκαίο, είπε, Σωκράτη.
- Θα πολεμήσουμε τότε γι’ αυτό, Γλαύκων, ή όχι;
- Βέβαια, είπε.
- Και χωρίς να διευκρινίσουμε ακόμη αν ο πόλεμος είναι κάτι κακό ή καλό, δεν έχουμε ωστόσο διαπιστώσει τουλάχιστον ότι ο πόλεμος προκύπτει από τις ίδιες αιτίες από τις οποίες προκύπτουν τα δεινά στις πολιτείες τόσο στις ιδιωτικές υποθέσεις όσο και στις δημόσιες;
- Αναμφίβολα.
- Επιπλέον, φίλε μου, η πόλη μας θα πρέπει να επεκταθεί, όχι μ’ ένα μικρό αριθμό, αλλά μ’ έναν ολόκληρο στρατό, ο οποίος θα πρέπει να βγει για να πολεμήσει τους εισβολείς, για την περιουσία που ήδη έχουμε αλλά και για τα πράγματα που μόλις τώρα λέγαμε.
- Γιατί, είπε αυτός, δεν είναι αυτοί ικανοί μόνοι τους;
- Όχι, είπα εγώ, αν εσύ και όλοι εμείς είχαμε δίκιο στη συμφωνία που κάναμε για τη δημιουργία της πόλης. Συμφωνήσαμε, αν θυμάσαι, ότι δεν είναι δυνατόν ένας άντρας να εξασκεί πολλές τέχνες με επιτυχία.
- Αλήθεια, λες, είπε.
- Επομένως, είπα εγώ, δε φαίνεται να είναι η προσπάθεια στον πόλεμο ένα είδος τέχνης;
- Βεβαίως, είπε.
- Απαιτεί, λοιπόν, μεγαλύτερη φροντίδα η τέχνη του υποδηματοποιού από την πολεμική τέχνη;
- Όχι, βέβαια.
- Αλλά τον υποδηματοποιό τον εμποδίζουμε από το να προσπαθήσει να είναι συγχρόνως και γεωργός ή υφαντής ή οικοδόμος, πρέπει να είναι μόνο υποδηματοποιός, ώστε να μάθει για εμάς άριστα την τέχνη της υποδηματοποιίας. Και με τον ίδιο τρόπο σε κάθε έναν από τους άλλους αναθέτουμε ένα έργο, αυτό που ταιριάζει στη φύση του, με το οποίο πρέπει να ασχολείται σε όλη του τη ζωή, απέχοντας από οποιοδήποτε άλλο, και μη αφήνοντας πολύτιμο χρόνο να πηγαίνει χαμένος, έτσι ώστε να γίνει εξαίρετος στο έργο του. Σε ό,τι αφορά την τέχνη του πολέμου, τώρα, δεν είναι απολύτως σημαντικό να γίνονται όλα με τον καλύτερο τρόπο; Η μήπως είναι τόσο εύκολο, ώστε ένας γεωργός ή ένας υποδηματοποιός ή όποιος κάνει μια οποιαδήποτε άλλη τέχνη, να μπορεί συγχρόνως να είναι ικανός στην πολεμική τέχνη, τη στιγμή που ακόμη και στο παιχνίδι των πεσσών ή των κύβων δεν μπορεί κάποιος να είναι καλός, αν δεν ασχολείται με αυτό από τα παιδικά του χρόνια, αλλά το έχει ως ασχολία στον ελεύθερο χρόνο του; Μήπως αν κάποιος πάρει μια ασπίδα ή κάποιο άλλο από τα πολεμικά όπλα και όργανα, θα μπορέσει να γίνει, μόνο χάρη σε αυτά, σε μια μέρα ικανός πολεμιστής σε μάχες βαριά οπλισμένων ή σε οποιαδήποτε άλλη μάχη, αφού κανένα άλλο όργανο, αν το πιάσει κανείς, δεν μπορεί να τον κάνει είτε αθλητή είτε τεχνίτη ή να του χρησιμεύσει σε κάτι, εάν δεν έχει λάβει σχετική μόρφωση κι αν δεν έχει ασχοληθεί επαρκώς με την αντίστοιχη τέχνη;
- Σε τέτοια περίπτωση, είπε αυτός, τα όργανα θα είχαν μεγάλη αξία.
- Επομένως, είπα εγώ, όσο σημαντικότερο είναι το έργο των φυλάκων, τόσο περισσότερο χρόνο θα απαιτεί, σε σχέση με τις άλλες ασχολίες, όπως επίσης και περισσότερη τέχνη και επιμέλεια.»
[Μετάφραση: Κωνσταντίνος Μάντης]
Η σκέψη του Πρωταγόρα ότι η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής, συμφωνεί με την προσέγγιση του Σωκράτη, στην Πολιτεία, όπου ο φιλόσοφος εξηγεί πως μια πόλη είτε για αμυντικούς λόγους είτε για να επεκταθεί, οφείλει να έχει στρατό. Για το λόγο αυτό, αναφέρει ο Σωκράτης, θα πρέπει να φροντίζει για την άρτια εκπαίδευση των στρατιωτών της, δίνοντάς τους τον απαιτούμενο χρόνο για να μάθουν και να εξασκηθούν στην πολεμική τέχνη.
Κάθε πολιτεία, προκειμένου να αποκτήσει ικανούς τεχνίτες σε όλες τις ειδικότητες, έχει δομηθεί με την ακόλουθη αρχή, κάθε πολίτης θα αναλαμβάνει αποκλειστικά μια τέχνη, στην οποία θα αφοσιώνεται πλήρως. Αντί να επιχειρεί κάθε άνθρωπος να μάθει λίγα πράγματα για κάθε τέχνη, με αποτέλεσμα να μην είναι καλός σε καμία τέχνη, στα πλαίσια της πολιτείας γίνεται ένας επιμερισμός ιδιοτήτων, ώστε η πόλη να ωφελείται από τις εξειδικευμένες γνώσεις κάθε πολίτη της.
Με την ίδια λογική, στα πλαίσια μιας πολιτείας, υπάρχει η δυνατότητα να επιλεγούν ορισμένοι πολίτες, οι οποίοι θα απαλλαγούν από άλλες υποχρεώσεις και θα μάθουν άριστα την πολεμική τέχνη, ώστε να μπορούν να υπερασπιστούν ή να διεκδικήσουν τα συμφέροντα της πόλης τους.
Αυτός ο επιμερισμός που οδηγεί στην εξάσκηση της πολεμικής τέχνης, δε θα μπορούσε να συμβεί τότε που οι άνθρωποι ζούσαν απομακρυσμένοι ο ένας από τον άλλον, οπότε η απόκτηση της πολιτικής τέχνης, η δυνατότητα δηλαδή συγκρότησης πόλεων, ανοίγει το δρόμο για την απόκτηση και της πολεμικής τέχνης. Ο Πρωταγόρας, επομένως, ορθά θεωρεί πως η πολεμική τέχνη είναι μέρος της πολιτικής.
Η διαπίστωση του Πρωταγόρα, άλλωστε, δεν σημαίνει ότι ο σοφιστής αναγνωρίζει τον πόλεμο ως ένα αμιγώς θετικό στοιχείο, επισημαίνει απλώς ότι μόλις οι άνθρωποι οργανώσουν πόλεις, είναι σε θέση πια να ασχοληθούν και να μάθουν την πολεμική τέχνη, για να αμύνονται απέναντι στις επιθέσεις των άγριων ζώων.
Στην πορεία, βέβαια, η πολεμική τέχνη βοηθά τους ανθρώπους να αμύνονται και απέναντι σε επιθέσεις εχθρικών λαών, καθιστώντας την πολύτιμη για την επιβίωση -αλλά συχνά και για την επέκταση- κάθε πόλης.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου